WSTĘP

Rodzicielstwo jest jednym z najwspanialszych i dających najwięcej satysfakcji doświadczeń życiowych. Żadne z ludzkich przedsięwzięć nie jest ważniejsze niż wychowywanie i uczenie dziecka od niemowlęctwa do dorosłości, tak żeby przygotować je nie tylko na najbliższą przyszłość, ale także do sprostania temu, co mu przyniesie życie za wiele lat.

Dzieci są najcenniejszym darem, jaki kiedykolwiek otrzymasz, a obowiązki rodzica należą do najfantastyczniejszych, jakich możesz się podjąć. Dzieci polegają na tobie, jeśli chodzi o miłość, przewodnictwo, mądrość, wiedzę – dosłownie we wszystkim. Zwracają się do ciebie o aprobatę, pochwałę, uwagę, dyscyplinę i miłość, i to niezależnie od wieku.

Oczywiście rodzicielstwo to nie sama radość. Nie zapominajmy o jego mniej przyjemnych aspektach, jak wycieranie zakatarzonych nosów, wyciąganie nadąsanych pociech z łóżek, żeby szykowały się do szkoły, wożenie ich na niezliczone zajęcia, wysłuchiwanie narzekań na niesprawiedliwość i obrzydliwe warzywa, a także borykanie się z kłótniami, pretensjami i złymi nastrojami. Radzimy zatem rodzicom, żeby jak najlepiej wykorzystywali dobre chwile, uczyli się i poprawiali dzięki tym złym, i zawsze pamiętali, że rodzicielstwo to trwająca całe życie podróż złożona z wielu etapów. Naprawdę ważne są w niej więzi, jakie stworzysz, wzajemne relacje i wartości charakteryzujące twoją rodzinę oraz to, co wpoisz dzieciom i co warte będzie przekazania następnym pokoleniom.

Wszyscy rodzice przeżywają trudne chwile, w których przydają im się rady i pomoc innych. Wszyscy czasem wątpią w swoje umiejętności wychowawcze. Rodzicielstwo nie zawsze jest łatwe, a my doskonale o tym wiemy. Dlatego właśnie napisaliśmy tę książkę. Pracujemy w Boys Town, państwowej organizacji opiekuńczej dla osób niepełnoletnich, która od chwili jej założenia w 1917 roku była domem dla dziesiątków tysięcy porzuconych lub trudnych dzieci. Na podstawie zdobytej przez te lata rozległej wiedzy na temat dzieci, rodziców i życia rodzinnego opracowaliśmy swój program zdroworozsądkowego rodzicielstwa (Common Sense Parenting®), który od 1989 roku udostępniamy instruktorom prowadzącym szkolenia rodzicielskie, a także tysiącom rodziców w Stanach Zjednoczonych i wielu innych krajach.

W ramach swojej pracy mieliśmy okazję poznać historie mnóstwa rodziców, a także wraz z nimi przeżywać ich sukcesy i smutki. My z kolei wnosimy swoje doświadczenie i wiedzę, pokazując im nowe, pozytywne podejście do wychowywania dzieci. Mamy nadzieję, że dzięki tej książce podzielimy się tą wiedzą również z tobą i wieloma innymi rodzicami.

W czym może ci pomóc program zdroworozsądkowego rodzicielstwa

Co sprawia, że program zdroworozsądkowego rodzicielstwa przynosi takie dobre wyniki? Kładziemy w nim nacisk na dwa elementy – „głowę” i „serce”. Przez wychowanie z głową rozumiemy stosowanie logicznych i praktycznych metod uczenia dzieci, kiedy wykorzystujesz swoje umiejętności, żeby zmienić ich zachowanie. Serce natomiast oznacza bezwarunkową miłość do dziecka, nawet w sytuacjach, gdy ty lub ono jesteście rozczarowani czy zdenerwowani. Oba składniki są niezbędne, by odnieść sukces w roli rodzica. Dlatego nie tylko nauczymy cię umiejętności, które pozwolą ci korzystnie zmieniać postępowanie dzieci, ale też pokażemy, jak pracować nad poprawą wzajemnych relacji z nimi. Połączenie obu tych podejść jest niezwykle skuteczne.

