Wydanie elektroniczne

John Grisham

Autor 28 powieści (w tym trzech dla młodzieży), fabularyzowanego reportażu oraz zbioru opowiadań. Jego książki ukazują się w 40 językach, a ich łączny nakład osiągnął 275 milionów egzemplarzy. Aż dziewięć powieści Grishama zostało zekranizowanych. W 2011 pisarz otrzymał prestiżową nagrodę literacką Harper Lee Prize.

Tego autora w Wydawnictwie Albatros

FIRMA

KANCELARIA

ZAKLINACZ DESZCZU

KRÓL ODSZKODOWAŃ

WIĘZIENNY PRAWNIK

CALICO JOE

NIEWINNY CZŁOWIEK

RAPORT PELIKANA

KOMORA

OSTATNI SĘDZIA PRZYSIĘGŁY

PODARUJMY SOBIE ŚWIĘTA

CZAS ZABIJANIA

TRENER

UŁASKAWIENIE

Theodore Boone

OSKARŻONY

AKTYWISTA

www.jgrisham.com

Tytuł oryginału: THE RAINMAKER

Copyright © John Grisham 1995

All rights reserved

Polish edition copyright © Wydawnictwo Albatros A. Kuryłowicz 2012

Polish translation copyright © Krzysztof Obłucki & Lech Z. Żołędziowski 2012

Redakcja: Beata Słama

Konsultacja prawnicza: prof. Tadeusz Tomaszewski

Zdjęcie na okładce: bikerlondon/Shutterstock

Projekt graficzny okładki: Andrzej Kuryłowicz

ISBN 978-83-7659-495-8

Wydawca

WYDAWNICTWO ALBATROS A. KURYŁOWICZ

Hlonda 2a/25, 02-972 Warszawa

www.wydawnictwoalbatros.com

Niniejszy produkt jest objęty ochroną prawa autorskiego. Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku osobę, która wykupiła prawo dostępu. Wydawca informuje, że publiczne udostępnianie osobom trzecim, nieokreślonym adresatom lub w jakikolwiek inny sposób upowszechnianie, kopiowanie oraz przetwarzanie w technikach cyfrowych lub podobnych – jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Dedykuję amerykańskim adwokatom

Podziękowania

Na każdym kroku przy pisaniu tej książki pomagał mi Will Denton, wybitny adwokat z Gulfport w stanie Missisipi. Will z ogromnym zaangażowaniem walczył w salach sądowych przez dwadzieścia pięć lat o prawa konsumentów, szarych ludzi. Jego sądowe zwycięstwa są legendarne, a kiedy sam byłem prawnikiem, chciałem stać się kimś takim jak Will Denton. Udostępnił mi swoje stare akta, odpowiedział na liczne pytania i nawet zrobił korektę rękopisu.

Jimmie Harvey jest przyjacielem i doskonałym lekarzem z Birmingham w stanie Alabama. Cierpliwie prowadził mnie przez labirynt procedur medycznych. Pewne fragmenty tej książki są pozbawione błędów i nadają się do czytania właśnie dzięki niemu.

Dziękuję.

Rozdział 1

Moja decyzja, by zostać prawnikiem, stała się nieodwołalna, kiedy zdałem sobie sprawę, że ojciec nienawidzi adwokatów. Byłem niepozbieranym nastolatkiem, zawstydzonym własną niezdarnością, sfrustrowanym życiem, przerażonym dojrzewaniem. Ojciec za niesubordynację chciał mnie wysłać do szkoły wojskowej. Był kiedyś komandosem i wierzył, że chłopcy powinni dorastać przy wtórze trzasku bicza. Ja zaś wyrastałem na pyskacza, miałem wstręt do dyscypliny, dlatego pozbycie się mnie z domu uznał za najprostsze rozwiązanie. To było w latach, zanim mu wybaczyłem.

Przez siedemdziesiąt godzin tygodniowo pracował jako inżynier w zakładach produkujących między innymi drabiny. Ponieważ drabiny są niebezpieczne, jego firma często była pozywana do sądu. A jako że zajmował się projektowaniem, najczęściej właśnie on składał zeznania i występował w imieniu zakładów na procesach. Nie mogę powiedzieć, że mam mu za złe nienawiść do prawników, niemniej zacząłem ich podziwiać, ponieważ bardzo uprzykrzali mu życie. Użerał się z nimi przez osiem godzin, a potem, gdy tylko wrócił do domu, pił martini. Żadnych powitań. Żadnych uścisków. Żadnych obiadów. Tylko mniej więcej godzina wyrzekania, gdy załatwiał kolejne drinki, a później padał nieprzytomny na rozkładany fotel. Jeden z procesów trwał trzy tygodnie, a kiedy skończył się wyrokiem bardzo niekorzystnym dla jego firmy, matka zadzwoniła po lekarza i na miesiąc umieścili go w szpitalu.

Po jakimś czasie jego firma zbankrutowała i oczywiście winą za to obarczano prawników. Nawet raz nie usłyszałem słowa o tym, że do jej upadku mogło się przyczynić złe zarządzanie.

Wóda stała się życiem ojca, wpadł w depresję. Przez całe lata nie miał stałej pracy, co naprawdę mnie wkurzało, bo musiałem przez to robić za kelnera i dostarczać pizzę, żeby jakoś przebrnąć przez college. O ile pamiętam, w ciągu tamtych czterech lat nauki rozmawiałem z nim dwa razy. W dniu, kiedy dowiedziałem się, że zostałem przyjęty na wydział prawa, wróciłem dumny do domu z tą wspaniałą nowiną. Matka powiedziała mi później, że ojciec przez tydzień nie wstawał z łóżka.

Dwa tygodnie po moim triumfalnym powrocie do domu, kiedy zmieniał żarówkę w spiżarni (przysięgam, że to prawda), przewróciła się drabina i upadł na głowę. Przez rok leżał w śpiączce w domu opieki, zanim ktoś się zlitował i w końcu go odłączył.

Kilka dni po pogrzebie wspomniałem, że moglibyśmy wytoczyć proces z tego powodu, ale matka nie chciała o tym słyszeć. Zawsze podejrzewałem, że kiedy spadł, nie był trzeźwy. No i nie miał żadnych dochodów, więc z perspektywy naszego wymiaru sprawiedliwości jego wartość ekonomiczna była praktycznie żadna.

Matka dostała w sumie pięćdziesiąt tysięcy dolarów z ubezpieczenia na życie i fatalnie trafiła, wychodząc powtórnie za mąż. Mój ojczym to prostak, emerytowany urzędnik pocztowy z Toledo. Większość czasu spędzają na parkietach do tańca i na podróżowaniu kamperem Winnebago. Trzymam się od nich z daleka. Matka nie zaproponowała mi ani centa, powiedziała, że to wszystko, co ma na przyszłość, a ponieważ udowodniłem, że w sumie dobrze sobie radzę, żyjąc bez pieniędzy, uznała, że nie musi mi pomagać. Czeka mnie wspaniała przyszłość, kiedy to będę zarabiał pieniądze, czego nie można powiedzieć o niej, argumentowała. Jestem pewny, że Hank, jej nowy mąż, doradzał jej po cichu w sprawach finansowych. Nasze ścieżki, Hanka i moja, kiedyś jeszcze się przetną.

Studia prawnicze skończę w maju, za miesiąc od tej chwili, a w czerwcu przystąpię do egzaminu adwokackiego. Nie kończę nauki z wyróżnieniem, choć jestem w czołówce mojego roku. Moim jedynym sprytnym posunięciem podczas trzech lat studiów było zaliczenie trudnych przedmiotów na samym początku, więc przez ostatni semestr mogę się obijać. Zajęcia, jakie mam tej wiosny, to kpina: prawo sportowe, prawo autorskie, wybrane zagadnienia z Kodeksu Napoleona i mój ulubiony przedmiot, prawne problemy osób starszych.

Właśnie z powodu tego ostatniego przedmiotu siedzę teraz na zdezelowanym krześle przy lichym składanym stoliku w dusznym budynku pełnym wszelkiego rodzaju seniorów, jak lubią być nazywani. Ręcznie napisana tabliczka nad jedynymi widocznymi drzwiami górnolotnie określa to miejsce jako Dom Seniora „Cyprysowe Ogrody”, choć poza nazwą nie ma tu śladu jakiejkolwiek roślinności czy kwiatów. Ściany są szare i gołe, poza starym wyblakłym zdjęciem Ronalda Reagana w rogu, stojącym między dwoma smutnymi chorągiewkami – jedną amerykańską, drugą stanu Tennessee. Budynek jest mały i przygnębiający, wszystko wskazuje na to, że zbudowano go w ostatniej chwili, żeby wykorzystać niewielką sumę nieoczekiwanie wygospodarowaną z funduszy federalnych. Boję się spojrzeć na tłum staruszków przybliżających się centymetr po centymetrze na składanych krzesełkach, dlatego bazgrzę coś w notesie.

Musi być ich z pięćdziesiątka, w równej mierze czarnych, jak i białych, ze średnią wieku co najmniej siedemdziesiąt pięć lat. Niektórzy są ślepi, kilkanaścioro na wózkach, wielu nosi aparaty słuchowe. Powiedziano nam, że spotykają się tutaj codziennie w południe na gorący posiłek, by wysłuchać lub zaśpiewać kilka piosenek lub z powodu wizyty jakiegoś zdesperowanego polityka startującego w wyborach. Po paru godzinach życia towarzyskiego wracają do domów i liczą minuty, kiedy znowu będą mogli tu przyjść. Nasz profesor powiedział, że to największe wydarzenie w ich szarej codzienności.

Popełniliśmy okropny błąd, zjawiając się tam w porze lunchu. Naszą czwórkę posadzono w rogu razem z opiekunem, profesorem Smootem, i uważnie na nas patrzono, gdy kładliśmy sobie na talerze gumowatego kurczaka i groszek. Trafiła mi się żółta galaretka, co zostało natychmiast zauważone przez brodatego starego capa o imieniu Bosco, nabazgranym na plakietce z napisem „Cześć, nazywam się…” przypiętej nad kieszenią brudnej koszuli. Bosco wymamrotał coś o galaretce, a ja szybko chciałem mu ją oddać razem z porcją kurczaka, ale pani Birdie Birdsong zganiła go i szorstko popchnęła na krzesło. Pani Birdsong ma około osiemdziesiątki, ale jest bardzo dziarska, jak na swój wiek, i w tej społeczności pełni funkcję matki, tyrana i bramkarza. Panuje nad tłumem niczym szefowa weteranka służb ochroniarskich, obejmuje ich, poklepuje i ucina sobie pogaduszki z innymi małymi starowinkami o niebieskich włosach, śmieje się głośno i piskliwie, ale przez cały czas nie spuszcza czujnego wzroku z Bosco, który bez wątpienia jest zakałą tej gromadki. Palnęła mu kazanie za uwagi o mojej galaretce, a sekundę później postawiła przed nim całą miskę z żółtą breją. Aż pokraśniał. Zjadł galaretkę krótkimi paluchami.

Minęła godzina. Lunch trwał, jakby te wygłodniałe istoty ucztowały, mając przed sobą siedem dań i żadnej nadziei na następny posiłek. Ich trzęsące się widelce i łyżki poruszały się w tę i z powrotem, w górę i w dół, do ust i z ust niczym sztućce platerowane cennym kruszcem. Tu nikt z niczym się nie liczył. Wrzeszczeli na siebie, kiedy poruszyło ich jakieś słowo. Upuszczali jedzenie na podłogę, a ja nie mogłem już znieść tego widoku. Zjadłem nawet moją porcję galaretki. Bosco, nadal pazerny, obserwował mój każdy ruch. Pani Birdie pomykała po sali i świergotała o tym i owym.

Profesor Smoot, jajogłowy niezdara z przekrzywioną muszką, gęstwą włosów i w czerwonych szelkach, siedział z wyrazem twarzy usatysfakcjonowanego człowieka, który właśnie skończył doskonały posiłek i z zachwytem podziwia wszystko, co się dzieje. To poczciwy człowiek, trochę po pięćdziesiątce, ale o nawykach bardzo bliskich Bosco i jego kumplom. Od dwudziestu lat wykładał bezstresowe przedmioty, których nikt inny nie chciał prowadzić i tylko garstka studentów chciała się ich uczyć. Prawa dziecka, prawa osób niepełnosprawnych… prowadził seminaria na temat przemocy w kraju, problemów osób chorych psychicznie i uczył, rzecz jasna, prawa staruchów, jak nazywano ten przedmiot za jego plecami. Zgłosił raz propozycję przedmiotu o nazwie prawa nienarodzonych płodów, ale wywołało to taką burzę kontrowersji, że profesor bardzo szybko wziął urlop naukowy.

Na pierwszych zajęciach wyjaśnił, że celem jego przedmiotu jest zbliżenie nas do prawdziwych ludzi z rzeczywistymi problemami prawnymi. Był zdania, że wszyscy młodzi ludzie rozpoczynają studia prawnicze z pewną dozą idealizmu i chęcią służenia społeczeństwu, ale po trzech latach brutalnej rywalizacji zależy im już tylko na dobrej posadzie w odpowiedniej kancelarii, gdzie po siedmiu latach można zostać wspólnikiem i zarabiać dużo forsy. I miał co do tego absolutną rację.

Jego wykłady nie są popularne i początkowo przychodziło na nie jedenastu studentów. Po miesiącu nudnych zajęć ze Smootem i ciągłym nawoływaniu do wyrzeczenia się pieniędzy i do pracy za darmo nasza garstka zmniejszyła się do czterech osób. To bezwartościowy przedmiot, dodający jedynie dwie godziny do wymaganej liczby zajęć, ale niewymagający żadnego wysiłku, i to właśnie mnie do niego przyciągnęło. Ale gdyby został mi więcej niż miesiąc, poważnie wątpię, czy zawracałbym sobie nim głowę. W tej chwili nienawidziłem uczelni. I bardzo poważnie myślałem o praktyce prawniczej.

To moja pierwsza konfrontacja z prawdziwymi klientami i jestem naprawdę przerażony. Choć ci potencjalni klienci, którzy siedzą niedaleko, są starzy i niedołężni, wpatrują się we mnie, jakbym miał ogromną wiedzę. Jestem w końcu prawie prawnikiem, noszę ciemny garnitur, a przede mną leży notes, w którym rysuję kółka i kwadraty, na twarzy zaś mam wyraz inteligentnego skupienia i zmarszczone czoło, zatem na pewno potrafię im pomóc. Przy naszym składanym stole siedzi obok mnie Booker Kane, czarny facet, który jest moim najlepszym przyjacielem na wydziale. Boi się tak samo jak ja. Przed nami stoją złożone karty katalogowe, udające wizytówki z napisanymi na nich na czarno naszymi nazwiskami – Booker Kane i Rudy Baylor. To ja. Obok Bookera jest podium, zza którego wrzeszczy pani Birdie, a po drugiej stronie stoi kolejny stół z identycznymi wizytówkami głoszącymi obecność F. Franklina Donaldsona IV, nadętego palanta, który przez całe trzy lata wpisywał inicjał przed imieniem i cyfrę po nazwisku. Obok niego siedzi prawdziwa suka, N. Elizabeth Erickson, dziewczyna jakich mało, która nosi garsonki w prążki, jedwabne krawaty i jest straszliwie przewrażliwiona na swoim punkcie. Wielu z nas podejrzewa, że pod spodem ma suspensorium.

Smoot stoi za nami przy ścianie. Pani Birdie czyta ogłoszenia, informacje ze szpitali i nekrologi. Drze się do mikrofonu podłączonego do systemu nagłaśniania, który działa zaskakująco dobrze. Cztery ogromne głośniki wiszą w rogach sali, a jej przenikliwy głos rozlega się i dudni ze wszystkich stron. Aparaty słuchowe są wyłączane i wyjmowane. W tej chwili nikt nie śpi. Dzisiaj były trzy nekrologi i kiedy pani Birdie wreszcie kończy, widzi łzy w oczach kilku słuchaczy. Boże, niech mnie coś takiego nie spotka. Daj mi, proszę, jeszcze z pięćdziesiąt lat pracy i zabawy, a potem nagłą śmierć podczas snu.

