Jolanta Maria Kaleta

W cieniu olbrzyma

© Copyright by Jolanta Maria Kaleta, 2012
© Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2012

Wszelkie prawa zastrzeżone. 

Żaden fragment nie może być publikowany ani reprodukowany bez pisemnej zgody wydawcy.

Skład i opracowanie graficzne:
Leon Studio
Konin, Pl. Niepodległości 1
tel. (63) 220 47 76
www.leonstudio.pl

Projekt okładki:
Anna Pereświet-Sołtan

ISBN: 978-83-933996-6-6

Wydawnictwo Psychoskok
ul. Chopina 9, pok. 23
62-507 Konin
tel. (63) 242 02 02

www.wydawnictwo.psychoskok.pl 

e-mail: wydawnictwo@psychoskok.pl

Dla Syna

„Nie wiem jaka broń będzie użyta w trzeciej wojnie światowej, ale czwarta będzie na kije i kamienie.”

Albert Einstein

PROLOG

Rudolfswaldau, Niederschlesien, koniec stycznia 1945 roku.

Słońce już zachodziło i zapewne było dobrze po godzinie piątej wieczorem, kiedy Franz Koschyk usłyszał pierwszą serię z karabinu maszynowego, a po chwili jeszcze jedną i kolejne. Przypadł do ziemi, nie bacząc na swoje sztywne od czasów bitwy pod Verdun kolano, odrzucając na wszelki wypadek na bok worek z zającem, dopiero co wyjętym z wnyków zastawionych o świcie. Każdy mieszkaniec Nieder Wüstegiersdorf, Rudolfswaldua, Dornhau i innych okolicznych miasteczek i wsi wiedział, że ten dźwięk niesie za sobą śmierć, nawet dla przypadkowego przechodnia. Lepiej było przeczekać, aż SS-mani skończą swoją robotę i dopiero wtedy wyjść z ukrycia i wrócić do domu. Tak było już od 1943 roku, kiedy na pobliskim wzgórzu Sauferhohen zaczęły się jakieś prace budowlane, do których używano więźniów z obozu z Gross Rosen. Teren już w roku poprzednim otoczono drutami kolczastymi, postawiono budki wartownicze i wszędzie poumieszczano tablice informujące o zakazie wchodzenia pod groźbą śmierci. Inwestycja musiała być bardzo ważna, bo mówiło się we wsi u Franza, że to ma być siedziba jakiejś wysoko postawionej figury z Berlina. Być może nawet dla samego Fuehrera. Widać prace szły zbyt wolno, bo w pobliżu utworzono wiele podobozów pracy, w Marzbachtal, Wustegiersdorf, czy Tannhausen, aby przyśpieszyć wykonanie planu. Co jakiś czas, zwłaszcza od końca 1944 roku, kiedy to do wnętrza budowli wnoszono jakieś skrzynie i nawet wjeżdżały pociągi rozlegały się strzały z karabinów maszynowych. Wtedy ciężarówki do obozów wracały puste, bez więźniów. Franz pamiętał, że jednego dnia jego sąsiad Joseph poszedł jak zwykle pod wieczór sprawdzić czy coś się w sidła złapało i już do Rudolfswaldau nie wrócił. Tak samo było z Karlem, a później z Heinzem. Za każdym razem słyszano wtedy strzały z karabinu maszynowego. Franz Koschyk był starym żołnierzem, jeszcze z czasów Wielkiej Wojny, więc wiedział, że ryzykowanie dla zaspokojenia pustej ciekawości - kto strzela i do kogo, jest bezsensowne. Z pewnością nie był to jego żywotny interes. On wyszedł wyjąć to, co się złapało w sidła, bo w domu nie było co do garnka włożyć. Jak to zwykle na przednówku. Tym bardziej, że wycofująca się pod naporem Ruskich armia coraz brutalniej rekwirowała wszystko, co dawało się zjeść. Front był coraz bliżej, władze nie panowały nad sytuacją, niektórzy mieszkańcy w panice uciekali na zachód, choć i tam byli już przecież Amerykanie. Leżał chyba godzinę, przyczajony za krzakami dziko rosnących malin, obsypanych puszystym śniegiem. Dopiero kiedy usłyszał daleki szum silników ciężarówek na drodze prowadzącej w stronę Nieder Wustegiersdorf odważył się wstać. Otrzepał się ze śniegu, wziął swój worek z zającem w środku, przewiesił go przez ramię i kuśtykając ruszył w stronę, gdzie przed godziną słychać było strzały. Po kilku metrach zobaczył to. Chwyciły go mdłości i zgięty w pół zwymiotował resztki skromnego obiadu wprost na ścieżkę. Otarł usta wierzchem dłoni i spojrzał jeszcze raz. Przed nim był potężny dół, mogący pomieścić przynajmniej cały czołg, wypełniony prawie po brzegi ludzkimi ciałami. Ubrani w pasiaki leżeli martwi, w dziwnie poskręcanych pozycjach ciała, zalani krwią, wychudzeni i brudni. Drewniane chodaki pospadały im z nóg obnażając zakrwawione, poranione stopy.