Książka ta oferuje program wychowawczy, który sprawdził się w rodzinach dokładnie takich jak twoja. Jest on naprawdę przydatny niezależnie od tego, czy zamierzasz tylko odświeżyć swoje umiejętności rodzicielskie, jesteś początkującym rodzicem pierwszego dziecka, czy też znajdujesz się u kresu wytrzymałości, usiłując poradzić sobie z trudną lub zbuntowaną pociechą.

Wszyscy wiemy, że nie ma doskonałych rodziców ani doskonałych dzieci. Żyjemy w skomplikowanym i niedoskonałym świecie, tak że nieuchronnie będziemy popełniać błędy, choćbyśmy nie wiem jak się starali. Prawdą jest również, że żadna książka, zajęcia czy program szkoleniowy same nie rozwiążą wszystkich problemów rodzinnych. Byłoby nieodpowiedzialnością z naszej strony coś takiego gwarantować. Sprawy życiowe są zbyt złożone, żeby móc podać konkretne odpowiedzi skuteczne we wszystkich sytuacjach. Niemniej umiejętności, których nabędziesz dzięki programowi zdroworozsądkowego rodzicielstwa – metody oparte na logice oraz podstawy wyrabiania dyscypliny i budowania dobrych relacji – pozwolą ci stworzyć plan, jak popełniać mniej błędów i osiągać lepsze rezultaty wychowawcze w przyszłości. Badania nauczanych przez nas metod i umiejętności wykazały, że dają one pozytywne skutki. Rodzice, którzy przyjęli nasze podejście, relacjonowali, że czują się lepiej przygotowani i skuteczniejsi w swoich rolach i czerpią z nich większe zadowolenie, a ich dzieci rzadziej przejawiają niepożądane zachowania.

Jesteś pierwszym i najważniejszym nauczycielem swoich dzieci. Nikt nie powinien mieć większego wpływu na ich życie niż ty. A to oznacza, że musisz wnieść do tego przedsięwzięcia całą miłość, cierpliwość i energię, jakie możesz zmobilizować. Dzięki takiemu podejściu przekonasz się, że rodzicielstwo jest najbardziej fascynującym wyzwaniem, z jakim przyjdzie ci się zmierzyć w życiu. W pełni wykorzystaj tę szansę.

Wszystkie umiejętności omówione w tej książce opierają się na jednym kluczowym elemencie rodzicielstwa, a mianowicie na spędzaniu czasu z dziećmi. Możesz je uczyć tylko wówczas, gdy z nimi jesteś. Tak, to takie proste. Jedynie przebywając z rodziną, możesz w pełni doświadczyć tego, co ona oferuje. Jest to absolutnie konieczne, bo wspólne chwile są spoiwem, które was łączy.

Znalazłeś się teraz na fascynującej drodze do stania się lepszym rodzicem. Miłość i umiejętności, których nabędziesz dzięki programowi zdroworozsądkowego rodzicielstwa, doprowadzą do pozytywnych zmian w waszej rodzinie. Okazuj dzieciom miłość nawet wówczas, gdy zupełnie na to nie zasługują. A potem ucz je prawidłowych zachowań i umiejętności potrzebnych do radzenia sobie w życiu. Jak najlepiej wykorzystuj do tego wszelkie okazje, kiedy z nimi jesteś.

Jak korzystać z tej książki

To zaktualizowane wydanie prezentujące program zdroworozsądkowego rodzicielstwa podzielono na pięć części. Pierwsza nauczy cię, jak ustalać rozsądne oczekiwania, stosować konsekwencje i tłumaczyć powody, dzięki czemu staniesz się skutecznym nauczycielem swoich dzieci. W drugiej przedstawimy trzy techniki pomagające zachęcać dzieci do pożądanych zachowań i zapobiegać problemom w tym zakresie. W części trzeciej zajmiemy się dogłębniej zagadnieniami, które często stają się przyczyną frustracji i cierpienia rodziców – złym zachowaniem, gniewem i nieposłuszeństwem dzieci. Dowiesz się, jak powstrzymać i skorygować niewłaściwe postępowanie oraz nauczyć dziecko samokontroli. Przedstawiamy też metody, które pomogą ci zachować spokój w pełnych emocji konfrontacjach z dzieckiem. W części czwartej pokazujemy, jak łącznie wykorzystać nowo nabyte umiejętności rodzicielskie, organizując zebrania rodzinne, tworząc rodzinne zwyczaje i tradycje oraz opracowując własny plan wychowawczy. Na koniec w części piątej zajmujemy się kilkoma częstymi źródłami stresu w rodzinach, w tym problemami dziecka w szkole, presją rówieśników oraz negatywnym wpływem telewizji i Internetu, także portali społecznościowych.