Po naszej lewej stronie przy ścianie ożywia się pianistka i rzuca papier nutowy na podstawkę przed sobą. Pani Birdie uważa się za kogoś w rodzaju analityka politycznego i w chwili gdy zaczyna pomstować na proponowaną podwyżkę podatku od sprzedawanych towarów, pianistka atakuje klawisze. America the Beautiful – piękna Ameryka, myślę. Z lubością wali w klawisze jak nawiedzona, rozlegają pierwsze takty refrenu, a staruchy łapią śpiewniki i czekają na pierwszą zwrotkę. Pani Birdie nie traci ani jednego taktu. Teraz stała się dyrygentką chóru. Unosi do góry ręce, klaszcze, żeby zwrócić na siebie uwagę, i macha nimi, gestem zachęcając wszystkich, by wstali przy pierwszych słowach. Ci, którzy mogą, powoli się podnoszą.

Zawodzenie cichnie dramatycznie przy drugim wersie. Nie znają słów, a większość z tych biednych istot nie widzi dalej niż koniec własnego nosa, dlatego śpiewniki okazują się bezużyteczne. Usta Bosco zamykają się nagle, ale nadal nuci głośno, wpatrzony w sufit.

Pianino milknie niespodziewanie, gdy kartki z nutami spadają z podstawki i rozsypują się na podłodze. Koniec pieśni. Wszyscy wpatrują się w poczciwą pianistkę, która próbuje łapać je w powietrzu, a potem zbiera z podłogi wokół własnych nóg, gdzie spadły.

– Dziękujemy! – pani Birdie drze się do mikrofonu, podczas gdy reszta nagle siada na krzesłach. – Dziękujemy. Muzyka to piękna rzecz. Podziękujmy Bogu za piękną muzykę.

– Amen! – grzmi Bosco.

– Amen – dodaje inny staruszek z tylnego rzędu, kiwając głową.

– Dziękuję – mówi pani Birdie. Odwraca się i uśmiecha do mnie i Brookera.

Obaj przechylamy się przez stół i spoglądamy na zebranych.

– Posłuchajcie – zaczyna teatralnie pani Birdie – na dzisiejszym spotkaniu miło nam gościć profesora Smoota z jego kilkoma bardzo inteligentnymi i przystojnymi studentami. – Macha w naszą stronę pomarszczonymi rękami i uśmiecha się, pokazując szarożółte zęby panu Smootowi, który powoli do niej podszedł. – Są przystojni, prawda? – pyta, wskazując nas. – Jak wiecie, profesor Smoot wykłada prawo na uniwersytecie stanowym w Memphis, gdzie studiował mój najmłodszy syn, jak wiecie, ale nie zrobił dyplomu. Profesor odwiedza nas co roku z kilkoma studentami, którzy wysłuchają waszych problemów z prawem i coś doradzą. Na pewno jak zawsze dobrze i za darmo, ośmielę się dodać. – Odwraca się i obdarza Smoota kolejnym głupawym uśmiechem. – W imieniu naszej grupy witam pana ponownie, profesorze Smoot, w naszych „Cyprysowych Ogrodach”. Dziękujemy panu za zainteresowanie, jakie okazuje pan problemom obywateli w starszym wieku. Dziękujemy. I uwielbiamy pana.

Pani Birdie schodzi z podium i zaczyna klaskać jak szalona, kiwając przy tym głową do kolegów i koleżanek, żeby zrobili to samo, ale nikt, nawet Bosco, nie podnosi rąk.

– Profesor jest tu gwiazdorem – mamrocze Booker.

– Ale przynajmniej go uwielbiają – odpowiadam.

Siedzą na krzesłach od dziesięciu minut. Jest tuż po lunchu i zauważyłem kilka ciężkich powiek. Zanim Smoot skończy, będą chrapali.

Profesor wchodzi na podium, poprawia mikrofon, odchrząkuje i czeka, aż pani Birdie zajmie miejsce w pierwszym rzędzie.

– Powinieneś klaskać! – szepcze pani Birdie ze złością do bladego mężczyzny, siadając obok niego.

On jej nie słyszy.

– Dziękuję, pani Birdie – zaczyna Smoot piskliwie. – Zawsze z przyjemnością odwiedzam „Cyprysowe Ogrody”. – W głosie słychać szczerą nutę, a ja nie wątpię ani trochę, że profesor Howard L. Smoot naprawdę czuje się zaszczycony tym, iż może tu być w tej chwili, w tym budynku przyprawiającym o depresję, przed tą smutną grupą starych ludzi i z jedynymi czterema studentami, którzy nie zrezygnowali z zajęć. Smoot żyje dla takich chwil.

Przedstawia nas. Wstaję szybko, uśmiecham się krótko i siadam, marszczę czoło i nadaję twarzy inteligentny wyraz. Smoot mówi o opiece zdrowotnej, cięciach budżetowych, testamentach, wyjątkach od podatku, wykorzystywaniu starych ludzi i składkach na wspólne ubezpieczenie. Tymczasem oni padają jak muchy. Luki w przepisach regulujących opiekę społeczną, przedłużające się procedury legislacyjne, przepisy obowiązujące w domach opieki, planowanie dotyczące spadków, cudowne leki – gada bez końca, zupełnie jak na uczelni. Ziewam i też czuję się senny. Bosco zaczyna zerkać na zegarek dosłownie co dziesięć sekund.

Ostatecznie Smoot dociera do podsumowania, dziękuje ponownie pani Birdie i jej gromadce, obiecuje wrócić za rok i zajmuje miejsce przy końcu stołu. Pani Birdie klaszcze dwa razy, a potem się poddaje. Nikt inny się nie rusza. Połowa zebranych chrapie.

Pani Birdie macha ręką w naszym kierunku i mówi do swojej trzódki:

– Oni siedzą tam. Są dobrzy i za darmo.

Powoli i niezdarnie zbliżają się do nas. Bosco jest na pierwszej linii i nie ma wątpliwości, że nadal czuje się urażony z powodu galaretki, ponieważ wpatruje się we mnie, ale idzie do drugiego końca stołu i siada na krześle naprzeciwko wielce szanownej N. Elizabeth Erickson. Coś mi mówi, że Bosco nie będzie ostatnim potencjalnym klientem, który zwróci się o poradę prawną do kogoś innego. Starszy czarny mężczyzna decyduje się na Bookera jako swojego adwokata i wymieniają teraz uścisk ponad stołem. Staram się nie słuchać. Coś o byłej żonie i rozwodzie przed trzema laty, który został albo nie formalnie zakończony. Booker notuje jak prawdziwy adwokat i słucha uważnie, jakby dokładnie wiedział, co robić.

Booker ma przynajmniej klienta. Przez długie pięć minut czuję się jak głupek, zupełnie sam, podczas gdy moi koledzy z grupy szepczą, notują, słuchają ze współczuciem i kiwają głową, zapoznając się z problemami, które są im przedstawiane.

Moje osamotnienie nie pozostaje niezauważone. W końcu pani Birdie sięga do torebki, wyciąga z niej kopertę i niemal tanecznym krokiem zbliża się do mojego końca stołu.

– To ciebie naprawdę chciałam – szepcze, przysuwając krzesło do rogu stołu. Pochyla się do przodu, ja nachylam się w lewą stronę i dokładnie w tym momencie, gdy nasze głowy znajdują się o parę centymetrów od siebie, rozpoczynam pierwsze spotkanie jako doradca prawny. Booker zerka na mnie i uśmiecha się złośliwie.

Moja pierwsza konsultacja prawna. Poprzedniego lata dorabiałem jako urzędnik w niewielkiej kancelarii w śródmieściu, zatrudniającej dwunastu prawników. Płacono im od godziny. Żadnej stałej pensji. Poznałem arkana sztuki wystawiania rachunków, której pierwsza zasada mówi, że adwokat spędza sporo czasu na konsultacjach: konsultacjach z klientami, konsultacjach przez telefon, konsultacjach z prawnikami strony przeciwnej, sędziami, wspólnikami, rzeczoznawcami od ubezpieczeń, urzędnikami, asystentami, konsultacjach przy lunchu, konsultacjach w sądzie, wizytach w celu konsultacji, na konsultacjach ugodowych, konsultacjach przed rozprawą sądową i po rozprawie sądowej. Wystarczy wymienić rodzaj działania, a prawnik natychmiast wymyśli dla niego konsultacyjną otoczkę.

Pani Birdie rozgląda się, a to dla mnie sygnał, żeby mówić cicho i trzymać głowę nisko, bo niezależnie od tego, w jakiej sprawie chce się mnie poradzić, ta sprawa jest piekielnie poważna. A to bardzo mi odpowiada, bo nie chcę, żeby ktokolwiek słyszał kiepską i naiwną radę, jaką siłą rzeczy muszę jej dać w odpowiedzi na jej problem.

– Przeczytaj to – mówi, a ja biorę kopertę i ją otwieram.

Alleluja! To testament! Ostatnia wola Colleen Janice Barrow Birdsong. Smoot mówił nam, że więcej niż połowa tych klientów będzie chciała zaopiniowania i może uaktualnienia testamentu, co z kolei bardzo dobrze się składa, jako że w zeszłym roku wszyscy musieliśmy zaliczyć przedmiot o nazwie testamenty i spadki, więc teraz czujemy się kompetentni w wynajdowaniu problemów. Testamenty to całkiem proste rodzaje dokumentów i może je prawidłowo sporządzić nawet jeszcze bardzo zielony prawnik.

Ten jest napisany na maszynie i wygląda bardzo formalnie. Kiedy przebiegam po nim wzrokiem, dowiaduję się z dwóch pierwszych paragrafów, że pani Birdie jest wdową i ma dwoje dzieci oraz całe stadko wnucząt. Przy trzecim paragrafie robi mi się gorąco, zerkam na nią w trakcie czytania. Potem czytam jeszcze raz. Ona uśmiecha się zadowolona z siebie. Zapis nakazuje wykonawcy przekazanie każdemu z jej dzieci po dwa miliony dolarów oraz po milionie na fundusz powierniczy dla każdego z jej wnuków. Policzyłem wolno: ośmioro wnucząt. To co najmniej dwanaście milionów dolarów.

– Czytaj dalej – szepcze, jakby naprawdę słyszała kalkulator grzechoczący mi w mózgu.

Klient Bookera, stary czarny mężczyzna, płacze teraz i ma to coś wspólnego z jakimś romansem, który się nie udał wiele lat temu, i dziećmi, które go zaniedbują. Staram się nie podsłuchiwać, ale to niemożliwe. Booker notuje zawzięcie i usiłuje ignorować jego łzy. Bosco śmieje się głośno przy drugim końcu stołu.

Na podstawie paragrafu piątego testamentu jakiś kościół ma dostać trzy miliony dolarów, a college dwa miliony. Potem następuje lista obdarowywanych organizacji, zaczynając od Stowarzyszenia Diabetyków, kończąc na zoo w Memphis, przy każdej zaś zapisano sumę, z których najmniejsza to pięćdziesiąt tysięcy dolarów. Nie przestaję marszczyć czoła, szybko dokonuję obliczeń i wychodzi mi, że pani Birdie ma majątek wart netto jakieś dwadzieścia milionów.

Niespodziewanie pojawia się wiele problemów związanych z tym testamentem. Po pierwsze i najważniejsze, nie jest tak opasły, jak w zasadzie być powinien. Pani Birdie to bogaczka, a bogaci ludzie nie zostawiają krótkich, prostych testamentów. Wolą długie, skomplikowane akty, powierników i fundusze powiernicze, transfery pomijające pokolenia i wszelkiego rodzaju zagwozdki i rozwiązania wymyślane i dołączane przez drogich doradców podatkowych z dużych kancelarii prawniczych.

– Kto to przygotował? – pytam. Koperta jest czysta i nic nie wskazuje na autora.

– Mój były adwokat. Już nie żyje.

To dobra wiadomość. Kiedy przygotowywał ten akt, dopuścił się niedopełnienia obowiązków.

Zatem ta sympatyczna drobna kobiecina o szarożółtych zębach i dość melodyjnym głosie jest warta dwadzieścia milionów dolarów. I najwyraźniej nie ma prawnika. Zerkam na nią i wracam do testamentu. Nie nosi drogich ubrań, nie ma na sobie brylantów ani złota, włosom też nie poświęca ani czasu, ani pieniędzy. Sukienkę ma bawełnianą, a ciemnoczerwony sweterek znoszony, śmiało mogłaby je kupić w Searsie. Swego czasu widziałem kilka bogatych staruszek i zwykle bardzo łatwo je zauważyć.

Testament jest sprzed prawie dwóch lat.

– Kiedy umarł pani adwokat? – pytam teraz już słodziutkim głosem. Głowy nadal trzymamy nisko pochylone, a nasze nosy dzieli zaledwie kilka centymetrów.

– W zeszłym roku. Rak.

– I teraz nie ma pani adwokata?

– Nie byłoby mnie tutaj, gdybym go miała, chyba się ze mną zgodzisz, Rudy? W testamencie nie ma nic skomplikowanego, więc pomyślałam, że ty możesz się nim zająć.

Chciwość to śmieszna rzecz. Pracę zaczynam pierwszego lipca u Brodnaxa i Speera, w zaskorupiałej i małej kancelarii, gdzie wyzyskuje się pracowników, z piętnastoma prawnikami, którzy zajmują się prawie wyłącznie reprezentowaniem firm ubezpieczeniowych na procesach sądowych. Nie jest to praca, jakiej pragnąłem, ale w miarę rozwoju sytuacji Brodnax i Speer podtrzymali ofertę zatrudnienia mnie, podczas gdy inni się wycofali. Przypuszczam, że pobędę tam kilka lat, dowiem się, o co w tym wszystkim chodzi, i znajdę coś lepszego.

Czy na facetach od Brodnaxa i Speera zrobi wrażenie, jeśli przyjdę pierwszego dnia pracy z klientką wartą co najmniej dwadzieścia milionów dolarów? Od razu stałbym się zaklinaczem prawa, jaśniejącą młodą gwiazdą, samym dotykiem zmieniającą wszystko w złoto. Może mógłbym nawet prosić o większy gabinet?

– Oczywiście, że mogę się tym zająć – odpowiadam bez przekonania. – Tyle że, jak sama pani wie, chodzi tu o mnóstwo pieniędzy i ja…

– Szzzza! – syczy, przysuwając się jeszcze bliżej. – Nie wspominaj o pieniądzach. – Zerka nerwowo na wszystkie strony, jakby po kątach czaili się złodzieje. – Nie będę o nich rozmawiała – dodaje stanowczo.

– W porządku. Mnie to nie przeszkadza. Ale tak sobie myślę, że może zastanowiłaby się pani nad rozmową o tym z doradcą podatkowym.

– To samo powiedział mój stary adwokat, ale ja nie chcę. Dla mnie prawnik to prawnik, i tyle, a testament to testament.

– Racja, ale gdyby zaplanowała pani sposób przekazywania spadku, mogłaby pani zaoszczędzić całe tony pieniędzy na podatkach.

Kręci głową, jakbym był debilem.

– Nie zaoszczędzę ani centa.

– Proszę wybaczyć, ale wydaje mi się, że to możliwe w pani przypadku.

Kładzie dłoń ze starczymi plamami na moim nadgarstku i szepcze:

– Coś ci wyjaśnię, Rudy. Podatki w ogóle mnie nie obchodzą, bo jak sam się domyślasz, nie będę już żyła. Mam rację?

– Tak, myślę, że tak. Ale co z pani spadkobiercami?

– Właśnie dlatego przyszłam do ciebie. Jestem wściekła na moich spadkobierców i chcę ich usunąć z testamentu. Obu synów i niektóre z wnuków. Precz, precz, precz. Nic nie dostaną, rozumiesz? Zero. Ani centa, ani drzazgi z mebla. Nic.

W jej oczach nagle widać zawziętość, a wokół ust tworzą się rzędy głębokich zmarszczek. Ściska mój nadgarstek, ale nie zdaje sobie z tego sprawy. Przez sekundę pani Birdie jest nie tylko zła, ale i do żywego poruszona.

Przy drugim końcu stołu między Bosco i N. Elizabeth Erickson wybucha kłótnia. Bosco głośno i dobitnie wyrzeka na opiekę medyczną, system ubezpieczeń społecznych i republikanów w ogóle, ona zaś wskazuje kartkę i usiłuje mu wytłumaczyć, dlaczego rachunki niektórych lekarzy nie są refundowane. Smoot wstaje wolno z krzesła i podchodzi do końca stołu, by zapytać, czy może im jakoś pomóc.

