Strona redakcyjna

ISBN 978-83-8021-047-9

© Copyright by M Wydawnictwo, 2014

M Wydawnictwo

31-002 Kraków, ul. Kanonicza 11

tel. 12-431-25-50; fax 12-431-25-75

e-mail:biuro@mwydawnictwo.pl

www.mwydawnictwo.pl

Dział handlowy: tel. 12-431-25-78; fax 12-431-25-75

e-mail: handel@mwydawnictwo.pl

Księgarnia wysyłkowa: tel. 12-259-00-03; 721-521-521

e-mail: bok@klubpdp.pl

www.klubpdp.pl

Publikację elektroniczną przygotował: azymut

Rozdział 1. Punkt zwrotny — czym jest New Age?

Rozdział 1

PUNKT ZWROTNY — CZYM JEST NEW AGE?

Punkt zwrotny

Zielony stolik, paprotki, zapach perfum i tleniony blond kok pani z kuratorium. Za stolikiem siedzi również cała reszta wysokiej komisji, a przed nimi pani Zofia ze Starachowic, broniąca pracy licencjackiej zatytułowanej Wróżenie z fusów sposobem komunikacji z archetypem Wielkiej Matki. Niemożliwe?

Mamy dziś w kraju przynajmniej cztery uwiarygodniane przez Ministerstwo Edukacji Narodowej szkoły magii: Collegium Psychotroniczne, Akademię Psychologii Alternatywnej, Studium im. Juliana Ochorowicza, zwane Szkołą Magii Eksperymentalnej i Praktycznej, oraz Studium Psychologii Psychotronicznej. Wśród przedmiotów wykładanych w tych szkołach można znaleźć m.in. jasnowidzenie, uzdrawianie dotykiem, podróże astralne...

Inny obraz: jedna z dziesiątków przychodni w centrum Warszawy, standardowe badania: tomografia komputerowa, analizy krwi, rentgen, ale jest też nowość: biorezonans. Kompleksowe badanie organizmu za 360 złotych. Wykrywa choroby istniejące i te, które dopiero ujawnią się za jakiś czas. Cierpiąca na kilka schorzeń pacjentka decyduje się skorzystać z tak ciekawej oferty. Wyniki są imponujące, kolorowe komputerowe wydruki obrazujące stan wszystkich organów... Problem polega na tym, iż obok wątroby, śledziony i serca, opisana jest również lewa nerka, usunięta operacyjnie 6 miesięcy wcześniej...

Wśród 1707 zawodów i specjalności zawartych w oficjalnej, aktualnie obowiązującej w Polsce klasyfikacji zawodów i specjalności, która została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 grudnia 2002 roku, polskie państwo zatwierdziło pod numerami od 514 901 do 514 903 takie zawody jak: astrolog, radiesteta i wróżbita. Mieszczą się one w grupie „pracownicy usług osobistych gdzie indziej nie sklasyfikowani”...

W XXI wieku, w środku Europy, można być wróżbitą na podstawie Dziennika Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej nr 256 z 16 grudnia 2004 roku! W egzaminie z wróżenia z fusów uczestniczy urzędnik państwowy, a w legalnej przychodni medycznej można uzyskać diagnozę nieistniejącej nerki...

Nasza cywilizacja znajduje się w punkcie zwrotnym. Jak potoczą się jej dalsze losy — to sprawa otwarta. Trwa walka o serca i umysły. By zobaczyć istotny sens tego starcia, trzeba spojrzeć na jego historię z pewnego dystansu. O nasze umysły walczą dziś trzy uniwersalne sposoby myślenia o człowieku, świecie i Bogu, systemy myślenia, które się wykluczają.

Pierwsza połowa ubiegłego wieku była areną finału wiekowych zmagań dwóch światopoglądów. Pragmatycznego, materialistycznego, który uznaje za rzeczywiste tylko to, czego da się doświadczyć zmysłami i co można zbadać narzędziami nauki. Światopoglądu, dla którego religia jest rodzajem pielęgnowanej ułudy, w najlepszym wypadku rodzajem poezji niezbędnej dla utrzymywania spoistości społeczeństwa. Lata pięćdziesiąte XX wieku to czas, gdy wydawało się, że ten materialistyczny pragmatyzm jest skazany na zwycięstwo. Konkurencyjny nurt — nazwijmy go chrześcijańskim humanizmem — sposób myślenia, w którym dostrzega się, iż nauka nie ma kompetencji, by wypowiadać się o duchowości, był wyraźnie w odwrocie. Dziś sytuacja się zmieniła. Bycie człowiekiem wierzącym to już nie obciach dla osoby wykształconej, a większość ludzi zauważa, iż nauka nie ma narzędzi do badania rzeczywistości Boga. Coraz częstsza jest wiedza, że wiara nie musi być sprzeczna z rozumem.