- Skurwysyny! Żeby was szlak trafił! Hitlerowska hołoto! – wyszeptał zbielałymi wargami, patrząc w kierunku drogi, którą odjechały ciężarówki.

Już chciał odwrócić się i odejść, kiedy dostrzegł wystającą spod zwalonych ciał poruszającą się rękę. Jakby próbowała czegoś się uchwycić i podciągnąć do góry. Nie namyślał się długo. Zsunął się do dołu i zaczął odwalać leżące na tej ręce ciała. Powstrzymanie mdłości przyszło mu łatwiej, bo żołądek miał już całkowicie pusty. Wychudzone do granic możliwości ludzkie zwłoki były lekkie. Bez trudu odsuwał je na bok. Jeden z nich żył jeszcze, ranny w głowę. Całą skroń miał zalaną krwią. Franz obtarł ją rękawem pasiaka, zdartym z kogoś martwego. Kula jedynie urwała ucho i ogłuszyła jeńca. Inne rany nie były widoczne. Podniósł go i wziął na ręce jak dziecko. Co prawda miał już 65 lat, ale zawsze był, jak to mówiono, chłop na schwał, więc niesienie takiego nieboraka ważącego nie więcej jak czterdzieści kilogramów nie było zbyt trudne. Przy leśnej drodze zostawił konia i furmankę z obornikiem, który miał zamiar rozrzucić na polu wracając z lasu. Odgarnął nieco gnoju i położył na nim rannego, po czym narzucił obornik z powrotem. Zostawił jedynie niewielki otwór dla dostępu powietrza. - No, wiśta! – cmoknął i delikatnie zaciął wychudzoną szkapę batem. Ruszyła, choć niechętnie, w stronę Rudolfswaldau, w przeciwnym kierunku niż ciężarówki z esesmanami. Franz jeszcze raz rozejrzał się czy nikogo w pobliżu nie ma i uspokojony panującą ciszą oraz szybko zapadającymi ciemnościami styczniowej nocy pojechał do domu. Padający śnieg zasypywał ślady jego i furmanki.

***

Dworzec Świebodzki pękał w szwach. Znacznie zniszczone zadaszenia obydwu peronów, podczas walk o Wrocław w kwietniu 1945 roku, nie dawały dostatecznego schronienia przed marcową mżawką setkom ludzi stłoczonym, wraz z dobytkiem i oczekującym na pociąg, który miał ich zawieść do nowego domu. Z dworca odchodziły pociągi wywożące Niemców z terenów przyznanych Polsce na mocy Konferencji Poczdamskiej, choć wielu z nich nie czekając na ostateczne decyzje, już wcześniej opuściło miejsca zamieszkania, aby tylko uniknąć spotkania z żołnierzami Armii Czerwonej. Mieli słuszne podejrzenia, że to właśnie na nich, na ludności cywilnej, będą szukali odwetu za krzywdy, jakich doznały ich rodziny, ze strony Wermachtu i SS. Jednakże od lutego 1946 roku, nawet ci, którzy chcieliby zostać, takiego prawa już nie mieli.