Klient Bookera stara się rozpaczliwie wziąć w karby, ale po jego policzkach płyną łzy, Booker z kolei zaczyna się denerwować. Zapewnia starszego pana, że tak, w rzeczy samej, on, Booker Kane, sprawdzi wszystko i potem to wyprostuje. Włącza się klimatyzacja i zagłusza niektóre rozmowy. Talerze i szklanki zebrano już ze stołów, w ich miejsce pojawiają się wszelkiego rodzaju gry: chińczyk, szachy, remik i jakaś gra planszowa z kostkami. Na szczęście większość tych ludzi przyszła tu na lunch i po rozrywki towarzyskie, a nie po poradę prawną.

– Dlaczego chce ich pani wydziedziczyć? – pytam.

Puszcza moją rękę i przeciera oczy.

– Cóż, to bardzo osobista sprawa i naprawdę nie chciałabym się w nią zagłębiać.

– W porządku. Kto dostaje pieniądze? – pytam i nagle czuję się oszołomiony władzą, jaką mnie obdarzono, dzięki której napiszę słowa czyniące milionerami zwykłych ludzi. Mam tylko nadzieję, że uśmiech, jaki jej posyłam, równie ciepły co fałszywy, w żaden sposób jej nie uraził.

– Nie jestem pewna – mówi smutno i rozgląda się, jakby chodziło o jakąś grę. – Nie jestem pewna, komu je dać.

Cóż, a może milion dla mnie? Texaco lada dzień wytoczy mi sprawę o czterysta dolarów. Zerwałem negocjacje z nimi i miałem wiadomości od ich adwokata. Właściciel mieszkania, które wynajmuję, grozi mi eksmisją, bo od dwóch miesięcy nie płacę czynszu. A ja tymczasem siedzę tutaj i gawędzę z najbogatszą osobą, jaką poznałem, osobą, która nie pożyje zbyt długo i zastanawia się raczej rozbawiona, kto i ile powinien dostać.

Wręcza mi kartkę, na której wydrukowane są bardzo wyraźnie w wąskich kolumnach cztery nazwiska i mówi:

– To wnuki, które chcę chronić, one nadal mnie kochają. – Zasłania usta dłonią i pochyla się w stronę mojego ucha. – Daj każdemu po milionie.

Ręka mi się trzęsie, gdy piszę w notesie. Bach! Ot, tak, właśnie stworzyłem czterech milionerów.

– A co z resztą? – pytam szeptem.

Pani Birdie odchyla się gwałtownie na krześle, prostuje plecy i mówi:

– Ani centa. Nie dzwonią do mnie, nie przysyłają mi kartek ani prezentów. Wydziedziczam ich.

Gdybym miał babcię wartą dwadzieścia milionów dolarów, wysyłałbym jej kwiaty co tydzień, kartki co drugi dzień, czekoladki przy każdym deszczu i szampana, gdyby nie padało. Dzwoniłbym do niej rano i drugi raz przed położeniem się do łóżka. W każdą niedzielę zabierałbym ją do kościoła i siedział tam z nią, ramię w ramię, w czasie mszy, a potem szlibyśmy na brunch, a potem na aukcję albo do teatru, może wystawę czy gdziekolwiek, do licha, babcia chciałaby pójść. Opiekowałbym się taką babcią.

I rozważałem robienie tego samego dla pani Birdie.

– W porządku – mówię poważnie, jakbym zajmował się czymś takim już wiele razy. – Nic dla pani dwóch synów?

– To właśnie powiedziałam. Absolutnie nic.

– Czy mogę zapytać, co pani zrobili?

Wzdycha ciężko, jakby to pytanie ją frustrowało, przewraca oczami, jakby odstręczała ją sama myśl o powiedzeniu mi tego, ale zaraz potem opiera się na obu łokciach i pochyla ku mnie, żeby i tak mi o tym opowiedzieć.

– No więc – szepcze – Randolph, najstarszy, ma prawie sześćdziesiątkę, właśnie się ożenił po raz trzeci z małą wywłoką, która bez przerwy pyta o pieniądze. Cokolwiek mu zostawię, i tak trafi to w jej ręce, a wolałabym raczej dać coś tobie, Rudy, niż własnemu synowi. Albo profesorowi Smootowi, albo komukolwiek, byle nie Randolphowi. Wiesz, o co mi chodzi?

Serce mi stanęło. Centymetry, dosłownie centymetry dzielą mnie od oszałamiającej żyły złota, i to przy mojej pierwszej klientce. Do diabła z Brodnaxem i Speerem, i wszystkimi czekającymi mnie konsultacjami.

– Nie może mi pani tego zapisać, pani Birdie – mówię i posyłam jej najsłodszy z moich uśmiechów. Moje oczy, a prawdopodobnie również usta i nos błagają, żeby powiedziała: „Mogę! Cholera! To moje pieniądze i mogę je zapisać, komu zechcę, a jeśli chcę dać je tobie, Rudy, to, do diabła, są twoje!”.

Zamiast tego jednak mówi:

– Cała reszta idzie dla wielebnego Kennetha Chandlera. Znasz go? Pokazują go teraz przez cały czas w telewizji, z Dallas, i dzięki naszym donacjom robi mnóstwo cudownych rzeczy na całym świecie, buduje domy, żywi niemowlęta, naucza Biblii. Chcę, żeby on to dostał.

– Telewizyjny kaznodzieja?

– Och, on jest kimś znacznie więcej niż kaznodzieją. Jest nauczycielem, mężem stanu, doradcą, jada obiady z głowami państw, wiesz, no i jest śliczniutki jak laleczka. Ma na głowie mnóstwo kręconych siwych włosów, za wcześnie posiwiał, ale nie pozwoliłby nikomu tego zmieniać, wiesz.

– Oczywiście. Ale…

– Zadzwonił do mnie wczoraj wieczorem. Dasz wiarę? Jego głos w telewizji ma jedwabiste brzmienie, ale przez telefon jest wprost uwodzicielski. Wiesz, co mam na myśli?

– Tak, przynajmniej tak mi się wydaje. Po co do pani dzwonił?

– Cóż, w zeszłym miesiącu, kiedy wysłałam ustaloną kwotę za marzec, którą zobowiązałam się wpłacić, napisałam krótką wiadomość, że myślę o zmianie testamentu, bo dzieci się ode mnie odwróciły i tak dalej, i zastanawiam się nad zapisaniem jakiejś kwoty na jego działalność. Nie minęły trzy dni, a zadzwonił, cały on, taki słodki i pełen życia, i chciał się dowiedzieć, ile zamierzam mu zapisać. Palnęłam jakąś orientacyjną sumę i od tamtej pory dzwoni codziennie. Powiedział, że jest nawet gotów przylecieć własnym learjetem na spotkanie ze mną, jeśli tak bardzo tego pragnę.

Odjęło mi mowę. Smoot trzymał Bosco za ramię, próbował go uspokoić i znów posadzić przed N. Elizabeth Erickson, która w tej chwili przestała być przewrażliwiona na swoim punkcie i najwyraźniej zawstydzona przez pierwszego klienta była gotowa wejść pod stół. Strzelała oczami na wszystkie strony, dlatego posłałem jej krótki uśmiech, żeby wiedziała, że patrzę. Siedzący obok niej F. Franklin Donaldson IV jest pochłonięty doradzaniem parze staruszków. Dyskutują o jakimś dokumencie, który wygląda na testament. Jestem bardzo z siebie zadowolony, bo testament, który mnie się trafił, na pewno dotyczy znacznie większych pieniędzy niż ten, nad którym on marszczy czoło.

Postanawiam zmienić temat.

– Hm, pani Birdie, wspomniała pani, że ma dwoje dzieci. Randolpha i…

– Tak, Delberta. O nim też niech pan zapomni. Od trzech lat się do mnie nie odzywa. Mieszka na Florydzie. Wydziedziczam, wydziedziczam, wydziedziczam.

Kreślę długopisem i Delbert traci swoje miliony.

– Muszę zrobić coś z Bosco – mówi nagle i zrywa się na równe nogi. – To taki żałosny kurdupelek. Poza nami nie ma żadnej rodziny, żadnych przyjaciół.

– Nie skończyliśmy – zauważam.

Pani Birdie pochyla się i nasze twarze znów są bardzo blisko siebie.

– Tak, skończyliśmy, Rudy. Zrób, jak powiedziałam. Po milionie dla tamtej czwórki, a reszta dla Kennetha Chandlera. Wszystko inne pozostaje w testamencie bez zmian, wykonawca, formalne zobowiązania, powiernicy, wszystko zostaje takie samo. Proste, Rudy. Cały czas to robię. Profesor Smoot mówi, że wrócicie za dwa tygodnie z ładnie i czysto przepisanymi dokumentami. To prawda?

– Tak myślę.

– Bardzo dobrze. Zatem do zobaczenia, Rudy. – Mknie do drugiego końca stołu, otacza Bosco ramieniem, a on natychmiast się uspokaja i wygląda jak niewiniątko.

Studiuję testament i robię notatki. Uspokaja mnie świadomość, że Smoot i inni profesorowie będą dostępni, żeby służyć mi radą i wskazówkami, i że mam dwa tygodnie na zebranie się w sobie i zastanowienie, co z tym zrobić. Nie muszę się tym zajmować, powtarzam sobie. Ta urocza staruszka potrzebuje lepszej pomocy, niż ja mogę jej zaoferować. Potrzebny jej testament, jakiego prawdopodobnie w ogóle nie zrozumie, ale który z pewnością zadowoli urząd skarbowy. Nie czuję się jak głupek, raczej jak ktoś nieodpowiedni. Po trzech latach studiowania prawa wiem doskonale, jak niewiele umiem.

Klient Bookera próbuje mężnie panować nad emocjami, a jego prawnikowi zabrakło już słów, które mógłby powiedzieć. Booker nadal coś notuje, pomrukuje „tak” lub „nie” co kilka sekund. Nie mogę się doczekać, kiedy powiem mu o pani Birdie i jej majątku.

Zerkam na malejący tłum i w drugim rzędzie spostrzegam parę, która najwyraźniej mi się przygląda. W tej chwili tylko ja jestem wolny, ale oni wydają się niezdecydowani, czy powinni zaryzykować ze mną. Kobieta trzyma gruby plik papierów przewiązanych gumkami. Mamrocze coś pod nosem, a jej mąż kręci głową, jakby wolał zaczekać na innego z błyskotliwych młodych prawniczych orłów.

Podnoszą się powoli i ruszają w kierunku mojego końca stołu. Zbliżając się, nie spuszczają ze mnie oczu. Uśmiecham się. Witam w moim biurze.

Kobieta zajmuje krzesło, na którym siedziała pani Birdie. On siada po drugiej stronie stołu i zachowuje dystans.

– Witam – mówię z uśmiechem i wyciągam rękę. On potrząsa nią niemrawo, potem podaję dłoń kobiecie. – Nazywam się Rudy Baylor.

– Jestem Dot, a to Buddy. – Kobieta wskazuje głową mężczyznę, ignorując moją rękę.

– Dot i Buddy – powtarzam i zaczynam notować. – A jak brzmi nazwisko? – pytam ciepłym głosem niczym zaprawiony w bojach doradca.

– Black. Dot i Buddy Blackowie. Tak naprawdę to Marvarine i Willis Blackowie, ale wszyscy nazywają nas Dot i Buddy.

– Natapirowane i ondulowane włosy Dot tworzą srebrną górę na jej głowie. Wygląda na schludną osobę. Nosi tanie białe tenisówki, brązowe skarpetki i za duże dżinsy. To chuda, żylasta kobieta, obcesowa w obejściu.

– Adres? – pytam.

– Osiemset sześćdziesiąt trzy Squire w Granger.

– Czy państwo pracują?

Buddy wyglądał, jakby miał otworzyć usta, a ja odniosłem wrażenie, że od wielu lat Dot występuje w ich imieniu.

– Ja jestem na rencie – odpowiada Dot. – Mam dopiero pięćdziesiąt osiem lat, ale choruję na serce. Buddy dostaje emeryturę, bardzo niewielką.

Buddy tylko wpatruje się we mnie. Nosi grube okulary w plastikowych oprawkach, które ledwo sięgają uszu. Policzki ma mięsiste i rumiane. Jego włosy są gęste i siwe z brązowawym odcieniem. Przypuszczam, że nie mył ich co najmniej od tygodnia. Koszula w czarno-czerwoną kratę jest chyba brudniejsza od jego włosów.

– Ile lat ma pan Black? – pytam ją niepewny, czy pan Black mi odpowie, jeśli go o to zapytam.

– On to Buddy, dobrze? Dot i Buddy. Darujmy sobie te formalności, dobrze? Ma sześćdziesiąt dwa lata. Mogę ci coś powiedzieć?

Szybko kiwam głową. Buddy spogląda przez stół na Bookera.

– Z nim nie wszystko jest w porządku – szepcze, wskazując głową Buddy’ego.

Patrzę na niego. On patrzy na nas.

– Ranny na wojnie – wyjaśnia Dot. – W Korei. Wiesz, co to wykrywacze metalu na lotniskach?

Teraz ja kiwam głową.

– No więc on może przejść przez to zupełnie nagi, a ta rzecz zaraz się włączy.

Koszula tak ciasno opina tors Buddy’ego, że guziki o mało się nie oderwą, gdy próbuje rozpaczliwie wciągnąć brzuch. Ma co najmniej trzy podbródki. Próbuję wyobrazić go sobie, jak nagi idzie przez międzynarodowe lotnisko w Memphis, włączając wszystkie alarmy i wprawiając ochronę w panikę.

– Ma płytkę w głowie – dodaje Dot.

– To… to okropne – szepczę i zapisuję w notesie, że pan Buddy Black ma płytkę w czaszce.

Pan Black obraca się w lewo i wpatruje w klienta Bookera, oddalonego o niecały metr.

Nagle Dot pochyla się do przodu.

– Coś jeszcze – mówi.

Nachylam się lekko w oczekiwaniu.

– Tak?

– Ma problem z alkoholem.

– Co też pani powie.

– Ale wszystko przez tę ranę na wojnie – dodaje uprzejmie.

W ten sposób, ot, tak, kobieta, którą poznałem trzy minuty temu, sprowadza męża do pozycji alkoholika imbecyla.

– Mogę zapalić? – pyta, sięgając do torebki.

– A wolno tu palić? – odpowiadam pytaniem i z nadzieją rozglądam się za tabliczką z napisem „Zakaz palenia”. Nie widzę ani jednej.

– Och, jasne. – Wkłada papierosa między popękane usta i zapala go, zaciąga się i wydmuchuje kłęby dymu prosto na Buddy’ego, który ani drgnie.

– Co mogę dla was zrobić? – pytam, patrząc na gruby stos papierów spiętych ciasno szerokimi gumkami. Testament pani Birdie wsuwam pod notes. Pierwsza klientka, która mi się trafiła, jest milionerką, a następni to emeryci. Moja raczkująca kariera została z powrotem sprowadzona do parteru.

– Nie mamy za dużo pieniędzy – mówi Dot cicho, jakby to była wielka tajemnica, a ona wstydzi się ją ujawnić.

Uśmiecham się do niej ze współczuciem. Niezależnie od tego, co mają, są znacznie bogatsi ode mnie i bardzo wątpię, by groził im proces.

– I potrzebny nam adwokat – dodaje, ściągając gumki z papierów.

– Na czym polega problem?

– No więc firma ubezpieczeniowa rucha nas na potęgę.

– Jaki rodzaj ubezpieczenia? – pytam.

Dot przesuwa dokumenty w moją stronę, a potem wyciera ręce, jakby pozbyła się ciężaru, który został przekazany cudotwórcy. Na wierzchu sterty leży jakaś poplamiona, wygnieciona i bardzo stara polisa. Dot wydmuchuje kolejne kłęby dymu i przez chwilę prawie nie widzę Buddy’ego.

– To ubezpieczenie medyczne – wyjaśnia. – Wykupiliśmy je pięć lat temu w Great Benefit Life, kiedy nasi chłopcy mieli po siedemnaście lat. Teraz Donny Ray umiera na białaczkę, a ci oszuści nie chcą płacić za leczenie.

– Great Benefit?

– Dokładnie.