Jednak od kilkudziesięciu lat o umysł i serce człowieka Zachodu walczą już nie tylko dwa wymienione wyżej światopoglądy. W latach sześćdziesiątych w Kalifornii rozpowszechnił się nowy sposób przeżywania świata — New Age. Dziś jest obecny w całej kulturze. Skrajnie różni się od wspominanych wcześniej dwóch potężnych nurtów umysłowych, humanizmu materialistycznego i humanizmu chrześcijańskiego, które współtworzyły nowożytną cywilizację zachodnią — cywilizację naukowo-chrześcijańską. Światopogląd New Age jest powrotem do pogaństwa, wbrew zapewnieniom o swej nowości. Jest zaprzeczeniem rozumu, odnowieniem przesądów, powrotem do zabobonów. Magia i jasnowidzenie w szkołach, cudowne metody diagnozowania i uzdrawiania w przychodniach, astrolog i wróżbita jako doradcy życiowi. Cudowne metody kontroli umysłu, polepszania pamięci, fotograficznego czytania oraz synchronizacji półkul mózgu. Masaż lomi lomi i bioenergoterapia, feng shui i rebirthing, kinezjologia edukacyjna i metoda Hellingera... Dziesiątki, setki, tysiące guru, nauczycieli, trenerów, powtarzających monotonnie: otwórz swój umysł, myśl pozytywnie, znajdź swego duchowego przewodnika...

Odkrywaniem prawdziwego oblicza tych właśnie fenomenów współczesności będę się zajmował w niniejszej książce. Postaram się pokazać, w jaki sposób New Age próbuje skruszyć fundamenty naszej cywilizacji. Może się też zdarzyć, że niektórym czytelnikom lektura moich rozważań pozwoli uniknąć najzwyczajniejszego nabicia w butelkę. Zmagania gigantów trwają. A stawka w tym starciu jest duża. Sposób myślenia, który zwycięży w obrębie naszej cywilizacji, będzie globalnym zwycięzcą. Za 200 lat tak będzie myślał cały świat.

29 VI 2005

Pomieszanie

W maju 1998 roku osiemnastoletnia chora dziewczyna, jedyna córka pracownika parkingu samochodowego, której z powodu raka zaproponowano skojarzone leczenie napromienianiem i cytostatykami, za namową znachorki odmówiła poddania się terapii i rozpoczęła sześciotygodniową głodówkę. W czwartym tygodniu głodzenia się zmarła na niewydolność nerek. Jej szansa na trwałe wyleczenie wahała się między 70 a 90%. Znachorka prekursorem nowej ery. Ot paradoks.

Znajdujemy się w punkcie zwrotnym. Z wieku na wiek kultura Zachodu coraz bardziej traci spoistość. Do jej dwóch głównych dziś nurtów światopoglądowych, chrześcijańskiego i pooświeceniowego (materialistycznego), przenika coraz więcej elementów myślenia gnostyckiego, ezoterycznego, hermetycznego, następuje też wzrost znaczenia panteizmu, monizmu oraz neognozy (optymistycznej gnozy), znanej szerzej jako New Age. Nabierają znaczenia idee dotąd marginalne dla zachodniej kultury i często takie, które dawno temu odrzucono jako błędne. Dzisiaj, w wyniku tej tendencji, w większości komunikatów, które do nas docierają, panuje pomieszanie.

Dzięki niemu współczesna kultura, obok wartościowych propozycji, ma dla nas także irracjonalne i kaleczące. Na przykład naukowy szamanizm, nazywany „metodą kontroli umysłu” według Silvy, czy homeopatię, niekonwencjonalny sposób „leczenia”, a właściwie konwencjonalny sposób zarabiania. Oto największe osiągnięcie nowożytnego marketingu: sprzedawać nic za duże pieniądze!

Jakie fenomeny New Age trafiły pod polskie strzechy? Zacznijmy od sztuki. Grotowski, którego okrzyknięto najwybitniejszym twórcą teatralnym XX wieku, oparł całą swoją działalność na przejęciu różnorodnych technik mistyki naturalnej: szamańskich, hinduistycznych czy voodoo. Uważał, że można je odrzeć z elementu religijnego i zastosować jako same techniki. Docierając dzięki nim do źródeł naturalistycznych mocy, sprawiał, iż spektakle, które organizował, wywoływały często nieadekwatnie mocną reakcję wśród odbiorców, a nie działo się to dzięki używaniu narzędzi teatralnych (fabuła, ruch, gest czy w ogóle rzemiosło aktorskie). Jednak wchodzić w świat duchowy nie można bezkarnie. Wątek niedozwolonych praktyk mistyki naturalnej w tej działalności mogą potwierdzić świadectwa aktorów. Zostało ich niewielu. Zadziwiająco dużo osób z tego środowiska zginęło bądź popełniło samobójstwa.