Na te same perony zajeżdżały też pociągi przywożące przesiedleńców zza Buga, którzy na mocy tej samej konferencji musieli opuścić swoje mieszkania i gospodarstwa, aby zająć te opuszczone przez Niemców. Miliony ludzi musiały z dnia na dzień zamknąć za sobą drzwi domów, które zbudowali dziadkowie czy ojcowie, zostawić znajome od wieków krajobrazy i ruszyć w nieznane. Dobytek całych pokoleń ograniczony został do kilku worków. Na dworzec przyszli też ci, którym wojenny los zabrał rodzinę, dom, życie całe i chcieli szukać nowego miejsca dla siebie. Wszyscy jednakowo zziębnięci, zmęczeni oczekiwaniem, głodni, wpatrzeni w nadjeżdżający pociąg zastanawiali się, czy to właśnie ten zabierze ich w końcu do miejsca, gdzie czekał na nich dom. Pomiędzy nimi przepychali się kolejarze pukając młotkami w osie kół. Na rozstawionych naprędce skrzynkach po owocach, mających pełnić rolę stolika, grano w trzy karty, pozbawiając naiwnych resztek marnego majątku. Handlarze obnosili swój towar zachęcając do kupna głośnym nawoływaniem: - Komu gorącą kiszkę?! Komu?! Gorąca kiszka!

Na każdym peronie stała wojskowa, polowa kuchnia, z flagą Międzynarodowego Czerwonego Krzyża, rozdająca dar mową zupę wysiedlanym i repatriowanym. Młodzi podróżni, na zdobytych w niejasnych okolicznościach harmoniach czy gitarach, grali znane piosenki, przy których akompaniamencie niektórzy usiłowali tańczyć. Nad tym wszystkim unosił się płacz zmęczonych i przestraszonych dzieci, ryk głodnych krów stojących w wagonach towarowych, a nawet rżenie koni. W końcu zawiadowca stacji podniósł czerwonego „lizaka” do góry, parowóz wydał przeciągły gwizd, para buchnęła z głośnym sykiem i pociąg ruszył. Podróżni siedzieli na dachach wagonów, na zderzakach między nimi, a nawet na stopniach, trzymając się kurczowo klamek drzwi. Nikt nie wiedział czy i kiedy przyjedzie następny pociąg w wybranym kierunku, więc każdy chciał odjechać właśnie tym. Na peronie pozostali ci, którzy wybierali się w inną stronę. Czekali na następny. I tak dzień po dniu.

Do pociągu jadącego do Wałbrzycha, wraz z całą masą szturmujących go ludzi, wsiadła młoda kobieta. Nikogo nie dziwiła jej bardzo szczupła sylwetka. Większość ludzi w tym czasie, niedojadających lub wręcz głodujących przez sześć lat wojny, wyglądało podobnie. Również jej strój niczym się nie wyróżniał. Wojskowe wysokie buty i wpuszczone w cholewki obszerne, zielonkawe spodnie mocno ściągnięte w talii męskim paskiem, żeby nie opadły. Na głowie wełniana, samodzielnie wydziergana z czarnej włóczki czapka, z pod której wystawały niesforne, o miedzianym odcieniu, lekko kręcone włosy. Nieco wyleniałe futerko dopełniało jej stroju. Pamiętała dzień, w którym razem z ojcem poszli je kupić do eleganckiego salonu z futrami pana Kuczyńskiego, na Starym Rynku w Poznaniu. Zaczęła właśnie pierwszy rok studiów i futro miało być prezentem właśnie z tej okazji. Długo przymierzała różne modele. I karakułowe i z popielic, ale najbardziej jej się spodobało właśnie to. Krótkie, ledwo zakrywające siedzenie, z norek, ze stójką zamiast kołnierza. Ostatni krzyk mody. Przez lata studiów, a zwłaszcza w okresie okupacji zostało mocno nadwyrężone. Ale cieszyła się, że miała chociaż takie. Było o niebo cieplejsze niż jakikolwiek płaszcz.