– Nigdy o nich nie słyszałem – mówię z pewnością siebie, przeglądając jednocześnie pierwszą stronę polisy, jakbym zajmował się już wieloma podobnymi sprawami i wiedział wszystko o wszystkich firmach ubezpieczeniowych. Polisa jest wystawiona na dwa nazwiska, Donny’ego Raya i Ronny’ego Raya Blacków. Mają tę samą datę urodzenia.

– Wybacz mój język, ale to banda pieprzonych złodziei.

– Większość firm ubezpieczeniowych jest taka – odpowiadam rzeczowo, a Dot się uśmiecha. Zdobyłem jej zaufanie. – Zatem wykupiliście tę polisę pięć lat temu?

– Coś koło tego. Składkę zawsze płaciliśmy na czas i nigdy z niej nie korzystaliśmy aż do momentu, gdy Donny Ray się rozchorował.

Jestem studentem, nie mam ubezpieczenia. Nie istnieją żadne polisy na moje życie, zdrowie albo samochód. Nie stać mnie nawet na nową, tylną, lewą oponę do małej zdezelowanej toyoty.

– I… jak wspomniałaś, on umiera?

Dot kiwa głową, trzymając papierosa w ustach.

– Ostra białaczka. Złapał to osiem miesięcy temu. Lekarze dali mu rok, ale on tyle nie przeżyje, bo nie można mu było zrobić przeszczepu szpiku. A teraz jest prawdopodobnie za późno.

„Szpik” wymawia prawie jak „śpik”.

– Przeszczep? – pytam zbity z tropu.

– Pewnie bardzo niewiele wiesz o białaczce?

– Rzeczywiście niewiele.

Zaciska zęby i przewraca oczami, jakbym był idiotą, a potem głęboko, ze smutkiem, zaciąga się papierosem. Kiedy wypuściła już z siebie dość dymu, mówi:

– Moi chłopcy to identyczni bliźniacy, rozumiesz. Więc Ron, nazywamy go Ron, bo nie lubi, gdy się mówi na niego Ronny Ray, jest idealnie pasującym dawcą szpiku kostnego dla Donny’ego Raya. Lekarze tak mówili. Problem polega na tym, że taki przeszczep kosztuje około stu pięćdziesięciu tysięcy dolarów. A my tyle nie mamy, rozumiesz. Firma ubezpieczeniowa powinna za to zapłacić, bo polisa to pokrywa, mamy to czarno na białym. Ale ci pieprzeni złodzieje powiedzieli „nie”. Więc Donny Ray przez nich umiera.

Dot w zadziwiający sposób przedstawia sedno sprawy.

Ignorowaliśmy Buddy’ego, ale on nas słucha. Wolno zdejmuje grube okulary i przeciera oczy owłosionym wierzchem lewej dłoni. Wspaniale. Buddy płacze. Bosco skomli w drugim końcu sali. A klient Bookera znów ma wyrzuty sumienia albo poczucie winy i łka, opierając głowę na rękach. Smoot stoi przy oknie i obserwuje nas, bez wątpienia zastanawiając się, jakich to porad udzielamy, że wywołują tyle łez.

– Gdzie on mieszka? – pytam, bo potrzebna mi jest jakaś odpowiedź, którą będę mógł notować przez kilka sekund, dzięki czemu uniknę widoku płaczących facetów.

– Nigdy nie wyprowadził się z domu. Mieszka z nami. To kolejny powód odmowy ze strony firmy ubezpieczeniowej. Powiedzieli, że jest już dorosły i polisa go nie obejmuje.

Biorę papiery i rzucam okiem na listy do i od Great Benefit.

– Czy polisa wygasa w chwili, gdy on osiągnie pełnoletność?

Dot kręci głową i uśmiecha się smutno.

– Nie. I nie ma tego w polisie, Rudy. Czytałam ją sto razy i nie ma tam niczego takiego. Przeczytałam nawet to, co jest małym druczkiem.

– Jesteś pewna? – pytam, ponownie przeglądając polisę.

– Tak. Czytam tę cholerną rzecz prawie od roku.

– Kto ci ją sprzedał? Kto jest agentem?

– Jakiś przygłupi pętak zapukał do nas i na nią namówił. Ott się nazywał lub coś w tym rodzaju, taki śliski oszust, który bardzo szybko gada. Próbowałam go odszukać, ale najwyraźniej zniknął z miasta.

Biorę ze sterty jedno pismo i czytam. Jest od starszego inspektora do spraw roszczeń i zażaleń w Cleveland, zostało napisane kilka miesięcy później niż list, który czytałem jako pierwszy, i zawiera przedstawioną w dość obcesowy sposób odmowę pokrycia kosztów transplantacji na podstawie ustalenia, że białaczka była schorzeniem występującym wcześniej, przed ubezpieczeniem, i dlatego nie jest nim objęta. Jeśli Donny rzeczywiście był chory na białaczkę od mniej niż roku, to przecież zdiagnozowano ją u niego cztery lata po wystawieniu polisy przez Great Benefit.

– Piszą tutaj, że odmawiają pokrycia kosztów, bo choroba występowała wcześniej.

– Wykorzystują każdą wymówkę, Rudy. Weź tylko te wszystkie papiery i przeczytaj je dokładnie. Wyjątki, wykluczenia, wcześniejsze stany, drobny druczek, próbowali już wszystkiego.

– Czy przeszczep szpiku kostnego należy do wyjątków?

– Nie, do cholery. Nawet nasz lekarz obejrzał tę polisę i powiedział, że Great Benefit powinna zapłacić, bo przeszczep szpiku kostnego to teraz rutynowe leczenie.

Klient Bookera przeciera twarz obiema dłońmi, wstaje i gotowy do odejścia coś jeszcze mówi. Dziękuje Bookerowi, a Booker dziękuje jemu. Starzec zajmuje krzesło obok podekscytowanych graczy w chińczyka. Pani Birdie udaje się w końcu uwolnić N. Elizabeth Erickson od Bosco i jego problemów. Smoot chodzi za naszymi plecami w tę i z powrotem.

Kolejny list również jest z Great Benefit i na pierwszy rzut oka nie różni się od pozostałych. Krótki, niegrzeczny i rzeczowy. Napisano w nim: Szanowna Pani Black! Przy siedmiu wcześniejszych okazjach nasza firma odrzuciła na piśmie Pani zażalenie. Teraz odrzucamy je po raz ósmy i ostateczny. Pani musi być głupia, głupia, głupia! Podpisał go kierownik działu roszczeń i zażaleń. Z niedowierzaniem pocierałem wypukłe logo na górze kartki. Poprzedniej jesieni miałem zajęcia z przedmiotu o nazwie prawo i ubezpieczenia i pamiętam, że byłem zaszokowany bezczelnym postępowaniem niektórych firm w sprawach o działanie w złej wierze. Naszym wykładowcą był gościnnie u nas uczący komunista, który nienawidził firm ubezpieczeniowych, prawdę mówiąc, pałał nienawiścią do wszelkich korporacji i z pasją oddawał się badaniu niesłusznego oddalania przez ubezpieczycieli uprawnionych roszczeń. Wierzył, że w naszym kraju istnieją dziesiątki tysięcy takich spraw załatwianych w złej wierze, które nigdy nie trafiły do sądu. Napisał parę książek o sporach sądowych z powodu działania w złej wierze i dysponował nawet statystykami potwierdzającymi jego opinię, że wielu ludzi godzi się po prostu z odrzuceniem ich żądań, nawet się nad tym nie zastanawiając.

Przeczytałem „głupi list” jeszcze raz, cały czas dotykając wyrafinowanego logo Great Benefit na górze kartki.

– Nigdy nie zapomnieliście o jakiejś składce? – zapytałem Dot.

– Ani razu.

– Będę musiał obejrzeć wyniki badań Donny’ego.

– Większość z nich mam w domu. Ostatnio rzadko widujemy lekarzy. Po prostu nas na to nie stać.

– Czy znasz dokładną datę, kiedy stwierdzono u niego białaczkę?

– Nie, ale to było w sierpniu zeszłego roku. Poszedł do szpitala na pierwszą dawkę chemii. A potem ci oszuści powiadomili nas, że nie będą więcej płacili za leczenie, więc szpital się nas pozbył. Powiedzieli, że nie stać ich na zrobienie przeszczepu. Za dużo, cholera, kosztuje. I tak naprawdę nie mogę ich za to winić.

Buddy przygląda się następnej klientce Bookera, drobniutkiej kobiecie, która również trzyma całą stertę dokumentów. Dot grzebie w paczce salemów, aż w końcu wyciąga kolejnego papierosa i wkłada go w usta.

Jeśli choroba Donny’ego to rzeczywiście białaczka i cierpi na nią dopiero od ośmiu miesięcy, to nie ma najmniejszej podstawy do zaliczenia jej do wyjątku, jakim jest wcześniejsze schorzenie. Jeśli białaczka nie podpada pod żadne wykluczenia i wyjątki, Great Benefit musi płacić. Prawda? To ma dla mnie sens, wydaje się straszliwie jasne, a ponieważ prawo jako takie bardzo rzadko jest jasne, a tym bardziej sensowne, wiem, że na pewno czeka mnie coś strasznego w głębinach odmów, które Dot otrzymała.

– Naprawdę tego nie rozumiem – mówię, nadal wpatrując się w list, w którym nazwano ją głupią.

Dot wypuszcza gęstą niebieskawą chmurę w kierunku męża, kłęby dymu otaczają jego głowę. Wydaje mi się, że Buddy ma suche oczy, ale nie jestem pewny. Dot cmoka lepkimi ustami i mówi:

– To proste, Rudy. Są bandą oszustów. Uważają nas za ludzkie śmieci, niedouczonych prymitywów, którzy nie mają pieniędzy, żeby z nimi walczyć. Przez trzydzieści lat pracowałam w fabryce dżinsów, zapisałam się do związków, rozumiesz, i codziennie walczyliśmy z firmą. To samo tutaj. Wielkie korporacje suną jak walce po maluczkich.

Oprócz nienawidzenia prawników mój ojciec pluł jadem na samo wspomnienie o związkach zawodowych. Więc naturalnie wyrosłem na zażartego obrońcę praw klasy robotniczej.

– Ten list jest aż niewiarygodny – mówię.

– Który?

– Ten od pana Krokita, w którym nazywa cię głupią, głupią, głupią.

– A, od tego skurwysyna. Szkoda, że nie przywlókł tu dupska i nie powiedział mi w twarz, że jestem głupia. Pieprzony bydlak.

Buddy odpędza od siebie dym machaniem ręki i coś mamrocze. Zerkam na niego w nadziei, że może jednak coś powie, ale on sobie odpuszcza. Po raz pierwszy spostrzegam, że lewa strona jego głowy jest odrobinę bardziej płaska niż prawa. Oczami wyobraźni widzę go, jak z gołym tyłkiem przemyka przez lotnisko. Składam list Krokita i umieszczam na wierzchu sterty dokumentów.

– Przejrzenie tego wszystkiego zajmie kilka godzin.

– No to musisz się śpieszyć. Donny Ray długo nie pociągnie. Waży teraz niecałe pięćdziesiąt kilo, a ważył siedemdziesiąt. W niektóre dni tak źle się czuje, że ledwo chodzi. Chciałabym, żebyś go zobaczył.

Nie mam ochoty na oglądanie Donny’ego Raya.

– Tak, może później.

Mam zamiar przeczytać polisę, listy i wyniki badań Donny’ego, a potem skonsultować się ze Smootem i napisać ładniutki dwustronicowy list do Blacków, w którym popisując się wiedzą, wyjaśnię, że powinni przedstawić swoją sprawę prawdziwemu adwokatowi, ale nie zwykłemu prawnikowi, tylko takiemu, który specjalizuje się w wytaczaniu spraw firmom ubezpieczeniowym za działanie w złej wierze. Dorzucę kilka nazwisk takich prawników razem z ich numerami telefonów i będę miał z głowy tę bezwartościową sprawę, skończę ze Smootem i jego obsesją na punkcie prawa dla staruchów.

Dyplom będę miał w kieszeni za trzydzieści osiem dni.

– To wszystko będzie mi potrzebne – wyjaśniam Dot i układam cały ten bałagan, związując go gumkami. – Wrócę tu za dwa tygodnie z gotowym pismem, w którym przedstawię swoje stanowisko.

– Po co ci aż dwa tygodnie?

– Cóż, ja… muszę sprawdzić parę rzeczy, skonsultować się z profesorami, poszukać tego i owego. Możesz mi przesłać wyniki badań Donny’ego Raya?

– Jasne. Wolałabym jednak, żebyś był szybszy.

– Zrobię, co w mojej mocy, Dot.

– Myślisz, że możemy wytoczyć sprawę?

Choć jestem tylko studentem prawa, dużo nauczyłem się o pustosłowiu.

– W tej chwili trudno powiedzieć. Choć wygląda to obiecująco. Będę musiał jednak lepiej się temu przyjrzeć i bardzo starannie wszystko sprawdzić. To niewykluczone.

– Co to, do cholery, znaczy?

– Więc… hm… to znaczy, że moim zdaniem masz uzasadnione roszczenie, ale będę musiał dobrze mu się przyjrzeć, żeby wiedzieć wszystko na pewno.

– Co z ciebie za adwokat?

– Jestem studentem prawa.

To najwyraźniej zbija ją z tropu. Zaciska mocno usta wokół białego filtra papierosa i wpatruje się we mnie. Buddy znów coś burczy. Na szczęście Smoot pojawia się za nami i pyta:

– Jak wam idzie?

Dot popatrzyła najpierw na jego muszkę, a potem na potargane włosy.

– Doskonale – odpowiadam. – Właśnie kończymy.

– Bardzo dobrze – mówi, jakby czas minął i trzeba było się zająć następnymi klientami. Odchodzi od nas.

– Do zobaczenia za dwa tygodnie – mówię ciepło z fałszywym uśmiechem.

Dot gasi peta w popielniczce i nachyla się w moją stronę. Zupełnie niespodziewanie usta zaczynają jej drżeć, a oczy wilgotnieją. Dotyka delikatnie mojego nadgarstka i patrzy na mnie bezradnie.

– Pośpiesz się, Rudy, proszę. Potrzebujemy pomocy. Mój chłopiec umiera.

Wpatrujemy się w siebie przez całą wieczność, w końcu jednak kiwam głową i coś mamroczę. Ci biedni ludzie powierzyli mi właśnie życie swojego syna, mnie, studentowi trzeciego roku na stanowym uniwersytecie w Memphis. Szczerze wierzą, że zajmę się tą stertą śmieci, którą przede mną położyli, wezmę telefon, zadzwonię w kilka miejsc, napiszę parę listów, pif-paf, pogrożę temu i owemu, i presto! – Great Benefit upadnie na kolona i obsypie Donny’ego Raya pieniędzmi. I spodziewają się, że wydarzy się to bardzo szybko.

Wstają i trochę skrępowani odchodzą od stołu. Jestem niemal pewny, że gdzieś w polisie jest kruczek zawierający wykluczenie, na pewno nie do odcyfrowania, niemniej umieszczony tam przez utalentowanych prawniczych rzemiechów, którzy zgarniają wysokie honoraria i od dziesięcioleci produkują z zadowoleniem klauzule drukowane małą czcionką.

Ciągnąc za sobą Buddy’ego, Dot lawiruje między składanymi krzesełkami i skupionymi szachistami, dochodzi do dzbanka z kawą, nalewa sobie bezkofeinowej kawy do papierowego kubka i zapala kolejnego papierosa. Tkwią potem w kącie sali, sącząc kawę i obserwując mnie z odległości niecałych dwudziestu metrów. Kartkuję polisę, trzydzieści stron ledwo czytelnego druku, i robię notatki. Staram się ich ignorować.

Tłum się przerzedza i ludzie powoli wychodzą. Jestem zmęczony rolą prawnika, mam dość na ten dzień i marzę, by nie mieć więcej interesantów. Moja niewiedza dotycząca prawa jest szokująca i aż się wzdragam na myśl, że za kilka krótkich miesięcy będę stał na sali sądowej gdzieś w tym mieście i toczył spór z innymi adwokatami przed sędzią i przysięgłymi. Nie jestem gotowy, żeby rzucać mnie na głęboką wodę, obdarzonego mocą wytaczania procesów.