W książce znalazło się też dużo rozwiązań przyjaznych dla bardzo zajętych rodziców. W każdym rozdziale zawarto powtórzenie zwracające uwagę na najważniejsze informacje, podstawowe terminy i ich definicje, liczne przykłady ilustrujące poszczególne umiejętności rodzicielskie, odpowiedzi na pytania często zadawane przez rodziców, a na końcu większości rozdziałów również plan działania, który pomoże ci zacząć korzystać z nowych umiejętności.

Wiemy, że nie można podać rozwiązań idealnie dopasowanych do problemów, z jakimi borykają się rodzice. Każdy rodzic, dziecko oraz sytuacje, z jakimi mają do czynienia, są jedyne w swoim rodzaju. Dlatego przedstawiamy praktyczne wskazówki i sugestie, które każdy może dostosować do swojej rodziny i własnego stylu interakcji z dzieckiem. Nasze metody nadają się do stosowania w odniesieniu do dzieci w wieku od sześciu do szesnastu lat, oczywiście przy założeniu, że kierujesz się zdrowym rozsądkiem i logiką, dopasowując je do wieku i poziomu rozwoju swoich pociech. Mamy nadzieję, że będziesz korzystać z tych umiejętności rodzicielskich i stale się w nich doskonalić, aż staną się twoją drugą naturą. Jeśli będziesz je konsekwentnie stosować, możesz liczyć na pozytywne zmiany w zachowaniu dzieci.

Zmiany wymagają jednak czasu i cierpliwości. Ani ty, ani twoje dziecko nie przyswoicie sobie nowych zachowań z dnia na dzień. Sytuacja często się pogarsza, zanim się poprawi. Można tu dostrzec pewną analogię z opieką nad chorym dzieckiem. Potrzeba czasu, nim twoje rosołki, witamina C i pełna miłości troska doprowadzą do poprawy samopoczucia dziecka. Daj zatem sobie czas niezbędny na nauczenie się i dobre opanowanie nowych umiejętności rodzicielskich. Przygotuj się na trudne chwile i przeszkody, ale niech cię one nie zniechęcą do skupiania się na celu. Zrozum, że tak ważna sprawa, jak poprawa sposobu wychowywania dziecka, wymaga czasu, wysiłku i mnóstwa cierpliwości. Naucz się traktować każdy postęp jako krok we właściwym kierunku. Pochwal się za każdym razem, kiedy rozwiążesz problem związany z którymś z dzieci lub gdy zauważysz, że nowa umiejętność rodzicielska, nad którą pracujesz, zaczyna wywierać pozytywny wpływ na życie rodzinne. Dręczące cię chwilami wątpliwości, czy dobrze postępujesz, zostaną z czasem zastąpione przez nową wiarę w swoje umiejętności wychowawcze oraz stale zwiększającą się radość z życia, jakie prowadzisz z dziećmi.

A teraz zaczynajmy!

CZĘŚĆ I

RODZICE SĄ NAUCZYCIELAMI

Zawsze kiedy przebywasz z dziećmi, jednocześnie je uczysz. Nie ma znaczenia, czy świadomie to planujesz, bo ten proces przez cały czas sam się toczy. Dzieje się to, gdy pokazujesz dziecku, jak się ścieli łóżko, tłumaczysz, że nie wolno bić rodzeństwa, przypominasz sześciolatce, żeby włożyła kurtkę, zanim wyjdzie na podwórko, ćwiczysz rzuty do kosza z nastolatkiem przed jego wielkim meczem, czytasz dzieciom książeczki przed snem, przygotowujesz wraz z córką tradycyjną rodzinną potrawę, pomagasz przy zadaniu domowym lub rozmawiasz o filmie. Niezależnie od sytuacji twoje czyny i słowa wywierają wpływ na dzieci, na ich pojmowanie dobra i zła oraz prawidłowego i niewłaściwego zachowania, a także na wasze wzajemne relacje.

Rodzice często nam mówią, że chcieliby być lepiej przygotowani do nauczenia dzieci tego, co powinny wiedzieć. Czy przydałby ci się plan działań rodzicielskich, szczególnie jeśli chodzi o uczenie dzieci? Program zdroworozsądkowego rodzicielstwa oferuje plan działania, który nie tylko mówi, jak powinien postępować dobry rodzic i nauczyciel oraz dlaczego właśnie tak, ale ponadto umożliwia rodzicom zintegrowanie nauczania ze swoją osobowością i stylem życia rodziny.