Znalezienie miejsca siedzącego graniczyło z cudem, stała więc w korytarzu, dziękując Bogu, że w ogóle udało jej się wepchnąć do środka i do tego stanąć tuż przy oknie. Dawało to możliwość oglądania tego, co działo się na zewnątrz. Można też było je troszeczkę uchylić i zaczerpnąć świeżego powietrza. Wewnątrz panował niesamowity zaduch. Powietrze przesiąknięte było smrodem potu, dawno nie pranej odzieży, pomieszanym z zapachem cebuli i czosnku konsumowanych przez podróżnych. Woń niemowlęcych pieluch dopełniała reszty. Początkowo pociąg jechał przez zniszczone miasto. Gdzie popatrzyła, tam rozciągało się morze ruin, a pomiędzy zburzonymi budynkami krzątali się ludzie, którzy postanowili z tym miastem związać swoje kolejne lata życia. Jednak nie był to tak straszny widok jak zburzona i wypalona Warszawa. Koszmarne, czarne kikuty kamienic, zwały gruzu i całkowita pustka śniły się jej po nocach jeszcze długo po tym, jak wraz z innymi pędzono ją do obozu. Po kilkunastu minutach pociąg wyjechał z ruin miasta. Oczom kobiety i pozostałych podróżnych ukazały się pola uprawne, które orali przy pomocy koni, ubrani w wojskowe szynele, mężczyźni.

- Wojsko orze! – odezwał się stojący obok młody chłopak, podobnie jak i ona, wychudzony z plecakiem na ramionach. - Dlaczego wojsko? – spytała.

- Widocznie jeszcze nikomu nie zdążyli nadać tej ziemi. Przesiedleńcy docierają zbyt wolno, a idzie wiosna i zasiać trza! – wyjaśnił z wyższością na twarzy, że choć młodszy to zna się na rzeczy.

- A pan nie chciał się osiedlić w tej okolicy? – spytała raczej z grzeczności niż z rzeczywistego zainteresowania, gdyż myślami nadal była w Poznaniu.

- Ja? Nie! Ja wracam do Waldenburg. To chyba teraz, po polsku, będzie Wałbrzych.

- Tak powiedzieli w urzędzie. Wszystkie nazwy zostały zmienione. O! Niech pan spojrzy! – wskazała napis na budynku stacji, na którą właśnie wjechał pociąg – Gnichwitz, a po polsku Gniechowice!

- A do Wałbrzycha chyba godzina drogi. Rodzice już tam na mnie czekają.

- Rodzice? – zdziwiła się – przeżyli wojnę? Obydwoje? - Tak. I bracia przeżyli… A to dziwne?

- Nie znam nikogo w Polsce, kto nie straciłby kogoś bliskiego… Poginęły nawet całe rodziny… Ja straciłam wszystkich… - powiedziała lekko zachrypłym głosem i zapatrzyła się na widoczne daleko na horyzoncie wiejskie zabudowania. - Ach, tak! Bo, widzi pani, my przyjechali z Francji… Ojciec pracował na kopalni i brat tyż. Ale chcielim już do Polski i dali nam papiery do Waldenburg. Ja chciał do dużego miasta, jak Nancy… A tu Wrocław taki zburzony… No, to wracam do Waldenburg!

- Ja też szukałam czegoś dla siebie we Wrocławiu, ale Pełnomocnik skierował mnie do Wałbrzycha. Ponoć nic nie został zniszczony?

- Nic a nic! – rozejrzał się dookoła – ale mówi się, że Ruskie dużo wywieźli…

- Słyszałam, że nie tylko tam… Z Wrocławia też wywieźli...- dodała szeptem.