Studia prawnicze to tak naprawdę trzy lata zmarnowane na stres. Spędzamy niezliczone godziny na wyszukiwaniu informacji, które nigdy nie będą nam potrzebne. Na wykładach jesteśmy bombardowani wiedzą, o której natychmiast zapominamy. Uczymy się na pamięć regulacji i statutów, które następnego dnia zostaną zmienione i będą interpretowane na opak. Gdybym przez ostatnie trzy lata spędzał po pięćdziesiąt godzin tygodniowo na praktyce u dobrego adwokata, byłbym dobrym prawnikiem. Zamiast tego jestem znerwicowanym studentem trzeciego roku, który boi się najprostszych prawniczych problemów i drży ze strachu przed nieuniknionym egzaminem adwokackim.

Coś rusza się przede mną, podnoszę wzrok i widzę zwalistego starszego faceta, z masywnym aparatem słuchowym, człapiącego w moją stronę.

Rozdział 2

Godzinę później ospałe boje przy chińczyku i remiku ustają, ostatni staruszkowie wychodzą z budynku. Dozorca czeka przy drzwiach, gdy Smoot zbiera nas wokół siebie na podsumowanie. Po kolei przedstawiamy w krótkich słowach najróżniejsze problemy naszych klientów. Jesteśmy zmęczeni i chcielibyśmy jak najszybciej opuścić to miejsce.

Smoot ma dla nas kilka sugestii, nic kreatywnego czy odkrywczego, i puszcza nas wolno, obiecując, że na następnych zajęciach będziemy rozmawiali o rzeczywistych problemach prawnych ludzi w podeszłym wieku. Nie mogę się doczekać.

Odjeżdżamy z Bookerem jego samochodem, starym pontiakiem, zbyt dużym, żeby miał klasę, który jednak jest w znacznie lepszym stanie od mojej sypiącej się toyoty. Booker ma dwójkę małych dzieci i żonę, która jest na pół etatu nauczycielką w szkole, więc żyje na granicy nędzy. Bardzo dużo się uczy, ma dobre oceny i dlatego przyciągnął uwagę bogatej czarnej firmy ze śródmieścia, naprawdę wysokiej klasy kancelarii, znanej z ogromnego doświadczenia w procesach o prawa obywatelskie. Jego pensja na początek będzie wynosiła czterdzieści tysięcy rocznie, to jest o sześć więcej, niż zaproponowali mi Brodnax i Speer.

– Nienawidzę wydziału prawa – mówię, gdy wyjeżdżamy z parkingu Domu Seniora „Cyprysowe Ogrody”.

– Bo jesteś normalny – odpowiada Booker.

Booker nie żywi nienawiści do nikogo i do niczego, czasami twierdzi nawet, że studiowanie prawa to dla niego wyzwanie.

– Dlaczego chcemy być adwokatami? – pytam.

– Żeby służyć społeczeństwu, bronić sprawiedliwości, zmieniać ludzi, sam wiesz, stara śpiewka. Nie słuchałeś profesora Smoota?

– Chodźmy gdzieś na piwo.

– Nie ma jeszcze trzeciej, Rudy.

Booker mało pije, ja jeszcze mniej, bo to droga przyjemność, a w tej chwili muszę oszczędzać pieniądze najedzenie.

– Żartowałem – mówię.

Jedzie mniej więcej w kierunku uczelni. Dziś jest czwartek, co oznacza, że jutro będę zagrzebany w prawie sportowym i Kodeksie Napoleona, dwóch przedmiotach równie bezwartościowych jak prawo staruchów i wymagających jeszcze mniej pracy. Ale wisi nade mną egzamin adwokacki i kiedy o nim myślę, ręce zaczynają mi się lekko trząść. Jeśli go obleję, mili, choć sztywni i pozbawieni uśmiechu faceci od Brodnaxa i Speera na pewno wypowiedzą mi pracę i po mniej więcej miesiącu znajdę się na bruku. Oblanie tego egzaminu jest nie do pomyślenia – skończyłoby się dla mnie bezrobociem, bankructwem, hańbą i głodowaniem. Dlaczego zatem myślę o tym w każdej godzinie każdego dnia?

– Podrzuć mnie do biblioteki – proszę. – Chyba popracuję nad tymi sprawami, a potem przejrzę jeszcze coś do egzaminu.

– Dobry pomysł.

– Nienawidzę biblioteki.

– Nikt nie lubi biblioteki, Rudy. Jest tak zaprojektowana, żeby jej nienawidzić. Jej głównym celem jest wzbudzanie nienawiści u studentów prawa. Jesteś po prostu normalny.

– Dzięki.

– Ta pierwsza staruszka, pani Birdie, ma pieniądze?

– Skąd wiesz?

– Usłyszałem co nieco.

– Tak. Jest nadziana. Potrzebny jej nowy testament. Dzieci i wnuki ją zaniedbują, dlatego rzecz jasna, chce je wydziedziczyć.

– Ile ma?

– Jakieś dwadzieścia milionów.

Booker zerknął na mnie podejrzliwie.

– Tak przynajmniej powiedziała – dodaję.

– Więc kto dostanie kasę?

– Sexy kaznodzieja telewizyjny, który ma własny odrzutowiec.

– Nie!

– Przysięgam.

Booker przetrawia to w korku przez dwie przecznice.

– Posłuchaj, Rudy, bez urazy, jesteś wspaniałym facetem i tak dalej, świetnym studentem, bystrzakiem, ale dobrze byś się czuł, pisząc testament przy spadku wartym tyle pieniędzy?

– Nie. A ty?

– Oczywiście, że nie. Co więc zamierzasz?

– Może ona umrze we śnie.

– Bardzo wątpię. Jest na to zbyt żywotna. Przeżyje nas obu.

– Zwalę to na głowę Smootowi. Może poproszę o pomoc jednego z profesorów od prawa podatkowego. A może zwyczajnie powiem pani Birdie, że nie jestem w stanie jej pomóc, że musi zapłacić pięć kawałków jakiemuś naprawdę dobremu doradcy podatkowemu, żeby jej to napisał. Tak naprawdę guzik mnie to obchodzi. Mam własne problemy.

– Texaco?

– Tak. Depczą mi po piętach. Właściciel mieszkania też.

– Szkoda, że nie mogę ci pomóc – wzdycha Booker, a ja wiem, że jest szczery. Gdyby miał jakieś odłożone pieniądze, na pewno by mi je pożyczył.

– Jakoś przeżyję do pierwszego lipca. Potem będę już papugą u Brodnaxa i Speera, i skończy się biedowanie. Jak myślisz, drogi Bookerze, dam radę wydać trzydzieści cztery tysiące dolarów w ciągu roku?

– To graniczy z niemożliwością. Będziesz bogaty.

– Cholera, naprawdę przez siedem lat ledwo wiązałem koniec z końcem. Co będę robił z takimi pieniędzmi?

– Kupisz sobie nowy garnitur?

– Po co? Mam już dwa.

– Może jakieś buty?

– Masz rację. Właśnie to zrobię. Kupię buty, Booker. Buty i krawaty, i pewnie trochę jedzenia, które nie jest w puszce, i może nową paczkę bokserek.

Od trzech lat Booker i jego żona zapraszają mnie na obiad co najmniej dwa razy w miesiącu. Ona ma na imię Charlene, jest dziewczyną z Memphis i potrafi dokonywać cudów z jedzeniem przy bardzo kruchym budżecie. Są moimi przyjaciółmi, ale jestem pewny, że litują się nade mną. Booker uśmiecha się i odwraca wzrok. Jest po prostu zmęczony żartowaniem o rzeczach, które nie są przyjemne.

Zjeżdża na parking przy Central Avenue naprzeciwko wydziału prawa uniwersytetu stanowego Memphis.

– Mam parę spraw do załatwienia – mówi.

– Jasne. Dzięki za podwózkę.

– Wrócę koło osiemnastej. Może się pouczymy do egzaminu.

– W porządku. Będę na dole. – Zatrzaskuję drzwiczki i przebiegam przez Central Avenue.

* * *

W ciemnym kącie piwnicy biblioteki, za stertami zniszczonych, starych jak świat podręczników prawa, z dala od niepowołanych oczu, trafiam do mojego ulubionego biurka, stojącego samotnie, czekającego na mnie, jak zawsze od wielu już miesięcy. Jest oficjalnie zarezerwowane na moje nazwisko. W rogu nie ma okna, czasem wilgotno tam i zimno, dlatego bardzo niewiele osób zapuszcza się do tego miejsca. W tej małej kryjówce spędzam całe godziny, robiąc streszczenia spraw sądowych i ucząc się do egzaminów. Przez ostatnie tygodnie spędziłem tu wiele trudnych godzin na spekulowaniu, co się z nią dzieje i pytaniu samego siebie, w którym momencie pozwoliłem jej odejść. Torturowałem się tutaj. Płaski blat jest z trzech stron otoczony drewnianymi panelami, a ja nauczyłem się na pamięć sęków na każdej desce. Mogę tu płakać i nikt mnie na tym nie przyłapie. Mogę nawet przeklinać niskim głosem i nikt mnie nie usłyszy.

Wiele razy podczas tego wspaniałego związku Sara dołączała tu do mnie, uczyliśmy się razem, siedząc na krzesłach ustawionych tuż obok siebie. Chichotaliśmy i śmialiśmy się i nikogo to nie obchodziło. Mogliśmy się całować i dotykać i nikt nas nie widział. W tej chwili, w głębinach depresji i rozżalenia, niemal czuję zapach jej perfum.

Naprawdę powinienem znaleźć inne miejsce do nauki w tym rozległym labiryncie. Teraz, kiedy patrzę na otaczające mnie panele, widzę jej twarz i przypominam sobie dotyk jej nóg pod biurkiem, i natychmiast serce zaczyna walić mi jak młotem, co mnie zupełnie paraliżuje. Była tutaj jeszcze kilka tygodni temu! A teraz ktoś inny dotyka jej nóg.

Biorę stertę papierzysk od Blacków i idę na górę do części biblioteki z literaturą dotyczącą ubezpieczeń. Poruszam się wolno, ale nie przestaję się rozglądać. Sara prawie już tu nie przychodzi, niemniej widziałem ją kilka razy.

Rozkładam dokumenty Blacków na wolnym stole między regałami i znów czytam „głupi list”. Jest szokujący, złośliwy i najwyraźniej został napisany przez człowieka przekonanego, że Dot i Buddy nigdy nie pokażą go żadnemu prawnikowi. Czytam go jeszcze raz i uświadamiam sobie, że ból serca powoli ustępuje – pojawia się i znika, a ja uczę się jakoś sobie z tym radzić.

Sara Plankmore również studiuje na trzecim roku prawa i jest jedyną dziewczyną, którą kiedykolwiek kochałem. Rzuciła mnie cztery miesiące temu dla studenta bardziej prestiżowej uczelni, miejscowego arystokraty. Powiedziała mi, że przyjaźnili się jeszcze w szkole średniej i wpadli na siebie przypadkiem w czasie ferii bożonarodzeniowych. Uczucie wybuchło na nowo i naprawdę nie chciała mi tego robić, ale życie toczy się dalej. Po uczelni krążą plotki, że zaszła w ciążę. Prawdę mówiąc, gdy usłyszałem o tym po raz pierwszy, zwymiotowałem.

Przejrzałem polisę Blacków i zrobiłem całe strony notatek. Czytało się ją, jakby była w sanskrycie. Uporządkowałem listy i formularze zażaleń oraz zaświadczenia lekarskie. W tej chwili Sara zniknęła z moich myśli, a ja pogrążyłem się w sprawie kwestionowanego zażalenia skierowanego do ubezpieczyciela, które zaczynało śmierdzieć coraz bardziej.

Polisa została wykupiona w firmie specjalizującej się w ubezpieczeniach na życie – Great Benefit Life Insurance Company z Cleveland w stanie Ohio – a składka wynosiła osiemnaście dolarów tygodniowo. Obejrzałem bardzo dokładnie książeczkę opłat, w której były odnotowywane cotygodniowe składki. Wyglądało na to, że agent Bobby Ott odwiedzał Blacków tydzień w tydzień.

Niewielki stół pokrywają równe stosy papierów, a ja czytam wszystko, co Dot mi dała. Nie przestaję myśleć o Maxie Leubergu, uczącym u nas gościnnie komuniście, profesorze, który żarliwie nienawidzi firm ubezpieczeniowych. Powtarza zresztą bez przerwy, że to one rządzą naszym krajem. Kontrolują sektor bankowy. Mają nieruchomości. Złapią wirusa, a Wall Street ma sraczkę przez tydzień. A kiedy spadają stopy procentowe i ich dochody z inwestycji gwałtownie maleją, lecą do Kongresu i domagają się reform legislacyjnych. Drą gęby, że procesy sądowe ich wykańczają. Wredni adwokaci sądowi pozywają ich z byle powodu i nakłaniają ławę przysięgłych złożoną z ignorantów do przyznawania ogromnych odszkodowań, więc trzeba to powstrzymać albo grozi nam bankructwo. Leuberg potrafił tak się rozzłościć, że rzucał książkami o ścianę. Uwielbialiśmy go.

I nadal tu wykłada. Wydaje mi się, że wraca do Waszyngtonu pod koniec tego semestru i jeśli tylko zdobędę się na odwagę, poproszę go żeby przyjrzał się sprawie Blacków przeciwko Great Benefit. Twierdzi, że na Północy brał udział w kilku przełomowych procesach dotyczących działania w złej wierze, w których sędziowie przysięgli nakazali ubezpieczycielom wypłacenie olbrzymich odszkodowań.

Zabrałem się do pisania streszczenia sprawy. Zacząłem od daty wystawienia polisy, a potem chronologicznie wyszczególniłem wszystkie ważne zdarzenia. Great Benefit osiem razy na piśmie odmówiła pokrycia kosztów leczenia. Ósmy był rzecz jasna „głupi list”. Słyszałem, jak Max Leuberg gwiżdże i śmieje się przy czytaniu tego pisma. Poczułem zapach krwi.

* * *

Mam nadzieję, że profesor Leuberg też ją poczuje. Idę do jego gabinetu, wciśniętego między dwa pomieszczenia magazynowe na trzecim piętrze wydziału prawa. Drzwi pokrywają ulotki z informacjami o marszach w obronie praw gejów, bojkotach i zebraniach grup ratujących zagrożone gatunki, czyli o rodzajach aktywności, jakie budzą niewielkie zainteresowanie w Memphis. Są na wpół uchylone i słyszę, że profesor warczy coś do telefonu. Wstrzymuję oddech i cicho pukam.

– Proszę! – woła, a ja powoli wchodzę. Macha ręką w kierunku jedynego krzesła. Leżą na nim książki, teczki i magazyny. Cały gabinet przypomina składowisko odpadów. Jakieś rupiecie, śmieci, butelki. Regały na książki pękają w szwach i niewiele brakuje, żeby półki się zarwały. Ściany pokrywają plakaty z graffiti. Kawałki starych gazet wyglądają na podłodze niczym kałuże. Czas i porządek nie mają żadnego znaczenia dla Maxa Leuberga.

To szczupły, niski mężczyzna po sześćdziesiątce, o gęstych włosach koloru siana i rękach, które bez przerwy są w ruchu. Nosi sprane dżinsy, sportowe bluzy z ekologicznie prowokującymi hasłami i stare trampki. Jeśli jest zimno, czasami wkłada skarpetki. Jest tak cholernie podekscytowany, że trochę się denerwuję.

Rzuca słuchawką.

– Baker!

– Baylor. Rudy Baylor. Ubezpieczenia, poprzedni semestr.

– Jasne! Jasne! Pamiętam. Siadaj. – Znów macha w kierunku krzesła.

– Nie, dziękuję.

Przesuwa stertę papierów na biurku.

– Zatem co słychać, Baylor?

Studenci przepadają za Maxem, bo on zawsze ma czas, żeby ich wysłuchać.

– Cóż, hm, masz minutę? – W przypadku kogoś innego byłbym bardziej oficjalny i zwracał się do niego per pan lub coś w tym rodzaju, ale Max nienawidzi formalności. Nalegał, żebyśmy mówili mu po imieniu.

– No pewnie. Jaki to problem cię gnębi?

– No więc chodzę na zajęcia do profesora Smoota – wyjaśniam, a potem szybko przedstawiam mu podsumowanie mojej wizyty na lunchu u staruchów i sprawę Dot i Buddy’ego oraz ich walkę z Great Benefit. Wydaje się, że Max słucha mnie bardzo uważnie.