Podstawą naszego planu są trzy niezwykle ważne elementy:

Spójność: rodzice (lub inni opiekunowie) stosują takie samo podejście wychowawcze, są też zgodni co do zakresu swobód dziecka i konieczności oraz sposobu jego dyscyplinowania.

Zaangażowanie: oznacza to wybranie i zastosowanie stylu uczenia, przy którym rodzice, opierając się na skutecznych umiejętnościach, układają i realizują logiczny plan podejścia krok po kroku do dzieci i ich zachowania.

Odwaga: jest potrzebna, żeby trzymać się stylu wychowania, który obrałeś, i nie wycofywać się nawet w trudnych, stresujących sytuacjach lub gdy dzieci nie zmieniają się na korzyść tak szybko, jak się spodziewałeś. (Nawet przy największych staraniach zachowanie dzieci nieraz się pogarsza, zanim zacznie zmieniać się na lepsze).

W tej części przedstawimy koncepcje uczenia jako sposobu dyscyplinowania dzieci, a także pokażemy, dlaczego jasne komunikaty i oczekiwania są niezbędne dla skutecznej nauki. Wyjaśnimy też, na czym polegają uzasadnienia i konsekwencje (pozytywne i negatywne) oraz jak decydująca jest ich rola we wprowadzaniu trwałych zmian w zachowaniu dziecka. Konsekwencje to niezbędne narzędzie wychowawcze, które pomaga dzieciom nauczyć się zasad i zachowań na całe życie. Ich wpływ utrzymuje się jeszcze długo po tym, jak zakończy się sytuacja, w której zostały zastosowane.

ROZDZIAŁ 1

Dyscyplinowanie przez pozytywne uczenie

Wiele osób błędnie uważa dyscyplinę za coś negatywnego. Rodzice ze strachem myślą o konieczności „zdyscyplinowania” dziecka, bo takie sytuacje kojarzą im się z płaczem, napadami wściekłości lub zaciętym milczeniem. Niektórych tak frustruje i gniewa niewłaściwe zachowanie dzieci, że reagują na nie zbyt gwałtownie – werbalnie lub nawet fizycznie. Dla takich rodziców dyscyplinowanie jest równoznaczne z karaniem za złe zachowanie. Kary wymierzane pod wpływem emocji rzeczywiście czasem działają, ale na krótko. Innymi słowy, powodują zmianę niepożądanego zachowania w danym momencie. Długofalowo jednak takie postępowanie, jak policzkowanie, bicie, wyśmiewanie, poniżanie, izolowanie lub krzyczenie na dzieci, prowadzi do najróżniejszych problemów rodzinnych, w tym najpoważniejszego, czyli zaburzenia więzi pomiędzy rodzicem a dzieckiem. Na dodatek dziecko zaczyna bać się rodziców i stara się ich unikać, a przy tym na ich przykładzie uczy się gwałtownego wyładowywania gniewu i rozczarowania.

Istnieją na szczęście inne, znacznie skuteczniejsze sposoby dyscyplinowania dzieci. Mamy nadzieję pokazać ci w tym rozdziale i całej książce, że dyscyplina może być czymś pozytywnym, szczególnie kiedy traktujesz niewłaściwe zachowanie jako okazję, by nauczyć dziecko czegoś dobrego. Najpierw przyjrzyjmy się jednak, w jaki sposób obecnie dbasz o właściwe zachowanie dzieci.

Jakim typem wychowawcy jesteś?

Przeznacz trochę czasu na przeanalizowanie i ocenienie swojego stylu wychowywania dzieci. Przeczytaj przedstawione dalej opisy reakcji wychowawczych. Następnie wybierz pięć, które najbardziej przypominają twoje postępowanie, gdy dzieci niewłaściwie się zachowują lub chcesz temu zapobiec. Uszereguj wybrane odpowiedzi, zaczynając od reakcji, którą prezentujesz najczęściej. Przy każdej z nich napisz, czy stosujesz ją rzadko, umiarkowanie czy często. Bądź wobec siebie uczciwy, tak żeby uzyskać rzeczywisty obraz własnego sposobu dyscyplinowania dzieci.