- Mnie powiedział kolejarz – chłopak nachylił się jej do ucha – że wywieźli nawet trakcję elektryczną z tego dworca i dlatego musimy jechać parowozem.

- Ostrzegano mnie, żeby głośno o tym nie mówić, bo to teraz sojusznik tych z nowego rządu – popatrzyła na stojących obok pasażerów zajętych głośnymi rozmowami.

- A oni ponoć tych co krytykują zamykają do więzień…

Chłopak zrozumiał w mig, bo i do niego docierały różne informacje na temat sposobu sprawowania władzy przez Rząd Tymczasowy, puścił do niej oczko i uśmiechnął się porozumiewawczo. Reszta podróży upłynęła im na krótkich komentarzach dotyczących zmienianych nazw miejscowości i opowieściach chłopaka, jak żyło im się we Francji. Lokomotywa wydała przeciągły gwizd i pociąg wtoczył się na dworzec. Napis Waldenburg Altwasser był przekreślony, a pod nim starannie wykaligrafowano nową nazwę: Wałbrzych Miasto. - To do widzenia! Może się kiedyś spotkamy! Mam na imię Pietrek! – krzyknął chłopak, założył swój bagaż na plecy i uśmiechnięty podał jej rękę na pożegnanie.

- Ja jestem Antonina! Do widzenia! – odpowiedziała z uśmiechem.

Zarzuciła swój plecak na ramię i posuwała się w kierunku drzwi wagonu wraz z tłumem podróżnych. Pietrek gdzieś zniknął i pozostała ze swoimi myślami sama. Jak tylko wojna się skończyła, pojechała do Poznania, w nadziei, że może ojciec jednak wrócił do domu. Ale ich willę zajęto na potrzeby jakiegoś urzędu i pracownicy nic nie wiedzieli na temat Zygmunta Lisowskiego, jej ojca. Nikt taki nie przychodził, ani nikt o takiego się nie pytał. Także w ich mieszkanku, przydzielonym na czas wojny, ojca nie było. Jakaś miła pani mieszkająca tam od czasu jak ich wysiedlono była pewna, że żaden mężczyzna o tym nazwisku nie przychodził. W ogóle ani o nią ani o jej ojca czy matkę nikt się nie pytał. Obiecała, że jak tylko się zjawi to z pewnością przekaże, żeby o nią pytać burmistrza Wałbrzycha. W urzędzie miasta także śladu żadnego nie było. Nikt o tym nazwisku się nie meldował. Jej mąż Artur również się nie pojawił. Podobnie jak miliony innych Polaków, wysłała pisma do Międzynarodowego Czerwonego Krzyża, podając miejsce pobytu ojca AL Gross- Rosen, skąd był ostatni list od niego. Ustalono jedynie, że nie znalazł się wraz z innymi ewakuowanymi ani we Flossenburgu ani w Bergen-Belsen. U teściów w Komorowie też nic się nie dowiedziała. W ich willi mieszkały dwie rodziny, które uparcie twierdziły, że przedtem dom zajmowali volksdeutsche, którzy uciekli zanim wkroczyli Rosjanie. I nikt o to nazwisko się nie pytał. Nie mając nikogo bliskiego w mieście, zdecydowała się zacząć wszystko od początku i po rozmowie w Urzędzie Wojewódzkim we Wrocławiu, ze skierowaniem w kieszeni, znalazła się w Wałbrzychu. Stąd niedaleko do Gross – Rosen. Może ojciec odnajdzie się gdzieś w pobliżu. Bywało, że więźniowie na skutek chorób tracili pamięć. Czasami nie mieli sił szukać bliskich i tkwili gdzieś w obcym miejscu, czekając aż ktoś ich odnajdzie.

Dworzec był bardzo piękny. Główny gmach pokryty kopułą przypominał trochę pijalnię wód w uzdrowisku. Na peronach, zadaszonych drewnianymi osłonami na kolumnach, kłębił się tłum ludzi. Antonina z trudem wydostała się przed budynek dworca. Ogarnęło ją chłodne, wilgotne powietrze. Czuło się, że góry są blisko, bo było ono jakieś inne, takie ostre i rześkie.