– Słyszałeś kiedyś o Great Benefit? – pytam.

– Tak. To wielkie przedsiębiorstwo sprzedające mnóstwo tanich ubezpieczeń czarnym i białym prostaczkom. Bardzo podejrzane.

– Nawet nie wiedziałem, że taka firma istnieje.

– O to chodzi. Nie ogłaszają się. Ich agenci pukają do domów i zbierają składki co tydzień. Mówimy tu o całym przemyśle sprzedawania gówna w ładnym papierku. Pokaż mi tę polisę.

Podaję mu ją, a on przerzuca kartki.

– Na jakiej podstawie odmawiają? – pyta, nie patrząc na mnie.

– Właściwie każdej. Najpierw odmówili po prostu ogólnie. Potem twierdzili, że białaczka nie jest ubezpieczana. Potem zaczęli twierdzić, że białaczka była stanem wcześniejszym. Potem napisali, że dzieciak jest dorosły i dlatego nie obejmuje go ubezpieczenie wykupione przez rodziców. Trzeba przyznać, że wykazali się sporą pomysłowością.

– Wszystkie składki były płacone?

– Zgodnie z tym, co mówi pani Black, tak.

– Bydlaki. – Przerzuca jeszcze kilka kartek i uśmiecha się złośliwie. Max kocha takie rzeczy. – Przejrzałeś całość dokumentów?

– Tak. Przeczytałem wszystko, co dała mi klientka.

Rzuca polisę na biurko.

– Definitywnie warto się temu przyjrzeć – mówi. – Ale nie wolno ci zapominać, że klienci bardzo rzadko pokazują na początku wszystko, co mają.

Podaję mu „głupi list”. Kiedy czyta, złośliwy uśmiech powraca. Czyta go jeszcze raz i w końcu patrzy na mnie.

– Niewiarygodne.

– To samo pomyślałem – mówię jak stary wyjadacz, który zna na wylot branżę ubezpieczeniową.

– Gdzie jest reszta dokumentów? – pyta Max.

Kładę całą stertę papierzysk na jego biurku.

– Tu jest wszystko, co dostałem od pani Black. Powiedziała, że jej syn umiera, bo nie stać ich na leczenie. Mówiła, że on waży teraz pięćdziesiąt kilo i długo nie pociągnie.

Jego dłonie zamarły w bezruchu.

– Bydlaki – powtarza jakby do siebie. – Parszywe bydlaki.

Całkowicie się z nim zgadzam, ale nic nie mówię. W kącie zauważyłem inne trampki – bardzo stare nike. Opowiadał kiedyś na wykładzie, że swego czasu nosił conversy, ale teraz bojkotuje tę firmę z powodu jej stosunku do przetwarzania surowców wtórnych. Prowadzi swoją osobistą wojenkę z amerykańskimi korporacjami i nie kupuje niczego, co choćby w najmniejszym stopniu go uraziło. Odmawia wykupywania ubezpieczeń na życie, zdrowie i majątek, ale plotka głosi, że ma bogatą rodzinę, więc może sobie pozwolić na ryzyko braku takiego koła ratunkowego. Ja, z drugiej strony, z oczywistych powodów żyję w świecie nieubezpieczonych.

Większość moich profesorów to nadęci uczeni, którzy prowadzą wykłady w krawatach i zapiętych marynarkach. Max od dziesięcioleci nie nosi krawata. I nie wykłada. On występuje. Nienawidzę samej myśli, że stąd wyjedzie.

Jego dłonie nagle znowu wracają do życia.

– Chciałbym to przejrzeć dziś wieczorem – mówi, nie patrząc na mnie.

– Nie ma problemu. Mogę wpaść do ciebie rano?

– Jasne, kiedy chcesz.

Jego telefon dzwoni, a on szybko odbiera. Uśmiecham się i wychodzę, czując ogromną ulgę. Spotkam się z nim jutro rano, wysłucham jego rad, a potem napiszę dwustronicową opinię dla Blacków, w której powtórzę wszystko, co od niego usłyszę.

Teraz muszę jeszcze znaleźć jakiegoś bystrzaka, żeby pomógł mi przy sprawie pani Birdie. Mam kilku kandydatów, profesorów od prawa podatkowego, więc jutro mogę spróbować u nich szczęścia. Schodzę po schodach i zaglądam do świetlicy studenckiej obok biblioteki. To jedyne miejsce w całym budynku, gdzie palenie jest dozwolone, dlatego pod lampami unosi się stale niebieska mgła. Stoi tu telewizor, kilka zdezelowanych kanap i foteli. Ściany zdobią zdjęcia grup studenckich – kolekcja oprawionych w ramki portretów ludzi dawno temu wysłanych do okopów na polach prawniczych bitew. Kiedy nikogo tam nie ma, często przyglądam się im, moim poprzednikom, i zastanawiam się, ilu z nich odeszło z zawodu, ilu żałuje, że w ogóle studiowało prawo, a ilu naprawdę ma frajdę z pozywania do sądu i obrony klientów. Jedna ściana jest przeznaczona na oficjalne komunikaty i biuletyny, a także najróżniejsze drobne ogłoszenia, dalej stoją automaty z napojami i jedzeniem. Zjadłem tu wiele posiłków. Automaty z jedzeniem są niedoceniane.

Po jednej stronie spostrzegam w grupie szanownego kolegę F. Franklina Donaldsona IV z trzema kumplami, też z rodzaju fiutów piszących do „Przeglądu Prawniczego” i odnoszących się z wyższością do tych z nas, którzy tam nie pisują. On mnie zauważa i wydaje się czymś zainteresowany. Uśmiecha się, kiedy przechodzę obok, co jest niezwykłe, bo na twarzy ma utrwalony wyraz pogardy.

– I co, Rudy, idziesz do Brodnaxa i Speera, prawda?! – woła. Telewizor jest wyłączony. Jego kolesie gapią się na mnie. Dwie studentki na kanapie podnoszą wzrok i zerkają w moją stronę.

– Tak. A ty? – pytam.

F. Franklin IV dostał pracę w firmie, która ma duże tradycje, duże pieniądze i duże pretensje, firmie, do której bardzo daleko Brodnaxowi i Speerowi. Jego pieskami są w tej chwili W. Harper Whittenson, arogancki mały gnojek, który dzięki Bogu opuszcza Memphis i zacznie praktykę w ogromnej kancelarii w Dallas; J. Townsend Gross, który przyjął posadę w innej wielkiej kancelarii; i James Straybeck, czasami nawet przyjacielski, który jakoś przecierpiał trzy lata studiów bez inicjału przed imieniem i numeru po nazwisku. Zresztą przy tak krótkim nazwisku jego przyszłość w jakiejś znaczącej firmie stoi pod znakiem zapytania. Wątpię, czy mu się to uda.

F. Franklin IV robi krok w moim kierunku. Jest cały w uśmiechach.

– No to powiedz nam, co się dzieje?

– Coś się dzieje? – Nie mam pojęcia, o co mu chodzi.

– Tak, no wiesz, fuzja.

Zachowuję kamienną twarz.

– Jaka fuzja?

– Nie słyszałeś?

– O czym?

F. Franklin IV zerka na swoich trzech kolesiów, a oni wydają się tym rozbawieni. Jego uśmiech staje się jeszcze szerszy, kiedy na mnie patrzy.

– Daj spokój, Rudy, o fuzji Brodnaxa, Speera i Tinleya Britta. Stoję nieruchomo i staram się wymyślić jakąś błyskotliwą albo mądrą odpowiedź. Ale akurat w tej chwili słowa mnie zawodzą. No pewnie, że nie mam pojęcia o tej fuzji, a najwyraźniej ten dupek coś o tym wie. Brodnax i Speer to mała kancelaria, zatrudniająca piętnastu prawników, a ja jestem ich jedynym nowym nabytkiem z mojego roku. Kiedy dwa miesiące wcześniej rozmawiałem o warunkach pracy, nikt nie wspominał o żadnej fuzji.

Z drugiej strony Tinley Britt to największa, najbardziej prestiżowa, najbogatsza i zatrudniająca najwięcej ludzi firma w tym stanie. Zgodnie z najświeższymi informacjami stu dwudziestu adwokatów nazywają swoim drugim domem. Wielu z nich studiowało na najlepszych uczelniach w kraju. Wielu ma krewnych w sądach federalnych. To potężna kancelaria, która reprezentuje bogate korporacje i jednostki rządowe, ma biuro w Waszyngtonie, gdzie styka się z elitą. To bastion konserwatywnych twardogłowych polityków. Wspólnikiem jest tam były senator USA. Adwokaci i radcy pracują tam po osiemdziesiąt godzin tygodniowo, wszyscy ubierają się w granatowe lub czarne garnitury, zapięte pod szyję białe koszule i noszą krawaty w paski. Włosy strzygą krótko, żaden zarost na twarzy nie jest tolerowany. Pracowników Tinleya Britta można rozpoznać po dostojnym kroku i ubraniu. W firmie zatrudnia się wyłącznie mężczyzn, białych anglosaskich protestantów, lalusiów po odpowiednich szkołach i z członkostwem w odpowiednich bractwach, dlatego reszta społeczności prawników w Memphis od zawsze obdarzała tę firmę mianem Trent i Brent.

J. Townsend Gross trzyma ręce w kieszeniach i patrzy na mnie z szyderczym uśmieszkiem. Jest na drugiej pozycji na naszym roku, ma odpowiednio wykrochmaloną koszulę polo, jeździ bmw, dlatego natychmiast zwrócił na siebie uwagę ludzi od Trenta i Brenta.

Kolana się pode mną ugięły, bo wiem, że u Trenta i Brenta nigdy nie będą mnie chcieli. Jeśli Brodnax i Speer rzeczywiście połączyli się z tym goliatem, boję się, że znajdę się na przegranej pozycji już w przedbiegach.

– Nie słyszałem – odpowiadam cicho.

Dziewczyny z kanapy obserwują nas uważnie. Zapada milczenie.

– To znaczy, że ci nie powiedzieli? – pyta F. Franklin IV z niedowierzaniem. – Ten oto Jack usłyszał o tym dzisiaj około południa–mówi, wskazując głową kumpla, J. Townsenda Grossa.

– To prawda – potwierdza J. Townsend. – Ale nazwa kancelarii pozostanie niezmieniona.

Nazwa firmy, inna niż Trent i Brent, brzmi Tinley, Britt, Crawford, Mize i St John. Na szczęście wiele lat wcześniej ktoś postanowił, że będzie używana skrócona wersja. Oświadczając, że nazwa firmy pozostanie niezmieniona, J. Townsend poinformował nasze niewielkie zgromadzenie, że Tinley Britt połknie Brodnaxa i Speera z lekkim beknięciem, bo są tak niewielką i mało znaczącą firmą.

– Więc nadal to będzie Trent i Brent? – pytam J. Townsenda, który prycha, słysząc tę wyświechtaną nazwę.

– Aż nie mogę uwierzyć, że ci nie powiedzieli – F. Franklin IV kręci głową.

Wzruszam ramionami, jakby to nie miało znaczenia, i idę do drzwi.

– Może za bardzo się tym przejmujesz, Frankie.

Wymieniają między sobą szydercze, pełne samozadowolenia uśmiechy, jakby dokończyli coś, co zamierzali zrobić, a ja zostawiam ich za sobą. Wchodzę do biblioteki. Jeden z bibliotekarzy stojących przy frontowym kontuarze przywołuje mnie gestem.

– Mam dla ciebie wiadomość – mówi i podaje mi kartkę.

To prośba, żebym zadzwonił do Loyda Becka, wspólnika zarządzającego u Brodnaxa i Speera, człowieka, który mnie zatrudnił.

Automaty telefoniczne są w świetlicy, ale nie mam nastroju znów oglądać F. Franklina IV i jego łotrowskiej bandy.

– Mogę skorzystać z twojego telefonu? – pytam bibliotekarza, który jest studentem drugiego roku i zachowuje się jak właściciel biblioteki.

– Automaty telefoniczne są w świetlicy – odpowiada, wskazując ręką, jakbym studiując tu od trzech lat, nadal nie wiedział, gdzie jest świetlica studencka.

– Dopiero co tam byłem. Wszystkie są zajęte.

Marszczy czoło i się rozgląda.

– W porządku, ale zrób to szybko.

Wystukuję numer Brodnaxa i Speera. Dochodzi osiemnasta, a sekretarki wychodzą o siedemnastej. Po dziewiątym dzwonku męski głos mówi po prostu:

– Halo.

Odwracam się tyłem do biblioteki i usiłuję jakoś ukryć za zapasowymi regałami.

– Halo, mówi Rudy Baylor. Jestem na wydziale prawa i dostałem wiadomość, że mam zadzwonić do pana Loyda Becka. Podobno to pilne. – W wiadomości nie było nic o tym, że sprawa jest pilna, ale w tej chwili jestem trochę zdenerwowany.

– Rudy Baylor? W jakiej sprawie?

– Jestem gościem, którego właśnie przyjęliście do pracy. Z kim rozmawiam?

– Ach tak, Baylor. Mówi Carson Bell. Hm, Loyd jest na spotkaniu i teraz nie można mu przeszkadzać. Spróbuj za godzinę.

Carsona Bella widziałem przez chwilę, kiedy oprowadzali mnie po firmie, i zapamiętałem go jako typowego zabieganego adwokata sądowego, przyjacielskiego przez krótką chwilę, a potem znowu zajętego pracą.

– Panie Bell, myślę, że naprawdę muszę porozmawiać z panem Beckiem.

– Bardzo mi przykro, ale w tej chwili to niemożliwe. W porządku?

– Słyszałem pogłoski o fuzji z Trentem, to znaczy z Tinleyem Brittem. Czy to prawda?

– Posłuchaj, Rudy, jestem zajęty i nie bardzo mogę teraz rozmawiać. Zadzwoń za godzinę, Loyd się tobą zajmie.

Zajmie się mną?

– Czy nadal mam tę posadę? – pytam, bo się boję i powoli ogarnia mnie desperacja.

– Zadzwoń za godzinę – mówi z irytacją i rzuca słuchawkę. Bazgrzę wiadomość na świstku papieru i podaję ją bibliotekarzowi.

– Znasz Bookera Kane’a? – pytam.

– Tak.

– To dobrze. Będzie tu za kilka minut. Przekaż mu tę wiadomość. Powiedz mu, że wrócę mniej więcej za godzinę.

Burczy, ale bierze kartkę. Wychodzę z biblioteki, mijam świetlicę i modlę się, żeby nikt mnie nie zauważył, a potem opuszczam budynek i biegnę na parking, gdzie stoi moja toyota. Mam nadzieję, że silnik zapali. Jedną z moich największych tajemnic jest to, że nadal jestem winien pewnej firmie finansowej trzysta dolarów za ten żałosny wrak. Skłamałem nawet Bookerowi. On myśli, że jest spłacona.

Rozdział 3

To żadna tajemnica, że w Memphis jest zbyt wielu prawników. Powiedziano nam to, kiedy zaczynaliśmy studia. Usłyszeliśmy wtedy, że w tym zawodzie panuje straszliwy tłok i to nie tylko tu, ale wszędzie, że niektórzy z nas będą harowali przez trzy lata, potem szamotali się, żeby zdać egzamin adwokacki, a mimo to nie znajdą pracy. Zatem, wyświadczając nam niejako przysługę, od razu na wstępie poinformowano nas, że jedna trzecia odpadnie już na pierwszym roku. I tak rzeczywiście było.

Mogę wymienić co najmniej dziesięć osób, które zrobią dyplom razem ze mną w przyszłym miesiącu, a po skończeniu studiów będą miały mnóstwo czasu na przygotowanie się do egzaminu adwokackiego, bo jeszcze nie znalazły żadnej pracy. W sumie siedem lat nauki i bezrobocie. Mogę też wymienić kilkadziesiąt osób z mojego roku, które znajdą zatrudnienie jako asystenci obrońców z urzędu i asystenci oskarżycieli publicznych opłacanych przez miasto, jako nisko płatni urzędnicy pracujący dla niedostatecznie wynagradzanych sędziów, na posadach, o których nikt nam niczego nie powiedział, kiedy zaczynaliśmy studia prawnicze.