Kiedy dyscyplinuję dziecko, korzystam z:

Poleceń, na przykład: Pyskujesz. Zamilcz i słuchaj, co mam do powiedzenia.

Negocjacji, na przykład: Tym razem pozwolę ci zrobić to, co chcesz, jeśli obiecasz, że następnym razem…

Wyjaśnień, na przykład: Chcę, żebyś to zrobił, bo… lub Powinieneś to zrobić dlatego, że…

Usprawiedliwień, na przykład: Tak naprawdę to nie twoja wina, tylko masz złych kolegów albo Powinnaś być bardziej odpowiedzialna, ale wiem, że to trudne.

Negatywnych konsekwencji, na przykład: Ponieważ nie zrobiłaś tego, o co cię prosiłam, nie możesz oglądać telewizji dziś wieczorem.

Gróźb, na przykład: Jeśli jeszcze raz to zrobisz… lub Nie zmuszaj mnie, żebym ci to powtarzał, bo zobaczysz.

Wyznaczania granic, na przykład: Wiem, że trudno się z tym pogodzić, ale „nie” oznacza „nie”.

Osądów, na przykład: Jesteś strasznie dziecinny! albo Ale z ciebie leń!

Pozytywnych bodźców, na przykład: Przez cały tydzień punktualnie wracałaś ze szkoły, więc zasłużyłaś sobie na późniejsze chodzenie spać w weekend.

Odwetu, na przykład: Ugryzłeś siostrę. Teraz ona może ugryźć ciebie.

Odruchowej reakcji, na przykład: Mam tego dość! Teraz oberwiesz za swoje!

Przygotowań, na przykład: Poćwiczmy sobie kilka rzeczy, które pomogą ci zostać w szkole, kiedy koledzy będą cię ciągnęli na wagary.

Trzy najczęstsze style rodzicielskie, jeśli chodzi o dyscyplinę, to 1) pobłażliwy wychowawca, 2) surowy wychowawca i 3) elastyczny wychowawca. Pobłażliwi rodzice wykazują ogromną wyrozumiałość w swoich oczekiwaniach i granicach stawianych dzieciom. Surowi nie są skłonni do wysłuchiwania ani uwzględniania poglądów dzieci na zasady i granice. Natomiast elastyczni wychowawcy chętniej zgadzają się na negocjowanie z dziećmi niektórych zasad, a jednocześnie nie wahają się wprowadzać rozsądnych granic.

Co wykazała twoja analiza własnego sposobu wychowywania dzieci? Jakie trzy główne metody stosujesz? Jeśli twoje reakcje obejmują przede wszystkim 2, 4 i 11, jesteś raczej pobłażliwym wychowawcą. Jeśli najczęściej uciekasz się do 6, 8 i 10, możesz być zwolennikiem surowego podejścia. Natomiast jeśli do twoich głównych reakcji należą 1, 3, 5, 7, 9 i 12, stosujesz raczej elastyczne metody wychowawcze. Większość rodziców posługuje się mieszanką wszystkich trzech podejść, ale odpowiedzi, które umieściłeś na szczycie listy, podpowiedzą ci, jakiego stylu używasz najczęściej.

Zasadniczo rodzice stosujący elastyczne metody wychowawcze częściej tworzą dobrą atmosferę rodzinną i skuteczniej skłaniają dzieci do przestrzegania zasad i akceptowania wyznaczonych granic. Program zdroworozsądkowego rodzicielstwa promuje techniki elastycznej dyscypliny. Naszym celem w tej książce jest nauczenie cię tych metod oraz sposobów wprowadzenia ich do twojego stylu wychowania. Na przykład, jeśli przeważnie jesteś pobłażliwy (usprawiedliwiasz dziecko, negocjujesz i reagujesz emocjonalnie), doradzamy przyjęcie bardziej stanowczej postawy, a zatem nauczenie się częstszego stosowania poleceń, ustalania granic i konsekwencji. Natomiast jeśli jesteś bardzo surowym rodzicem (stosujesz osąd, odwet i groźby), mamy nadzieję, że potrafisz stać się bardziej elastyczny, w większym stopniu wiążąc konsekwencje z zachowaniem i wyjaśniając przyczyny twoich poleceń lub zasad. I na koniec, nawet elastyczne podejście bywa słabe lub nieskuteczne, jeśli na przykład udzielasz zbyt wielu wskazówek lub niekończących się wyjaśnień. W takiej sytuacji warto przedstawiać dzieciom więcej granic sformułowanych na piśmie, lepiej dopilnowywać konsekwencji i reagować natychmiast, gdy wystąpi problem.