Nie można wyjmować z kontekstu religijnego dowolnych elementów, by używać ich, tworząc sztukę. Na współczesnym pomieszaniu tracą wszyscy.

Inny przykład — szkoły waldorfskie. Opierają się na metodzie Rudolfa Steinera, antropozofa i okultysty. Metodę tę zaprezentowano po raz pierwszy w 1919 roku w Niemczech. Podstawową zasadą pedagogiki steinerowskiej jest reinkarnacja. W opartych na niej szkołach próbuje się sprowadzić rozum do roli służebnej wobec uczuć, intuicji i ponadzmysłowych przeżyć. Jakie są efekty stosowania tej pedagogiki? — Moje dziecko, gdy lekko uderzy się w stół ołówkiem, natychmiast wstaje, kołysze się, podnosi ręce do góry i opowiada, że teraz jest księżycem albo gwiazdą. Ukochany braciszek stał się znienawidzony. Pojawiły się nawet groźby, że zostanie zabity — tak opisuje efekty pobytu swego dziecka w steinerowskim przedszkolu jedna z matek z podpoznańskiego Lubonia. Oto konsekwencje wprowadzania małych dzieci w doświadczenie okultystyczne. Oto skutki pomieszania, na które cierpi współczesna kultura. Niekonwencjonalna pedagogika zagraża równowadze psychicznej dzieci, a alternatywne metody leczenia zagrażają życiu.

Profesor Marek Pawlicki z Centrum Onkologii w Krakowie alarmuje, że z powodu zaniechania lub opóźnienia leczenia o potwierdzonej skuteczności i poddania się niekonwencjonalnym metodom terapii w Polsce co roku umiera na raka ponad 5000 osób. Ile osób w Polsce mają na sumieniu promotorzy i praktycy wszystkich niekonwencjonalnych metod „leczenia”?

Według Harvard Medical School, w 2004 roku Amerykanie przeznaczyli na homeopatię, ziołolecznictwo, bioenergoterapię i akupunkturę aż 30 miliardów dolarów. Po raz pierwszy więcej niż na sprawdzone metody terapii. Rynek niekonwencjonalny stał się większy od rynku medycznego! Pomieszanie warte 30 miliardów.

Proszę nie mówić, że proponuję budowanie wieży z lęków i zamykanie się w niej. Wręcz przeciwnie. Uważam, że dzięki rozsądnemu stosowaniu dwóch narzędzi — nauki i wiedzy o duchowości, jaką niesie religia — można bezpiecznie oddzielać pożyteczne propozycje współczesnej kultury od toksycznych. Okultyzm od pedagogiki, irracjonalizm od medycyny, kulty religijne od sztuki.

Zamykanie się na świat jest tak samo ograniczające jak nieskuteczne. Jednak otwartość nie oznacza naiwności. Po co płacić za diagnozę nieistniejącej nerki? Dlaczego narażać dzieci na kontakt z „pedagogiką”, która rozchwieje ich charaktery, nawet jeśli mówi się o niej, że jest prekursorska i ekologiczna? Czy istnieje dobry powód, by dać się zabić „uzdrawiaczowi”? Czy nie lepiej zainwestować w zdrowy rozsądek?

Domorośli zbawiciele

Współczesna kultura zachodnia — zarówno wysoka, jak i masowa — traci swą spoistość. Zbiorowa wyobraźnia atakowana jest Kodami Leonarda da Vinci i „ewangeliami Judasza”, dziesiątkami filmów propagujących światopogląd orientalny (choćby te z elementami sztuk walki, pokazujące nadnaturalne zdolności wschodnich mistrzów) i synkretycznymi zjawiskami kulturowymi, takimi jak Gwiezdne wojny („Niech Moc będzie z tobą”). Gnostycko-magiczny światopogląd New Age nie pojawił się jednak nagle. Ma długą tradycję, którą wyznaczają takie nazwiska jak Paracelsus, Swedenborg, Mesmer, Bławatska, Steiner, Jung czy Capra.

Pęknięcie zachodniej kultury jest faktem. Jakie są jego konsekwencje? Najważniejszą jest przyzwolenie na irracjonalizm. Coś, co jeszcze pięćdziesiąt lat temu wydawało się nieprawdopodobne, dziś jest faktem. Zobaczmy, jak szeroko rozprzestrzeniła się wiara w astrologię, amulety i talizmany, chiromancję, czary, magię, numerologię, spirytyzm, szamanizm, tarot i wróżbiarstwo. Jak wielu ludzi szuka spełnienia w praktykach jogi, tai chi, zen i innych wschodnich medytacji, jak wielu pokłada nadzieję w medycynie tybetańskiej czy chińskiej. Do tego dochodzi zwiększająca się popularność bioenergoterapii, ideologii pozytywnego myślenia, metod kontroli umysłu, synchronizacji półkul mózgu, różnych rodzajów „supernauczania” itp. W popularnych kolorowych magazynach od wielu lat pojawiają się pojęcia obecne dotąd jedynie w specjalistycznych publikacjach na temat parapsychologii, astrologii, gnozy i okultyzmu. Oferta współczesnej kultury, oprócz propozycji cennych i pożytecznych, zawiera propozycje toksyczne i szkodliwe. Ludzie, rozczarowani materializmem, rozczarowali się również religią. Zapełniają duchową pustkę starodawnym okultyzmem przebranym w szaty parapsychologii, holistycznego zdrowia czy wschodniego mistycyzmu.