Między innymi dlatego byłem naprawdę dumny, że znalazłem pracę u Brodnaxa i Speera, w prawdziwej kancelarii prawniczej. Tak, czasami byłem z siebie zadowolony, gdy patrzyłem na ludzi mniej utalentowanych, z których część do tej pory pisze życiorysy i żebrze o rozmowy kwalifikacyjne. Niemniej moja arogancja nagle zniknęła. Mam zaciśnięty żołądek, kiedy jadę do śródmieścia. W firmie takiej jak Trent i Brent nie ma dla mnie miejsca. Toyota jak zwykle charczy i rzęzi, ale przynajmniej jedzie.

Próbuję przeanalizować tę fuzję. Parę lat temu kancelaria Trent i Brent wchłonęła trzydziestoosobową firmę – było o tym bardzo głośno na mieście. Nie pamiętam jednak, czy w związku z tym ktoś stracił pracę. Po co im potrzebna taka piętnastoosobowa firma jak Brodnax i Speer? Nagle zdaję sobie sprawę, jak mało wiem o moim przyszłym pracodawcy. Staruszek Brodnax umarł przed wieloma laty, a jego nalana twarz została unieśmiertelniona w szkaradnym popiersiu stojącym przy drzwiach wejściowych do kancelarii. Speer jest jego zięciem, choć bardzo dawno rozwiódł się z jego córką. Speera widziałem przez krótką chwilę. Okazał się całkiem miły. Podczas drugiej lub trzeciej rozmowy kwalifikacyjnej dowiedziałem się, że ich największymi klientami jest kilka firm ubezpieczeniowych, a osiemdziesiąt procent praktyki dotyczy obrony w sprawach wypadków samochodowych.

Może Trent i Brent potrzebują wzmocnienia osobowego w dziale obrony przy wypadkach samochodowych? Kto wie?

Na Poplar panuje duży ruch, ale większość samochodów jedzie w przeciwnym kierunku. Widzę już wieżowce śródmieścia. Loyd Beck, Carson Bell i reszta facetów od Brodnaxa i Speera na pewno nie zgodzi się na przyjęcie mnie do pracy. Będą składali obietnice, mówili o planach, a potem podetną mi gardło, by ratować swoją kasę. Przecież łącząc się z firmą Trent i Brent, muszą przede wszystkim zadbać o własnych pracowników, prawda?

Przez ostatni rok studenci z mojego roku, którzy razem ze mną będą za miesiąc kończyli naukę, schodzili to miasto wzdłuż i wszerz w poszukiwaniu pracy. Jakaś inna dostępna posada najprawdopodobniej nie istnieje. Nie mam nawet najmniejszych szans na jej znalezienie.

Chociaż parkingi pustoszeją, zostawiam samochód w nieprzepisowym miejscu po drugiej stronie ulicy, naprzeciwko ośmiopiętrowego budynku, gdzie Brodnax i Speer mają swoją siedzibę. Dwie przecznice dalej stoi bank, najwyższy wieżowiec w śródmieściu, i rzecz jasna Trent i Brent dzierżawią w nim połowę ostatniego piętra: z tak wysokiej grzędy mogą z pogardą patrzeć na resztę miasta. Nienawidzę ich.

Przebiegam przez ulicę i wchodzę do brudnego lobby. Po lewej stronie znajdują się dwie windy, ale z prawej spostrzegam znajomą twarz. To Richard Spain, pracownik Brodnaxa i Speera, naprawdę miły facet, który gdy byłem tu po raz pierwszy, zaprosił mnie na lunch. Siedzi na wąskiej marmurowej ławce i wpatruje się niewidzącym wzrokiem w posadzkę.

– Richard – mówię, podchodząc do niego. – To ja, Rudy Baylor.

Nie rusza się, wzrok nadal ma wbity w podłogę. Siadam obok niego. Windy są dokładnie przed nami, oddalone o niecałe dziesięć metrów.

– Co się stało, Richardzie? – pytam. Jest otępiały. – Richardzie, dobrze się czujesz?

Niewielkie lobby jest w tej chwili puste, panuje w nim spokój.

Richard odwraca powoli głowę w moją stronę i lekko rozchyla usta.

– Wylali mnie – mówi cicho. Oczy ma przekrwione, więc albo płakał, albo pił.

Oddycham głęboko.

– Kto? – pytam, choć znam odpowiedź.

– Wylali mnie – powtarza.

– Richardzie, porozmawiaj ze mną, proszę. Co się tu dzieje? Kto został wylany?

– Wylali wszystkich prawników – mówi powoli. – Beck wezwał nas do sali konferencyjnej, powiedział, że wspólnicy zgodzili się sprzedać firmę Tinleyowi Brittowi, a tam nie ma dla nas miejsca. Tak po prostu. Dał nam godzinę na zebranie rzeczy i opuszczenie budynku. – Kiedy to mówi, kiwa dziwnie głową na boki i wpatruje się w drzwi wind.

– Tak po prostu – powtarzam.

– Przypuszczam, że zastanawiasz się, czy i ty masz posadę – mówi Richard, nadal wpatrując się w lobby.

– Coś takiego przemknęło mi przez głowę.

– Te dranie mają cię w nosie.

Tego, rzecz jasna, domyślałem się już wcześniej.

– Dlaczego was wyrzucili? – pytam ledwo słyszalnym głosem. W gruncie rzeczy guzik mnie to obchodzi. Ale staram się, żeby mój głos brzmiał szczerze.

– Trent i Brent chciał naszych klientów – odpowiada Richard. – A żeby ich dostać, musiał kupić wspólników. My, pracownicy, staliśmy im na drodze.

– Ogromnie ci współczuję.

– Ja tobie też. Twoje nazwisko padło w czasie tego spotkania. Ktoś zapytał o ciebie, bo jesteś jedynym nowo przyjętym pracownikiem. Beck odpowiedział, że próbował się do ciebie dodzwonić i przekazać ci złą nowinę. Ciebie też wylali, Rudy. Przykro mi.

Wpatruję się w podłogę. Ręce mi się pocą.

– Wiesz, ile zarobiłem w zeszłym roku? – pyta.

– Ile?

– Osiemdziesiąt tysięcy. Tyrałem tu jak niewolnik przez sześć lat, siedemdziesiąt godzin tygodniowo, olewałem rodzinę, wypruwałem sobie żyły dla starej poczciwej firmy Brodnaxa i Speera, a potem ci dranie mówią, że mam godzinę na sprzątnięcie biurka i opuszczenie pokoju. Przysłali nawet ochroniarza, żeby mnie pilnował, kiedy pakowałem rzeczy. Zapłacili mi osiemdziesiąt tysięcy dolców, a ja wystawiałem rachunki za dwa i pół tysiąca godzin po sto pięćdziesiąt za godzinę, to daje trzysta siedemdziesiąt pięć tysięcy, które zarobiłem dla nich w zeszłym roku. W nagrodę dostałem osiemdziesiąt, dali mi też złoty zegarek, mówili, jaki jestem wspaniały i że może za kilka lat zostanę wspólnikiem, rozumiesz, jedna wielka szczęśliwa rodzina. Potem zjawia się Trent i Brent ze swoimi milionami, a ja zostaję bez pracy. I ty też zostajesz bez pracy, kolego. Wiesz o tym? Zdajesz sobie sprawę, że właśnie straciłeś pracę, jeszcze zanim ją zacząłeś?

Nie potrafię nic na to odpowiedzieć.

Richard powoli opiera głowę na rękach i mnie ignoruje.

– Osiemdziesiąt tysięcy. Całkiem niezłe pieniądze, jak myślisz, Rudy?

– Tak. – Dla mnie to mała fortuna.

– Nie ma sposobu znalezienia innej pracy, która dawałaby taką kasę, wiesz? W tym mieście to niemożliwe. Nikt teraz nie zatrudnia nowych ludzi. Za dużo jest tych cholernych prawników.

To nie żart.

Przeciera oczy palcami, a potem wstaje.

– Muszę powiedzieć żonie – mamrocze do siebie, idąc ze zgarbionymi plecami przez lobby, wychodzi z budynku i znika na ulicy.

Wsiadam do windy, jadę na czwarte piętro i wychodzę do niewielkiego holu. Przez kilkoro podwójnych szklanych drzwi widzę wielkiego ochroniarza w mundurze stojącego przy biurku w recepcji. Uśmiecha się do mnie szyderczo, kiedy wchodzę do biura Brodnaxa i Speera.

– Mogę w czymś pomóc? – warczy.

– Szukam pana Loyda Becka – odpowiadam, usiłując zerknąć za niego w głąb korytarza. Przemieszcza się powoli, żeby zasłonić mi widok.

– A kim pan jest?

– Rudy Baylor.

Pochyla się i bierze kopertę z biurka.

– To dla pana – mówi.

Moje nazwisko jest napisane czerwonym atramentem. Rozkładam krótki list. Ręce mi się trzęsą, gdy go czytam.

W radiotelefonie trzeszczy jakiś głos, ochroniarz odsuwa się ode mnie.

– Proszę to przeczytać i wyjść – mówi, a potem odchodzi korytarzem.

List ma tylko jeden akapit, jest od Loyda Becka, który przekazuje mi nowiny w sposób bardzo stonowany, z życzeniami powodzenia. Fuzja okazała się „nagła i nieoczekiwana”.

Rzucam list na podłogę i rozglądam za czymś, czym jeszcze mógłbym cisnąć. Wszędzie panuje cisza. Jestem pewny, że przyczaili się za zamkniętymi drzwiami i czekają, aż ja i mnie podobni nieszczęśnicy wyjdą. Na betonowym postumencie obok frontowych drzwi stoi popiersie, paskudna rzeźba z brązu przedstawiająca tłustą twarz starego Brodnaxa. Pluję na nią, przechodząc obok. Otwieram drzwi i jakby niechcący lekko ją szturcham. Postument się chwieje, a głowa spada.

– Hej! – rozlega się za mną gromki głos i w momencie, gdy popiersie rozbija szklane drzwi, widzę ochroniarza biegnącego w moim kierunku.

Przez nanosekundę zastanawiam się, czy przystanąć i przeprosić, ale zaraz potem rzucam się biegiem przez hol i mocnym szarpnięciem otwieram drzwi prowadzące na schody. Ochroniarz ponownie za mną krzyczy. Zbiegam na dół, tupiąc głośno. Jest za stary i za gruby, żeby mnie dogonić.

Lobby jest puste, gdy wychodzę drzwiami obok wind. Spokojnie opuszczam budynek i jestem na chodniku.

* * *

Dochodzi dziewiętnasta i jest prawie ciemno, gdy zatrzymuję się przy sklepie spożywczym sześć przecznic dalej. Ręcznie napisany afisz reklamuje sześciopak taniego niskokalorycznego piwa za trzy dolary. Potrzebny mi sześciopak taniego niskokalorycznego piwa.

Loyd Beck zatrudnił mnie przed dwoma miesiącami, powiedział, że mam wystarczająco dobre oceny, mój list motywacyjny wywarł niezłe wrażenie, rozmowy kwalifikacyjne przebiegły dobrze, a faceci pracujący w firmie byli jednogłośnie zgodni, że będę do nich pasował. Wszystko było cacy. Świetlana przyszłość w starej dobrej kancelarii Brodnaxa i Speera.

Potem Trent i Brent rzucili parę dolców, a wspólnicy ze wszystkiego się wycofali. Chciwe bydlaki, zarabiają po trzysta tysięcy dolarów rocznie i chcą więcej.

Wchodzę do sklepu i kupuję piwo. Po zapłaceniu zostają mi w kieszeni cztery dolary i trochę monet. Moje konto bankowe nie wygląda lepiej.

Siedzę w samochodzie obok budki telefonicznej i wypijam pierwszą puszkę. Od pysznego lunchu z Dot, Buddym, Bosco i panią Birdie nie miałem nic w ustach. Może powinienem był poprosić o dodatkową galaretkę, jak Bosco? Zimne piwo wlewa mi się do pustego żołądka i natychmiast czuję uderzenie alkoholu.

Szybko opróżniam puszki. A potem całymi godzinami jeżdżę ulicami Memphis.

Rozdział 4

Wynajmuję dwupokojowe, zaniedbane, choć umeblowane mieszkanie, które mieści się na drugim piętrze rudery z cegieł nazywanej Hampton. Dwieście siedemdziesiąt pięć dolarów za miesiąc, rzadko płaconych w terminie. Dom stoi o jedną przecznicę od ruchliwej ulicy, niecałe dwa kilometry od kampusu. Jest dla mnie domem od prawie trzech lat. Ostatnio myślałem o tym, by wymknąć się stąd w środku nocy, a potem próbować wynegocjować miesięczny czynsz na następne dwanaście miesięcy. Aż do tej pory w tych planach występowała stała praca i miesięczna pensja u Brodnaxa i Speera. W Hempton jest pełno studentów, tak samo jak ja bezrobotnych, a właściciel przyzwyczaił się do targowania o zaległe komorne.

Na parkingu jest ciemno i cicho, gdy tam dojeżdżam tuż przed drugą nad ranem. Parkuję obok śmietnika, a kiedy wyczołguję się z samochodu i zatrzaskuję drzwi, widzę w pobliżu jakiś ruch. Nieznany mi mężczyzna wysiada szybko z samochodu, trzaska drzwiami i idzie w moją stronę. Zamieram na chodniku. Jest ciemno i cicho.

– Jesteś Rudy Baylor? – pyta, patrząc mi w twarz.

To prawdziwy kowboj – buty z długimi noskami i cholewkami, obcisłe lewisy, dżinsowa koszula, krótko ostrzyżone włosy i broda. Żuje gumę i wygląda na kogoś, kto nie zawaha się użyć siły.

– A ty to kto? – pytam.

– Jesteś Rudy Baylor? Tak czy nie?

– Tak.

Wyciąga z tylnej kieszeni spodni jakieś papiery i rzuca mi je w twarz.

– Przepraszam za to – mówi szczerze.

– Co to jest? – pytam.

– Wezwania.

Powoli podnoszę papiery. Jest zbyt ciemno, żebym mógł cokolwiek przeczytać, ale wiem, o co chodzi.

– Jesteś woźnym sądowym – mówię, pokonany.

– Ano.

– Texaco?

– Aha. I Hampton. Zostałeś wyeksmitowany.

Gdybym był trzeźwy, pewnie doznałbym szoku, trzymając w ręku decyzję o eksmisji. Ale miałem dość mocnych wrażeń jak na jeden dzień. Patrzę na pogrążoną w mroku ponurą kamienicę, ze śmieciami na trawie i chwastami na chodniku, i zastanawiam się, jakim cudem to żałosne miejsce mogło być wszystkim, na co mnie stać.

Facet cofa się o krok.

– Wszystko tam jest – wyjaśnia. – Data rozprawy, nazwisko adwokata i tak dalej. Prawdopodobnie mógłbyś to załatwić kilkoma telefonami. Ale to już nie moja sprawa. Robię tylko to, co do mnie należy.

Ładna mi praca. Przemykanie w cieniu, prześladowanie niczego niespodziewających się ludzi, rzucanie im papierów w twarz, udzielanie kilku porad prawnych za darmo, a potem zmycie się, żeby terroryzować kogoś innego.

Odchodząc, zatrzymuje się i mówi:

– Och, posłuchaj. Kiedyś byłem gliniarzem i mam nasłuch w samochodzie. Kilka godzin temu przechwyciłem dziwny komunikat. Jakiś gość o nazwisku Rudy Baylor zdemolował kancelarię prawniczą w śródmieściu. Opis pasuje do ciebie. Ta sama marka i model wozu. Ale to chyba nie ty.

– A jeśli ja?

– To nie moja sprawa, sam rozumiesz. Ale gliny cię szukają. Zniszczenie prywatnej własności.

– Chcesz przez to powiedzieć, że mnie aresztują?

– Aha. Na dzisiejszą noc znalazłbym sobie inne miejsce do spania.

Wskakuje do samochodu, to bmw. Patrzę za nim, gdy odjeżdża.

* * *

Booker wychodzi do mnie na frontową werandę ładnego bliźniaka. Ma na sobie szlafrok w tureckie wzory narzucony na piżamę. Żadnych kapci, gołe stopy. Może i Booker jest jednym ze zbiedniałych studentów prawa, liczących dni do chwili zatrudnienia, ale do mody przywiązuje sporą wagę. W jego szafie wisi niewiele ubrań, niemniej wszystkie zostały starannie wybrane.