Pozytywne uczenie

Dyscyplinujemy dzieci, żeby nauczyły się prawidłowego współżycia w rodzinie, lokalnej społeczności i szerszym społeczeństwie. Jeśli zaczniesz traktować dyscyplinę jako sposób wpojenia dziecku tego, co musi wiedzieć, przestanie to być dla ciebie trudnym obowiązkiem, przynajmniej do pewnego stopnia. Sytuacje, gdy będziesz musiał ją zastosować, będziesz postrzegać jako okazje, dzięki którym dziecko nauczy się zachowań niezbędnych, by w przyszłości odnosić sukcesy.

W zdroworozsądkowym rodzicielstwie stosujemy „pozytywne uczenie”. Wszystkie umiejętności przedstawione w tej książce wspierają pozytywne i skuteczne podejście do dyscypliny i rodzicielstwa.

Pozytywne uczenie jest:

Przyjazne – dbasz, żeby dzieci wiedziały, że je kochasz i troszczysz się o to, co z nimi będzie.

Ścisłe – dbasz, żeby dzieci dokładnie wiedziały, co robią dobrze lub źle.

Przyczynowo-skutkowe – pomagasz dzieciom zrozumieć związek pomiędzy tym, co robią, a skutkami ich działań.

Konkretne – przedstawiasz dzieciom jasne przykłady, jak mogą się poprawić w przyszłości.

Skuteczne – pomagasz dzieciom nauczyć się samodyscypliny (panowania nad swoimi czynami i wyrażaniem emocji).

Interaktywne – umożliwiasz dzieciom pokazanie, czego się nauczyły. Bierzesz aktywny udział w procesie nauki. Ty i dzieci współpracujecie, żeby osiągnąć wspólny cel.

Instruktażowe – stajesz się nauczycielem i trenerem, kiedy przedstawiasz informacje pomagające dzieciom rozwiązywać problemy.

Pozytywne uczenie pomaga dzieciom w budowaniu pewności siebie i nawiązywaniu dobrych stosunków z innymi, a także wpaja im umiejętności niezbędne do podejmowania samodzielnych decyzji i kontrolowania własnego zachowania. Ponadto ułatwia im wyrobienie sobie samodyscypliny.

Stawiamy na pozytywne uczenie, bo dzieci znacznie lepiej przyswajają wiedzę, kiedy mają do czynienia z uprzejmością i miłością, a nie gniewem i karami. Rodzice, którzy w uczeniu dzieci stosują pozytywne podejście, mówią im, co zrobiły dobrze i dlaczego dalej powinny tak postępować oraz co zrobiły źle i jak to skorygować. Dobre stosunki z dzieckiem są niezbędną podstawą pozytywnego uczenia. Jeśli jesteś miły, spokojny, stanowczy i konsekwentny oraz jasno przekazujesz, co masz do zakomunikowania, będziesz skutecznie je uczył.

Poniżej przedstawiamy dwa przykłady pozytywnego uczenia:

Sally po szkole wraca do domu z koleżanką i jej mama słyszy, jak rozmawiają o nowej dziewczynce, która przyszła do ich klasy. Jej córka przekonuje przyjaciółkę, że nie powinny bawić się z nową, bo nie nosi markowych ciuchów. Mama prosi dziewczynki, żeby z nią usiadły, i rozmawiają o tym, że o naszej opinii na temat innej osoby nie powinny decydować ubrania, jakie ona nosi. Mama tłumaczy im, że ważne jest wnętrze, a nie to, jak ktoś wygląda. Dziewczynki zgadzają się zaprosić nową koleżankę na wspólne wyjście po szkole.

Tata mówi Vernonowi, że nie może wyjść na podwórko ćwiczyć rzutów do kosza, bo musi najpierw skończyć zadanie domowe. Vernon wpada w złość, tupie i narzeka, że ojciec jest nie w porządku. Tata informuje syna, że muszą porozmawiać o jego zachowaniu. Prosi, żeby najpierw się uspokoił i przestał krzyczeć. Kiedy Vernon się opanowuje, tata wyjaśnia mu, że musi nauczyć się akceptować odpowiedź odmowną, tłumaczy mu, dlaczego to jest ważne oraz jak wygląda prawidłowy sposób reagowania na odmowę.