Rozglądała się dookoła, starając się z kierunku marszu podróżnych wywnioskować, gdzie może mieścić się Obwodowy Pełnomocnik Rządu, bo to do niego miała skierowanie, jak wielu innych przybyłych. Pełnomocnik pełnił funkcje starosty i podejmował wszystkie, nawet mniej ważne decyzje w tym mieście. W końcu podeszła do grupy kilku osób, w różnym wieku, którzy trzymając w rękach kartki papieru, także rozglądali się wokoło.

- Przepraszam! – odezwała się do nich – Czy nie wiecie, gdzie mieści się biuro pełnomocnika rządu?

- Nie! Ale tam jest podany adres i narysowane jak dojść – jeden z nich odwrócił się i wskazał grupkę ludzi stojących przed tablicą ogłoszeniową, naprzeciw głównego wejścia do budynku dworca.

- Dziękuję! Nie zauważyłam! – i szybko poszła we wskazanym kierunku.

Do urzędu można było dojść główną drogą, ulicą Chrobrego, a następnie Wyzwolenia lub skrótami przez park. Wybrała ten drugi sposób, żeby choć trochę odetchnąć po smrodzie i zaduchu panującym w pociągu i na dworcu. Mimo niskiej temperatury wiosnę czuło się już w powietrzu. Ptaki dosłownie urządziły koncert w koronach parkowych drzew i krzewów, a każdy nieśmiały promyk słońca niósł ze sobą zapowiedź ciepła.

W urzędzie, podobnie jak na dworcu, kłębiły się niezliczone ilości ludzi. Każdy ze swoją sprawą, która była ponoć najważniejsza i wymagała natychmiastowego rozwiązania lub załatwienia. Stanęła w długim ogonku petentów i oczekiwała na swoją kolej. Na nią nikt już nie czekał, więc nie musiała się spieszyć. Tłum ludzi, swoimi oddechami i ciałami nagrzał korytarz urzędu tak intensywnie, że niektórzy pozdejmowali płaszcze czy kurtki. Antonina także zdjęła wyleniałe futerko i czapkę. Krótko obcięte, kasztanowe włosy przeczesała ręką ciesząc się, że już tak ładnie odrosły. Kilka miesięcy temu musiała obciąć długie, sięgające pasa warkocze, bo zalęgły się wszy. Oprócz nafty, jedynym skutecznym środkiem było zgolenie włosów. Wolała to niż tyfus. Wiedziała jaka to straszna choroba i jak obfite zbierała żniwo. Kiedy Niemcy, po aresztowaniu ojca, matkę i ją wysiedlili do Generalnego Gubernatorstwa, zamieszkały na wsi, pod Sochaczewem. Na mieszkanie przydzielono im jedną izbę w chałupie rodziny Sikorów. Nie miały środków do życia, a we wsi także panował głód. Przeludniona przez ciągłe deportacje z Kraju Warty nie mogła zapewnić odpowiednich warunków bytowych, co doprowadziło do wybuchu epidemii tyfusu. Z brudu, głodu i wycieńczenia. Nie było także lekarstw. Matka zmarła po dwóch tygodniach okropnego cierpienia. Antonina pochowała ją i przeniosła się do Warszawy. Po powstaniu był obóz w Pruszkowie, gdzie złapała wszy i tam także szalał tyfus.

Jej sprawę miał załatwić sam Pełnomocnik Rządu, tak wynikało z papierów, które położyła na biurko jednej z urzędniczek w sekretariacie.

- Proszę! Pan Starosta czeka! – otworzyła przed nią drzwi do gabinetu.

- Dzień dobry! – podeszła do siedzącego za biurkiem starszego, łysiejącego już mężczyzny, z zaczerwienionymi z niewyspania oczyma.