New Age jest zjawiskiem niejednorodnym, a przez to trudnym do opisania. W samym jego centrum mamy różnorodne rodzaje przynależności — cały różnorodny świat adeptów New Age, praktyków i ideologów. Wykładowcy, trenerzy programowania neurolingwistycznego, „mistrzowie” sztuk walki i jogi, aktywni bioenergoterapeuci, psychologowie alternatywni, wróżki, twórcy książek, czasopism, stowarzyszeń... Wszyscy ci ludzie pozwolili, by światopogląd New Age dotknął ich życia, poddali się praktykom, które wpływają zasadniczo na ich tożsamość (duchową, a czasami również społeczną).

W sferze pośredniej mamy klientelę New Age, która obejmuje miliony osób nienależących do jakichkolwiek struktur czy instytucji. Jednak ci ludzie znaleźli się pod wpływem idei New Age, które nie dotyczą spraw marginalnych, ale aspektów zasadniczych, kształtujących tożsamość duchową tych osób. Znacząca część społeczeństwa wierzy dziś w reinkarnację, brała udział w mniej lub bardziej „poważnych” seansach spirytystycznych, była pacjentami bioenergoterapeutów. Są to często praktykujący katolicy.

Na trzecim poziomie przynależności do ruchu szczególną pozycję zajmują księża i zakonnicy uprawiający homeopatię, radiestezję, bioenergoterapię, wykorzystujący enneagram itp. Przejęli oni — świadomie czy nieświadomie — sposób myślenia i idee New Age. Nie jest ich wielu, lecz spustoszenia, jakie czynią, propagując elementy irracjonalizmu, są bardzo duże.

W omawianym ruchu postawa synkretyzmu i powierzchownego traktowania wielkich religii, wybierania z nich tych elementów, które zaspokajają jakieś psychiczne potrzeby danej osoby, jest bardzo częsta. Nie ma to jednak nic wspólnego z poznaniem prawdy. Od blisko pół wieku po raz kolejny w zachodniej kulturze w miejsce po chrześcijaństwie lub w pustkę wchodzą różne wierzenia i przesądy.

Jak uniknąć nieświadomego przejęcia elementów tego irracjonalnego światopoglądu? Trzeba się zgodzić, iż trzy piętra rzeczywistości — świat zjawisk naturalnych, stworzony świat duchowy oraz rzeczywistość Boga — wymagają różnych narzędzi poznawczych. Specjaliści od praw przyrody i eksperci od prawidłowości duchowych — u nich należy szukać kryterium prawdy. Szczególnie sfera duchowa wymaga sprawdzenia nowych propozycji, nowych duchowości, przynajmniej na przestrzeni kilku pokoleń. Tego nie znajdziemy w ruchu New Age. Tu roi się od domorosłych zbawicieli.

Oszustwo, przesąd, zabobon

Próbując opisać zjawisko New Age, najłatwiej zacząć od wymienienia jego kilkunastu dziedzin: homeopatia, bioenergoterapia, wiara w horoskopy, numerologia, tarot, okultyzm, spirytyzm, magia, amulety, talizmany, joga, tai chi, feng shui, aikido, techno... Listę można dowolnie wydłużać. Do dziś opisałem około stu newage’owych fenomenów, włącznie z twórczością takich autorów jak Castaneda, Coelho czy Rowling.

Trochę żartem podzieliłem New Age na miękki i twardy. Miękki łączy w sobie różnorodne propozycje, które oddziałują jedynie na poziomie światopoglądu (lub są oszustwem). Twardy New Age związany jest z inicjacją w toksyczny świat duchowy. Mówimy wtedy o zabobonie. Miękki New Age (przesądy i oszustwa) plus twardy New Age (zabobony) to cała przestrzeń interesującego mnie nowożytnego irracjonalizmu i toksycznych duchowości.

Przesądem jest na przykład wiara w działanie homeopatii czy istnienie kanałów energetycznych w ciele człowieka. Newage’owym oszustwem — twierdzenie, że biorezonans to skuteczna metoda diagnostyczna. A zabobonem — wiara w moc amuletów.

Koniec wersji demonstracyjnej.