Kiedy nauczysz się metod zdroworozsądkowego rodzicielstwa oraz stosowania ich w praktyce, będziesz umiał reagować na niewłaściwe zachowania dzieci tak jak ci rodzice – spokojnie, z miłością i pamiętając, że twoim celem jest pomóc dzieciom się poprawić i stać lepszymi ludźmi.

CZAS¹ z dziećmi

Wspomnieliśmy już, że skuteczne wychowywanie dzieci wymaga spędzania z nimi czasu. Podczas poświęcanych im chwil pamiętaj o kilku ważnych aspektach rodzicielstwa.

C = Często rozmawiaj z dziećmi.

Z = Zachęcaj je do pozytywnych działań.

A = Analizuj ich zachowanie.

S = Szkól je.

W trakcie częstych rozmów z dziećmi należy jasno omawiać ich postępowanie, tak żeby wiedziały, co robią dobrze, a co powinny zmienić. Rodzice powinni też dokładniej wyjaśniać, dlaczego pewne zachowania są dobre, a inne niewłaściwe. Innymi słowy, przedstawiaj dzieciom powody, dla których chcesz, żeby zachowywały się w określony sposób. Zachęcaj je do właściwego postępowania, chwaląc to, co robią dobrze, oraz dbaj o utrzymywanie z nimi serdecznych stosunków dzięki skutecznej komunikacji, a także spotkaniom, zwyczajom i tradycjom rodzinnym. Obserwuj i analizuj ich zachowanie, żeby móc je korygować i stosować negatywne konsekwencje, kiedy popełniają błędy, oraz nagradzać, kiedy spełniają twoje oczekiwania, tak żeby zechciały to powtarzać. Szkól swoje dzieci w umiejętnościach społecznych, bo dzięki temu będą umiały nawiązywać dobre relacje z innymi, w tym również z tobą. Z kolei uczenie i ćwiczenie właściwych zachowań, kiedy dzieci natykają się na nowe lub trudne sytuacje, pomogą uniknąć przyszłych problemów. W dalszych rozdziałach zajmiemy się bardziej szczegółowo wszystkimi składnikami czasu, który spędzasz z dziećmi.

Podsumowanie

Dobre rodzicielstwo opiera się na dyscyplinie i pozytywnym uczeniu. Kiedy rodzice stosują pozytywne, przyjazne i ścisłe nauczanie, tworzą z dziećmi zdrowsze wzajemne stosunki i z czasem eliminują nieakceptowalne zachowania. Uczenie jest niezbędne, żeby pomóc dzieciom w odróżnianiu dobra od zła i w opanowaniu pozytywnych umiejętności, które będą wykorzystywały przez całe życie.

Niezależnie od sytuacji, w jakiej dzieci przebywają z rodzicami, ci ostatni zawsze są nauczycielami. Dzieci jak gąbki chłoną wszystko, co mówią i robią rodzice, nawet kiedy nam się wydaje, że nas nie słyszą lub nie obserwują. Rodzice przyjmujący pozytywne podejście do uczenia i dyscyplinowania dzieci najpełniej wykorzystują szansę, by dzięki swojemu doświadczeniu i miłości ukształtować ich przyszłe życie.

POWTÓRKA

Czym jest dyscyplina?

Dyscyplina to pozytywne uczenie i przewodnictwo, które codziennie zapewniasz dzieciom, żeby pomóc im odróżnić dobro od zła i wpoić umiejętności społeczne.

Co oznacza akronim CZAS?

C = Często rozmawiaj z dziećmi.

Z = Zachęcaj je do pozytywnych działań.

A = Analizuj ich zachowanie.

S = Szkól je.

Jak pozytywne nauczanie pomaga dzieciom rozwinąć samodyscyplinę?

Pozytywne uczenie pomaga dzieciom w budowaniu pewności siebie i nawiązywaniu dobrych stosunków z innymi, a także wpaja im umiejętności niezbędne do podejmowania samodzielnych decyzji i kontrolowania własnego zachowania.

PLAN DZIAŁANIA

Poświęć nieco czasu, żeby odpowiedzieć sobie na następujące pytania:

Co jest najważniejszą rzeczą, której nauczyłem się z tego rozdziału?