- Dobry… Dobry… Niech pani siada! Pewno pani stała kilka godzin? – wskazał krzesło naprzeciwko biurka. - Nie szkodzi! Dałam radę! – uśmiechnęła się, a starosta pomyślał, że oto stanęła przed nim jedna z nielicznych osób, które uśmiechając się rozświetlają sobą cały świat. A przynajmniej pomieszczenie, w którym są. Istotnie, Antonina, którą nikt nie nazwałby piękną, lecz najwyżej ładną, kiedy się uśmiechała, marszczyła zabawnie nos, zielone oczy robiły się jak szparki, a usta odsłaniały piękne, białe zęby i jej twarz promieniała niezwykłym blaskiem.

- Czytam w piśmie od pana wicewojewody, że przyjechała do nas specjalistka. Ma pani wyższe wykształcenie, uniwersyteckie. I chciała pani przyjechać na prowincję? Nie wolała pani zostać we Wrocławiu? - trzymał jej dokumenty przed sobą i patrzył na nią znad okularów. Widocznie był dalekowidzem. - Mam ciężkie lata za sobą… Jak każdy… Zostałam sama i muszę zacząć wszystko od początku. Lżej mi będzie w miejscu, które w niczym nie będzie przypominać dawnego życia – musiała trochę skłamać, bo przecież starosta i tak nie zrozumiałby jej motywów.

- Wszystkich pani straciła? - oczekiwał potwierdzenia, choć takich ludzi jak ona było wielu.

- Ojciec chyba zginął w obozie, matka zmarła na tyfus, mąż nie wrócił z wojny – wyrecytowała dość obojętnie, bo już tyle razy te słowa musiała wypowiadać.

- Mąż może jeszcze wrócić… To dopiero kilka miesięcy… - urzędowo chciał wzbudzić w niej nadzieję.

- Dostał się do niewoli w połowie września i był w oflagu w Arnswelde. Przysłał tylko kilka listów, a potem… nic… cisza… - To może do czerwonego krzyża?

- Oczywiście, napisałam! Ale mówiono mi, że jak jeniec przestał pisać, to znaczy, że… umarł.

- Ale w takim wypadku zawsze komendant obozu przysyłał pismo, zawiadamiające o śmierci. Nawet z przyczyną zgonu. Pani wie! Oni zawsze tacy porządni! Cholery jedne! - Pewno nie mieli adresu… Mnie i matkę wysiedlili, jak ojca aresztowali… Z Poznania do GG. Jako element zbyt polski… Dopóki ojciec pracował u Cegielskiego to nas tolerowano, bo był im potrzebny… - A to do czego? – zainteresował się starosta.

- Był inżynierem, specjalistą od konstrukcji stalowych. Już przed wojną był ekspertem w tej dziedzinie…

- Rozumiem… Pani Antonino! Mam dla pani takie propozycje. Jest pani pedagogiem, więc proponuję dyrekcję wydziału oświaty u nas w Wałbrzychu albo zorganizowanie domu dziecka w Jedlinie Zdroju. Niech się pani z tym prześpi i jutro da mi znać! Dobrze? – podał jej przez biurko dokumenty. - Nie muszę się zastanawiać. Ja już wiem. Pojadę do Jedliny! – i uśmiechnęła się zadowolona, że tak wspaniałą propozycje otrzymała.

- To świetnie! – sięgnął do szuflady biurka i położył przed nią plik papierów – tu ma pani wszystkie niezbędne skierowania, potwierdzenia i pełnomocnictwa. W sekretariacie dadzą pani kartki żywnościowe i przydział na odzież i pierwszą wypłatę, z góry. Tylko jest jeden problem… - Jaki? – spytała zmartwionym głosem.

- Transport musi załatwić pani sama… Chyba, że…. zaraz, zaraz… - sięgnął po słuchawkę telefonu, postukał w widełki - Łączcie z Korpusem… - czekał chwilę, stukając ołówkiem w blat biurka – halo! Mówi Drewnicki! Czy ten gazik do Jedliny od was już pojechał? Nie? No to mam pasażerkę! Do domu dziecka! Tak! Czeka pod bramą! Tak! Na Wyzwolenia. Czołem! – i odłożył słuchawkę – Ma pani szczęście! Jedzie samochód do Jedliny, bo wiozą tam swojego, wie pani… - machnął ręką – to wezmą panią! Niech pani czeka przy bramie! Będą za pół godziny! Migiem zajedziecie! No! To powodzenia! – wstał i podał jej rękę.

W gaziku, który podjechał pod urząd starosty, oprócz młodziutkiego żołnierza – kierowcy, siedziało jeszcze dwóch oficerów. Z przodu kapitan WP, a z tyłu kapitan KBW. - Pani do Jedlinki? – upewnił się kierowca, zatrzymując samochód. - Tak! To ja! – podeszła i z uśmiechem chwyciła wyciągniętą dłoń siedzącego z tyłu kapitana, który pomógł jej wsiąść do auta. - Kapitan Baranowskij – odezwał się z wyraźnym rosyjskim akcentem i patrzył na nią, jakby ze zdziwieniem, że takie chuchro znalazło się samo, w tak niebezpiecznym terenie. - Antonina Poseltowa. Mam organizować dom dziecka w Charlotenbrunn! – przytrzymała się dłonią przedniego siedzenia, bo kierowca ruszył dość ostro pustą ulicą.

- Teraz to już Jedlina Zdrój – odezwał się ten z przodu – jestem Tadeusz Bareda. Kieruję jednostką w Jedlinie.

- Miło mi! Daleko stąd do uzdrowiska? – nie czuła skrepowania, mimo dość natarczywych spojrzeń obydwu oficerów. Zdawała sobie sprawę, że to nie był czas na podróże samotnych, młodych kobiet i mogła w związku z tym budzić zainteresowanie. - 10 kilometrów! – odpowiedział kierowca – za 20 minut będziemy na miejscu!

- Najpierw panią zawieziemy do burmistrza! – zadecydował Bareda – musi pani dostać jakiś prowiant, klucze do pałacu i co tam jeszcze potrzeba.

- A dlaczego pani sama przyjechała? Gdzie małżonek? – spytał życzliwie Baranowski.

- Już nie mam męża. Nikogo już nie mam – ucięła krótko, bo nie była gotowa na szczere opowiadanie, a na krętactwa była zbyt zmęczona.

- Taka sud'ba. Taki los…- wyszeptał oficer i dalej jechali w milczeniu.

Zgodnie z zapowiedzią kierowcy, po kilkunastu minutach wjechali miedzy pierwsze zabudowania Jedliny. Nie znać było tutaj najmniejszych oznak walk. Armia Czerwona weszła do miasteczka bez jednego wystrzału, a powitały ją białe flagi, wywieszone przez miejscową ludność. Stacjonujący odział SS, grożąc mieszkańcom rozstrzelaniem, nakazał ich usunięcie. Ale kiedy esesmani wycofali się, wróciły one na swoje miejsca.

Polski burmistrz urzędował w budynku dawnej niemieckiej władzy cywilnej, ale ilość pracowników była znacznie ograniczona. Niemców zwolniono, a polskich osadników było zbyt mało, żeby zapełnić wszystkie etaty. Toteż musiał on pełnić jednocześnie wiele funkcji.

- Jestem także sekretarką, magazynierem, woźnym, księgowym. Całe szczęście, że mam Niemkę do sprzątania! – zwierzał się Antoninie, kiedy tylko wyjaśniła mu po co przyjechała. - Niech pani siada! Pani….- zawahał się, bo mimo, iż czytał jej papiery, to widać imienia zapomniał.

- Jestem Antonina. Poseltowa. – podpowiedziała mu. - A, tak! Pani Antonino! Ja cieszę się bardzo, że osoba tak wykształcona zdecydowała się tu zamieszkać i budować od podstaw naszą społeczność… Panie, tego… Acha! Już daję kluczę i wszystko wyjaśniam!