– Co się dzieje, do cholery? – pyta podenerwowany, oczy nadal ma zapuchnięte. Zadzwoniłem do niego z budki telefonicznej ze sklepu spożywczego za rogiem.

– Przepraszam – mówię i wchodzimy do jego chaty. Widzę Charlene w maleńkiej kuchni, również w szlafroku w tureckie wzory. Włosy ma ściągnięte do tyłu, oczy opuchnięte, robi kawę czy coś w tym rodzaju. Słyszę, że w głębi mieszkania krzyczy dziecko. Jest prawie trzecia nad ranem, a ja obudziłem ich wszystkich.

– Siadaj – mówi Booker, bierze mnie za ramię i delikatnie popycha na kanapę. – Piłeś.

– Jestem pijany, Booker.

– Z jakiegoś konkretnego powodu? – Stoi przede mną, bardzo przypominając rozzłoszczonego ojca.

– To długa historia.

– Wspominałeś coś o policji.

Charlene stawia przede mną kubek z gorącą kawą.

– Dobrze się czujesz, Rudy? – pyta najsłodszym głosem świata.

– Wspaniale – odpowiadam jak prawdziwy dupek.

– Zobacz, co u dzieci – mówi do niej Booker, a ona znika.

– Przepraszam – powtarzam.

Booker siada na brzegu stolika, bardzo blisko mnie, i czeka.

Nie zwracam uwagi na kawę. W głowie mi dudni. Przedstawiam mu moją wersję wydarzeń od chwili, gdy rozstaliśmy się wczoraj wczesnym popołudniem. Język trochę mi się plącze, mówię z trudem, dlatego trwa to długo i muszę się skupiać, żeby nie zgubić wątku. Charlene pojawia się i siada w najbliższym fotelu, słucha uważnie.

– Przepraszam – szepczę do niej.

– Nie ma za co, Rudy. Nie ma za co.

Ojciec Charlene jest duchownym gdzieś w rolniczym zakątku Tennessee, dlatego ona nie znosi pijaństwa i złego prowadzenia się. Te kilka drinków, które wypiliśmy z Bookerem w czasie studiów, musieliśmy pić ukradkiem.

– Wypiłeś dwa sześciopaki? – pyta Booker z niedowierzaniem.

Charlene wychodzi, żeby sprawdzić, co u dziecka, które znów zaczęło się drzeć. Kończę na spotkaniu z woźnym sądowym, procesie, eksmisji. To był cholernie ciężki dzień.

– Muszę znaleźć pracę, Booker – mówię, głośno i łapczywie pijąc kawę.

– W tej chwili masz większe problemy. Za trzy miesiące zdajemy egzamin adwokacki, potem staniemy przed komisją weryfikacyjną. Aresztowanie i wyrok za ten wyczyn może cię zrujnować.

O tym nie pomyślałem. W tej chwili głowa mi pęka, naprawdę mnie łupie.

– Mógłbym dostać kanapkę?

Jest mi niedobrze. Do drugiego sześciopaka zjadłem paczkę precelków, ale to było wszystko od lunchu z Bosco i panią Birdie.

Charlene słyszy to z kuchni.

– A co powiesz na jajka na bekonie?

– Świetnie, Charlene, dzięki.

Booker jest głęboko zamyślony.

– Za parę godzin zadzwonię do Marvina Shankle’a. Jego brat może pociągnąć za parę sznurków w policji, poproszę go, żeby do niego zadzwonił. Nie możesz zostać aresztowany.

– Brzmi dobrze, moim zdaniem. – Marvin Shankle jest najbardziej szanowanym czarnym prawnikiem w Memphis i przyszłym szefem Bookera. – A gdy już będziesz z nim rozmawiał, zapytaj, czy ma jakieś wolne miejsce.

– Racja. Przecież chcesz pracować w kancelarii zajmującej się prawami czarnych.

– W tej chwili zaczepiłbym się nawet w firmie specjalizującej się w koreańskich rozwodach. Bez urazy, Booker, muszę znaleźć pracę. Mogą istnieć jeszcze inni wierzyciele zaczajeni w krzakach i czyhający na odpowiednią chwilę, żeby naskoczyć na mnie z papierami. Nie zniosę tego. – Powoli kładę się na kanapie.

Charlene smaży bekon i jego zapach wypełnia klitkę.

– Gdzie masz te dokumenty? – pyta Booker.

– W samochodzie.

Wychodzi z pokoju i wraca po minucie. Siada w fotelu blisko mnie i czyta pozew Texaco i decyzję o eksmisji. Charlene krząta się po kuchni, przynosi mi kawę i aspirynę. Jest wpół do czwartej. Dziecko w końcu się uspokoiło. Jest mi ciepło, czuję się bezpieczny, a nawet lubiany.

Trochę mi się kręci w głowie, kiedy zamykam oczy i odpływam.

Rozdział 5

Niczym wąż pełzający przez trawę wślizguję się na wydział prawa dobrze po dwunastej, wiele godzin po tym, jak skończyły się zajęcia przewidziane dla mnie na ten dzień. Prawo sportowe i wybrane zagadnienia z Kodeksu Napoleona, jedna wielka kpina. Chowam się w mojej norze w odludnym kącie piwnicy biblioteki.

Booker obudził mnie ze snu na kanapie krzepiącą wiadomością, że rozmawiał z Marvinem Shankle’em i maszyna została wprawiona w ruch. Pewien kapitan lub osoba, którą tak nazwał, został poinformowany o sprawie, a pan Shankle był optymistycznie nastawiony i uważał, że da się to załatwić. Brat pana Shankle’a jest sędzią w jednym w sądów karnych i jeśli zarzutów nie da się oddalić, ma poszukać innych sposobów. Nadal jednak nie jest jasne, czy gliny ciągle mnie szukają. Booker ma podzwonić i popytać, a później dać mi znać.

Booker dostał już zresztą swój pokój w firmie Shankle’a. Pracował tam jako urzędnik od dwóch lat, na część etatu, i nauczył się więcej niż ktokolwiek z naszego roku. Między wykładami dzwoni do sekretarki, bardzo skrupulatnie prowadzi terminarz spotkań, opowiada mi o tym czy innym kliencie. Będzie z niego doskonały prawnik.

Ale zebranie myśli na kacu jest niemożliwe. Robię notatki, zapisuję ważne rzeczy, jak to, że udało mi się dostać do tego budynku tak, że nikt mnie nie zauważył, tylko co dalej? Odczekam tu kilka godzin, aż wydział opustoszeje. Jest piątkowe popołudnie, najspokojniejsza pora tygodnia. Przemknę potem do biura pełnomocnika do spraw zatrudnienia, osaczę kierowniczkę i będę ją błagał o pomoc. Jeśli dopisze mi szczęście, może znajdzie się jakaś zapomniana przez Boga i ludzi agencja rządowa, w której nie chciał się zaczepić żaden absolwent, nadal oferująca dwadzieścia tysięcy rocznie za usługi bystrego prawnika. A może w jakiejś małej firmie stwierdzili nagle, że potrzebują dodatkowego adwokata na etacie? W tej chwili nie ma zbyt wielu możliwości.

Po Memphis krąży legenda o Jonathanie Lake’u, absolwencie naszego wydziału prawa, który też nie mógł znaleźć pracy w żadnej dużej kancelarii w śródmieściu. Działo się to mniej więcej przed dwudziestu laty. Wszystkie znane firmy odrzucały jego prośby o pracę, dlatego wynajął jakieś pomieszczenie, wywiesił szyld i oznajmił światu, że jest gotów wytaczać sprawy sądowe. Głodował przez kilka miesięcy, a później miał wypadek na motorze i ze złamaną nogą wylądował u Świętego Piotra, w szpitalu dla biednych. Niedługo potem łóżko obok niego zajął facet, który również rozbił się na motorze. Tamten gość był cały połamany i paskudnie poparzony. Jego dziewczyna doznała jeszcze gorszych poparzeń i zmarła kilka dni później. Lake zaprzyjaźnił się z tym facetem i wziął obie sprawy w swoje ręce. Jak się okazało, kierowcą jaguara, który nie zatrzymał się przy znaku stopu i wpadł na motocykl nowego klienta Lake’a, był starszy wspólnik trzeciej co do wielkości kancelarii prawniczej w śródmieściu. I to on właśnie przeprowadzał rozmowę kwalifikacyjną z Lakiem sześć miesięcy wcześniej. Kiedy zignorował znak stopu, był pijany.

Lake z zapałem wytoczył mu sprawę. Pijany starszy wspólnik miał całe tony ubezpieczeń, którymi firma natychmiast zaczęła zasypywać Lake’a. Wszyscy chcieli szybkiej ugody. Pół roku później, kiedy Lake zdał już egzamin adwokacki, wycenił obie sprawy na dwa miliony sześćset tysięcy dolarów. Gotówką, żadnych długoterminowych wypłat. Forsa od ręki.

Legenda głosi jeszcze, że motocyklista powiedział Lake’owi, kiedy jeszcze obaj leżeli w szpitalu, że ponieważ Lake jest młody i dopiero skończył prawo, dostanie od niego połowę tego, co uda mu się wygrać. Lake o tym pamiętał. Motocyklista dotrzymał słowa. Lake dostał honorarium wysokości miliona trzystu tysięcy. Tyle legenda.

Jeśli o mnie chodzi, mając milion trzysta tysięcy, żeglowałbym własnym jachtem po Morzu Karaibskim i popijał rum.

Ale nie Lake. Otworzył kancelarię, zapełnił ją sekretarkami i asystentami, gońcami i detektywami i na poważnie zabrał się do wytaczania procesów za łamanie prawa. Zaczął pracować po osiemnaście godzin na dobę i nie bał się pozwać nikogo za jakiekolwiek przewinienie. Dużo się uczył, sam się szkolił i szybko został najskuteczniejszym adwokatem sądowym w Tennessee.

Dwadzieścia lat później Jonathan Lake nadal pracuje osiemnaście godzin na dobę, jest właścicielem kancelarii zatrudniającej jedenastu adwokatów, prowadzi sprawy poważniejsze i większe niż jakikolwiek prawnik w jego okolicy i zarabia, zgodnie z legendą, w granicach trzech milionów dolarów rocznie.

I lubi nimi szastać. Trzy miliony dolców rocznie trudno ukryć w Memphis, dlatego o Jonathanie Lake’u zawsze jest głośno. A jego legenda rośnie. Każdego roku niewiadoma liczba studentów rozpoczyna naukę na moim wydziale właśnie z powodu Jonathana Lake’a. Mają marzenie. Bardzo niewiele osób, opuszczając to miejsce, nie znajduje pracy, bo nie chcą więcej niż maleńki pokój w śródmieściu z tabliczką z ich nazwiskiem na drzwiach. Chcą głodować i ledwo wiązać koniec z końcem, dokładnie tak jak Lake.

Przypuszczam też, że jeżdżą na motocyklach. Może i ja zmierzam właśnie w takim kierunku. Może jest jeszcze dla mnie nadzieja. Ja i Lake.

* * *

Zaglądam do Maxa Leuberga w odpowiednim momencie. Rozmawia przez telefon, macha rękami i klnie jak pijany szewc. Chodzi o jakiś proces w St Paul, na którym powinien zeznawać. Udaję, że robię notatki, wpatruję się w podłogę i usiłuję nie słuchać, gdy tupie, głośno chodząc wokół biurka i ciągnąc za sobą kabel telefonu.

Wreszcie odkłada słuchawkę.

– Masz ich jak na tacy, rozumiesz? – mówi do mnie niespodziewanie, sięgając jednocześnie po coś znajdującego się w panującym na biurku bałaganie.

– Kogo?

– Great Benefit. Wczoraj w nocy przeczytałem wszystkie dokumenty. Typowe ubezpieczeniowe debetowe łajzy. – Bierze grubą teczkę i opada na fotel. – Czy wiesz, co to jest ubezpieczenie debetowe?

Wydaje mi się, że wiem, ale boję się, że będzie chciał szczegółów.

– Nie do końca.

– Czarni mówią na to „biedapieczenie”. Tanie poliski sprzedawane od drzwi do drzwi ludziom o niskich dochodach. Agenci, którzy sprzedają te polisy, zjawiają się co tydzień i zbierają składki, robią wpis po stronie „winien” w książce rachunkowej trzymanej przez ubezpieczanego. Polują na niewykształconych ludzi, a kiedy dochodzi do roszczeń w związku z polisą, takie firmy najczęściej je odrzucają. Przepraszamy, ale z takiej czy innej przyczyny firma nie pokryje straty. Są wyjątkowo pomysłowe w wynajdywaniu powodów do odmowy.

– Nikt ich nie pozywa?

– Niezbyt często. Badania wykazują, że jedna na trzydzieści odmów w złej wierze trafia do sądu. Te firmy rzecz jasna o tym wiedzą i biorą to pod uwagę. Nie zapominaj, że ich klientami są ludzie z niższych warstw społecznych, którzy boją się prawników i wymiaru sprawiedliwości.

– Co się dzieje, kiedy ktoś ich pozwie? – pytam.

Max macha ręką, żeby odgonić jakiegoś robaka czy muchę, dwie kartki unoszą się i spadają na podłogę.

Gwałtownie strzela z kostek rąk.

– W sumie niewiele. Przyznano co prawda w naszym kraju jakieś bardzo wysokie odszkodowania. Sam brałem udział w dwóch czy trzech takich sprawach. Ale sędziowie przysięgli niechętnie robią milionerami prostych ludzi, którzy wykupują tanie ubezpieczenia. Zastanów się nad tym. Oto masz powoda z legalnymi rachunkami za leczenie, na, powiedzmy, pięć tysięcy dolarów, które bez wątpienia powinno pokryć ubezpieczenie. Ale firma ubezpieczeniowa mówi „nie”. I ta firma ma majątek wysokości, powiedzmy, dwustu milionów. Na procesie adwokat powoda prosi ławę przysięgłych o pięć tysięcy, a także kilka milionów jako karę dla nieuczciwego przedsiębiorcy. To rzadko się udaje. Przyznają pięć tysięcy, dorzucą dziesięć tysięcy kary i firma znów wygrywa.

– Ale Donny Ray Black umiera. Umiera dlatego, że nie może mieć zrobionego przeszczepu, jaki należy mu się w ramach tej polisy. Mam rację?

Leuberg posyła mi krzywy uśmiech.

– Masz, w rzeczy samej. Zakładając, że jego rodzice wczoraj powiedzieli ci wszystko. A to zwykle bardzo chwiejne założenie.

– Ale w dokumentach wszystko jest w porządku, prawda? – pytam, wskazując teczkę.

Max wzrusza ramionami, kiwa głową i znów się uśmiecha.

– W takim razie to dobra sprawa. Nie wspaniała, ale dobra.

– Nie rozumiem.

– To proste, Rudy. To jest Tennessee. Miejsce, gdzie werdykty są pięciocyfrowe. Nikt tu nie zasądza odszkodowań z nawiązką. Sędziowie są bardzo konserwatywni. Średnie dochody są bardzo niskie, dlatego sędziowie mają ogromne problemy przy zmienianiu swoich sąsiadów w bogaczy. Memphis to wyjątkowo trudne miejsce do uzyskania przyzwoitego wyroku.

Założę się, że Jonathan Lake uzyskałby dobry wyrok. I może oddałby mi niewielką część honorarium, gdybym zaniósł mu tę sprawę. Mimo kaca trybiki w mojej głowie zaczęły się obracać.

– To co mam zrobić? – pytam.

– Pozwij drani.

– Nie mam jeszcze uprawnień.

– Nie ty. Odeślij tych ludzi do jakiegoś narwanego dobrego adwokata sądowego ze śródmieścia. Wykonaj kilka telefonów w ich imieniu, pogadaj z jednym czy drugim mecenasem. Napisz dwustronicowe podsumowanie dla Smoota i będziesz miał to z głowy. – Max zrywa się na równe nogi, bo rozdzwonił się telefon. Przesuwa jednocześnie po biurku teczkę z dokumentami w moją stronę. – Jest tu lista trzydziestu sześciu przypadków działania w złej wierze, którą powinieneś przeczytać. To na wypadek, gdybyś był tym zainteresowany.

– Dzięki – mówię.

Macha ręką, dając mi znak, żebym wyszedł. Gdy opuszczam jego gabinet, Max Leuberg wrzeszczy do telefonu.

* * *