Co zamierzam robić inaczej dzięki temu, czego się nauczyłem?

Przeznacz w tym tygodniu czas na wspólną rozrywkę z dzieckiem. Pozwól mu to zaplanować, ale uprzedź, że nie powinno to wymagać wydawania pieniędzy i że ma to być przyjemność dla was obojga.

P i O PYTANIA I ODPOWIEDZI

P Jestem samotnym pracującym rodzicem. Jak mam zajmować się tym całym uczeniem? Nie mam czasu, nawet żeby pomyśleć.

O Nie ulega wątpliwości, że rodzicielstwo bywa trudne, kiedy nie masz wystarczającego wsparcia. Uczenie początkowo rzeczywiście zajmuje nieco czasu, ale długofalowo się opłaca, bo twoje dziecko nauczy się, na czym polega właściwe zachowanie, i zacznie tak postępować. Spójrz na to następująco: wolisz spędzić kilka minut na wyjaśnieniu i pokazaniu dziecku swoich oczekiwań co do jego zachowania czy też borykać się z jego wybuchami złości, płaczem i innymi niekontrolowanymi zachowaniami, kiedy sytuacja nie ułoży się po jego myśli? Z czasem uczenie stanie się twoją drugą naturą, a w miarę jak zachowanie dziecka będzie się poprawiać, powinno ci to zajmować coraz mniej czasu.

P Co zrobić, jeśli stosuję pozytywne uczenie, a zachowanie mojego dziecka tylko się pogarsza?

O Jeśli uważasz, że potrzebujesz pomocy, skontaktuj się z profesjonalistą. Wszyscy czasami potrzebujemy wskazówek ze strony innych osób, szczególnie przy problemach wychowawczych. Jeśli nie wiesz, jak znaleźć taką osobę, zapytaj w szkole dziecka, w instytucji religijnej lub jego lekarza. Ponadto zawsze możesz szukać pomocy, dzwoniąc na bezpłatną infolinię Boys Town National Hotline® (1-800-448-3000) o dowolnej porze dnia lub nocy².

P Czy umiejętności przedstawione w tej książce pomogą mi w wychowaniu dziecka o specjalnych potrzebach?

O Z pewnością nie zaszkodzą, a nawet mogą pomóc. Rozumiemy, że dzieci o specjalnych potrzebach mogą wymagać konkretnych rodzajów leczenia i wsparcia, zarówno medycznego, jak i psychologicznego. W takich wypadkach rodzice powinni zwrócić się po pomoc do specjalistów. Możesz jednak wykorzystać umiejętności, których tu się nauczysz, do „codziennych” czy „rutynowych” kłopotów z zachowaniem dziecka.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

W oryginale TIME®: talking, instructing, monitoring, encouraging. [wróć]

W Polsce rodzice mogą znaleźć pomoc lub wskazówki na przykład w Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę (www.fdds.pl, bezpłatna infolinia 800 100 100), na portalu Instytutu Psychologii Zdrowia Polskiego Towarzystwa Psychologicznego (www.psychologia.edu.pl) czy na stronie Polskiego Towarzystwa Terapii Behawioralnej (www.pttpb.pl). [wróć]

Tytuł oryginału: Common Sense Parenting. 4th edition

Common Sense Parenting, Fourth Edition. Copyright © 2015 Boys Town Press.

All Rights Reserved.

Originally published by Boys Town Press.

Polish language translation copyright © 2020 by Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

Copyright © for the Polish e-book edition by REBIS Publishing House Ltd., Poznań 2020

Informacja o zabezpieczeniach

W celu ochrony autorskich praw majątkowych przed prawnie niedozwolonym utrwalaniem, zwielokrotnianiem i rozpowszechnianiem każdy egzemplarz książki został cyfrowo zabezpieczony. Usuwanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Redaktor: Agnieszka Horzowska

Projekt i opracowanie graficzne okładki: Piotr Majewski

Fotografia na okładce

© wavebreakmedia/Shutterstock

Wydanie I e-book (opracowane na podstawie wydania książkowego: Wychowuj z głową, czyli zdroworozsądkowe rodzicielstwo, wyd. I, Poznań 2020)

ISBN 978-83-8188-722-9

Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmigrodzka 41/49, 60-171 Poznań

tel.: 61 867 81 40, 61 867 47 08

fax: 61 867 37 74

e-mail: rebis@rebis.com.pl

www.rebis.com.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer