Reyes Monforte

POCAŁUNKI PIASKU

Przekład

Zbigniew Zawadzki

Wydawnictwo WAM

Kraków

Tytuł oryginału

BESOS DE ARENA

© Reyes Monforte, 2013

© Ediciones Planeta Madrid, S.A., 2013

© Wydawnictwo WAM, 2015

Opieka redakcyjna: Anna Pasieka-Blycharz

Redakcja: Aleksandra Marczuk

Korekta: Dariusz Godoś

Projekt okładki: Magda Kuc

zdjęcie na okładce © shutterstock

Przygotowanie ebooka

Piotr Druciarek

ISBN 978-83-277-0448-1

WYDAWNICTWO WAM

ul. Kopernika 26 • 31-501 Kraków

tel. 12 62 93 200 • faks 12 42 95 003

e-mail: wam@wydawnictwowam.pl

www.wydawnictwowam.pl

DZIAŁ HANDLOWY

tel. 12 62 93 254-255 • faks 12 62 93 496

e-mail: handel@wydawnictwowam.pl

KSIĘGARNIA WYSYŁKOWA

tel. 12 62 93 260, 12 62 93 446-447

faks 12 62 93 261

e.wydawnictwowam.pl

Mojemu mężowi, José Sancho,

wielkiej miłości mojego życia…

i moich marzeń. Zawsze.

Być niewolnikiem osoby, którą kochasz,

to być uwięzionym w raju.

RAMÓN DE CAMPOAMOR

Kiedy twoją największą słabością jest miłość,

stajesz się najsilniejszym człowiekiem na świecie.

G. WOLD

Jeden pocałunek, tylko jeden pocałunek dzieli usta Afryki

od warg Europy.

LIMAN BOISHA

Nasze pokolenie będzie opłakiwać nie tylko zbrodnie ludzi złych,

ale przede wszystkim przerażające milczenie ludzi dobrych.

MARTIN LUTHER KING

Historia pustyni zapisywana jest na piasku. Laia swoją własną historię miała zapisaną na skórze. Została tam wyryta przez gwałtowne podmuchy nieobliczalnego sirocco i przez zdradziecki los. Jej własna krew wypaliła w niej tę historię jak ogniem, żeby dziewczyna nigdy nie zapomniała, skąd pochodzi i kim naprawdę jest. Od najmłodszych lat wiedziała, że – podobnie jak gwiazdy rozbłyskujące w nocy nad pustynią – stworzona jest po to, by trwać w ogłuszającej ciszy i obserwować świat. Jej przeszłość kryła sekrety skazujące ją na bezlitosne milczenie, na kompletny bezgłos, który nie pozwalał jej otworzyć się przed mężczyzną powołanym do tego, by zmienić jej życie, podarować jej nową egzystencję i nową tożsamość, dumną, wolną od cieni, kłamstw i mroku. Istnieją bowiem sekrety, które parzą, które gnieżdżą się w ludzkiej duszy tak długo, aż wszystko wokół spalą i przemienią życie w popiół.

– Nie zapominaj o mnie! Nigdy nie przestawaj mnie szukać.

Przenikliwy szloch palił jej gardło. Na drugim końcu linii telefonicznej Julio wciąż nie mógł zrozumieć, co się zdarzyło w ciągu ostatnich kilku miesięcy. Cały świat walił się na jego oczach, a on w żaden sposób nie mógł tego powstrzymać. Ta bezsilność zżerała go od środka. Uczepił się telefonu, jakby to właśnie w nim tkwiło życie. Zresztą w pewnym sensie tak właśnie w tej chwili było. Ich wspólne plany na przyszłość, w których było miejsce na miłość i związek, zabawę i świętowanie, na stworzenie rodziny i odnalezione na długie lata szczęście, legły w gruzach tak samo beznamiętnie, jak wali się zrujnowany budynek: bezlitośnie, bezceremonialnie, pozostawiając poczucie absolutnej bezsilności i, co najgorsze, nie pozwalając mu zrozumieć dlaczego. To samo miało stać się z życiem ich obojga: miały z niego pozostać tylko gruzy przeszłości, która zapadła się pod własnym ciężarem, grzebiąc ich dzień dzisiejszy i jutro.

– To wyłącznie moja wina. Okłamałam cię. Powinnam była ci wszystko opowiedzieć, ale nigdy nie potrafiłam znaleźć właściwego momentu. – Laia czuła, że jej policzki płoną. Własne kłamstwa paraliżowały ją, bo przecież było wiele właściwych momentów, ale zabrakło odwagi, żeby się do wszystkiego przyznać. Strach i wstyd stały się kneblem, od którego wciąż jeszcze nie potrafiła się uwolnić.

– Teraz jest już za późno… i to moja wina. A ty nie zasłużyłeś na to.

Czuła się za wszystko odpowiedzialna i to wcale nie poprawiało jej samopoczucia. Tamten sekret wciąż palił w ustach. Nie potrafiła się nim podzielić, a to uniemożliwiało odczarowanie go, pozbycie się ciężaru, nie dawało szansy na powiew szczerości. W jej głowie znów kłębiły się wątpliwości. Nie znalazła w sobie odwagi, aby zdobyć się na wyznanie, które przyniosłoby ulgę, nie potrafiła wyjawić mu prawdy – nawet pod osłoną kilku tysięcy kilometrów, które ich dzieliły. Być może było już zbyt późno.

– Nie zapominaj o mnie! Nigdy nie przestawaj mnie szukać.

Obok siebie słyszała przyjazny głos, który ściągał ją na ziemię:

– Musisz się rozłączyć. To zbyt niebezpieczne. Nie podoba mi się to!

Ale po drugiej stronie Julio wciąż prosił, żeby go wysłuchała, zapewniał, że ją stamtąd wyciągnie.

– Nie będziesz sama. Nie zostawię cię. Pamiętaj o tym. Bądź dzielna.

Ponownie dał się słyszeć ponaglający głos obok:

– Musisz się już pożegnać, bo nas nakryją, a wtedy nie będzie ratunku ani dla ciebie, ani dla mnie! – Słowa przenikały się z wypowiedzią Julia i splatały w jeden łańcuch.

– Wyciągnę cię stamtąd! Słyszysz?

– Ryzykujemy życie, Laia, rozłącz się.

– Nie zamierzam cię zostawić, kochanie. Nie będziesz sama. Nie porzucę cię. Pamiętaj o tym i bądź silna.

– Rozłącz się wreszcie!

– Kocham cię. Musisz o tym pamiętać. Kocham cię.

– Rozłącz się, Laia!

W końcu wykrzyczała te słowa, które przez cały czas paliły jej gardło:

– Nie zapominaj o mnie! Nigdy nie przestawaj mnie szukać!

Zaległa głucha cisza. Połączenie zostało przerwane.

W obozie w Tindufie usta Lai były spękane od gorącego powietrza Afryki, podczas gdy spierzchnięte wargi Julia pozostały w Europie. Oboje musieli pogrzebać w sobie pocałunki, które niegdyś ich łączyły. Unicestwiła je bowiem pustynia, która teraz walczyła o to, żeby w piaskowym więzieniu zamknąć Laię na zawsze.

CZĘŚĆ PIERWSZA

Pewnego dnia zasadzę róże

∙ 1 ∙

Wydawało się, że oczy Julia są połączone z jego wargami: jak drobne ruchy lalkarza pociągającego za sznurki ożywiają marionetki, tak nieznaczne ruchy oczu młodego mężczyzny przypatrującego się narzeczonej wywoływały na jego twarzy szczery, pełen oddania uśmiech zakochanego. Obserwował ją, jak siedzi na podłodze i czyta książki medyczne pełne dziwnych nazw i niezrozumiałych liczb. Wodziła badawczo wzrokiem po stronicach i coś na nich zapisywała z takim samym zaangażowaniem, z jakim dziecko koloruje rysunki. Podkreślała zdania barwnymi flamastrami. Patrzył na nią, jakby znalazła się w centrum jakiegoś obrazu, którego on nie może przestać podziwiać, bo co chwila odnajduje w nim nowy szczegół, jeszcze bardziej przykuwający uwagę, nowy powód, dla którego nie potrafi oderwać oczu od tej kobiety – pięknej, delikatnej, kruchej, a jednocześnie niezwykle energicznej. Wydawało się, że czas się zatrzymał i żadne z nich dwojga nie potrzebuje niczego więcej.

– Dziewczynka, która spała na ziemi – odezwał się w końcu. – Wciąż jesteś taka sama. Pewne rzeczy się nie zmieniają.

Laia omal nie podskoczyła do góry i odwzajemniła jego słowa figlarnym uśmiechem, pełnym szczerości i oddania.

– Ty lepiej niż wszyscy inni powinieneś wiedzieć, gdzie teraz śpię. No, chodź tutaj! – poprosiła, wyciągając ramiona w jego kierunku.

Dziewczynka, która spała na ziemi. To właśnie była Laia – dziewczynka z pustyni.

Ten przydomek zyskała zaraz po tym, gdy po raz pierwszy postawiła stopę w nowym świecie, który rozpostarł się przed jej wielkimi, błyszczącymi oczami koloru orzechów laskowych. W nowym świecie mówiło się o solidarności, o spokoju, letnich burzach i kolorowych kwiatach, wyrastających z wnętrza wilgotnej i żyznej ziemi. W pierwszy poranek „Wakacji w pokoju” spędzanych w Hiszpanii jej przybrana matka znalazła ją śpiącą spokojnie na podłodze: dziewczynka nawet nie spojrzała na łóżko z różową pościelą, po którą pani domu wybrała się do jednego z wielkich centrów handlowych na dzień przed przyjazdem małej.

Mając dwanaście lat, Laia przybyła z serca pustyni na Saharze Zachodniej1, aby spędzić lato w małym i pełnym uroku mieście Huesca. Jedyne, co przywiozła ze sobą w starym i przetartym plecaku, to kilka koszulek, dwie pary spodni, kurtkę z ciemnej wełny z niejedną dziurą powstałą w trakcie wieloletniego użytkowania, o kilka numerów za duże tenisówki oraz nowo nabytą melfę2 w kolorach czerwonym i białym, która miała jej przypominać o rychłym powrocie do domu: osiem tygodni w Hiszpanii, a potem lot do Afryki. Ucieczka na krótko z serca wielkiej algierskiej hamady3, na której rozmieszczone są obozy dla saharyjskich uchodźców. Podczas letnich miesięcy temperatura w tych miejscach dochodzi nawet do pięćdziesięciu stopni w cieniu.

Gospodarze, u których Laia gościła w Hiszpanii, Letycja i Sandro, bardzo szybko pokochali tę drobną, niezwykle wychudzoną dziewczynkę. Pod jej ciemną, właściwie czerwonawą skórą widać było kości. Pod oczami miała wielkie worki, które sprawiały wrażenie, że nie zaczynają się przy powiekach, ale wychodzą z głębi oczodołów. Przy okazji zuchwałych uśmiechów, które rozkwitały często na twarzy Lai, ukazywały się przednie zęby ze szparą na środku. Piękne i wyraziste oczy pełne były blasku, który przejęły zapewne od świecących nad pustynią gwiazd i który – przynajmniej w pierwszych dniach pobytu – mała próbowała ukryć, jakby chciała go schować pod ziemią.

Od pierwszej chwili zwracało uwagę błyskawiczne tempo oraz znaczny stopień jej integracji z hiszpańskim otoczeniem. Nie miała problemów z zaadaptowaniem się w nowym domu i w nowej rodzinie, a także z przyswojeniem języka: doskonaliła go szybko i z zamiłowaniem. Jak co roku, organizatorzy programu letniego pobytu dzieci uprzedzili rodziny-gospodarzy, że muszą uzbroić się w cierpliwość i podchodzić do saharyjskich dzieci ze szczególnym taktem, kiedy będą je uczyć zwyczajów panujących w hiszpańskich domach albo objaśniać domowe obowiązki, takie jak sprzątanie własnego pokoju czy nakrywanie do stołu. Jednak w przypadku Lai te wskazówki były całkiem zbędne: predyspozycje dziewczynki były wyjątkowe, co czasami przynosiło nawet zabawne rezultaty. Laia wykonywała różne prace, jeszcze nim została o to poproszona. Prawdę mówiąc, Letycja musiała niekiedy uciekać się do różnych wybiegów, żeby przeszkodzić swej podopiecznej w zmywaniu naczyń, trzepaniu dywanów albo odkurzaniu mebli.

– Ta dziewczyna ma obsesję na punkcie sprzątania! Zdarza się, że gdy nie zauważę, zaczyna zamiatać chodnik na ulicy – mówiła do męża trochę rozbawiona, a trochę zakłopotana.

Jedzenie też nie stanowiło problemu: podczas gdy inne dzieci nieufnie podchodziły do nowych produktów – takich jak niektóre warzywa czy świeże ryby – i smaków odmiennych od tych, które znały, mała Laia o oczach w kształcie migdałów jadła wszystko z wielkim apetytem, ku zadowoleniu osób spożywających z nią przy stole posiłek. Już samo przyglądanie się, jak wypija szklankę zwykłej wody, było prawdziwą przyjemnością. Ta czynność trwała u niej zresztą znacznie dłużej niż u ludzi pochodzących z tych części świata, w których jest ona absolutnie rutynowa. Laia brała szklankę ostrożnie w obie ręce, przyglądała się krystalicznej wodzie zamkniętej w szklanym naczyniu takim wzrokiem, jakby spoglądała na fascynujący spektakl, przybliżała brzeg szklanki do ust i wypijała wodę niczym nektar bogów. Potrafiła spędzać całe godziny, odkręcając i zakręcając kran przy kuchennym zlewie albo w kabinie prysznicowej. Fascynowało ją to. W pierwszych dniach Letycja musiała niemal siłą wyciągać ją z wanny po ponadgodzinnej kąpieli, kiedy opuszki palców dziewczynki były już pomarszczone jak sucha ciecierzyca, a paznokcie i usta nabierały fioletowego koloru. Równie magnetycznie działała na nią elektryczność. Niejednokrotnie Sandro musiał wstawać w nocy z łóżka, kiedy salon lub sypialnia Lai zamieniały się w połyskującą światłami dyskotekę za sprawą zafascynowanej dziewczynki, która jak zahipnotyzowana na przemian włączała i wyłączała światło. Nic nie wskazywało na to, aby tęskniła za swoim krajem, za rodziną, za przyzwyczajeniami, zupełnie tak, jakby nigdy nie mieszkała na tych bezkresach, jak okiem sięgnąć pokrytych piaskiem. Nie była zainteresowana spędzaniem czasu z saharyjskimi rówieśnikami. Religia również w jej przypadku nie stanowiła żadnego problemu, pomimo że organizatorzy programu wyczulili na tym punkcie przybranych rodziców.

– Jeśli chcesz, żebyśmy poszli na przykład do meczetu, powiedz nam o tym otwarcie, dla nas to żaden problem. Możemy zawieźć cię, gdzie tylko chcesz, lub dać ci to, czego potrzebujesz. – Letycja chciała od samego początku postawić sprawę jasno, aby Laia nie czuła się onieśmielona czy skrępowana faktem, że modli się do Boga inaczej niż oni. – Czuj się swobodnie. Możesz nam o wszystkim powiedzieć, nie wstydząc się niczego.

W tym momencie Laia popatrzyła jej prosto w oczy, po czym udała się do swojego pokoju i z jednej z zewnętrznych kieszeni plecaka wyjęła mały kamień, który pokazała Letycji.

– To jest wszystko, czego potrzebuję. Ale i to nie jest konieczne. – I była to prawda. – Wyjdziemy na spacek?

W obozach w Tindufie współistnieją jako dominujące języki hiszpański – używany w przychodniach i szpitalach, w urzędach, w rozmowach z partnerami handlowymi i w szkolnictwie – oraz hassanija, czyli mowa Hassana, a więc dialekt arabski. Rdzenna ludność Sahary Zachodniej, a na pewno jej większość, jest dwujęzyczna. W pierwszych dnia pobytu w Hiszpanii Laia przekręcała wyrazy niczym małe dziecko uczące się mówić, co dla jej nowej rodziny brzmiało rozczulająco. Niektóre wymyślone wówczas przez nią słowa przyjęły się na stałe w jej nowym domu w Huesca. W tej rodzinie nie mówiono już „spacer”, tylko zawsze „spacek”.

Po kilku tygodniach wszyscy czuli się tak, jakby Laia od zawsze była częścią ich życia. Może tylko jedna rzecz dziwiła dziewczynkę: czułe gesty i znaki miłości, którymi koordynatorzy „Wakacji w pokoju” z pewnej organizacji pozarządowej zalecali obdarowywać adoptowane na lato saharyjskie dzieci. Ale Laia szybko przyzwyczaiła się do objęć i całusów, przyjmując je zresztą z wdzięcznością, jakby to były pierwsze oznaki czułości, z jakimi stykała się w życiu. Uścisków i pocałunków nie zabrakło także wtedy, kiedy nadeszły złe wiadomości.

Drugim – poza ucieczką przed dokuczliwymi temperaturami – celem corocznej akcji „Wakacje w pokoju” były działania prozdrowotne, polegające między innymi na objęciu saharyjskich dzieci ciągłym nadzorem medycznym, który stwarzał im lepsze możliwości normalnego rozwoju. Podczas dwóch miesięcy, które dzieci miały spędzić w Hiszpanii, unikały one ryzyka odwodnienia i niedożywienia, a jednocześnie poddawano je badaniom wzroku (często uszkadzanego przez bezlitosne słońce Sahary), słuchu, krwi czy moczu. W warunkach panujących w obozach saharyjskich nie istniała taka możliwość. I właśnie w wyniku jednego z takich badań rozległ się dzwonek alarmowy. Oprócz dolegliwości, na które cierpiała większość przyjezdnych – takich jak ostra anemia, chroniczna biegunka, infekcje skóry i pewne nieprawidłowości w składzie moczu – u Lai wykryto początki astmy oraz zaburzenia sercowe, niezbyt poważne przy hiszpańskim trybie życia, ale niepokojące w przypadku mieszkania na pustyni, gdzie nie ma dostępu do odpowiednich środków medycznych, badań kontrolnych i profilaktyki. Mówiono wręcz o ryzyku przedwczesnej śmierci, o ile nie zostanie podjęte odpowiednie leczenie.

– Sądzę, że byłoby wskazane, żeby skontaktowali się państwo z organizacją pozarządową zajmującą się tym programem – zasugerował lekarz wakacyjnym rodzicom Lai. – Dziewczynka powinna zostać w Hiszpanii do czasu, aż jej stan ulegnie poprawie i choroba będzie pod kontrolą. Jeśli tak się nie stanie…

Przybrana rodzina Lai podjęła więc odpowiednie kroki, żeby odroczyć powrót dziecka do obozów w Tindufie do momentu, kiedy pozwoli na to jej stan zdrowia. Szybko jednak pojawiły się nowe problemy. Letycja i Sandro – którzy gotowi byli pokryć wszystkie koszty leczenia oraz utrzymania małej – spodziewali się, że saharyjska rodzina dziewczynki przyjmie ich propozycję z wdzięcznością. Jednakże, ku ich wielkiemu zaskoczeniu, pomysł spotkał się w obozie w Dakhli z pogardą i niezrozumieniem. Stowarzyszenie Przyjaciół Narodu Saharyjskiego zamierzało mediować między obiema rodzinami, ale problem pozostawał na razie w stanie swoistego zawieszenia, jakby nikomu nie zależało na jego rozwiązaniu i wszyscy woleli poczekać na to, co przyniesie czas. Wtedy być może decyzja nie będzie już miała znaczenia.

W połowie sierpnia, kiedy zbliżała się data powrotu do obozu w Tindufie, Laia zaczęła się denerwować. Była rozumnym dzieckiem: wiedziała, że brak wiadomości zapowiada koniec snu o pozostaniu w Hiszpanii, rozpoczęciu nauki w szkole i dalszym życiu w domu, w którym wystarczyło jedynie poruszyć palcem, żeby mieć dostęp do wody i cieszyć się światłem…, w którym każdego dnia można było doświadczać tego miłego uczucia, kiedy siedzi się na kanapie między Letycją i Sandrem, oglądając telewizję. Wszystko to zdawało się teraz jedynie mirażem, coraz bardziej przesłoniętym przez jedyną realną rzeczywistość – życie pośród wydm i burz piaskowych na pustyni. Laia nie mogła znieść myśli o powrocie. Nie chciała wracać. Im bardziej rozum przekonywał o konieczności wyjazdu, tym szybciej i z tym większą furią biło jej serce. Pulsowało w niej tak gwałtownie, że Laia dociskała mocno ręce do piersi: bała się, że serce w końcu wyrwie się z uwięzi i wyskoczy z jej ciała na zewnątrz.

– Uspokój się, kochanie – próbowała ją pocieszać Letycja. – Wszystko się ułoży. Zobaczysz, że będziesz mogła u nas zostać do czasu, aż się wyleczysz.

Przybrani rodzice nie znali jednak prawdziwych przyczyn strachu Lai przed powrotem. Wprawdzie dziwiło ich trochę, że mała w ogóle nie pyta o swoich bliskich, podobnie zresztą jak zdumiał ich fakt, iż rodzice dziewczynki nie przylecieli do niej zaraz po tym, jak zakomunikowano im o chorobie córki. Letycja i Sandro byli jednak tak skupieni na kwestii zdrowia dziecka, że nie zastanawiali się długo nad takimi kwestiami: wiedzieli, że rodziny saharyjskie są zazwyczaj wielodzietne i nie ma w nich miejsca na nadopiekuńczość, tak charakterystyczną dla rodzin europejskich. Tłumaczyli postępowanie rodziców Lai głębokimi różnicami kulturowymi, a zachowanie jej samej – niepokojem o zdrowie i chęcią przedłużenia wakacji. Zadowoliwszy się takimi wyjaśnieniami, odłożyli na bok wszelkie wątpliwości, by móc skoncentrować się na rzeczy najważniejszej: na chorym sercu dwunastolatki. Nie wiedzieli, że jest więcej problemów, o których dziewczynka nie chce mówić ze względu na strach i wstyd, bojąc się jednocześnie konsekwencji kłamstwa, którego nikt i tak by nie zrozumiał, a którego ona sama była ofiarą.

Czy miała im opowiadać o brudnej wodzie lejącej się na głowę, o długich i cienkich rzemieniach, o niekończących się marszach, o piasku w ustach?

Pierwszej wrześniowej nocy, podczas gdy deszcz ostatniej letniej burzy smagał szyby jej pokoju, Laia po raz pierwszy od przyjazdu wybuchnęła żałosnym płaczem. Kochała deszcz. Oddałaby wszystko, żeby wstać z łóżka i otworzyć okno albo poprosić Sandra, żeby pozwolił jej wyjść do ogrodu, gdzie spadające z chmur chłodne krople moczyłyby jej skórę. Zgodnie z wieczorną prognozą pogody ta woda – „zawierająca zawiesinę pyłu, który z pewnością zabarwi na czerwono samochody, ławki i płoty w tej części kraju” – pochodziła znad Sahary. Była jak wspomnienie przeszłości siłą wciskającej się w teraźniejszość Lai, jak głośne wezwanie, przypomnienie. Niemal jak groźba. Wolała więc pozostać schowana między prześcieradłami. Musiały minąć długie godziny, nim w końcu sen przyniósł ukojenie.

Następnego ranka Laia wyszła ze swego pokoju zdecydowana uciec się do błagań, jeśli byłoby to konieczne. Na szczęście nie musiała tego robić: na powitanie usłyszała od Sandra najpiękniejsze słowa, jakie mogła sobie wyobrazić.

– Roberto mówi, że zostajesz z nami. Sędzia odroczył twój powrót do obozu – poinformował ją, pokazując dokument, dostarczony kilka minut wcześniej przez wysokiego, atletycznie zbudowanego mężczyznę ubranego w szary, elegancki garnitur. Człowiek ten uśmiechał się teraz do niej, trzymając w dłoniach niebieską teczkę z białym stemplem, na którym można było przeczytać jego imię i nazwisko oraz słowa: „Kancelaria adwokacka”.

Fakt ten ukryto wcześniej przed Laią, ale irracjonalne zachowanie jej saharyjskiej rodziny skłoniło Letycję i Sandra do odwołania się do wymiaru sprawiedliwości. I teraz ich prośbę wsparła oficjalnie decyzja sędziego. W wyroku wyjaśniono to w takich oto słowach: dziewczynka pozostanie pod opieką swych hiszpańskich gospodarzy „do czasu przeprowadzenia wszystkich niezbędnych badań kontrolnych, zastosowania odpowiedniego leczenia i otrzymania zaświadczenia lekarskiego, stwierdzającego, że możliwy jest powrót nieletniej do kraju ojczystego i zapewnienie jej tam właściwego nadzoru medycznego. Po wyleczeniu nieletniej nadzór nad nią sprawować będzie Zarząd Generalny do spraw Rodzinnych i Społecznych, który zorganizuje powrót do jej rodzinnego kraju”.

Sandro czytał te słowa na głos, a uszczęśliwiona Laia uśmiechała się promiennie.

Nadal pozostawała jedyną powiernicą własnej tajemnicy. Mając dwanaście lat, wiedziała już, że zrobi wszystko, co w jej mocy, aby sekret nie został odkryty.

Nadeszły lata spokoju, w czasie których Laia ani na chwilę nie oderwała stóp od hiszpańskiej ziemi. Ziemi, z wnętrza której wykiełkowało odrodzenie dziewczynki i jej nowe życie. Z tego małego, wystraszonego i wycofanego dziecka wyrastała dzień po dniu młoda dziewczyna, tak bardzo różniąca się od siebie samej sprzed lat zarówno pod względem wyglądu, jak i osobowości. Stawała się powoli energiczną, radosną, otwartą, zdolną, inteligentną i piękną kobietą. Natura obdarzyła ją egzotyczną urodą ze zdecydowanymi rysami, wydatnymi wargami, ciemnymi, kędzierzawymi włosami i oczami o kształcie migdałów, które wyglądały jak pociągnięte arabskim kohlem, co harmonizowało z jej skórą przypominającą kolor skóry mulatki. Z cerą kontrastowała śnieżna biel zębów, w tym dwóch przednich, które dzięki metalowemu aparatowi noszonemu kilka lat w końcu wyglądały zdrowo. Zmieniało się także jej otoczenie: na półkach regału książkowego w pokoju Lai pojawiały się coraz to nowe tytuły. Teraz spośród wszystkich tomów najbardziej rzucały się w oczy Pamiętniki Hadriana4 Marguerite Yourcenar, prezent od Sandra; z kolei różowe prześcieradła ustąpiły miejsca kompletom pościelowym utrzymanym w zielonkawej tonacji. Rozmowy z Letycją także przestały już koncentrować się wokół spraw związanych z dbaniem o zdrowie i z czasem zaczęły dotyczyć codziennych tematów, takich jak szkoła, przyjaciele, przejażdżki rowerowe z Sandrem i Brownym – psem rasy beagle, którego Laia dostała w prezencie za wyjątkowe sukcesy w nauce. Rozmawiały także o tym, że Laia wcale nie odczuwa pokusy palenia papierosów, mimo że niemal wszyscy jej znajomi z wolna popadali w ten nałóg.

Tylko dwie rzeczy nie zmieniły się przez cały ten czas: przyjemność, jaką odczuwała, stojąc w deszczu z otwartymi ramionami i zwróconą ku niebu twarzą, wołającą o jak największą szczodrość chmur, oraz pewność, że nie chce już nigdy znaleźć się w obozie w Dakhli. Za każdym razem, kiedy zaczynała się rozmowa poruszająca ten problem, Laia wycofywała się, zasłaniając się koniecznością nauki i swoimi dolegliwościami kardiologicznymi – chronicznymi, choć przecież kontrolowanymi. Nie mogła znieść jakichkolwiek słów na temat powrotu do Afryki. Przy wielu okazjach Sandro i Letycja namawiali ją, by pojechała z krótką wizytą do obozów w Tindufie. Od lat nie widziała przecież swoich rodziców, a kontakt z rodziną – mówiąc delikatnie – nie był zbyt regularny. Proponowali jej nawet, że pojadą tam razem z nią.

– Jeśli obawiasz się, że nie pozwolą ci wrócić do Hiszpanii, możesz się uspokoić – nalegała Letycja. – Pojedziemy z tobą. Nie zostawimy cię tam. Jestem pewna, że twoi rodzice są z ciebie dumni, z tego, jak sobie radzisz w szkole. Na pewno chcą dla ciebie jak najlepiej.

– Czy ja wam może tu przeszkadzam? – pytała dziewczyna, wiedząc, że to ich zaboli. – Macie mnie już dość? Chcecie, żebym sobie poszła? Czy tak? Jeśli tak, to…

– Nie mów głupstw, kochanie… – Letycja szukała wzrokiem wsparcia męża, ale mina Sandra odzwierciedlała tylko jego desperację. – Chcemy, żebyś tu została. Wiesz przecież, że cię kochamy. Zastanawiamy się tylko, co byłoby najlepsze dla ciebie i dla twojej rodziny. Przestań szukać upiorów tam, gdzie ich nie ma.

To jednak czasem się zdarzało: w bezpiecznym azylu w Huesca Laię dopadały nagle koszmarne wspomnienia z czasów, kiedy była dzieckiem: o tym, jak została przywiązana długim i cienkim rzemieniem do przedniego zderzaka białej furgonetki, wysmarowana zaschłym błotem – ukarana i oczekująca przebaczenia, które przez długie godziny nie nadchodziło. Nad ranem widać było tylko cienie i ciemności, a wyobraźnia przekształcała dziwne odgłosy w skradające się monstra. Była dzieckiem, nie wiedziała jeszcze, jak zapanować nad lękiem. Co było normalne, a co nie, w krainie piasku?

– Moja rodzina to wy. Nie wiecie o mnie tylu rzeczy… – odpowiadała zdenerwowana, myśląc jednocześnie, jak bardzo Letycja się myli, kiedy mówi o upiorach. Jej upiory nadal żyły.

Wspomnienia nachodziły ją znienacka. Były tak realne, jakby nigdy nie wyjeżdżała z Dakhli, i koncentrowały się na różnych osobach. Na twarzy Lai pojawiał się wtedy jakiś dziwny, nieznany upór. W domu Letycji i Sandra tylko w wyjątkowych przypadkach dyskusja dobiegała końca, nim się jeszcze zaczęła. Jednak ilekroć rozmowa zbliżała się do tych tematów, hiszpańscy rodzice Lai (tak dziewczyna sama ich nazywała), milkli i spoglądali na siebie, wyobrażając sobie dziwne historie. Wyczuwali, że jest coś, czego ich saharyjskie dziecko nie opowiedziało i nosi tę tajemnicę ukrytą w głębi duszy od pierwszego dnia, kiedy zjawiło się w ich domu. Ale szanowali ten wybór i wybierali milczenie. Czas opowie to, co jest do opowiedzenia. I Laia także.

I tak oto Sahara Zachodnia stopniowo odchodziła w mglistą przeszłość. Do czasu, kiedy przypadek znów uczynił ją częścią życia Lai.

∙ 2 ∙

Za dwa miesiące przypadały siedemnaste urodziny Lai. Ktoś wreszcie zamieszkał w świecącym dotąd pustkami domku sąsiadującym z domem Letycji i Sandra. Zjawili się nowi sąsiedzi.

– I tak ich po prostu zaprosiłeś? Bez żadnych ceregieli? – spytała Letycja. Nie była zresztą zaskoczona, bo znała swojego męża. Rano Sandro zobaczył, jak sąsiedzi rozładowują wynajętą ciężarówkę, wynosząc z niej meble. Nie dość że przez parę godzin im pomagał, to jeszcze otworzył przed nimi drzwi własnego domu.

– To bardzo mili ludzie – bronił się Sandro. – I chyba mają coś ciekawego do opowiedzenia. Ich syn jest niewiele starszy od Lai, a wygląda na to, że już niebawem będzie pilotem. I nie uwierzysz, gdzie mieszkał jego ojciec!

Sąsiedzi przyszli kilka godzin później. Kiedy pośród prezentacji i powitań oboje młodzi znaleźli się w pewnej chwili na uboczu, można było wyczuć, że między nimi zaiskrzyło. Od chwili, gdy drzwi się otworzyły, aż do momentu, gdy po kolacji goście udali się do siebie, cały wieczór młodzi wymieniali spojrzenia i uśmiechy.

– Więc to ty jesteś tą dziewczyną z pustyni? – spytał Julio, a Laia pomyślała, że jego czysty i ujmujący uśmiech musiał być wcześniej przećwiczony. Trudno było sobie wyobrazić podobną perfekcję.

– A ty jesteś tym chłopakiem, który nie chce stąpać po ziemi.

Oboje się roześmieli.

Był to dopiero początek, po którym nastąpiło wiele dalszych pogawędek i wiele wspólnych chwil. Julio był pierwszym chłopcem, który wzbudził w Lai tak silne uczucie, a przecież pierwsza miłość zawsze zostawia po sobie ślad. Laia miała w przeszłości wielu kolegów – z niektórymi flirtowała, najczęściej po to, żeby poczuć swobodę robienia tego samego, co robią inni, i doświadczania tych samych wrażeń – pomimo dźwigania ciężkiego i jakże odmiennego bagażu doświadczeń. Ale to, co poczuła do Julia, było czymś zupełnie innym: nie chodziło o wspólne wyjścia do kina, zajadanie się popcornem i wymianę wrażeń na temat filmu przy kolacji w pobliskiej restauracji. Nie była to także kwestia przesiadywania na ławce w parku i spędzania popołudnia przy pogryzaniu ziarna słonecznika, pośród śmiechu z przygód kolegów, wspominania zabawnych momentów w szkole, wymianie poglądów na temat niedawnego egzaminu albo nowego nauczyciela – aż do momentu pożegnania, kiedy wskazówki zegara zbliżały się do godziny dziewiątej wieczorem, wyznaczonej jako pora powrotu do domu w dzień powszedni. Nie, tym razem chodziło o coś zupełnie innego, dotychczas nieznanego. Teraz było to leżenie na trawniku w przydomowym ogrodzie z twarzą zwróconą ku niebu i obserwowanie gwiazd. Do uszu Julia docierały przy tym egzotyczne historie wydobywające się z ust Lai, opowiadającej o odległych krainach.

– Tam, skąd pochodzę – mówiła – gwiazdy świecą jaśniej niż w jakimkolwiek innym miejscu na świecie.

– Czyżby? – droczył się z nią.

– Oczywiście, że tak. Jeśli położysz się na piasku i otworzysz szeroko oczy, wydaje ci się, że gwiazdy zniżają się ku ziemi, żeby cię dotknąć, objąć… Niektórzy zapewniają nawet, że gwiazda ich kiedyś pocałowała i że tego nie zapomina się do końca życia. Spójrz, teraz się nam przyglądają. Tylko one umieją dochować tajemnicy. Nigdy cię nie zawiodą, bo nikomu o niczym nie opowiadają.

Kiedy nie byli razem, nie mogła przestać o nim myśleć. Kiedy zaś przebywała z nim, czas oszukańczo przeciekał jej między palcami. Miała wrażenie, że jej pierś otwiera się, żeby napełnić się powietrzem, słońcem, deszczem. To było coś świeżego, pięknego, podniecającego i nie wiedziała, jak mogłaby od tego uciec, gdyby on nie odczuwał tego samego. Nie wiedziała też, jak się z tym kryć, jak żyć z tym uczuciem tak, aby nie zdradzał jej wyraz twarzy, stanowiący wierne odbicie tego, co zaczynało płonąć w jej sercu. Jej twarz, wypełnione światłem oczy i lekko zaróżowione policzki demaskowały ją przed wszystkimi, którzy znali ją lepiej. Między innymi przed kobietą, którą tak chętnie nazywała matką.

– Señorita, z panią coś się dzieje – odezwała się do niej ze śmiechem Letycja na dzień przed urodzinami. – Cały dzień chodzi pani z takim infantylnym uśmiechem na twarzy, nawet nie kłóci się pani ze mną, kiedy coś mówię, bo w ogóle pani tego nie słucha i na wszystko odpowiada pani w zamyśleniu: „tak”. Z panią coś się dzieje i albo mi pani zaraz opowie, o co chodzi, albo natychmiast nastąpi odwet.

Byli w kuchni w trójkę. Letycja zajęta była przygotowaniem składników na gulasz, który planowała tego dnia zrobić (było to ulubione danie Lai), Laia kończyła śniadanie, a Sandro przeglądał poranną gazetę. Słysząc słowa żony, spojrzał znad okularów, kierując spojrzenie to na jedną, to na drugą, mając na twarzy wyraz zagubienia, który budził jednocześnie śmiech i czułość.

– Co się dzieje? – zdołał w końcu zapytać. – O czym wy mówicie?

– Wydaje nam się, że nasza dziecinka coś przed nami ukrywa…

Na innym etapie życia na dźwięk słów o skrywanym sekrecie serce Lai w piersi wykonałoby potrójne salto, ale teraz nie przyszło jej nawet na myśl, żeby się czegokolwiek obawiać.

– Nie wiem, o czym mówisz. A nawet gdybym wiedziała, to chyba nie jest moment, żeby cokolwiek opowiadać – odpowiedziała Laia, przechylając głowę w kierunku Sandra, jakby prosiła Letycję o zawieszenie broni do czasu, aż jedyny mężczyzna w tym towarzystwie wyjdzie z kuchni i zostawi je same.

– A czy przypadkiem nie chodzi o Julia? – Słowa Sandra zaskoczyły je. Od jak dawna się domyślał?

– To bardzo fajny chłopak. I jego ojciec jest świetnym facetem. Zaprosiłem ich na kolację, bardzo ich obu lubię. Przyjdą dziś wieczorem świętować twoje urodziny. – Znów omiótł wzrokiem pełne zdumienia twarze kobiet. – Nie mieliśmy przecież innych planów, prawda? Nie umówiłaś się chyba z Juliem, tak jak to ciągle robisz ostatnimi czasy, córko?

Laia lekko pokręciła głową.

– A, to świetnie. Cieszę się – powiedział Sandro i wrócił do lektury, poprawiając okulary na nosie. – Przychodzą o dziewiątej. Jeśli powiesz matce, jakie Julio ma upodobania kulinarne, na pewno będzie ci wdzięczna, prawda, mamo?

– Prawda… – Letycja nie mogła uniknąć tonu niedowierzania w głosie. W chwilach, kiedy się tego najmniej spodziewała, mąż wciąż ją zaskakiwał. I znów to zrobił.

– Pomyślałybyście, że Saharyjczyk grał kiedyś w Realu Madryt? – spytał Sandro, zmieniając całkiem temat, tak jakby w istocie interesowały go wydarzenia sportowe. – Carlos powiedział mi rano. Jak on się nazywał…? Aha, jakiś Dida Boujama. Nie był zbyt dobry, a poza tym szybko nabawił się kontuzji i jego kariera dobiegła końca. Najpierw myślałem, że Carlos opowiada mi jakieś bajki, ale potem dodał, że facet był wujem ambasadora marokańskiego w Madrycie, Ahmadou Souilema. Czy to nie dziwne? Świat jest taki mały i tylko my się upieramy, żeby zrobić z niego coś wielkiego.

Była to jedna z jego ulubionych sentencji. Używał jej tak często, że zdanie to stało się obiektem rodzinnych żartów.

Tak więc po raz drugi od przybycia nowych sąsiadów obie rodziny zasiadły wokół stołu w domu Letycji i Sandra, ciesząc się nie tylko dobrosąsiedzkimi relacjami, ale także wzajemną przyjaźnią, wzmacnianą przez zażyłość rodzącą się między dziećmi. Sandro lubił słuchać opowiadań Carlosa, który pochodził z Wysp Kanaryjskich, miał siwe włosy, szczery uśmiech, dobre maniery i urzekający głos, z którego chętnie korzystał, kiedy za pomocą precyzyjnie dobranych słów snuł wspomnienia z pobytu w Villa Cisneros, obecnie noszącego nazwę Dakhla.

– Tam upłynęły najlepsze lata mojego życia – powiedział z nostalgią w oczach i w głosie. Laia starała się, żeby jego wspomnienia nie zdominowały jej własnych, które wyniosła z obozu w Dakhli. – Oczywiście były trudne momenty, były różne chwile, ale to jest coś, co człowieka przyciąga, świat, który cię wzywa, tak jakby ktoś rzucał w twoim kierunku linę z nadzieją, że ją złapiesz. Tamta ziemia, piasek, słońce, ci przemili ludzie, zawsze gotowi zrobić wszystko, żebyś poczuł się wśród nich jak wśród swoich. To był fascynujący czas…

Carlos Álvarez był jednym z wielu mieszkańców Wysp Kanaryjskich, którzy stali się częścią wielkiej fali migracji na terytoria zwane Saharą Hiszpańską, zapoczątkowanej wraz z nadejściem lat sześćdziesiątych XX wieku. Exodus ten osiągnął apogeum na początku lat siedemdziesiątych. Ludzie wyjeżdżali do hiszpańskiej kolonii w Afryce z zamiarem rozpoczęcia nowego życia i zapewnienia sobie przyszłości zawodowej, która we frankistowskiej Hiszpanii wyglądała rozpaczliwie. Ta ułuda wzięcia swego losu we własne ręce sprawiła, że według spisu z 1967 roku ludzie pochodzący z Wysp Kanaryjskich stanowili największą część populacji ówczesnej 53. prowincji hiszpańskiej, w której – choć mogło to szokować przyjezdnych – typowym daniem była ziemniaczana tortilla5, a mieszkańcy z dumą okazywali hiszpańskie dowody osobiste, w zasadzie identyczne jak te wydawane na Półwyspie Iberyjskim, tyle że w innym odcieniu czerwieni.

Tamtego wieczoru pamięć Carlosa zaczęła swobodnie dryfować.

– Pamiętam dzień, w którym w końcu postanowiłem udać się na pustynię. Właśnie wróciłem na wyspy z Walencji, gdzie przez trzy lata byłem nauczycielem. Po ukończeniu studiów pedagogicznych wolałem podjąć pracę w swoim własnym regionie, ale Franco nie chciał, żeby nauczyciele mówiący jakimś odrębnym językiem6 działali u siebie i dlatego kazał ich wysyłać do takich miast jak Burgos, Sewilla czy Gran Canaria, a z kolei belfrów z prowincji kastylijskich zsyłano na przykład do Barcelony, Walencji czy Bilbao. Pewnego dnia kolega powiedział mi, że w Oficjalnym Biuletynie Państwowym widział ogłoszenie o pracy dla nauczycieli w Saharze Hiszpańskiej.

Można było niemal wyobrazić sobie tę oficjalną gazetę, którą pokazał Carlosowi przyjaciel. Ogłoszenie było podpisane przez Zarząd Główny do spraw Terytoriów i Prowincji Afrykańskich, podległy Ministerstwu Armii. Nie bardzo wiedząc dlaczego, Carlos postanowił wysłać zgłoszenie.

– Prawdę mówiąc, byłem wtedy bardzo zagubiony: właśnie zakończyłem związek z dziewczyną z Walencji. Była piękną kobietą, ale bardzo chciała sformalizować relację, która nie miała już żadnej przyszłości. Wróciłem do siebie bez większych perspektyw: nie miałem pracy, przyjaciele już się pożenili. Mój organizm domagał się radykalnej zmiany, tęskniłem za przygodą. Ale to były tylko myśli i słowa, których nie traktowałem do końca poważnie. Ani przez chwilę nie wierzyłem, że mógłbym dostać pracę w takim miejscu. Wiecie, ile zarabiałem jako nauczyciel w Hiszpanii? – Carlos uwielbiał zadawać retoryczne pytania i uczynił z tego prawdziwą sztukę. – No proszę, zgadujcie. – Odczekał stosowną chwilę, żeby w końcu rzucić odpowiedź: – 7500 peset, i to z trudem. A wiecie, jaką miałem pensję w szkole w Villa Cisneros? Ponad 90 000 peset. Więc nic dziwnego, że zabiegało o to tylu ludzi. Zdumiewa mnie raczej, że pojechało nas tak niewielu. Ale tych miejsc było naprawdę mało: kiedy składałem podanie, mieli tylko czternaście etatów.

– Ale cię wybrali – Letycja, zainteresowana opowieścią, chciała poznać dalszy ciąg.

– Tak, wybrali mnie – potwierdził Carlos. – I nawet dali mi miesiąc do namysłu, żebym mógł podjąć świadomą decyzję. Nie wiedziałem, w co się angażuję, ale nie żałowałem. Kilka tygodni później przyjechałem do Al-Ujun, które teraz jest stolicą administracyjną Sahary Zachodniej. Kiedy tylko postawiłem tam stopę, pomyślałem, że niebo topi się z gorąca. W życiu nie przeżyłem takiego upału… ten brak tchu, temperatura… Pociłem się jak mysz, w ciągu kilku sekund byłem mokry, jakbym wyszedł spod prysznica. Miałem jechać do Villa Cisneros, oddalonego o 800 kilometrów od miejsca, w którym się znalazłem. Przedstawiciel rządu, który wyszedł mnie przywitać, powiedział, że niemiecki samolot transportowy Junkers z czasów drugiej wojny światowej zawiezie mnie do Auserd, a stamtąd dalej do celu, czyli kolejne 250 kilometrów. Ale musiałem na niego zaczekać, nie mniej niż cztery tygodnie, bo właśnie odleciał, a loty na tej trasie odbywały się raz w miesiącu. I cóż miałbym tam robić przez tyle czasu bez pracy i zajęcia? Przekonywano mnie wprawdzie, że to nie jest długo, ale mnie się wydawało, że to cała wieczność.

Carlos dość szybko zdał sobie sprawę, że poczucie czasu i przestrzeni na Saharze i na Półwyspie Iberyjskim to dwie różne rzeczy. Tak się złożyło, że drogę do Auserd miał odbyć wraz z rodakiem, któremu perspektywa tak długiego oczekiwania również była nie w smak. Ten zaproponował wówczas coś, co Kanaryjczyk przyjął bez wahania: trzydniową podróż statkiem transportowym z portu Al-Ujun aż do samego Villa Cisneros.

– Do dziś pamiętam wielkie rzyganie, które nas torturowało przez całą tę przeklętą podróż. Jestem przekonany, że gdzieś wtedy musiałem zgubić żołądek. Podczas tego piekielnego rejsu schudłem chyba z dziesięć kilogramów, a Francisco…

Twarz Carlosa zachmurzyła się, kiedy wymienił to imię. Jego pamięć wypełniły wspomnienia wielkiego zamętu, silnej eksplozji, bólu, śmierci. Przeniósł się na chwilę do 10 stycznia 1976 roku, do kompleksu górniczego Fos Bucraa. Już nigdy nie miał zapomnieć tej daty. Po chwili odchrząknął i zmusił się do uśmiechu.

– Wspaniały facet. Obaj byliśmy wysuszeni na wiór i obaj musieliśmy przejść przez próbę ognia. No ale proszę: oto siedzimy tu razem.

Carlos wypił łyk pysznego, domowego likieru orzechowego, którego chwilę wcześniej nalał mu Sandro. Ojciec Lai słuchał zafascynowany opowieści gościa – może dlatego, że i on miał kiedyś w życiu okazję wyjechać z Hiszpanii, a entuzjastyczna relacja sąsiada była niezwykle zbliżona do jego przygody.

– Cóż to były za czasy! – roześmiał się.

W nowym otoczeniu Kanaryjczyk bez trudu nawiązywał przyjaźnie z Saharyjczykami.

– To najbardziej gościnny naród na ziemi – powiedział, spoglądając na Laię. – Chociaż na początku trudno było natknąć się na kogoś, kto nie byłby Kanaryjczykiem albo przyjezdnym z Andaluzji, Galicji czy Madrytu… Do pewnego stopnia było to zrozumiałe. Była możliwość podjęcia pracy przy wierceniu studni, mających zaopatrzyć w wodę całą Saharę, w firmach naftowych, przy połowach i – przede wszystkim – w kopalni fosforytów Fos Bucraa, w sercu Sahary Zachodniej. Ilu tam było Kanaryjczyków! W samej kopalni, w położonym obok niej obozie, na platformie załadunkowej na plaży, w bazie administracyjnej w Al-Ujun… – Carlos zamilkł na chwilę. – Wiedzieliście, że Al-Ujun zostało założone przez Galicyjczyka?

Tak właśnie wyglądały opowieści Carlosa: była to osobliwa plątanina powiązanych ze sobą wątków, z których jeden płynnie przechodził w drugi. Teraz zaczął opowiadać o Galicyjczyku Manuelu Rodriguezie Paseiro, jednym z żołnierzy, którzy przypłynęli w kolejnej zmianie do obsady twierdzy wojskowej w Cabo Juby. Po krótkim czasie Paseiro stał się znany jako Kaid7 Manolo. Zdobył zaufanie i sympatię wszystkich wokół, zawarł przyjaźń z Kaidem Salahem, szefem zrewoltowanych frakcji, i wspólnie z nim postanowił zbudować nowe miasto z nowym sukiem8, po tym jak piaskowe wydmy pochłonęły święte miasto Asmara. Obaj wiedzieli, że koloniści potrzebują miejsca, które stałoby się ośrodkiem handlu, i wzięli się żwawo do roboty. Odszukali stare koryto rzeczne w suchej dolinie El Hamra i wykopali tam studnię. Kiedy zakończyli ten etap prac, Kaid Manolo ustanowił szczególną zasadę: każdy, kto zechce napoić swoje zwierzęta wodą ze studni, musi przynieść ze sobą jeden kamień i przepracować jeden dzień przy budowie nowego suku. On sam ze swej strony zobowiązał się zaopatrywać wszystkich w herbatę i cukier.

– W ten sposób powstał suk i nowe miasto… W dniu inauguracji – ciągnął Carlos, którego opowieść przykuła uwagę wszystkich, a szczególnie Sandra – pewien generał z Wysp Kanaryjskich gratulował Kaidowi Manolo i poprosił go, żeby przesłał mu rachunek obejmujący wszystkie koszty związane z budową. A wiecie, co mu odpowiedział Galicyjczyk? „Za herbatę i cukier zużyte przy budowie miasta Al-Ujun należy się 500 peset”. To właśnie my, Hiszpanie, i nasz tupet. Z tamtych czasów pochodzi też saharyjskie powiedzenie: „Kto nie oddaje długu człowiekowi pustyni, ryzykuje, że pustynia się o niego upomni”. Pewnie Marokańczycy nie znają tej zasady, bo nie wyrzucaliby nas z ziem, które zajmowali, kiedy tylko przyszła im na to ochota.

Było wyraźnie widać, że snucie tych wspomnień sprawia Carlosowi przyjemność. Równie oczywisty był fakt, że dedykował je przede wszystkim jubilatce, dziewczynie pustyni – zapewne intuicja podpowiadała mu, że nikt lepiej od niej nie zrozumie jego opowieści. Być może inni nie zdawali sobie z tego sprawy, ale Carlos wierzył, że mapa genetyczna obu narodów – jego i Lai – wykazuje więcej podobieństw, niż się powszechnie sądzi.

– W końcu i Kanaryjczycy, i Saharyjczycy są nomadami, mają to we krwi.

Także i Laia wyczuwała to pokrewieństwo. W pewnym momencie tego wieczoru – a także podczas wielu następnych – zaczęła się obawiać, że niebieskie oczy Carlosa, tak nieprzystające kolorystycznie do jego oliwkowej skóry – wypatrzą jej wielką tajemnicę. Kiedy nachodził ją ów lęk, uśmiechała się i spuszczała nieśmiało wzrok – nie ze wstydu, ale z obawy, że dziwne porozumienie między nią a Kanaryjczykiem zdoła pokonać mury obronne, które z takim trudem wzniosła wokół siebie. Ceniła tego człowieka, częściowo dlatego, że pokochała jego syna tak bardzo, jak nigdy wcześniej nikogo nie kochała, ale w jej wnętrzu wciąż istniało terytorium, które musiała uchronić przez wzrokiem obcych, ukryć za wszelką cenę przed światem, jeśli chciała, żeby jej życie nie wykoleiło się dokładnie w tym momencie, w którym miało się na dobre rozpocząć.

– Wiesz, Laia, znam twój sekret. – Słowa Carlosa sprawiły, że oczy dziewczyny zrobiły się wielkie i okrągłe jak spodki. – Rozumiem, skąd bierze się ta fascynacja wodą, o której opowiadał mi wcześniej twój ojciec. W moich czasach w Villa Cisneros opowiadano tysiące razy pewną historię. Słyszałem ją tak często, że czuję się, jakbym sam ją przeżył. Wydarzyło się to kilka lat przed moim przybyciem do kolonii. Jeśli mnie pamięć nie myli, pierwsza studnia z wodą została otwarta w Villa Cisneros w 1962 roku. Dla wszystkich było to wielkie wydarzenie, bo miasto wreszcie uzyskało dostęp do własnej wody i można było zapomnieć o zaopatrywaniu się za pośrednictwem tankowców i uzależnieniu, jakie się z tym wiązało. I wiecie, co się stało? Kiedy otwarto studnię… całe miasto zostało zalane! Niektórzy mówili, że potężna pompa wodna była wadliwa, inni – że źle połączono rury, jeszcze inni twierdzili, że długo nieużywana instalacja uległa korozji i rozsypała się po podłączeniu wody. Naprawa trwała trzy dni. Ale nie myślcie, że miasto wpadło w przygnębienie. Wprost przeciwnie: zorganizowano święto wody.

– Wszyscy zgromadzili się wokół studni – ciągnął dalej Carlos – zaczęto tańczyć, rozstawiono małe stoły z jedzeniem, przekąskami i napojami, wznoszono toasty wodą. Dzieci wspaniale się bawiły, brodząc na bosaka w wodzie, udawały, że pływają po ulicach, biegały tam i z powrotem nago, śmiały się, bawiły, przekrzykiwały się, żeby zwrócić uwagę rodziców i zachęcić ich do oglądania tego spektaklu. Nigdy wcześniej nie miały równie atrakcyjnej rozrywki. Moi koledzy nauczyciele opowiadali, że przez te trzy dni nie było zajęć w szkole. Kto by zdołał zapędzić uczniów do klas, skoro wokół studni można było tak świetnie się bawić?!

Resztę kolacji biesiadnicy spędzili po części w Huesca, po części w Afryce: były śmiechy, tort urodzinowy z siedemnastoma świecami, anegdoty z różnych epok. Później Sandro, Letycja i Carlos pozostali w salonie, nadal gawędząc, a Laia i Julio wyszli na zewnątrz – żeby spędzić noc pod gwiazdami.

– Zaczekaj tu chwilę – powiedział Julio, kiedy dziewczyna usiadła na schodkach prowadzących od tylnych drzwi domu do ogrodu. Wrócił po minucie: trzymał w rękach paczkę owiniętą w satynowany papier i przewiązaną tyloma wstążkami, że solenizantka zaczęła się śmiać.

– Wstążki to był pomysł ojca – uśmiechnął się Julio. – No, szczerze mówiąc, to, co jest w pudełku, również.

– A w takim razie co ty mi przyniosłeś? – zapytała żwawym głosem.

– Na razie nic, ale jeśli chcesz, za parę miesięcy zabiorę cię w lot nad twoim krajem, a ty nie będziesz musiała mi nic dawać w zamian.

– To już lepiej zostanę przy wstążkach – odpowiedziała, a na jej twarzy odmalował się wyraz najsilniejszego ożywienia, na jakie mogła się zdobyć. Nie przestając patrzeć na Julia, zdarła z paczki papier i wyjęła prezent.

– Podoba ci się?

Podobał jej się bardziej, niż była w stanie wyrazić słowami. Był to zegar piaskowy: w delikatnej obudowie drewna o czerwonawym odcieniu i kości słoniowej osadzone były dwie bańki z pięknego szkła, połączone cylindryczną szyjką. W środku garść drobnego, czerwonawego proszku przesypywała się powoli z górnego pojemnika do dolnego z taką elegancją, z jaką wykonuje się salonowy taniec. W drewnie wygrawerowane były zabarwione na złoto litery, tworzące napis:

„Oto jest ziemia, która rośnie w twojej krwi i ty rośniesz.

Jeśli zgaśnie w twojej krwi, zgaśniesz i ty”.

Carlos, ojciec Julia, wyjął klepsydrę z jednej ze stojących w salonie szafek, w których przechowywał najcenniejsze przedmioty związane ze swoją przeszłością: te, które zgromadził podczas pobytu w Villa Cisneros. Ten był unikalnym, pożegnalnym podarunkiem od jednej z najwspanialszych osób, które pozostawił w hiszpańskiej prowincji, Saharze Zachodniej, w momencie pospiesznej ucieczki. Jego wyjazd z Afryki wraz z wieloma rodakami dokonał się w ramach akcji znanej jako „Operacja Jaskółka”9, zorganizowanej w październiku 1975 roku przez administrację hiszpańską w celu ewakuowania Hiszpanów znajdujących się na terytorium Sahary Zachodniej. Zadecydowały o tym napięte stosunki militarne i narastająca walka o wpływy, której wyrazem był marokański Zielony Marsz. Podczas akcji ewakuacyjnej otwierano nawet groby, nawet zmarli uciekali.

Julio nigdy nie przypuszczał, że ojciec zdecyduje się rozstać z tą pamiątką.

– A czyjeż ręce nadają się lepiej, żeby pielęgnować ten skarb, niż ręce Saharyjki – powiedział Carlos synowi z tajemniczą miną tego samego popołudnia, przed urodzinową kolacją. – Ziemia wraca zawsze do swych prawdziwych panów. Czas przenosi każdego na swoje miejsce.

Laia przyglądała się klepsydrze, a potem spojrzała na Julia. Nic nie mówili, nie potrzebowali słów. Nawet nie byli świadomi, kiedy i w jaki sposób ich twarze zbliżyły się do siebie: tak po prostu musiało się stać.

I tak oto tej samej nocy, kiedy młodzi pocałowali się po raz pierwszy, piasek z Dakhli, piasek z Tindufu – piasek z Sahary – znów pojawił się w życiu Lai.

∙ 3 ∙

Dzięki zegarowi Laia ponownie pogodziła się z piaskiem. Klepsydra była też świadkiem czasu, który dziewczyna spędzała z Juliem podczas następnych dwóch lat. Ożywione spotkania obu rodzin przeciągały się aż do świtu, a Julio i Laia cieszyli się, że wszystko jest takie proste i układa się tak pomyślnie: w sposób całkiem naturalny w pewnym momencie młodzi, wśród uśmiechów i konspiracyjnych gestów, znikali, pozostawiając resztę biesiadników, którzy mieli się jeszcze zmierzyć z najnowszym deserem Letycji, nowym likierem, dziełem cierpliwych rąk Sandra, oraz – jakżeby inaczej – z kolejnymi wspomnieniami Carlosa.

– Nigdy tyle nie opowiadał o swoim życiu w Villa Cisneros – komentował Julio. – Nie uwierzyłabyś, ale przy mnie ani razu tych czasów nie wspominał. Wiele z tych historii usłyszałem po raz pierwszy w twoim domu. Pamiętaj: jeśli on was zanudza, bez żadnych skrupułów powstrzymajcie jego gadulstwo. Nie chciałbym, żebyśmy wszyscy, wspólnymi siłami, wyhodowali modelowego dziadka-nudziarza. Z takim typem trudno potem wytrzymać.

– Ależ co ty mówisz? Twój ojciec opowiada o moim kraju w taki sposób, jakby go znał lepiej niż ja. Dzięki niemu widzę czasem różne rzeczy w całkiem nowy sposób. W jego opowieściach wyglądają ładniej, lepiej, zupełnie inaczej. A mój ojciec stał się jego prawdziwym wielbicielem. Zauważyłeś, z jakim zainteresowaniem go słucha? Wygląda jak zahipnotyzowany!

– To u nas rodzinne, moja kochana – zawyrokował Julio, robiąc żartem tak arogancką minę, tak przesadną i zabawną, że Laia zaczęła się śmiać. – Nie wiem, czemu się śmiejesz, wstydu nie masz. Czy nie czujesz hipnotycznej siły moich ramion? – mówił, obejmując dziewczynę i rozpoczynając festiwal pocałunków, w który Laia, po kilku sekundach udawanego oporu, włączyła się zachwycona.

Były tylko trzy rzeczy – oprócz jej hiszpańskiej rodziny – za którymi Laia tęskniłaby, gdyby pewnego dnia przyszło jej opuścić tę ziemię: krople deszczu na twarzy, spacer na bosaka po wilgotnym trawniku oraz pocałunki Julia, które na początku wywoływały w niej niekontrolowane łaskotki i dopiero po pewnym czasie, właściwie nie wiadomo dokładnie kiedy, przekształciły się w źródło przyjemności.

– To są pocałunki piasku. Jeśli się ich uzbiera dużo, tak jak teraz… – szeptał jej do ucha, przebiegając wargami każdy centymetr oliwkowej skóry – powstają z nich piękne wydmy, zmysłowe, gładkie, twarde, w których chciałbym się zanurzyć i zatracić na zawsze…

Dwie pierwsze z tych rzeczy Laia miałaby szanse napotkać w Bedii – jak Saharyjczycy nazywają strefę terytoriów wyzwolonych podczas wojny z Marokiem. Tamtejszy klimat jest łagodniejszy niż na samej pustyni: rodziny saharyjskie, które mogą sobie na to pozwolić, zwykły przenosić się tam na najgorętsze miesiące lata. Wątpliwe natomiast było, żeby trzecią z tych przyjemności – zajmującą w jej sercu niewątpliwie pierwsze miejsce – mogły jej przynieść jakiekolwiek inne usta.

Tego wieczoru rozmawiali o jej przyszłych studiach.

Medycyna.

Laia była tego pewna. Nie musiała się zastanawiać ani słuchać czyichkolwiek propozycji i rad, które formułowano tak, jakby chodziło o konkurs na najlepszy pomysł. Wątpliwości i kłopoty z podjęciem decyzji, które były udziałem niektórych jej przyjaciół, w jej przypadku w ogóle nie miały miejsca. Od lat już widziała wyraźnie swoje prawdziwe powołanie, któremu chciała oddać się ciałem i duszą: pragnęła zostać lekarką i dla wszystkich, których ta decyzja zaskakiwała albo intrygowała, miała przekonujące wyjaśnienie:

– Chcę zostać lekarką, chcę leczyć ludzi, pomagać im, żeby lepiej im się żyło, żeby potrafili poradzić sobie z chorobami. Chcę, żeby dostawali właśnie ode mnie tę pomoc i nadzieję, że będą żyć, że przetrwają. Tak samo stało się przecież ze mną. Chcę być częścią tego cudu – mówiła z absolutną i szczerą fascynacją.

Ta myśl była nieustannie obecna w jej głowie, umacniała się z każdym dniem. Laia zdawała sobie sprawę, jakie wielkie szczęście ją spotkało, i chciała jego część podarować innym. Wiedziała dobrze, że w obozach na algierskiej hamadzie czynność tak prosta, jak nalanie kubka czystej wody, jest w zasadzie niemożliwa. Przeczytała gdzieś, że kiedy Saharyjczyk wypija kubek wody, pochłania aż do dwóch tysięcy substancji pochodzących z fekaliów, przedostających się przez dziury w rurach wodociągowych. To budziło jej złość; zarzucała Julia różnymi danymi, informacjami o niesprawiedliwości i skargami:

– Na całym świecie nie ma tak zanieczyszczonej wody jak ta, którą piją Saharyjczycy. No i po trzydziestu latach takiego życia trudno się dziwić, że mamy kamienie w nerkach.

Nie chciała wracać do Dakhli, nadal nie miała ochoty nawet o niej rozmawiać, ale to jednak było jej miasto, jej rodacy. Pustynia na swój sposób upomina się o swoich. Przez moment myślała, że nie wróci tam za żadne skarby świata, a chwilę później mówiła sobie, że gdyby skończyła medycynę, być może miałaby okazję pracować w tamtych terenach, na afrykańskiej ziemi. Pomagać. Zmieniać świat, który pamiętała z przeszłości. Wiedziała przecież, że mówiąc o Saharyjczykach, zawsze będzie używała zaimka „my”.

– Wiesz, że w moim kraju średnia długość życia wynosi pięćdziesiąt trzy lata? – mówiła przy innej okazji, cytując przeczytane statystyki. – Powinieneś był mnie widzieć, jak tu przyjechałam, byłam najlepszą ambasadorką saharyjskich obozów. Skrajne niedożywienie, taka anemia, że lekarz kazał mi powtórzyć badania, bo myślał, że to zwykła pomyłka… Gdziekolwiek spojrzysz, tam są biegunki, odwodnienie, wysoka gorączka, powiększone tarczyce, choroby żołądka, zepsute zęby, nadciśnienie. Cała studnia z chorobami, studnia bez dna, ciemna i głęboka. Kiedy tam jesteś, nie zdajesz sobie sprawy z prawdziwej sytuacji, nie rozumiesz, jaka jest tragiczna. Wydaje ci się, że wszystko jest w normie, bo nie zaznałeś innego życia i nie możesz tego porównać ani tęsknić za czymś, czego nie znasz.

Jak już wielokroć wcześniej podczas weekendów, tak i tym razem młodzi wyszli na spacer. Był piękny dzień, początek lata. Oprócz własnych słów słyszeli od czasu do czasu ćwierkanie ptaków i odgłosy biegania Browny’ego, który gonił wiewiórki i króliki.

– Ale… czy tam nie ma szpitali? – spytał Julio, rzucając szyszkę, za którą natychmiast pobiegł pies. Wracali już do samochodu – pozostawionego na parkingu na początku leśnej drogi.

– Jeśli się źle czujesz, powinieneś się modlić, żeby cię przyjęli w którejś z małych klinik aptecznych10, które są w każdym wilaya. W przypływie optymizmu te miejsca nazywa się szpitalami regionalnymi, ale w gruncie rzeczy są to małe pomieszczenia z paroma metalowymi szafkami, w których znajdują się lekarstwa pochodzące z międzynarodowej pomocy. Rzeczy najbardziej podstawowe: nożyczki, kilka bandaży, spirytus, woda utleniona, termometr, pudełko z plastrami. Powinieneś to zobaczyć – można naprawdę popaść w przygnębienie. Serce się kraje na ten widok.

– A jeśli ktoś ma wypadek albo cierpi na jakąś poważną chorobę?

– Wtedy trzeba go zawieźć, jeśli to możliwe, do szpitala krajowego w Rabuni11, ale i tam jest niewiele lepiej.

Kiedy Laia mówiła te słowa, jej umysł zamienił się w biały ekran, na którym pamięć zaczęła przywoływać plątaninę rozmaitych wspomnień. Wielokrotnie podczas tej opowieści dziewczyna zawieszała wzrok na jakimś punkcie w przestrzeni, jakby wypowiadane słowa przenosiły ją w miejsce ukryte w przeszłości, jakby znów tam była pośród rozdzierającego serce ubóstwa: biała sala, prycze z zardzewiałego metalu, łóżka chorych oddzielone od siebie plastikowymi zasłonkami wiszącymi na metalowych prętach. Jej ciałem wstrząsnął dreszcz.

– Pewnego dnia musiałam tam komuś towarzyszyć… – wahała się przez chwilę. – Bratu. Ahmedowi. Potwornie bolało go w boku z powodu kamieni nerkowych i nic nie przynosiło ukojenia. Powiedziano, że trzeba go operować, właśnie w Rabuni, więc ktoś musi czuwać przy nim dzień i noc, więc pojechałyśmy razem z nim, ja i moja siostra… Wszystko było w tym miejscu przygnębiające, choć wówczas nie zdawałam sobie z tego sprawy. Uświadomiłam to sobie, kiedy zaczęłam chodzić do klinik, szpitali i gabinetów specjalistycznych w Hiszpanii.

Pamięć Lai podsunęła jej obrazy butli z tlenem przypominających kształtem pociski, zardzewiałych, porzuconych gdzieś na dworze i poddanych niszczącemu działaniu klimatu. Połączone z nimi za pomocą gumek plastikowe maski też były zupełnie zniszczone. To samo dotyczyło pojemników z wlewami dożylnymi, z których wystawała gmatwanina splątanych rurek. Plastikowe worki na płyny prawie zawsze były puste.

– Potem dowiedziałam się, że mieliśmy szczęście: dyżury w izbie przyjęć pełnił jeden z trzech lekarzy, a my akurat trafiliśmy na moment, kiedy się zmieniali, i dlatego przyjęło nas dwóch lekarzy.

Podczas gdy Ahmeda badano, Laia skorzystała z okazji, żeby rzucić okiem na otoczenie: wszystkie pokoje chorych były puste, a popękane ściany niestarannie pomalowane na morski kolor. Funkcję łóżek pełniły prycze, na których leżały materace przykryte prześcieradłami, niegdyś zapewne białymi… Na brzegach po obu stronach widniały niebieskie napisy: „UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE”. W dwóch zamkniętych, przeszklonych szafkach nie można było dostrzec nic poza kilkoma paczuszkami gazy, strzykawką, paroma opakowaniami gelocatilu12, tubką z pastylkami ibupromu oraz kilkoma flakonikami aspiryny.

– Dzięki Bogu stan Ahmeda nie był aż tak poważny, jak się na początku wydawało. Gdyby tak nie było, musielibyśmy go przewozić jedyną karetką, która była w stanie dotrzeć aż do Tindufu. Bo widzisz, najłatwiej jest umrzeć w obozie albo w drodze do szpitala. I weź pod uwagę, że byliśmy w obozie w Dakhli, ponad dwieście kilometrów od Rabuni, czyli od najbliższego szpitala!

Laia próbowała wytłumaczyć Juliowi zależności geograficzne, które nie były proste. Obozy uciekinierów saharyjskich dzielą się na cztery kolonie, zwane wilayas. Noszą one nazwy: Al-Ujun, Asmara, Auserd i Dakhla, i pochodzą od nazw prowincji, w których znajdują się obozy. Saharyjska Arabska Republika Demokratyczna dzieli się na sześć prowincji, w których z kolei wyróżnia się odrębne zamieszkałe ośrodki zwane dairas. Osiedla saharyjskie są oddzielone od siebie ze względów strategicznych, aby zmniejszyć ryzyko na wypadek ataków powietrznych. Te odległości jednak utrudniają komunikację, a także zaopatrzenie w wodę i żywność oraz odpowiednią organizację społeczną. Kiedy Laia udzielała tych wyjaśnień, na twarzy Julia malowało się jednocześnie niedowierzanie i niezrozumienie.

– Pozostałe trzy wilayas są położone w promieniu 40 kilometrów od większych skupisk ludności i mieszkańcy mają tam większe możliwości poruszania się, ale Dakhla, w której żyje prawie 40 000 osób, jest znacznie bardziej odizolowana. Dlatego powiedziałam, że ostatecznie Ahmed miał dużo szczęścia.

– Pierwszy raz mówisz o kimś z członków twojej rodziny.

Ta obserwacja Julia na nowo pogrążyła Laię w milczeniu. Miał rację. Rzeczywiście, nie zwykła rozmawiać o rodzinie. Bała się, że ulegnie pokusie, by mówić szczerze, że nadmiernie się rozluźni i zdradzi się w chwili zapomnienia, niwecząc swoje plany. Nie, nie mówiła o nich. Ale pamiętała.

Pamiętała Ahmeda, o dziesięć lat od niej starszego, pierworodnego i jedynego mężczyznę wśród rodzeństwa. Ahmed z jego poważnym głosem, pijący herbatę z innymi mężczyznami we wnętrzu jaimy13 i ożywiający się, kiedy wymagała tego rozmowa. Ahmed zbliżający się do niej zdecydowanym krokiem. Mając niewiele ponad dwadzieścia lat, budził już zainteresowanie innych i respekt, być może dzięki kontaktom z Frontem Polisario albo z powodu ponurej aury, która zwykle mu towarzyszyła.

Pamiętała też Hamida, patriarchę i głowę rodziny. Jeśli jego syn wzbudzał w ludziach szacunek, to ojciec wywoływał strach. Laię zawsze przerażał jego lodowaty chłód – nawet na środku pustyni – tajemnicza i nieprzewidywalna osobowość. I jego twarz poorana głębokimi zmarszczkami, które zdawały się być idealną repliką wydm. Chodził bezgłośnie, nie spiesząc się – zawsze jej się wydawało, że tak musi chodzić śmierć. Obywał się bez słów, dlatego nawet nie pamiętała jego głosu. Rzadko kiedy w ogóle go słyszała. Mówiły za niego jego decyzje, wcielane w życie przez innych – i nie mówiły niczego dobrego. Był człowiekiem milczącym, radził sobie lepiej za pomocą spojrzeń niż słów. Jego oczy były tak czarne i głębokie, że prawie niemożliwe było nie odwrócić od nich wzroku z obawy przed zapadnięciem się w ich otchłań. Wyraz jego twarzy był jak wyrok – czasem człowiek miał ochotę stać się przy nim niewidzialnym, zamienić się w jeszcze jedno ziarnko piasku, nic nieznaczące i niezauważalne pośród rozległej, pustynnej przestrzeni.

Tak, oczywiście że pamiętała.

Tamten czas, kiedy miała nie więcej niż siedem czy osiem lat i budzono ją wylewanym na głowę kubłem zimnej wody, jeśli o szóstej rano jeszcze spała: miała przed sobą kilkukilometrową drogę do studni, musiała ją pokonywać pięć lub sześć razy każdego ranka i tyleż razy po południu, jeśli w jaimie spodziewano się gości. Albo czasy, w których zaczęła się zajmować wszystkimi posiłkami: nigdy wcześniej nie gotowała i ze strachem przyglądała się garnkom, produktom spożywczym leżącym na ziemi i w palenisku. Wiedziała, że tu nie wolno się pomylić, a spojrzenie Nadiry mówiło wyraźnie, czego może się spodziewać, jeśli zawiedzie.

Hamid i Nadira. Selma i Ahmed. Jej ognisko domowe pośrodku pustyni, pośrodku pustkowia. Choć w jej przypadku określenie „ognisko domowe” byłoby przesadą. A właściwie jawnym kłamstwem. Rzeczywistość wyglądała całkiem inaczej. Laia nigdy nie rozumiała swojej przynależności do tej rodziny i być może z tego powodu nie miała ochoty o niej mówić. A może dlatego, że musiałaby przy tym wyjaśniać rzeczy, które w niej samej budziły obrzydzenie i niezawiniony wstyd. Milczenie zaś pozwalało zakryć to wszystko zasłoną, sprawić, że znikało, a z pewnością stawało się nieuchwytne.

Głos Julia pozwolił jej wrócić z pustyni. Doszli do końca leśnej drogi i chłopak otworzył bagażnik, żeby pies wskoczył do środka.

– O czym teraz myślisz? – Spojrzał na nią z tym szczerym uśmiechem, który Lai tak bardzo się podobał. Na jego policzkach widać było dwudniowy zarost. Przesłonił oczy dłonią jak daszkiem u czapki. – Wciąż jesteś na innej planecie.

Teraz, kiedy wyszli już spomiędzy drzew, palące słońce oświetlało głowy ich obojga. Laia zbliżyła się do Julia, wyjęła z bagażnika czystą koszulkę i zwracając się do ukochanego, przybliżała się do niego coraz bardziej.

– To prawda, jestem daleko, ale ty jesteś ze mną. Teraz właśnie prowadzę czarną terenówkę, a ty obserwujesz okolicę przez okno pasażera i masz na głowie elzem – mówiąc to, założyła mu na głowę koszulkę tak, jakby był to właśnie ów elzem, czyli czarny turban chroniący przed słońcem i niosącym piasek wiatrem, przeklętym irifi, który jest w stanie podrapać człowiekowi twarz jak armia oszalałych kotów. Laia popatrzyła na Julia z góry i roześmiała się. Uwielbiała wymyślać historie o nich dwojgu. – Wyglądasz bardzo atrakcyjnie w jasnoniebieskiej szacie, opadającej jak tunika wzdłuż ciała, z dwoma szerokimi rozcięciami po bokach i z kieszeniami na wysokości piersi. Uśmiałam się, kiedy mi powiedziałeś, że taki strój wygląda jak wystrzałowe ponczo. Jest ci w tym stroju tak bardzo wygodnie, że nawet nie chciało ci się już zakładać al kshaat, czyli kolejnych siedmiu metrów tkaniny jako pasa.

Oboje śmiali się, wsiadając do samochodu.

– No więc jesteśmy na Saharze… I co teraz robimy? – Julia te opowieści rozweselały tak samo jak ją, chętnie przyłączał się do zabawy.

– Teraz zeszliśmy z drogi do Asmary. Wejdziemy jeszcze kilka kilometrów w głąb pustyni, aż dotrzemy do lasu utworzonego przez białe wydmy, delikatne, nieskalane, całkiem dziewicze. I tam usiądziemy na najdrobniejszym piasku, jaki jesteś w stanie sobie wyobrazić, ja ci przygotuję herbatę, jakiej jeszcze nigdy nie robiłam, niezwykle delikatną, pełną miłości, po to żeby każdy mój ruch przyciągał twoją uwagę. Rytuał parzenia i picia herbaty posługuje się swoim własnym językiem. Czy wiesz, że jeśli jakaś osoba podaje ci filiżankę, delikatnie kręcąc nią w dłoni – mówiąc to, naśladowała ręką ruch, o którym opowiadały jej wargi – to wyraźny sygnał, że jesteś dla niej pociągający?

– Więc ja cię pociągam? – spytał zaczepnie. Oderwał wzrok od szosy i patrzył na nią z łobuzerskim uśmiechem. Nagle przestał myśleć o pustyni. Laia nie zwracała na niego uwagi i kontynuowała swą historię.

– Słuchaj! – napomniała go. – Podnoszę imbryk i poruszam nadgarstkiem tak, że strumień herbaty uderza o ściankę szklanki, aż powstaje pienista mgiełka. A ty mi się przyglądasz, uśmiechasz się i w końcu bierzesz szklankę, którą ci podaję, i pijesz ze smakiem, a ja opieram się o twój bok i robię to samo. Potem się pochylam, żeby napełnić glinianą miseczkę mlekiem wielbłąda, symbolem dobrych życzeń. Mówi się o nim, że to płynny pokój, który daje zwierzę i który składa się w ofierze. A do drugiej miseczki wkładam daktyle, święte owoce. Jemy daktyle moczone w mleku, a ty tak samo moczysz bryłki cukru w ostatnim łyku herbaty, który zostaje w twojej szklance. I kiedy się tego w ogóle nie spodziewamy, pojawia się przed naszymi oczami i u naszych stóp najpiękniejszy zmierzch na świecie. – Po drugiej stronie okna samochodu słońce było jeszcze wysoko na intensywnie błękitnym niebie. – Nigdy i w żadnym innym miejscu nie zobaczysz takiego światła, jakie jest na pustyni o zmierzchu. Niezależnie od tego, dokąd cię zaprowadzi życie, takiego światła nie dane ci będzie ujrzeć.

– Przysięgam ci, że pewnego dnia pojedziemy razem do twojego kraju.

– Ja jestem z kraju, w którym pada deszcz i świeci słońce. Jestem stąd. Ty jesteś moją jedyną ziemią i tylko do niej należę – wyznała Laia, podczas gdy Julio pochylił się, żeby szybko ją pocałować. Lubiła jego nieoczekiwane pocałunki. Tęskniła za nimi, gdy go przy niej nie było.

– Moje dziecko pustyni – powiedział. – Moja przyszła saharyjska pani doktor…

Nie było nic do uzupełnienia w tej kwestii. Wszystkim podobała się decyzja o wyborze zawodowej przyszłości podjęta przez Laię. Letycja i Sandro bardzo się ucieszyli, widząc dokumenty związane z zapisami na wydział medycyny, które przysłano rozentuzjazmowanej Lai. Dziewczyna z zapałem przystąpiła do wypełniania formularzy i wpisywania wszystkich wymaganych informacji, chciała też jak najszybciej wnieść stosowne opłaty. Pracowała przez cały rok w miejscowym sklepie z ubraniami i udało jej się odłożyć wszystkie zarobki, żeby nie obciążać dodatkowo hiszpańskich rodziców. I tak już zrobili dla niej aż nadto. Przyjęli ją do siebie jak córkę, której nigdy nie mieli, bo natura odmówiła im wcześniej takiej możliwości. Ta niemożność stała się w którymś momencie prawdziwą obsesją, szczególnie dla Letycji. Całą zgromadzoną dla przyszłego dziecka miłość ulokowali więc w Lai: stworzyli jej ognisko domowe, zapewnili staranną opiekę, której wymagała choroba, zrobili dla niej miejsce przy obficie zastawionym stole, dali jej ciepło, którego wcześniej nie zaznała. Obdarzyli też miłością – szczerą i autentyczną. Nie zdawali sobie nawet sprawy z tego, że podarowali dziewczynie życie, o którym nigdy nawet nie śmiała marzyć. Dom Letycji i Sandra, hiszpańskich rodziców Lai, stał się dla niej schronieniem, oazą doskonałości, szczęścia, błogosławionej normalności. Wiedziała, że bardzo trudno byłoby jej oddać im to wszystko, co całkowicie bezinteresownie jej podarowali, ale przysięgała sobie codziennie, że będzie się o to starać.

Poszła do szkoły później niż jej koledzy i od ukończenia dwunastu lat miała dodatkowe zajęcia wyrównawcze. Jednak później, kiedy już zaadaptowała się w szkole, dostawała zawsze najwyższe oceny i teraz mogła studiować na każdym kierunku, o którym marzyła. Nie chodziło tylko o wyniki w nauce, ale także o szansę na przyznanie stypendium. Tę ewentualność do ostatniej chwili ukrywała przed swymi hiszpańskimi rodzicami – do momentu, kiedy miała w ręku ostateczną decyzję. Trzymała dokument w dłoni, tak mocno zaciskając na nim palce, że z wysiłku zaczęło jej się trząść ramię. Ale Laia miała też dla Letycji i Sandra pewną przykrą niespodziankę: chciała studiować w Madrycie – w mieście, które poznała tylko podczas jednej wizyty, odbytej w celu konsultacji medycznej u tamtejszego specjalisty, oraz z wyjazdu, który zafundowali jej rodzice, żeby mogła spędzić w stolicy weekend i zobaczyć na własne oczy rzeczy, których wcześniej nawet sobie nie wyobrażała. Na jej decyzję wpłynęła nie tylko chęć zamieszkania w wielkim mieście, ale częściowo także Julio.

Rok wcześniej ukochany Lai zdał egzamin na pilota samolotów pasażerskich, a linie lotnicze, w których rozpoczął pracę, skierowały go do Madrytu. Z tego względu młodzi mogli się widywać tylko w trakcie weekendów. Podczas tych krótkich spotkań musieli odliczać niemal każdą sekundę: Julio wsiadał do samochodu w piątkowe popołudnie i jechał kilka godzin do Huesca, docierając tam akurat w takim czasie, żeby zasiąść z Laią do kolacji. Nie były to łatwe miesiące. Dziewczyna tęskniła za nim nieustannie. Czuła, że jej życie nie jest kompletne, jeśli nie dzieli go z nim, że czas przecieka między palcami, przypominając piasek przesypujący się w klepsydrze, którą dostała w prezencie na pierwsze spędzone razem z nim urodziny. Wiedziała też, że uczucie, które zrodziło się w jej sercu, nie było sprawiedliwe dla jej hiszpańskich rodziców, ale nie potrafiła właściwie nic zrobić, żeby je okiełznać. Nie udawała nawet, że chce zmienić ten stan rzeczy.

– W Madrycie? – Letycja i Sandro spojrzeli po sobie, mocno zaskoczeni. – Nie, nie… nie mamy nic przeciwko. Po prostu się nie spodziewaliśmy… nigdy nam o tym nie mówiłaś. Jesteś pełnoletnia, kochamy cię, wiemy, że masz apetyt, żeby zjeść cały świat, ale… – Słowa z trudem wydostawały się z ust Letycji. – A twój lekarz? K-kto się zajmie twoimi badaniami kardiologicznymi? I g-gdzie… gdzie będziesz mieszkać? Jak sobie… No, n-nie wiem… Masz legitymację studenta zagranicznego i… i co się stanie z twoim zameldowaniem?

Letycja miała kłopoty z dobraniem właściwych słów, a jej jąkanie się świadczyło o zdenerwowaniu. Myśli kłębiły jej się w głowie, tworząc chaos, który nie pozwalał jasno myśleć. Zbyt wiele zamieszania, na które nie była przygotowana.

– Laia, będzie nas dzielić od siebie ponad 400 kilometrów! To bardzo dużo, prawie pięć godzin jazdy samochodem… Daleko…

– Mamo, nie martw się. Między Huesca a Dakhlą jest więcej kilometrów, a mimo to trafiłam do was.

– Tak, ale już z drogą powrotną tak dobrze sobie nie radzisz – skomentował cierpko Sandro. – Nie wiem, czy dałbym radę znieść myśl, że cię więcej nie zobaczę.

Nie musiał mówić nic więcej: Laia rozumiała, o co mu chodzi, i nie potrafiła winić go za jego obawy.

– Wy nigdy nie znajdziecie się na mojej drodze powrotnej, zawsze będziecie drogą, którą mam przed sobą. Nigdy od was tak naprawdę nie odjadę, nie potrafiłabym. Naprawdę myślicie, że mogłabym was zostawić? Nie ma żadnych kilometrów, nie ma żadnych godzin, żadnej odległości między nami. Nigdy nie będzie. Chciałabym tylko przeżyć moją miłość z Juliem, a on jest w Madrycie. Nie chcę odchodzić, ale chcę pojechać tam, gdzie jest on, i w tym miejscu zbudować swój dom. Powiedzcie, że to rozumiecie, proszę was, bo jeśli nie, to nie wiem, czy dam radę wyjechać…

– Oczywiście, że cię rozumiemy. – Sandro wiedział, czym jest głód życia i miłości rodzący się w Lai, rozumiał też smutek, który zaczął wypełniać oczy jego żony. Obie kobiety mówiły o tym samym i słowa obu płynęły z tego samego miejsca: z serca. – Nie tylko cię rozumiemy, ale pomożemy ci we wszystkim, czego będziesz potrzebowała. Jak moglibyśmy tego nie zrobić, ja i ta oto pani, skoro jakiś czas temu zaczęliśmy budować coś, co później stało się twoim domem, moje dziecko? – spytał, zamykając obie kobiety w jednym, długim i pełnym emocji uścisku ramion, między którymi nie zostało już miejsce na ani jedno słowo.

Wydawało się, że po pierwszym zamieszaniu wszystko wraca do codzienności. Jąkanie Letycji ustąpiło miejsca jasno formułowanym zdaniom i sprawnemu planowaniu, tak dla niej charakterystycznemu. Musiała przyznać Lai rację: dziewczyna miała prawo cieszyć się życiem, tak przecież wyjątkowym, które zawdzięczała wsparciu i pomocy ze strony hiszpańskich rodziców. W swoim czasie uważali oni za konieczne przebrnąć przez liczne biurokratyczne labirynty i przejść niemal drogę krzyżową z prawnikami, lekarzami i osobami mediującymi z rodziną Lai, przebywającą w obozie dla uciekinierów – a wszystko po to, żeby przybrana córka mogła pozostać w Hiszpanii. Nie było to łatwe, ale dopięli swego.

Od rozmowy z Letycją i Sandrem Saharyjka z trudem mogła powściągnąć nerwy, które – zdawać by się mogło – uwzięły się, aby nieustannie zaciskać jej żołądek. Była przez cały czas niespokojna, podniecona, jakby w każdej chwili spodziewała się, że ktoś wystawi ją na jakąś ciężką próbę. Nawet w nocy, która zawsze była jej wierną sojuszniczką, ciało Lai wydawało się zaangażowane w walkę: dziewczyna wiła się między prześcieradłami, wykonując niezliczone obroty w rytm swoich myśli. Nic dziwnego. Dziewczynka, która niegdyś sypiała na podłodze, miała niebawem stać się dorosłą kobietą studiującą na uniwersytecie i mieszkającą z ukochanym mężczyzną w wielkim mieście, które oferowało rozmaite możliwości w sposób równie naturalny, jak naturalny był jej uśmiech. Musiała się do tego przygotować: ubrania, książki, kontakty, wizyty u lekarzy, badania, dokumenty… Wszystko to gromadziło się w jej głowie i powodowało panikę.

Jej zachowanie było nieco dziwne, tak jakby chodziło o zmianę skóry, a nie otoczenia. Czuła się tak, jakby przyglądał się jej cały świat.

W ciągu ostatnich tygodni to poczucie, że jest nieustannie obserwowana, nie odstępowało jej nawet na krok. Było oczywiste, że cały świat ją kocha: Laia wzbudzała sympatię serdecznymi słowami, przyjaznym wyrazem twarzy i przede wszystkim uśmiechem. „Kto nie potrafi się śmiać, nie umie być szczęśliwym” – mawiała często, powtarzając zdanie, które przeczytała jako dziecko na plakacie w pobliżu obozów w Tindufie. A ona chciała być szczęśliwa i dlatego uśmiech nigdy nie schodził z jej twarzy.

Na początku to wrażenie czyjegoś towarzystwa było całkiem przyjemne: czuła się osłonięta, chroniona. Z czasem jednak poczucie, że ktoś ją śledzi, stawało się nieco krępujące, zaczęło jej wręcz przeszkadzać. Julio nie przywiązywał do tego wagi.

– Wydaje ci się, że cały świat ci się przygląda. Póki możesz, ciesz się tym uczuciem, bo kiedy przyjedziesz do Madrytu i zaczniesz studia na wydziale medycyny, zamienisz się w istotę niewidzialną. Będziesz po prostu jedną z wielu, całkiem niezauważalną… Przynajmniej do czasu, kiedy się uśmiechniesz albo zaczniesz się bawić włosami w typowy dla ciebie sposób. Wtedy z pewnością będziemy mieli problemy. Przede wszystkim ja.

Julio potrafił przedstawić jej zmartwienia jako dziecinadę, choć Laia nie zdawała sobie do końca sprawy, jak tego dokonywał. Potrafił rozpędzać wszelkie chmury, które gromadziły się nad jej głową. Niemniej jednak skurcz, jaki wciąż czuła w sercu, ustępował w takich sytuacjach jedynie na chwilę, po czym wracał ponownie. Mogła to obserwować zwłaszcza wtedy, gdy zostawała sama. Los wzmagał jej nerwy, niepewność i niepokój wywołane nowymi perspektywami. Próbowała to ominąć, zająć umysł innymi sprawami, oszukać samą siebie, ale ta taktyka nie zawsze działała. „To pewnie ten ciężar odpowiedzialności, o którym ludzie tyle mówią – wyjaśniała sama sobie z ulgą. – Jestem tego pewna”.

Niemniej jednak owładnęło nią dziwne, nieokreślone przeczucie, kiedy w drodze z centrum handlowego do domu rodziców spojrzała na księżyc przez przednią szybę samochodu Julia. Zmieszała się nagle, jej twarz spoważniała. Laia nie zdawała sobie nawet sprawy z tego, że w ferworze rozmowy jej głos nagle przygasł, aż jej towarzysz spojrzał na nią zdziwiony.

– Zobaczyłaś ducha? – odwrócił na chwilę głowę w kierunku Lei, żeby się jej przyjrzeć: nawet z wyrazem strachu na twarzy nadal była najpiękniejszą kobietą na świecie.

– Widziałeś księżyc? – odpowiedziała mu pytaniem. – Boję się, kiedy tak wygląda. Na pustyni w noc, gdy świeci taki księżyc, nigdy by mi nie przyszło do głowy wyjść z jaimy. To nie jest dobry znak.

Tej czerwcowej nocy księżyc w pełni był niemalże przyklejony do linii horyzontu – wielki i czerwony, jakby krwawił. Laia poczuła dreszcz.

– Codziennie mnie zaskakujesz czymś nowym. Nie wiedziałem, że jesteś przesądna. Od kiedy to kierujesz się omenami?

– Wcale tego nie robię. Mówię ci tylko, że mi się to nie podoba. To przyprawia mnie o dreszcze. Wygląda jak na filmach grozy.

Julio zaparkował samochód przy drzwiach domu swych przyszłych teściów. Czekali już na nich z kolacją. Młodzi przyjechali spóźnieni, ale zaproszony również Carlos zabawiał gospodarzy, wykorzystując swój repertuar opowiadań i anegdot z życia w Villa Cisneros, którymi tak bardzo entuzjazmował się Sandro. W tej sytuacji spóźnienie Lai i Julia było mniej kłopotliwe.

– Poczekaj…, wino – powiedział Julio, otwierając po raz drugi bagażnik samochodu. – Ależ ja mam głowę. Pewnego dnia ją zgubię i ciekawe, jak sobie wtedy poradzę.

Laia uśmiechnęła się do niego. Zawsze scenariusz się powtarzał: z kluczami, z walizkami, z portfelami, ze swetrami, ze światłami w domu, parasolami i rękawiczkami. Nawet z pożegnalnymi pocałunkami, na które Laia niezmiennie czekała. Czasami po takiej chwili zapomnienia przy rozstaniu Julio musiał wrócić, żeby uniknąć połajanek swej dziewczyny, która udawała, że bardzo się na niego złości. Laia w końcu zaczęła podejrzewać, że jej ukochany celowo się z nią drażni, żeby przedłużyć moment pożegnania.

– Jesteś okropny. Muszę być całkiem szalona, skoro zamierzam z tobą zamieszkać.

Kiedy zbliżali się do drzwi wejściowych przez ogród, mijając rabatę z czerwonymi różami, towarzyszyło im szczekanie psa. Także i Browny wyglądał na zdenerwowanego, tak jakby wyczuwał, że jego pani zamierza go opuścić, bo planuje rozpoczęcie nowego życia. A jego – wiernego przyjaciela – nikt nie poinformował, czy będzie mógł odbyć podróż razem z nią.

– Co się dzieje, Browny? Czemu urządzasz takie awantury? – spytała Laia, głaszcząc go po brzuchu, jak zawsze, kiedy wydawał się wytrącony z równowagi. Był to jedyny sposób, żeby go uspokoić. – Też byś chciał ze mną jechać? I co byś robił w takim wielkim mieście, gdzie jest tyle samochodów i betonowych ulic? Nie znalazłbyś tam żadnych myszy, dżdżownic ani ślimaków.

Kiedy Laia głaskała psa, Julio jakimś cudem zdołał nie stłuc kupionej na dzisiejszy wieczór butelki Vega Sicilia – ulubionego wina Sandra i Carlosa. Butelka wyślizgnęła się z dłoni Julia, ale dzięki jego refleksowi nie roztrzaskała się o ziemię. On też był rozemocjonowany, a jednocześnie tak szczęśliwy, że nie potrafił zapanować nad nerwami: już za niecałe dwa miesiące, na początku sierpnia, mieli zamieszkać razem w Madrycie, w okolicach Plaza España, w mieszkaniu, które wynajął i w którym nie brakowało już żadnego drobiazgu, żeby jego ukochana mogła czuć się wygodnie i szczęśliwie.

Młodzi zdjęli kurtki i – śmiejąc się tak głośno, że słychać ich było w całym domu – powiesili je na wieszaku w przedpokoju. O tej porze roku po zachodzie słońca temperatura dość szybko spadała. Weszli do salonu, mówiąc coś do siebie rozbawionymi głosami, wciąż jeszcze komentując refleks Julia. Spodziewali się przemiłej kolacji. Ale Laia wiedziała już od dawna, że marzenia rzadko się spełniają. Tak samo było na pustyni w pierwszych latach jej życia.

Uśmiech zamarł na jej twarzy. Nie mogła uwierzyć własnym oczom. To niemożliwe… Nie tym razem.

∙ 4 ∙

Carlos nie mógł nie zauważyć wyrazu bólu, który w mgnieniu oka pojawił się na twarzy Lai. Dziewczyna znieruchomiała w progu salonu, patrząc na ludzi siedzących na tej samej, czarnej, skórzanej kanapie, na której tyle razy zasiadała i ona obok Sandra i Letycji.

Minęło kilka sekund, nim do niej dotarło: tak, to byli oni. Inne stroje, lekkie zmiany w wyglądzie związane z nieuchronnie upływającym czasem – ale to byli oni. Bez wątpienia. Potrafiła ich rozpoznać, patrząc na nich choćby od tyłu, i to w głębokich ciemnościach. Potrafiła ich rozpoznać nawet z zawiązanymi oczami, wiedziona wyłącznie instynktem, bo ich obecność zdradzał zaciskający się żołądek i to wszystko, co działo się teraz w głębinach jej duszy. Kompletne zaskoczenie odebrało jej oddech na kilka sekund, które wydawały się godzinami. Całe otoczenie zamieniło się w pędzącą w niekontrolowany sposób karuzelę, targaną złowieszczymi podmuchami huraganu. W salonie zapanowało milczenie przywodzące na myśl grecką tragedię. Taką samą ogłuszającą ciszę można też usłyszeć w ciemności pustyni – przerażającą, przyprawiającą o dreszcz. W takiej ciszy każdy dźwięk wywołuje ból. Ciężkie i ponure milczenie nie wróżyło nic dobrego. Podobnie jak niespodziewane pojawienie się tych ludzi.

Laia przypomniała sobie czerwony księżyc, który towarzyszył im przez całą drogę do domu. „Przeklęty” – pomyślała.

– Kochanie, wreszcie jesteście. Spóźniliście się. – Chłód rozprzestrzeniał się po salonie jak rosnący lodowiec, zajmujący coraz to nowe obszary. Letycja próbowała przełamać lody, nie rozumiejąc, że pozostaje to poza zasięgiem jej możliwości. – Popatrz, jaka niespodzianka. Twój ojciec i brat przyjechali, żeby cię zobaczyć. Chcieli się dowiedzieć, jak się miewasz… – Wymuszony uśmiech przykleił się do jej twarzy.

– No tak, bo ty za często nie dzwonisz… – Na dźwięk tego głosu Laia poczuła, że jej serce zostało oplecione kolczastym drutem. Niemalże zapomniała już, jak brzmi głos Ahmeda: poważny, cyniczny, raniący uszy. – Martwimy się o ciebie. Nic nie wiemy o twoim życiu, a przecież jesteśmy rodziną. Wiesz, że dla nas rodzina jest zawsze najważniejsza.

Słuchała Ahmeda, choć patrzyła na ojca. Nie ruszyła się ani o krok z progu salonu i wciąż jeszcze stała przyklejona do Julia, jakby szukała zarówno jego ochrony, jak i możliwości ucieczki. Wstrząśnięta, choć zdecydowana, odwzajemniała spojrzenie Hamida, które z biegiem lat stało się jeszcze twardsze, posępniejsze, nabrało szorstkości. Siedem lat temu Laia byłaby gotowa przysiąc, że to niemożliwe: jak coś nieskończenie wielkiego może stać się jeszcze większe? W jednej chwili jej życie wróciło do najodleglejszej przeszłości, tak jakby teraźniejszość przestała istnieć, pochłonięta przez sen, który przekształcił ją w kłamstwo, w okrutne złudzenie.

Nie wiadomo dlaczego pamięć Lai podsunęła jej pewne tragiczne wspomnienie. Przypomniała sobie, jak upuściła kiedyś na ziemię odrobinę ryżowej potrawki. Hamid bez słowa podszedł do niej, złapał za szyję, zaprowadził w kąt jaimy i wysmagał ją wiązką mocno splecionych, cienkich rzemyków. Stała teraz przed swoim katem, a skóra przypominała sobie ból zadawany przez rzemienie, które zdawały się ją rozrywać. Miała wówczas może dziewięć lat, ale nie protestowała, nie płakała ani nie próbowała się poruszyć czy prosić o przebaczenie, bo doskonale wiedziała, że w przypadku Hamida i tak byłoby to daremne. Milczała, myśląc o tym, że jeśli będzie miała szczęście, ojciec szybko skończy. W tym czasie Ahmed, Nadira i Selma kontynuowali posiłek.

I oto teraz w salonie w Huesca Laia znów milczała, tak jak tamtego dnia w Dakhli. Ahmed wstał, ale Hamid nawet nie pochylił się na kanapie, na której siedział od ponad godziny. „Dlaczego nie zeszło nam dłużej z kupowaniem wina? Dlaczego nie zabrakło go w tamtym sklepie i nie musieliśmy iść do innego, a potem do kolejnego… Może czekanie znudziłoby ich i w ogóle byśmy się nie zobaczyli” – myślała, czując, że jej serce kurczy się coraz bardziej, a ona sama bliska jest utraty przytomności. Ale takie oszukiwanie się i tak było daremne: wiedziała, że cierpliwość to tajna broń Saharyjczyków. Potrafili czekać przez całe życie, mieli w tym doświadczenie, co pokazywali zresztą światu od dziesięcioleci.

Hamid w prawej ręce trzymał laskę. Naprawdę się postarzał. Jeśli Letycja i Sandro spodziewali się rodzinnego spotkania pełnego uścisków, powstrzymywanych emocji i łez, zawiedli się: nie było najmniejszego znaku rodzinnej radości, żadnego objawu bliskości – niczego. Wręcz przeciwnie: atmosfera w salonie stała się tak gęsta, że można by ją kroić nożem. Nietrudno było sobie zresztą wyobrazić, że niektóre osoby ten nóż ściskają już w dłoni. Kiedy Julio chwycił Laię za ramię, żeby pomóc jej usiąść, poczuł, że cała zesztywniała. Wydawało się, że zamieniła się w posąg. Przestraszył się nie na żarty.

– Wszystko w porządku, kochanie? – spytał cichym głosem. Odpowiedzi nie było, choć wyczuwał, jaka mogłaby paść w tej chwili z ust ukochanej.

– Nie spodziewałaś się, że nas zobaczysz, prawda, siostro? – To ostatnie słowo w ustach Ahmeda zabrzmiało fałszywie i nieoczekiwanie. Uciążliwe milczenie tylko osłabiało pewność siebie wszystkich obecnych w salonie, ale nikt nie odważył się go przerwać z obawy przed wyrządzeniem jeszcze większych szkód.

– Powiedz coś, jesteś bardzo małomówna. Twoi przyjaciele pomyślą sobie, że nie cieszysz się ze spotkania z nami. Sama rozumiesz, że to złamałoby nam serca.

Laia nie pozwoliła sobie nawet na chwilę wahania. Nie potrafiła. Pierś falowała jej w gorączkowym rytmie przyspieszonego oddechu.

– Kalam men yafham leklam. – Głos Hamida był ostry, zimny i szorstki. Tylko Laia i Carlos zrozumieli znaczenie tego saharyjskiego przysłowia: „Należy mówić do tych, którzy rozumieją twoje słowa”.

– Mój ojciec nie mówi dostatecznie dobrze w państwa języku i to go mocno ogranicza. Jest trochę zdziwiony milczeniem córki. Dla tak starego człowieka długa podróż była bardzo męcząca i rozumiecie państwo, że oczekiwał innej reakcji. – Ahmed zamilkł na chwilę. – Prawdę mówiąc, ja też.

– Sam powiedziałeś: to było zaskoczenie – Laia przerwała w końcu milczenie, nie wiedząc zbyt dobrze, skąd bierze siły potrzebne do otwarcia ust i wyartykułowania tych słów. – Oczywiście, że się was nie spodziewałam, powinniście byli zadzwonić. To niegrzecznie zjawiać się bez uprzedzenia. Co sobie pomyślą moi hiszpańscy rodzice? – powiedziała, akcentując celowo dwa ostatnie słowa.

– Nie jest też grzecznie porzucać rodzinę, siostrzyczko. Szczególnie wtedy, kiedy wiesz, że cię potrzebuje… i że za tobą tęskni, oczywiście.

Ta wymiana zdań zaskoczyła wszystkich: brzmiała agresywnie, twardo i z pozoru nic jej nie sprowokowało. Przed czym broniła się Laia? I przed kim? Skrępowana Letycja zamierzała zrobić jej z tego powodu wymówkę, ale Carlos powstrzymał ją gestem ręki: ta rozmowa musiała mieć jakiś związek z przeszłością. Sandro wtrącił się, chcąc rozładować napięcie.

– Może kieliszek likieru? Albo trochę wina? Wody? Herbaty?

Stojąc przed nim, Ahmed złapał się za brodę, rozdrażniony słowami dziewczyny. Nie spodziewał się ich usłyszeć. Tam, skąd przybywali, nigdy nie pozwoliłaby sobie na podobną śmiałość. Zrozumiał, że sprawa nie będzie tak prosta, jak się spodziewali.

– Moja siostra ma rację – powiedział w końcu. – Nie powinniśmy się tu zjawiać bez uprzedzenia. Jednak musicie nam państwo wybaczyć, bo zapewne sami musieliście się już przekonać, że łączność telefoniczna między Hiszpanią a obozami dla uchodźców czasami nie działa należycie, a na podróż zdecydowaliśmy się w ostatnim momencie. Zaskoczyła nas dość gwałtowna burza piaskowa, a wcześniej nie było możliwości, żeby się skontaktować. Fakt, mogliśmy zadzwonić po wylądowaniu w Hiszpanii, ale… To oczywiście niedopatrzenie z naszej strony, raz jeszcze proszę o wybaczenie. Wszystko odbyło się bardzo szybko, w pośpiechu.

– Przyjechaliśmy po lekarstwa dla twojej matki – ciągnął dalej Ahmed, zwracając się do Lai. – Jest bardzo chora. Kilka miesięcy temu poroniła i od tego czasu nie może dojść do siebie. Zaprzyjaźnieni lekarze z pewnej organizacji pozarządowej wybierali się w drogę powrotną do Hiszpanii i poprosiłem ich, żeby pozwolili nam lecieć ze sobą. Jedziemy do Barcelony, żeby odebrać te lekarstwa i porozmawiać z zaufanym specjalistą. No i pomyśleliśmy, że warto zatrzymać się w Huesca, żeby cię o tym powiadomić.

Głos Ahmeda zmienił się: teraz brzmiał cieplej, przyjaźniej, choć był w nim jakiś trudno uchwytny cień, tak jakby nad wypowiadanymi słowami przesuwała się chmura. Jego twarz nadal pozbawiona była wyrazu.

– Nadira byłaby zachwycona, gdyby mogła cię zobaczyć. Wszyscy uważamy, że twoje miejsce jest u jej boku, że powinnaś się nią opiekować. Teraz robi to Selma, ale za kilka miesięcy ma wyjść za mąż i będzie musiała zająć się nowym domem. Chcieliśmy, żebyś o tym wiedziała. Przypuszczam, że to zrozumiesz: nadeszła pora powrócić do miejsca, do którego należysz. Przynajmniej do czasu, aż matka dojdzie do siebie.

Ahmed nie odwracał wzroku od siostry, a jej udało się wytrzymać jego spojrzenie, co kilka lat wcześniej, kiedy wszystko w koło przykrywał czerwonawy piasek pustyni, byłoby nie do pomyślenia. Teraz to Laia przyglądała się bratu, z władczym milczeniem, które zapanowało po jego słowach. Uspokajała ją myśl, że kontroluje sytuację, że jest w uprzywilejowanej roli: u siebie w domu, z bliskimi. Dwaj niedawno przybyli mężczyźni byli obcymi, przybyszami z zewnątrz, pozbawionymi wsparcia i towarzystwa rodziny. W tej scenerii, daleko od wydm i silnych podmuchów sirocco, ich słowa znaczyły niewiele, traciły moc, nie potrafiły zastraszyć, jakby tonęły w jakimś ciemnym i głębokim stawie.

W tym momencie czuła się silna. Nie wiedziała, co wydarzy się później.

Spośród siedmiu osób obecnych w salonie nikt nic nie mówił. Krzyżowały się jedynie spojrzenia: w oczach jednych widać było pytania, we wzroku innych – zatrute strzały. Nawet Browny przestał szczekać i zadowalał się merdaniem ogonem, którym kiwał miarowo na prawo i lewo niczym ramieniem metronomu, tak jakby chciał zmierzyć, jak długo trwa pojedynek w salonie.

– Chyba będzie lepiej, jeśli pójdziemy – powiedział w końcu Ahmed, wyciągając rękę w kierunku Lai, żeby wręczyć jej kartkę papieru. – Tu masz numer mojej komórki, gdybyś chciała do mnie zadzwonić i zainteresować się matką. Spędzimy tu trochę czasu, przed powrotem do Dakhli chcieliśmy odwiedzić kilku przyjaciół. Moglibyśmy wrócić wszyscy razem. Zarezerwowaliśmy ci miejsce w tym samym samolocie, którym będziemy lecieć do domu, żebyś nie miała problemów z biletem. Wydaje nam się, że dzięki temu będzie ci łatwiej. Wiesz przecież, że loty nie są zbyt regularne, a poza tym dla matki też będzie dużo lepiej, gdy zobaczy, że przyjeżdżamy razem. Jestem pewien, że i twoi hiszpańscy rodzice, i twój narzeczony zrozumieją, że musisz na jakiś czas wyjechać, żeby zająć się prawdziwą matką. – Laia doskonale wyczuła nacisk, jaki Ahmed położył na dwa ostatnie słowa. Po kilku sekundach wzięła do ręki karteczkę, ale nawet na nią nie spojrzała, wciąż uparcie wpatrując się w brata. – Jeśli chcesz, możesz dać mi też swój numer, żeby łatwiej było nam się skontaktować…

– Nie martw się, zadzwonię do ciebie.

– Ale czy panowie nie chcą zostać na kolacji? – W zaproszeniu Letycji można było usłyszeć raczej poczucie obowiązku niż szczerą intencję. – Przykro mi będzie, jeśli panowie już pójdą. Prawdę mówiąc, nie rozumiem zbyt dobrze tej sytuacji, może powinniśmy usiąść wszyscy razem i poroz…

– Niech się pani nie martwi o nas, bardzo proszę – wtrącił Ahmed szorstko, nie pozwalając jej dokończyć. – Już się dość nagadaliśmy. Dziękujemy państwu raz jeszcze za opiekę nad Laią. Myślę, że podejmie ona właściwą decyzję. Prawda, siostro?

– Możesz być pewien, że tak będzie, bracie.

Julio słuchał wszystkiego w napięciu, pełen niepokoju. Nie podobał mu się ton rozmowy, zaszyfrowane komunikaty, które przekazywali sobie brat i siostra, ich spojrzenia. Nie rozumiał wymiany zuchwałości, prowokacji i pogróżek. Znał Laię i wiedział, że czuje się z tym źle, choć próbuje udawać silną, a kiedy obaj przybysze przechodzili obok, kierując się do drzwi salonu, czuł potrzebę, by stanąć między nimi a Laią. To było działanie instynktowne. Kiedy to zrobił, spojrzenia jego i Hamida skrzyżowały się. Julio zrozumiał wówczas, co to znaczy stanąć nad otchłanią. Poczuł zimno na plecach i – nie zdając sobie nawet z tego sprawy – cofnął się o kilka kroków. Nie ulegało wątpliwości, że ten człowiek potrafi wzbudzać strach.

Za ojcem przeszedł syn, ale przepaść, jaka otwierała się za nim, z pewnością nie wywoływała już tak wielkiego zawrotu głowy. Kiedy mijał Julia, potrącił go ramieniem, jakby rzucał mu wyzwanie. Obaj popatrzyli na siebie takim wzrokiem, jakby gdzieś na dnie oczu jednego i drugiego pojawił się zalążek śmiertelnego pojedynku. Trwało to tylko sekundę, ale Juliowi wydało się, że w źrenicach przybysza dostrzega zmrożoną wieczność. Poczuł dreszcz, który zdawał się skuwać lodem jego duszę. Miał wrażenie, że tylko dzięki ciepłu ciała Lai, która stała za nim, unika mrozu. A mimo to dopiero po chwili zdołał strząsnąć z siebie to poczucie zagrożenia i pustki.

Wreszcie przyspieszone pożegnanie dobiegło końca, drzwi zamknęły się za niechcianymi gośćmi i wszyscy zaczęli oddychać spokojniej. Nikt nie miał pojęcia, ile czasu upłynęło, choć wydawało się, że była to cała wieczność.

– O co właściwie chodziło?

– A widzieliście, jak…?

– Co to wszystko miało znaczyć?

– To było…

– Przysięgam wam, że się bałem, naprawdę się bałem, mówię poważnie.

W salonie wręcz zderzały się ze sobą słowa poszczególnych osób, nikt nie próbował ukryć zdenerwowania. Tylko Laia zachowywała milczenie.

– Córko, czy wszystko w porządku?

– Posłuchajcie – wtrącił się Julio. – Im dalej będziemy się od nich trzymać, tym lepiej dla nas. I prawdę mówiąc, jest mi wszystko jedno, kim oni są: wolałbym ich więcej nie oglądać, ani w pobliżu Lai, ani was, ani w pobliżu nikogo bliskiego. Sugerowałbym, żeby zadzwonić na policję.

Stojąca obok niego Laia rozcierała sobie intensywnie ramiona: czuła się zmarznięta, jakby z żył wypłynęła cała jej krew, a ciało zamieniło się w lodowy blok.

– I co im powiedzieć, synu? Musimy wszyscy trochę ochłonąć – próbował uspokoić go Carlos. – To było bardzo nieprzyjemne przeżycie, i do tego tak nieoczekiwane. Wszystko świetnie się układało, dopóki oni nie przyszli zobaczyć się z Laią, prawda? – Odwrócił się w kierunku dziewczyny. – Dobrze się czujesz?

– Chodź, usiądź sobie. – Sandro wyrwał ją z zamyślenia. – Jesteś strasznie blada. Julio, może nalałbyś jej kieliszek wina?

Julio nie zdawał sobie sprawy, że wciąż trzyma w ręku butelkę Vega Sicilia. Odszedł na chwilę od ukochanej, żeby sięgnąć po korkociąg, otworzyć wino i podać jej kieliszek.

– Nie martwcie się, dobrze się czuję. To było przeżycie… – Laia upiła nieco wina, choć bez szczególnej ochoty. Płyn, który zmoczył jej wargi, smakował żelazem. – Oni są bardzo dziwni. Rozumiecie teraz, dlaczego nie chciałam tam jechać, żeby się z nimi spotkać?

– Tak, Laio, to wszystko było bardzo dziwne. – Letycja chciała usłyszeć jakieś przekonujące wytłumaczenie, coś więcej niż tylko zdawkowe: „oni są bardzo dziwni”. – Zanim przyszliście, byli niezwykle serdeczni, wydawali się dobrze wychowani, dziękowali nam za opiekę nad tobą, zupełnie nie przypominali osób, które zapamiętałam sprzed lat. – Letycja pamiętała problemy związane z raportami medycznymi, kiedy trzeba było odwoływać się do decyzji sędziego, żeby opóźnić powrót Lai do obozu dla uchodźców. Ale kiedy tylko twój brat cię zobaczył, od razu całkowicie się zmienił, jakby stał się inną osobą. Nic z tego nie rozumiem, wszystko wydaje się jakimś ponurym żartem, tak jakby pomylili domy, rodziny…

– Jak długo tu byli? – Nagle Laia wydała się bardziej poruszona. – O czym rozmawialiście? Nie powiedzieliście im nic o naszych planach, że chcemy zamieszkać razem w Madrycie, prawda?

– Nie, nie denerwuj się. Nic im nie powiedzieliśmy – wtrącił się Sandro. – Dla nas to także była niespodzianka.

Kiedy Saharyjczycy zadzwonili do drzwi, Sandro i Letycja przez chwilę obawiali się najgorszego. Zaprosili gości do środka raczej ze strachu niż z sympatii, ale rozmowa od pierwszej chwili przebiegała spokojnie. Przyjazne nastawienie przybyszów nie wzbudzało ich niepokoju…

– Powiedzieli, że są przejazdem, że chcieli cię tylko zobaczyć, że rozumieją twoją decyzję o studiach w Hiszpanii, o zdobyciu wykształcenia i konieczności dbania o serce. Przyznali nawet, że z czasem zmienili zdanie: zrozumieli, że pozostanie tutaj było dla ciebie najlepszym rozwiązaniem, najwłaściwszym dla wszystkich. Nas to uspokoiło, prawda? – Sandro szukał wsparcia u żony, która odpowiedziała lekkim skinieniem głową.

– Rozmawialiśmy tylko o tym, że jesteś bardzo podekscytowana, bo planujesz zacząć studia, że chciałabyś zrobić kurs na prawo jazdy, i o tym, jacy powinni być z ciebie dumni. Nic więcej.

W istocie tak było. Żadne z nich nie potrafiłoby powiedzieć dlaczego, ale oboje nie mieli ochoty wdawać się w szczegóły. Carlos także nie puścił pary z ust.

– Obejrzeliśmy kilka twoich zdjęć z tych wszystkich lat. Sami nie wiedzieliśmy, jak spędzić czas do waszego przyjścia – wyjaśnił Sandro, usprawiedliwiając się. – Aha, oni też nam dali zdjęcie. Masz je, mamo? Fotografię od nich?

– To zdjęcie twojej rodziny – dodała Letycja, sięgając dłonią na stół po fotografię i podając ją Lai.

Było to zdjęcie zrobione niedawno we wnętrzu jaimy. Laia rozpoznała Nadirę leżącą na matach przykrytych kolorowymi tkaninami; obok niej uśmiechnięta jak zwykle Selma, Hamid siedzący po prawej stronie żony, natomiast Ahmed z tyłu, jakby nad wszystkimi sprawował nadzór. Przed nimi rozstawione były wszystkie sprzęty niezbędne do rytuału parzenia herbaty: metalowy imbryk, drewniany, delikatnie zdobiony pojemnik służący jako cukiernica, oraz szklanki ustawione w półkole.

– Rodziny? Oni nigdy nie będą moją rodziną. Nigdy nie było między nami żadnego porozumienia. Zawsze tylko problemy, zawsze tylko… – Laia oddychała głęboko. Znów dopadło ją to uczucie duszności, niepokoju nasilającego się, w miarę jak poszczególne słowa wywoływały kolejne wspomnienia, coraz to nowe obrazy z przeszłości…

Skończyła dwanaście lat i nie była już dzieckiem. Za kilka miesięcy miała pojechać do Hiszpanii, choć wtedy jeszcze o tym nie wiedziała. Jej ramiona i nogi były już silniejsze, spojrzenie poważniejsze i od pewnego czasu nie bała się nocy. Raczej czekała na nią, chroniła się w niej. Bała się tylko wtedy, kiedy Hamid lub jego syn wpatrywali się w nią uważnie, kiedy czuła na sobie ich spojrzenia. Bała się ich cichych kroków, kiedy rozpalała węgle i napełniała wodą imbryk. Jej strach budziła myśl, że ojciec lub brat znów sprawią, że poczuje w sobie tę dziwną pustkę…

Zmusiła się do porzucenia wspomnień, choć z trudem zdołała oderwać oczy od zdjęcia. Czy coś jej umknęło? Aha, jeszcze jeden detal: szklanek było pięć. Wysyłali jej więc jasny komunikat: czekali na nią, żeby przygotowała im herbatę, tak jak to zawsze robiła, tak jak było kiedyś i jak być powinno teraz. Miała wrażenie, że ów komunikat stanowił raczej groźbę niż przypomnienie. Zdjęcie? Czemu to miało służyć? Czy przez wszystkie te lata przysłali jej choćby jedno?

– Oby ich ziemia pochłonęła – wymamrotała.

– Ale przecież powiedzieli, że twoja matka jest chora, że masz z nimi jechać i zaopiekować się nią, że to coś poważnego, opowiadali nam o tym, zanim…

– Nie jest chora.

Laia powiedziała to z całkowitą pewnością w głosie: nie uwierzyła ani jednemu ich słowu. Zbyt dobrze znała Ahmeda, jego ton, sposób akcentowania słów, pułapki, które zastawiał, przemawiając. Jego oczy zadawały kłam temu, co mówiły usta. Można to było dostrzec, o ile przemogło się strach przed osunięciem się w przepaść.

– Skąd wiesz? – dopytywała Letycja. – Skąd masz tę pewność?

– Wiem doskonale. Wiem, kiedy kłamią. Znam ich naprawdę dobrze. Jedyne, czego chcą, to zabrać mnie od was i zmusić do powrotu do Dakhli. – Laia znała ich plany, bo każdego dnia wyobrażała sobie, jak je realizują. – Chcą, żebym poświęciła życie, zajmując się nimi. Albo żebym wyszła za mąż, pewnie za kogoś, kogo dla mnie wybrali, bo mają w tym interes albo chcą spłacić jakiś dług. Albo chcą mnie wymienić na wielbłądy, wypełnić moje życie dziećmi i zakopać żywcem w tej górze piasku. Zawsze tego chcieli. Przygotowywali się do tego od dawna. Wiem to, odkąd potrafię używać rozumu. Tak wygląda tam życie. I jeśli postawię choćby stopę na pustyni, nigdy się stamtąd nie wyrwę. Jestem tego całkowicie pewna.

– Nie ma mowy – oświadczył Julio, obejmując Laię. – Po moim trupie. To wszystko jest jakimś szaleństwem, które musi się skończyć tu i teraz. Ten człowiek, Ahmed, przyprawiał mnie o dreszcz. Wolę nie myśleć, jak by się zachowywał, gdybym był na jego terenie.

– Na Boga, nie mówcie takich rzeczy – błagalnym głosem powiedział Sandro. – To było strasznie krępujące, wręcz surrealistyczne, i nie dziwię się, że się przestraszyłeś, ale przecież oni poszli i na tym cała sprawa się kończy. Jutro z samego rana poinformujemy adwokata, żeby wiedział o tej wizycie, i koniec. Laia jest pełnoletnia, sama decyduje o swoim życiu, ma prawo być z kim chce i gdzie chce. Nie ma potrzeby, żeby jakiś sędzia wyrażał na to zgodę.

Sandro miał rację. Częściowo. Przed laty było inaczej – wtedy potrzebne było pozwolenie, ale teraz Laia miała dziewiętnaście lat. Według hiszpańskiego prawa, na ziemi hiszpańskiej…

– Nie wierzę, że mogą zjawiać się w taki sposób, mówić takim tonem, tak się zachowywać… – Dopiero teraz Sandro zaczynał odreagowywać napięcie i złość. – Nie w moim domu, nie wobec mojej rodziny.

– Nie mam już ochoty o nich mówić. Nie chcę tego, nie chcę… Nie mam ochoty, żeby nam zepsuli wieczór. – Laia odstawiła na stół kieliszek z winem i próbowała uśmiechnąć się do Julia. – Dziś jest szczególny dzień i nie chcę, żeby nam popsuli kolację.

– Moi drodzy, Laia ma rację – skomentował słowa dziewczyny Carlos, starając się rozluźnić atmosferę. – Uspokójmy się i siądźmy do kolacji. Jutro z pewnością spojrzymy na sytuację z większym dystansem. Nie sądzę, żeby ci ludzie tu wrócili. Jestem pewien, że delicje przygotowane przez naszą wspaniałą Letycję i ta oto butelka Vega Sicilia, którą przynieśliście, pomogą nam lepiej przetrawić ten absurdalny incydent. – To mówiąc, puścił oko do gospodyni, jednocześnie zachęcając resztę towarzystwa do zajęcia miejsc przy stole w jadalni. – I przestańmy się już nad tym zastanawiać. Wszędzie na świecie zdarzają się dziwni ludzie. I tu, i tam. Są w każdym miejscu.

– Nawet w twoim Villa Cisneros? – Sandro postanowił podjąć grę.

– Nawet w Villa Cisneros. Takie zachowanie można tam wytłumaczyć szokiem wywołanym przez silne sirocco. To trochę tak jak wschodni wiatr, który smaga Cieśninę Gibraltarską. Wiecie, o czym mówię? Chodzi mi o wiatr, który lekko wpływa na stan umysłowy niektórych osób i go odmienia. Na Saharze też się tak dzieje. – Carlos zamyślił się. – Chociaż w tej sprawie naprawdę jest coś dziwnego.

– Że też tacy ludzie są twoją rodziną – powtarzał Julio, kręcąc z niedowierzaniem głową i sadowiąc się za stołem.

– Mylisz się. Moja rodzina jest tutaj. W tym pokoju, wokół tego stołu. I jeśli ta moja prawdziwa i jedyna rodzina – powtórzyła to słowo z naciskiem, ale tym razem z uśmiechem na twarzy – chciałaby mi sprawić przyjemność, powinna zapomnieć o wszystkim, co się tu wydarzyło dziś wieczorem, bo to się już na pewno nie powtórzy.

Wstała, żeby uściskać Sandra i Letycję wnoszącą do salonu tacę z jedzeniem, które zdołało zachować jeszcze ciepło pieca. Laia ucałowała ją w czoło, a potem wyciągnęła ramię i sięgnęła po fotografię przyniesioną przez Ahmeda. Przedarła ją na pół i rzuciła na puste krzesło. Chciała wszystkich uspokoić, pozbawić wszelkiego znaczenia incydent, który właśnie przeżyli. Było już oczywiste, że jej stosunki z rodziną nie były dobre, tak jak zresztą wszyscy wcześniej przypuszczali. Tego typu konflikty zdarzały się prawie we wszystkich rodzinach, nie należało się w tym doszukiwać jakichś szczególnych tajemnic. Takie jest życie.

– Zgadzam się – powiedział Carlos, ujmując butelkę w dłoń. – Może wypilibyśmy za miłość? Co wy na to, gruchające gołąbki? Za miłość i za nową przygodę, która was czeka już niebawem. Zdrowie, przyjaciele! Zdrowie i miłość!

W chwili, kiedy wszyscy podnosili kieliszki, kierowani pragnieniem odsunięcia od siebie złych emocji, które pozostawiła po sobie niepożądana wizyta, Laia dobrze wiedziała, że znów nadchodzi bezsenna noc. Chciała uspokoić rodziców i Julia, z którego twarzy wciąż jeszcze nie zniknął wyraz zatroskania, ale przeczuwała, że do tego domu wdarło się zagrożenie i już w nim pozostanie. Pomyśli o nim później, w samotności, kiedy położy się do łóżka, korzystając ze schronienia, jakie daje własna pościel. Wtedy zdecyduje, jak poradzić sobie z niebezpieczeństwem.

Kolacja zakończyła się w serdecznej atmosferze, wolnej od niedawnego zdenerwowania. Tego wieczoru Carlos nie opowiadał wiele o swoim życiu w Villa Cisneros, ale – jakżeby inaczej – raczył zebranych innymi historiami. Nikt nie potrafił stwierdzić, czy były to opowieści prawdziwe czy zmyślone, ale nie miało to znaczenia: liczył się efekt i ożywienie biesiadników trwające do późnej nocy. W końcu jednak zaczęła zwyciężać senność.

– Laia, chcesz, żebym został z tobą dziś w nocy? – spytał Julio, będąc już blisko drzwi wejściowych. – Jestem pewien, że twoi rodzice nie mieliby nic przeciwko temu, mój ojciec również nie. A zresztą, on może zasnąć u was na sofie, jeśli Sandro mu zaproponuje, żeby dalej ciągnął północne opowieści. – Oboje uśmiechnęli się, rozbawieni tymi słowami. – Chciałbym, żebyś się dobrze czuła, rozluźniła i nie przejmowała niczym.

Laia pocałowała go i objęła za szyję.

– Nie martw się o mnie, nie trzeba. Jestem spokojna. To ty powinieneś się zrelaksować. Wszystko jest w porządku. Dla mnie nie było to zaskoczeniem. Wiem, jacy oni są, i wiem, że już tu nie przyjdą. Nie ma się czym przejmować. Idź spać i ciesz się samotnością, dopóki możesz – powiedziała figlarnym tonem, który Julio tak uwielbiał – bo już niedługo z rozkoszą cię jej pozbawię.

Po chwili pożegnali się. Carlos stał już w otwartych drzwiach swojego domu odległego o kilkadziesiąt kroków. Było późno, minęła już pierwsza w nocy i jak na czerwiec zrobiło się całkiem zimno. Julio poczuł ten chłód w kościach, idąc przez ogród do swego domu. Zanim przekroczył próg, odwrócił się i spojrzał na Laię. Przesłała mu całusa, cofając się do wnętrza. Julio uśmiechnął się i podniósł wzrok, patrząc na niebo: wciąż widoczny był na nim dysk księżyca, teraz całkiem biały, okolony niesymetrycznie rozmieszczonymi, niebieskawymi burzowymi chmurami. „Przeklęty księżyc” – pomyślał.

Carlos włączył światło w salonie. Kiedy jego syn wszedł do domu, zobaczył, że ojciec siedzi na kanapie ze zmarszczonymi brwiami i coś mruczy. Julio podszedł do barku, wyjął dwa pękate kieliszki i napełnił je francuskim koniakiem zarezerwowanym na specjalne okazje – ani dobre, ani złe, po prostu specjalne – po czym jeden wręczył ojcu. Po pierwszym łyku obaj poczuli ciepło. Carlosowi trunek pomógł zebrać odwagę, żeby wypowiedzieć to, o czym od jakiegoś czasu myślał.

– Miałeś okazję obejrzeć to zdjęcie? – Julio w pierwszej chwili nie zrozumiał pytania. – Fotografię rodziny Lai. Przyjrzałeś się jej?

– Dlaczego miałbym się jej przyglądać?

– Wszyscy tam byli biali. – Carlos nie wiedział, czy wyraża się dostatecznie jasno, po prostu w jego głowie zrodziła się pewna myśl. – Wszyscy byli biali, a skóra Lai jest przecież znacznie ciemniejsza.

Julio odstawił kieliszek na stół. Przyjrzał się ojcu. Skierował ku niemu takie samo apatyczne spojrzenie zamglonych oczu jak tamtego popołudnia przed piętnastu laty, kiedy – również z ust Carlosa – dowiedział się, że nigdy więcej nie zobaczy matki.

– Rozumiesz, synu? – pamiętał słowa ojca złamanego przez ból. – Czy rozumiesz, co się wydarzyło?

Tym razem to Julio próbował znaleźć wyjaśnienie.

– Na pewno jest jakieś wytłumaczenie – powiedział. – Zawsze jakieś jest. – Nie miał ochoty ciągnąć tej rozmowy. – Idę do łóżka, bo jutro rano chcę wcześnie wstać. Umówiłem się z Laią.

Carlos został sam, dopijając ostatnie krople z głębi kieliszka, którym odruchowo kręcił. Sięgnął dłonią do kieszeni spodni, gdzie jego palce natrafiły na przedartą fotografię, którą dwie godziny wcześniej zniszczyła Laia. Wstał i poszedł do korytarza, gdzie w jednej z szuflad trzymał rolkę taśmy klejącej. Skleił obie połówki zdjęcia. Po przedarciu na papierze pozostał ślad, którego nie dało się zamaskować, ale rezultat był zadowalający. Zaciekawiła go scena na zdjęciu.

Carlos dopił resztę płynu z kieliszka, szukając wyjaśnienia, którego w rzeczywistości wcale nie chciał znaleźć. Pamięć podsunęła mu rozmytą sylwetkę mężczyzny, z którym w trakcie pobytu w Villa Cisneros spędził większość czasu, człowieka, do którego poczuł wielką sympatię. Jeden z pracowników w Fos Bucraa pochodził z Madrytu. Był człowiekiem wyjątkowo bezpośrednim: dużo mówił i chętnie się śmiał, szybko podejmował decyzje i miał dobre serce. Carlosa łączyła z nim serdeczna przyjaźń i przeżył dzięki niemu jedno z najbardziej szokujących doświadczeń w życiu. Wystarczył jeden telefon, 75 000 peset i kilka godzin rozmów z pewnym Saharyjczykiem. „Zbyt gruboskórny” – przypominał sobie Carlos.

Był teraz pod wrażeniem tamtej rozmowy, która wcześniej wydawała mu się pogrzebana pod mieszaniną najrozmaitszych wspomnień, tkwiąca gdzieś między zapomnieniem a półsnem. Modlił się, żeby to był tylko ślad przeszłości, żeby sytuacja się nie powtórzyła. Nie z Laią. Bo inaczej ta historia nie miałaby sensu. I byłaby także chyba bez wyjścia.

∙ 5 ∙

Musiało minąć parę tygodni, zanim Laia i jej hiszpańscy rodzice pozwolili, aby tamta wizyta stała się już tylko wspomnieniem, odległym od codziennych trosk. W dniach, które nastąpiły bezpośrednio po przybyciu Ahmeda i Hamida, w domu zagościł swoisty „stan wyjątkowy” związany z Laią, co było zrozumiałe. W gruncie rzeczy cała ta atmosfera chronienia jej dawała dziewczynie poczucie siły. Sandro nie chciał, żeby wychodziła sama. Zmusił ją, by przyrzekła, że gdziekolwiek się uda, będzie jej towarzyszyć Letycja, Julio lub któraś z przyjaciółek. W przypadku najmniejszego choćby podejrzenia, że jest obserwowana albo śledzona, miała zadzwonić na policję. Wciąż obmyślano nowe sposoby pilnowania jej. Ale ten los osoby niemal uwięzionej wcale nie sprawiał jej przykrości: z chęcią poddawała mu się i wykorzystywała czas na przygotowania do egzaminu na prawo jazdy, którego termin wyznaczono na 20 lipca i miał się on odbyć w centrum miasta. Laia korzystała z możliwości, żeby powtarzać materiał i intensywnie ćwiczyć, aż w końcu opanowała do perfekcji tysiąc i jeden pułapek związanych z egzaminem praktycznym. Oprócz tego w każdy piątek wypatrywała niecierpliwie Julia i szykowała się do rozmowy z rodzicami – rozmowy, którą odkładała już zbyt długo.

Czekała na nią od lat. Szczerze mówiąc, niemal jej pragnęła, choć nigdy nie zebrała się na odwagę, żeby ją rozpocząć. Był to dla niej zbyt duży ciężar. Miała poczucie, że nie jest w porządku wobec dwojga ludzi, którzy otworzyli przed nią swój dom, swoje serca i życie. Nadeszła pora, żeby pewne rzeczy opowiedzieć – choć może nie wszystko.

Ta sama obserwacja, którą Carlos podzielił się z Juliem w nocy bezpośrednio po odwiedzinach Ahmeda i Hamida, stała się też przedmiotem rozmowy Letycji i Sandra w zaciszu ich sypialni. Uwagę Letycji zwrócił ten sam szczegół, który zauważył jej bystry sąsiad: Laia była mulatką, miała wręcz pewne cechy rasy czarnej, ale osoby na fotografii najwyraźniej należały do rasy białej. Letycja chciała jeszcze tej samej nocy sprawdzić, czy pamięć nie spłatała jej figla, ale nie mogła nigdzie znaleźć zdjęcia. Choć nie bardzo chciała prosić o wyjaśnienia Laię, którą oboje z Sandrem uważali za własną córkę i kochali ją jak swoje dziecko, musiała zrozumieć, o co w tym wszystkim chodzi.

Zawsze się domyślali, że coś dziwnego musiało się wydarzyć w przeszłości, skoro Laia nie chce wracać do domu tak jak inne dzieci z Tindufu i niemal siłą odrzuca wszelkie propozycje podtrzymania kontaktów rodziną. Chcieli zrozumieć, co jest tego przyczyną, ale nie wiedzieli, jak to zrobić, jak dotrzeć do spraw tak intymnych, nie wyrządzając jednocześnie Lai krzywdy. Dlatego z zadowoleniem przyjęli fakt, że to ona zrobiła pierwszy krok.

– Możemy porozmawiać? – Słysząc te słowa, Letycja i Sandro poczuli, że za chwilę wydarzy się coś ważnego, choć nie byli pewni, czy będzie to dobre, czy złe. Laia opuściła wzrok. – Musicie mi wybaczyć, że nie byłam z wami do końca szczera. Przysięgam wam, że chodziło mi tylko o to, żeby nie komplikować spraw jeszcze bardziej, ale mam świadomość, że było to dość egoistyczne. Bałam się, że moglibyście mnie odtrącić, gdybym wam opowiedziała, co się ze mną działo albo że każecie mi wrócić do obozu. Teraz wiem, że to było niemądre, ale wtedy tego nie rozumiałam i nie jesteście w stanie sobie wyobrazić, do jakiego stopnia mnie to męczyło… – Przełknęła ślinę.

– Opowiedz nam to, kochanie – zachęcała ją Letycja, ująwszy jej dłoń i skupiając w spojrzeniu całą swą miłość. – Cokolwiek byś nam miała powiedzieć, nigdy cię nie odrzucimy. Nie umielibyśmy żyć bez ciebie, chyba już o tym wiesz.

Laia zaczerpnęła powietrza.

– Oni nie są moimi rodzicami. – Jej oczy szukały wzroku Letycji i dostrzegły zdziwienie, ale także zainteresowanie i miłość. – Ahmed nie jest moim bratem, Selma nie jest moją siostrą, a Nadiry i Hamida nigdy nie nazwałam rodzicami. To nie jest moja prawdziwa rodzina. Nigdy nią nie byli. – Zamilkła na kilka sekund, spodziewając się, że coś się zdarzy, że usłyszy jakiś komentarz, głośne westchnienie, okrzyk, cokolwiek. Czekała daremnie. – Nic nie powiecie? – Jej słowa brzmiały desperacko. – Ja już powiedziałam wszystko.

– Nie ma się czego wstydzić, kochanie… – Letycja nie potrafiła zrozumieć, co tak naprawdę martwi Laię. Nie była przecież jedynym adoptowanym dzieckiem w Afryce. Niepokojący był lęk, który dało się usłyszeć w głosie dziewczyny. Co takiego wydarzyło się w Dakhli, że wciąż od tego ucieka? Gdyby można było w końcu zrozumieć całą tę historię… Próbowała dotrzeć do sedna sprawy za pomocą kolejnych pytań. – Kim oni w takim razie są, skoro to nie twoi biologiczni rodzice? Dlaczego mieszkałaś z nimi?

– Moi prawdziwi rodzice umarli. – Laia zaczęła wcielać w życie scenariusz, który obmyśliła poprzedniej, bezsennej nocy. – Mieszkaliśmy z rodziną na Saharze. Mój ojciec co jakiś czas podróżował do Hiszpanii w poszukiwaniu pracy i pomieszkiwał tu, niezbyt długo, żeby zarobić trochę pieniędzy i przywieźć je do domu. Zaczął podróżować częściej, kiedy matka znów zaszła w ciążę. Jedna z jego podróży powrotnych zbiegła się z marokańskim atakiem. Wszystko rozegrało się bardzo szybko. W ciągu paru godzin Marokańczycy zatrzymali mojego ojca, a ja z matką w towarzystwie brata ojca musieliśmy uciekać pieszo na pustynię algierską. W połowie drogi matce odeszły wody. – Laia przerwała na chwilę swą opowieść, a Letycja i Sandro uszanowali jej milczenie. – Umarła w trakcie porodu. Oboje umarli, ona i dziecko. Nie było ratunku, a przynajmniej tak mi powiedział stryj, z którym zostałam. To on przyprowadził mnie do Dakhli, do jaimy Nadiry i Hamida, których nigdy wcześniej nie widziałam. Powiedział, że poszuka mojego ojca, obiecał, że go sprowadzi. Ale nie zobaczyłam już żadnego z nich. Nigdy więcej się nie pojawili.

W oczach Lai pojawiły się łzy. Letycja i Sandro zastanawiali się, jak to możliwe, że dotychczas nie znali tej historii. Dlaczego nikt im o tym nie opowiedział? Czy mogliby zrobić coś więcej dla Lai, gdyby wiedzieli? Od pierwszej chwili miłość, którą obdarzyli bezbronne dziecko przybyłe z pustyni, była absolutna, nieskończona – dostała od nich wszystko, co mieli. Ale teraz ogarnęły ich wątpliwości, czy w innych okolicznościach zdołaliby zrobić coś więcej. W ich zaniepokojonych duszach zaczęło się rodzić poczucie winy.

– I potem cię adoptowali? – zapytał Sandro.

– No, w pewien sposób… Ale nigdy nie czułam się jak członek rodziny. – Laia miała wrażenie, że zagłębia się w las, z którego trudno będzie jej wyjść. Chciała tylko uspokoić dwie osoby, które kochały ją najmocniej na świecie. – To rzeczywiście jest moja rodzina, ale daleka. Nadira była kuzynką mojej matki, wychowywały się razem, ale potem kontakt się urwał. Dlatego nie adoptowali mnie formalnie, bo już byłam częścią rodziny. Przynajmniej ja w to wierzyłam. Oni mieli jednak szczególny sposób na okazywanie więzi rodzinnej. – Znów przełknęła ślinę; poczuła, że w gardle zawiązał się jej węzeł. – Od początku dali mi jasno do zrozumienia, jaka jest moja rola w domu.

Siedząc obok Letycji i Sandra, Laia dała się ponieść wspomnieniom. Opowiadała im o palącym słońcu i o piasku w ustach. O karach fizycznych, które ją spotykały, jeśli czegoś nie potrafiła zrobić albo nie była dostatecznie szybka, i o tym, jak przez długi czas wierzyła, że na te kary zasługuje. Co może wiedzieć dziecko? Miejscowy zwyczaj stanowi normę. Po policzkach mówiącej Lai zaczęły płynąć łzy, ale zdecydowanym ruchem odrzuciła pocieszający uścisk Letycji. Chciała mówić dalej, potrzebowała opowiedzieć im o wszystkim, o czym nie odważyła się mówić wcześniej, kiedy do nich przyjechała. Gdyby ktoś ją teraz zatrzymał, nie byłaby już w stanie podjąć tego tematu od nowa.

– Kazali mi sprzątać dom, zmywać naczynia, prać ubrania, przygotowywać jedzenie. Kiedy już je podałam, musiałam czekać, aż oni skończą, a wtedy ja zjadałam resztki, o ile jakieś zostawały. Z piciem wody musiałam czekać, aż wszyscy się napiją do woli, chociaż to ja każdego ranka ją przynosiłam. Gdyby ktoś z nich chociaż raz mi towarzyszył, mogłabym zrobić jeden kurs mniej, ale nigdy tak się nie stało. Całe godziny zajmowało mi przynoszenie napełnionych dzbanów, ale ich to nie interesowało: chcieli tylko, żeby woda była gotowa na czas mycia albo na pierwszą poranną herbatę. Ale najbardziej mnie bolało, że Selma każdego ranka wychodziła do szkoły, a ja nie mogłam.

Codziennie marzyła, że odrapana furgonetka, która przyjeżdżała, żeby zawieźć Selmę do szkoły, zabierze także i ją. Śniła o tej chwili, ale sny na pustyni nie mają wielkiej mocy. Laia zostawała na miejscu, patrząc, jak niewielki bus odjeżdża, a potem zbliżała się do ogrodzenia z drutu, za którym zamknięte były wielbłądy i kozy. Otwierała drzwi wymontowane z ciężarówki, które służyły jako wejście, brała kubeł i sprzątała zagrodę, karmiła zwierzęta, doiła je, czyściła…

– Każde z tych zwierząt jest więcej warte niż ty, nie zapominaj o tym – powiedział jej kiedyś Ahmed.

Wiedziała, że gdyby któreś ze zwierząt uciekło, jej los byłby opłakany. W gruncie rzeczy – choć nie powiedziała tego hiszpańskim rodzicom – nieraz w nocy pragnęła, żeby tak się stało.

– Musiałam siedzieć w domu, żeby zajmować się kozami i wielbłądami i nikt mi nie pomagał. Strofowali mnie tylko, jeśli coś źle zrobiłam albo kiedy coś trwało za długo i nie zdążyłam na czas z posiłkami. Za wszystko mnie karali, nawet gdy nie popełniłam żadnego błędu: jeśli uznali, że zrobiłam nieodpowiednią minę, jeśli rozlałam odrobinę wody przy podawaniu herbaty, jeśli nie wyprałam odpowiednio ich ubrań…

Teraz, kiedy zaczęła już mówić, nie mogła się zatrzymać. Nie zdawała sobie nawet sprawy, że z wściekłości zaciska pięści. Na początku mówiła niemal szeptem, z wzrokiem utkwionym w stół, ale teraz jej opowieść toczyła się jak lawina.

– Zostawiali mnie w spokoju tylko wtedy, kiedy mieli ciekawsze zajęcia, kiedy byli czymś pochłonięci albo kiedy w rodzinnej jaimie gromadziło się wielu mężczyzn, dziwnych i ponurych. Przyjeżdżali samochodami terenowymi i ciężarówkami. Kiedy mnie tam widzieli, okazywali rozdrażnienie, milkli i przeszywali mnie gniewnymi spojrzeniami. Ahmed zawsze mnie poganiał, kiedy miałam im podać jedzenie albo picie, potem wyganiał mnie z jaimy. Ale dzięki temu mogłam przyjechać do Hiszpanii. Wysłali mnie na „Wakacje w pokoju”, bo tamtego lata mieli jakieś plany i nie chcieli, abym o nich wiedziała. Nie chcieli, żebym się kręciła w pobliżu.

Na początku Laia sądziła, że będzie towarzyszyć Nadirze i Selmie w letniej siedzibie, w której każdego roku spędzały lipiec i sierpień. Przenosiły się do oazy na środku pustyni, w regionie wyzwolonym podczas wojny z Marokańczykami. Łatwiej tam było znieść męczący klimat, głównie dzięki bujnej roślinności, która dawała poczucie świeżości, tak niewyobrażalne pośród wydm Dakhli. Ale one też nie chciały jej zabrać: miały spędzać czas z innymi rodzinami, a Lai zawsze się wydawało, że ona sama jest dla nich powodem do wstydu.

– Pojechałam tam tylko raz i nie wiedziałam, co mam ze sobą zrobić. Przypuszczam więc, że najlepszym wyjściem dla nich było wysłanie mnie do Hiszpanii razem z innymi dziećmi saharyjskimi. Myślałam, że to będzie niemożliwe, bo na te wyjazdy kwalifikowały się tylko dzieci z bardzo dobrymi stopniami albo te naprawdę chore. Myślę, że mnie zaliczono do tej drugiej kategorii. Chociaż możliwe, że Hamid i Ahmed uruchomili jakieś inne kontakty. Byli w stanie to zrobić. Mieli dobre układy z osobami blisko władzy. Było mi wszystko jedno. Ważne, że mogłam stamtąd wyjechać, a kiedy tu dotarłam, wiedziałam, że nigdy już tam nie wrócę.

A tego jej saharyjska rodzina się nie spodziewała.

W miarę jak toczyła się jej własna opowieść, Laia nabierała sił i rozpędu. Zdała sobie sprawę, że łzy już nie płyną po jej twarzy. Teraz to Letycja nie nadążała z obcieraniem własnych. Sandro też nie potrafił ukryć emocji. Był to dla Lai bolesny widok. Doszła do wniosku, że wystarczy już tych opowieści.

– Ale to już nie ma znaczenia – powiedziała, otwierając ramiona i wyciągając je w kierunku Letycji. – Nie chcę, żebyście przez to cierpieli ani żebyście się martwili. Ważne, że teraz oni nie mają już do mnie żadnych praw. To dzięki wam jestem wolna, nie muszę mieć z nimi nic wspólnego. Wszystko mi jedno, co myślą. Nic nie mogą zrobić. Mam was i mam siebie, więc już nie trzeba łez ani złości. Rozumiecie teraz, że nie chciałam wam nic opowiadać? Nie mogę patrzeć, kiedy tak się martwicie.

– Jak oni mogli? – Sandro nie panował nad sobą. Sprawiał w tym stanie dziwne wrażenie. – Nie można tego tak zostawić. Musisz ich zadenuncjować. Zaraz zadzwonię do Roberta, niech się bierze do roboty.

– Nie. – Głos Lai zabrzmiał zdecydowanie. Nie na taki rozwój sytuacji liczyła. – To tylko dodatkowo wszystko skomplikuje. Trzeba podejść do sprawy racjonalnie. Nie chcę problemów: mam zacząć życie z Juliem i kiedyś pewnie tam pojedziemy… Oni wciąż mają u siebie pewne dokumenty, które należą do mnie. Gdybym kiedyś chciała wyjść za Julia, mogę ich potrzebować, żeby…

– Laio, nie mów głupstw – przerwał jej Sandro. – Niczego od nich nie potrzebujesz. Twoje dokumenty są w absolutnym porządku. Przyjechałaś do Hiszpanii dzięki zbiorczemu paszportowi algierskiemu, z wizą wystawioną przez władze hiszpańskie. Od lat mieszkasz w tym kraju, masz swoją kartę pobytu, paszport… O jakich dokumentach mówisz? Czy to oni ci naopowiadali takich rzeczy, żeby cię zatrzymać, żebyś milczała? Posłuchaj mnie, córko, nie potrzebujesz niczego od tych typów. To oni będą potrzebowali pomocy, jeśli któryś z nich wejdzie mi w drogę. To im będzie potrzebny cud i sporo adwokatów, jeśli będą chcieli uniknąć więzienia. Czy ktoś jeszcze o tym wie? – zapytał spokojniejszym tonem. – Ta organizacja pozarządowa, z którą przyjechałaś, Przyjaciele Narodu Saharyjskiego? Czy ktoś jeszcze zna twoją sytuację?

Laia zaprzeczyła, kręcąc głową.

– Nikt nie wie. Tylko wy.

– A Julio? – dopytywała się Letycja. – Opowiedziałaś mu o tym?

– Nie, jeszcze nie, ale zamierzam. Zasługuje na to, żeby wiedzieć, ale chciałabym mu to sama wytłumaczyć. Wiem, że to nie będzie dla niego łatwe.

– Dla ciebie też nie – przerwała jej Letycja. – Chętnie ci pomożemy, jeśli tak byłoby dla ciebie prościej. Chcemy ci pomóc w tej sprawie, kochanie, tak jak pomagaliśmy ci zawsze we wszystkim. A teraz mamy jeszcze silniejszą motywację.

– Nie, nie chcę. Musicie mi obiecać, że nikomu o tym nie powiecie. I Carlosowi też nie. To ja powinnam mu o tym opowiedzieć, w cztery oczy. Musicie mnie zrozumieć.

Sandro podniósł w górę obie dłonie.

– Niech będzie – zgodził się – ale jeśli tutaj wrócą… Tej sprawy nie można tak zostawić. Nie pozwolę na to. Skur…

– Już to od ciebie słyszeliśmy – wtrąciła się Letycja. – Teraz najważniejsze jest to, że Laia jest bezpieczna, że jest z nami i że nie pozwolimy, by ktokolwiek zrobił jej krzywdę. Wszystko będzie inaczej.

– Teraz potrzebuję, żebyście się uspokoili. Tato… – Sandro był zachwycony, kiedy Laia zwracała się do niego w ten sposób – serce mi się kraje, kiedy widzę cię w takim nastroju. I ciebie także, mamo. Tak bardzo was kocham, że nie mogę znieść, kiedy się o mnie martwicie. Postanowiłam wam wszystko opowiedzieć, bo to już minęło, należy do przeszłości i nie da się nic z tym zrobić.

Mówiła prawdę: od długiego czasu, myśląc o tamtym dziecku z pustyni, z trudem rozpoznawała samą siebie. Poza pewnymi momentami z całą tą historią udało się jej jakoś uporać. W każdym razie tak sądziła. Być może gdyby poprzedniego dnia nie zobaczyła we własnym domu Hamida i Ahmeda, nigdy nie wyznałaby tego wszystkiego rodzicom – właśnie dlatego, że chciała im oszczędzić tej gorzkiej tajemnicy.

– Nie chcę już więcej niespodzianek ani sekretów. – Mówiąc te słowa, Laia na moment opuściła wzrok, z czego ani Letycja, ani Sandro nie zdali sobie nawet sprawy. Później ciągnęła dalej. – Teraz już rozumiecie, prawda?

– Rozumiemy, że jesteś najodważniejszą i najsilniejszą osobą na świecie. Ktoś inny na twoim miejscu zostałby pokonany. Powodów nie brakowało. A ty nie: stałaś się piękną, młodą kobietą, inteligentną, zdolną do miłości i bycia kochaną, z obiecującą przyszłością. Właśnie to zrozumieliśmy z tej historii.

Sandro uściskał Laię, przypominając sobie jednocześnie w milczeniu myśl, która zrodziła się w nim, kiedy zobaczył ją po raz pierwszy. Wysiadała wtedy z autobusu wraz z grupą innych dzieci saharyjskich, mających spędzić w Hiszpanii letnie miesiące. Uśmiechnął się, uświadomiwszy sobie, że się wtedy nie pomylił: to dziecko było naprawdę kwiatem pustyni, pięknym i pełnym życia, prawdziwym cudem. I przyrzekł sobie, że będzie się nią opiekował aż do ostatniego dnia swego życia.

∙ 6 ∙

Nie zdarzało się to często, ale tym razem miała wrażenie, że nerwy uwzięły się na jej żołądek i zaciskały go z nadmierną mocą. Przeczuwała, że zbliża się najgorsza część – ta, która budziła jej największe obawy. Wiedziała o tym od chwili, w której siadła za kierownicą.

– Bardzo dobrze, a teraz niech pani zaparkuje tam z przodu, po prawej, dokładnie w miejscu, które zostało po wyjeździe tamtego samochodu.

Po pierwsze upewniła się, czy nie jest to pułapka zastawiona przez egzaminatora. „Bądź nieufna i sprawdź uważnie, czy nie ma zakazu parkowania, czy to nie jest miejsce dla inwalidy albo przejście dla pieszych”. Sandro do znudzenia ostrzegał ją, że instruktorzy często proszą o zaparkowanie w miejscu niedozwolonym. Na tym poległo już wielu kandydatów na kierowców. Ale jej coś takiego nie mogło się zdarzyć. Zaparkowała, jakby robiła to przez całe życie. Wysiadła z samochodu i musiała się powstrzymywać, żeby nie zacząć skakać z radości, kiedy egzaminator pogratulował jej za pomocą tego samego wyrażenia, które stosował wobec wszystkich uczniów triumfujących na egzaminie:

– Teraz dopiero musisz zacząć uważać.

Będzie uważać. Była tego pewna, podobnie jak tego, że ma w ręku prawo jazdy.

Zadzwoniła do domu, żeby podzielić się dobrą nowiną i powiedzieć rodzicom, że wróci normalnym autobusem i nie będzie czekać na powrót z resztą uczniów, którzy wybrali się do śródmieścia Huesca minibusem zorganizowanym przez szkołę jazdy. Inni postanowili udać się gdzieś całą grupą, żeby uczcić sukces, ale Laia nie miała na to ochoty. Chciała wrócić najszybciej, jak to możliwe, i świętować z rodziną.

Guagua – Carlos używał tego kanaryjskiego określenia autobusu, co Lai wydawało się bardzo zabawne – miał odjechać za pół godziny. Miała jeszcze czas, żeby wypić kawę, która smakowała jej jak rzadko kiedy. Zdała sobie sprawę, że w bardzo młodym wieku przyzwyczaiła się do picia kawy – kosztem herbaty. Tę ostatnią znienawidziła ze względu na wspomnienia, które wywoływał jej smak. „A poza tym robią się od niej czarne zęby, jak u Hamida”. Instynktownie potrząsnęła głową, jakby chciała wyrzucić z niej niefortunną myśl. Spojrzała ponownie na dokument, który wydano jej w ośrodku egzaminacyjnym i który potwierdzał nabycie uprawnień kierowcy. Jaki zadowolony i dumny będzie z niej Julio! Dzwoniła do niego kilka razy, ale zdołała porozmawiać jedynie z pocztą głosową. Aż cztery wiadomości powierzyła temu przeklętemu urządzeniu, którego tak nie lubiła. Usłyszała przez głośniki komunikat o odjeździe autobusu. Zebrała swoje rzeczy, zapłaciła za to, co zamówiła, i przed wejściem do autobusu skierowała się do kawiarnianej toalety. Była zamknięta, a pod drzwiami stał kubeł z wodą i mop.

– Sprzątają – powiedział mężczyzna oparty o wejście łazienki. – Ale jak ci się spieszy, to tam po prawej jest wejście do toalety dworcowej.

Zastanawiała się przez chwilę, ale w końcu się zdecydowała.

– Mam jeszcze chwilę, zanim autobus odjedzie.

Pomyślała, że jeśli nie pójdzie, potem będzie żałować. Wyszła z kawiarni i pobiegła w kierunku, który wskazał jej nieznajomy. Po chwili, mniej więcej w połowie opustoszałego korytarza, zobaczyła uchylone białe drzwi. „To pewnie tutaj” – pomyślała.

Nie miała okazji się przekonać. Zanim dotknęła jednej z klamek, ktoś popchnął ją gwałtownie, zmuszając do wejścia do środka. Ten sam człowiek obrócił jej ciało, aż znalazła się z twarzą w twarz z napastnikiem, który jednocześnie zatkał jej usta dłonią, żeby nie krzyczała. Było ciemno, ale dziewczyna wyczuwała, że jakiś inny mężczyzna wszedł do tego samego pomieszczenia za nimi i stanął w drzwiach, wpuszczając do środka zaledwie nikły promień światła. Laia nie potrzebowała widzieć wyraźniej. Wiedziała, kto jest koło niej. A pierwszy policzek rozwiał wszelkie wątpliwości, jakie mogła jeszcze żywić. Po chwili spadł na nią drugi cios i trzeci, i czwarty… Była po nich kompletnie zamroczona. Czuła mdłości i miała problemy z wyostrzeniem wzroku.

– No, no, siostrzyczko, zamieniłaś się w całkiem dorosłą kobietę.

Głos Ahmeda brzmiący w jej uszach bolał bardziej niż uderzenia. Czuła, że krwawią jej usta, piekła ją prawa skroń i oko. Wydawało jej się, że ma pękniętą skórę na łuku brwiowym, ale nie była w stanie tego sprawdzić. Nie mogła się poruszyć.

– A więc masz już prawo jazdy. – Przez moment Laia zadawała sobie pytanie, skąd mógł to wiedzieć. – Cieszę się. Bardzo ci się przyda, kiedy będziesz z nami wracać do obozu. W ten sposób odrobisz swój dyżur w samochodzie i nie będziemy musieli czekać godzinami, aż przyjdziesz za nami na piechotę – mówił, opróżniając jednocześnie jej torbę i grzebiąc w niej. – O, popatrz, co tutaj mamy. Planowałaś jechać gdzieś daleko? – powiedział na widok paszportu Lai, który dziewczyna włożyła do torby na wypadek, gdyby był jej potrzebny przy finalizowaniu formalności związanych z prawem jazdy. – Ja ci powiem, dokąd pojedziesz, a ty grzecznie posłuchasz, tak jak to robiłaś zawsze. Powiesz tym idiotom, którzy przyjęli cię u siebie, że wyjeżdżasz, że twoja matka jest chora, a ty jako dobra córka musisz się nią zająć i że wrócisz, kiedy tylko będziesz mogła. Czy to jasne?

Ostatniemu słowu towarzyszył cios w brzuch, po którym Laia upadła na podłogę. Pozostawała bez ruchu, skulona w pozycji embrionalnej, nie mogąc złapać tchu i zmagając się z odruchem wymiotnym. Ahmed mówił dalej.

– Powiedziałaś im już, kim jesteś? Wiedzą? I wciąż cię trzymają w domu? Co za bezwstydni ludzie. Są na świecie osoby całkiem pozbawione skrupułów. Jak oni mają czelność sięgać po coś, co należy do kogoś innego? Czy naprawdę w tym kraju, który tak ci się podoba, nie ma kary dla tych, którzy kradną? Nie mogę tego zrozumieć.

Laia dyszała ciężko, nie mogła mówić, choć i tak wiedziała, że nie pozwoliłby jej odpowiedzieć na żadne z tych pytań. Ahmed na chwilę oderwał swą uwagę od niej i sięgnął po jej telefon komórkowy. Dziewczyna trzymała go w ręku, zbliżając się do łazienki. Po pierwszym zadanym ciosie urządzenie upadło na podłogę. Kciukiem wcisnął kilka klawiszy. Laia wiedziała, że dzwoni do siebie samego, że chce tylko zapisać jej numer w pamięci swojego telefonu. Potem znów rzucił go na podłogę. W tym momencie telefon zadzwonił. Na podłodze obok niej zaczęło intensywnie pulsować zdjęcie Julia podpisane jego imieniem. Najwyraźniej dotarły do niego wiadomości od Lai i teraz oddzwaniał.

– No proszę, jesteśmy w komplecie – powiedział z sarkazmem w głosie Ahmed, po czym walnął żelaznym prętem w telefon, który natychmiast zamilkł i poleciał wysoko w powietrze. – A jemu powiesz, że nie masz ochoty go więcej widzieć, że nie masz mu nic więcej do powiedzenia, że twoja przyszłość zależy ode mnie, a ja mam dla ciebie inne plany. I że jak będzie coś kombinował, musi się liczyć z konsekwencjami. Chyba dasz radę mu opowiedzieć, o jakie konsekwencje chodzi, prawda? – Zaczynał wpadać w szał. – Prawdę mówiąc, chciałbym temu durniowi, którego wzięłaś sobie za narzeczonego, wytłumaczyć osobiście parę rzeczy, i na pewno zrobiłbym to tak, żeby zrozumiał. Z zachwytem rozwaliłbym mu tę buźkę aroganckiego tchórza, którą mi pokazał. Co za pajac! Zawsze myślałem, że ktoś, na kim spoczywa taka odpowiedzialność, potrafi odważniej bronić swoich, ale kiedy przyszliśmy do twojego nowego domu, on nawet nie umiał stanąć po twojej stronie. Jeśli nie ma odwagi, żeby ująć się za narzeczoną, to jak daje radę pilotować samolot i bronić pasażerów przed niebezpieczeństwami, które mogą się pojawić podczas lotu… No, nie wiem, jakiś wypadek, porwanie, śmierć któregoś z członków załogi… W wiadomościach można teraz usłyszeć tyle różnych historii, że – prawdę mówiąc – człowiek traci ochotę, by latać samolotami.

Laia oddychała z trudem. Rozciągnięta na podłodze słuchała słownych wymiocin Ahmeda. W gruncie rzeczy nie była zaskoczona, że tamten zna tak dokładnie szczegóły sytuacji zawodowej Julia, ale jego słowa ją przeraziły.

– Trzeba umieć przewidywać pewne rzeczy i wiedzieć, jak się człowiek zachowa w sytuacji awaryjnej: nigdy nie wiadomo, co się może wydarzyć, kiedy ujmuje się w dłonie stery samolotu, albo co można napotkać w drodze – uśmiechał się Ahmed. Wiedział, że Laia jest przerażona, i cieszyła go ta myśl. – Powiesz im to wszystko sama czy ja będę musiał to zrobić?

Z zewnątrz dobiegł odgłos kroków. W jednej chwili mężczyzna, który trzymał drzwi lekko uchylone, zamknął je, pogrążając pomieszczenie, w którym znajdowali się Laia i Ahmed, w całkowitej ciemności. Ahmed przysunął się do dziewczyny, żeby zdusić wszelkie odgłosy, jakie mogłyby wyrwać się z jej ust, ale Laia nie miała nawet sił, żeby krzyknąć. Będąc blisko niej, wyszeptał jej do ucha:

– I ciesz się, że teraz nie mam ani czasu, ani ochoty, żeby się tobą zajmować – pod wpływem groźby Laia cicho jęknęła, zauważywszy, że ciało Ahmeda z wielką siłą przycisnęło się do niej. – Ale nadarzy się jeszcze okazja, kiedy wrócisz w miejsce, do którego należysz i z którego nigdy nie powinnaś była wyjeżdżać.

Odgłosy na zewnątrz ustały i Laia usłyszała, że drzwi się otwierają. W czasie gdy Ahmed wstawał, próbowała rozpoznać drugiego mężczyznę. Ciemności pozwoliły dojrzeć jedynie rozmytą sylwetkę. W pierwszej chwili wydało jej się, że jest to Hamid, który delegował na syna prawo pobicia jej i teraz z dumą patrzył na rozgrywającą się scenę; ale to nie mógł być on. Sylwetka pasowała raczej do kogoś młodszego, wyższego i żwawszego niż Hamid. Pomyślała, że to jeden ze stałych towarzyszy Ahmeda, którzy stali się jego cieniami, jeden z armii zbirów, którzy nie otwierali ust ani pięści, a ich znakiem firmowym zawsze była przemoc. Bała się. Nie wiedziała, co z nią zrobią, ale sytuacja nie sprzyjała, by mieć nadzieję na to, że wyjdzie cało z opresji.

– I kup sobie nowy telefon. Następnym razem, kiedy do ciebie zadzwonię, masz natychmiast odebrać. Niech ci nie przyjdzie do głowy kazać mi czekać. Powinnaś już wiedzieć, że tego nie lubię.

Dwa ostatnie ciosy, które spadły gdzieś między jej plecami a bokiem, pozbawiły ją przytomności.

Kiedy się obudziła, zobaczyła cały wianek głów pochylających się nad nią i przyglądających się jej z zaciekawieniem. Na początku nie mogła rozróżnić poszczególnych słów.

– I co z tobą? – pytał ktoś. – Słyszysz mnie, słyszysz? Powiedz, jak się nazywasz.

Stopniowo jej ciało zaczęło odczuwać chłód wyłożonej kafelkami podłogi, na której leżała. Ktoś podsunął jej do warg szklankę wody i przychylił ją, żeby płyn trafił do ust. Ze sporym wysiłkiem Lai udało się usiąść, w czym pomogło jej chyba tysiąc wyciągniętych ramion, które nie wiadomo skąd się wzięły.

– Lepiej się czujesz? Możesz chodzić? – Rozpoznała kelnera, który wcześniej podawał jej kawę i położył na spodku dodatkowe ciasteczko, za co podziękowała mu uśmiechem. – Chyba zostałaś napadnięta. Musieli iść za tobą aż do zewnętrznej łazienki. Tu nikt nie chodzi właśnie z powodu tych napadów: dwa tygodnie temu to samo przydarzyło się innej dziewczynie. Były wtedy trzy napady w ciągu dziesięciu dni. Zaroiło się tu od łobuzów. – Mężczyzna podał jej torebkę. – Wydaje mi się, że ci ukradli dokumenty i chyba pieniądze, bo twoja portmonetka leżała koło pojemników na śmieci obok drzwi. Telefonu ci nie zabrali – powiedział, wręczając jej to, co zostało z aparatu – ale zniszczyli go.

Kelner wciąż do niej mówił:

– Dobrze się czujesz? Możesz chcesz, żebym do kogoś zadzwonił?

Laia nie potrafiła się powstrzymać i wybuchnęła płaczem. Nie chodziło o brutalne pobicie, którego ofiarą właśnie padła. Z tego zdoła się wyleczyć. Ale nie mogła znieść myśli, że znów stała się zabawką w tych samych rękach. Wszystko stało się tak szybko, a ona czuła się taka bezsilna… Kelner objął ją, próbując ją pocieszyć, ale nie było to łatwe.

– Nie przejmuj się, już dzwoniłem na policję. Zobaczysz, że ich złapią. Trochę to potrwa, ale ich złapią. – Laia udawała, że wierzy w to kłamstwo. Nie złapią ich. Ona też nie chciała, żeby policji się udało. Chciała tylko, żeby zniknęli na zawsze.

– Chcesz, żebym zadzwonił do twoich rodziców? Masz rodziców?

„Pewnie że mam rodziców: nazywają się Sandro i Letycja. I mam też narzeczonego, który ma na imię Julio”, pomyślała. „Ale nie wiem, jak miałabym im to wszystko wytłumaczyć…”.

Kiedy samochód terenowy zahamował z piskiem opon kilka metrów od wejścia do dworcowej kawiarni i wyskoczył z niego Sandro, który puścił się biegiem do córki, Laia nie potrafiła opanować łez. Tym razem był to płacz histeryczny i powstrzymanie go było ponad jej siły. Policja właśnie odjechała i Laia dostała się w ręce sanitariuszy z karetki. Rany dziewczyny zostały wstępnie opatrzone.

– No już, kochanie, już dobrze, wszystko już minęło. – Sandro próbował uspokoić córkę. – Kto ci to zrobił? Zdołałaś ich zobaczyć czy…?

Niedokończone zdanie Sandra zawisło w powietrzu. Odpowiedź była oczywista, ale Laia zebrała siły i spojrzała mu w oczy, choć ledwo zdołała podnieść prawą powiekę.

– Nie. Oczywiście, że nie… To byli… Nie wiem, tato, to było dwóch facetów, niewiele zdołałam dostrzec, ale wiem, że… to nie był nikt znajomy – skłamała. – Ledwo wiedziałam, co się dzieje. Zaatakowali mnie od tyłu, siłą wepchnęli do łazienki, a tam było całkiem ciemno. Zaczęli mnie bić. Zdążyłam tylko zauważyć, że zabierają mi torbę i rozwalają telefon, nawet nic nie powiedzieli. Tato, proszę cię, chciałabym iść do domu. Zawieź mnie do domu. Nie chcę już tu być. Rozmawiałam już z policją i złożyłam doniesienie. Chodźmy, proszę cię.

Sandro posłuchał prośby córki, wcześniej podziękowawszy wszystkim obecnym, którzy się nią zainteresowali, a szczególnie Davidowi – kelnerowi, który nie wypuścił z ręki dłoni Lai od chwili, kiedy dziewczyna otworzyła oczy. W drodze do domu było wiele oznak czułości i uspokajających słów. Ale było jasne, że Laia nie znajduje spokoju w uporczywie powtarzanych ojcowskich pocieszeniach. Wyglądała na do głębi poruszoną i zdawało się, że nic nie będzie w stanie jej uspokoić. Powtarzała tylko, że chciałaby już być w domu, zwinąć się w kłębek na kanapie przed telewizorem i pozostawać pod opieką Sandra i Letycji możliwie jak najdłużej.

Był wtorek i Julio miał przyjechać dopiero w piątek wieczorem. Przynajmniej to ją pocieszało. Nie chciała, żeby widział ją w tym stanie. Nie mogła też przestać myśleć o pogróżkach pod jego adresem wypowiedzianych przez Ahmeda. Bała się, że ten zwyrodnialec zrobi mu krzywdę, podobnie jak jej hiszpańskim rodzicom. Nie mogła dźwigać tego ciężaru przez resztę życia. Za bardzo kochała Julia, za bardzo kochała rodziców. Dlaczego sytuacja musiała się tak skomplikować? Dlaczego wszystko nie mogło pozostać tak jak do tej pory? Dlaczego nie wykorzystała lepiej szans, dopóki mogła? Dlaczego oni musieli wrócić… dlaczego…?

Wrócić. To słowo zaczęło dźwięczeć w jej głowie, obijając się o czaszkę jak bilardowa kula. „Może gdyby wróciła, może gdyby z nimi porozmawiała…”. Szybko odrzuciła ten nieoczekiwany i absurdalny pomysł, którego oczywiście ani przez chwilę nie traktowała poważnie. Przemawiało przez nią zmęczenie, a strach, który wciąż odczuwała, uniemożliwiał wszelkie logiczne rozumowanie. Jak mogła w ogóle pomyśleć o powrocie i rozmowie z takimi ludźmi po tym, co się zdarzyło?

Nie zamierzała tam wracać, nigdy – ale nie wiedziała też, jakie kroki podjąć, żeby rozwiązać problem. Ahmed zażądał, żeby zerwała wszystkie więzy z najbliższymi, a ona nie była w stanie tego zrobić. Chcieli, żeby z nimi wyjechała, a ona nie potrafiła wyobrazić sobie, jakie plany ma jej rzekoma „rodzina” na wypadek, gdyby nie odbierała od nich telefonów albo nie stawiła się w samolocie, kiedy tylko kiwną palcem. Co zamierzają zrobić? Pobić ją jeszcze raz? I czego się spodziewają? Zostaną w Hiszpanii do czasu, aż ona się podda i zgodzi na ich plan, czy sądzą, że pojedzie dobrowolnie, żeby obsługiwać ich w Dakhli? Może dadzą jej teraz chwilę oddechu, czekając, aż strach wykona za nich całą pracę na odległość? Jeśli tak myślą, nie osiągną niczego. Laia broniła się rękami i nogami przed strachem, ilekroć się do niej zbliżał, i chwilami czuła, że uwolniła się od niego. Niemniej jednak w innych momentach wyobraźnia osaczała ją: Lai wydawało się, że najbliżsi są zagrożeni, a ona ponosi za to winę; czuła się wtedy związana grubymi łańcuchami z losem tamtej dziewczynki z pustyni – choć już od tylu lat nią nie była.

Nie bawił jej też nowy prezent, choć rozumiała, że życie idzie do przodu i wszystko wraca do pozorów normalności: w środę Sandro przyszedł do domu z nowym telefonem komórkowym dla córki. Byłoby absurdem odmawiać jego przyjęcia po to, żeby uniknąć widm przeszłości mogących pojawić się znów na drugim końcu linii. Upiory wracały bez konieczności wybierania jakiegokolwiek numeru. A poza tym nie mogła paraliżować swego życia: był przecież Julio, jej zajęcia, przyjaciółki, projekty, wizyty lekarskie, najróżniejsze zobowiązania. Nie mogła pozwolić, żeby tamci ludzie znów zapanowali nad jej wolą i pozbawili ją wszelkich marzeń.

Letycji z trudem udawało się ją nakłonić, żeby wyszła z domu.

– Po takim traumatycznym doświadczeniu najlepiej jest jak najszybciej powrócić do normalności – przekonywała ją. – Jeśli zamkniesz się w domu, będzie ci coraz trudniej wychodzić i strach cię dosłownie zamknie w swoich szponach. A przecież nie chcemy, żeby coś takiego się stało, prawda?

Nie przyszło to łatwo, ale w końcu zdołała zabrać Laię na kawę, w nadziei, że potem obie zatracą się w zakupach w którymś ze sklepów w centrum handlowym.

– Twój ojciec i ja postanowiliśmy odwołać wyjazd na weekend do Cuenca14. Wolimy zostać z tobą. – Letycja pogryzała ciasteczka, które podano im razem z kawą. Zawsze na początek wybierała te oblewane czekoladą, aż w końcu na talerzyku nie zostawało ani jedno. – Chyba że… miałabyś ochotę pojechać z nami? Mogłoby być wspaniale! Wiem, że to nic szczególnego, że Cuenca to nie Nowy Jork, chociaż twój ojciec ją woli od Ameryki, a i ja, szczerze mówiąc, także. Byłaby to nasza ostatnia wspólna podróż przed twoim wyjazdem do Madrytu. Bylibyśmy we trójkę, tak jak wtedy, kiedy byłaś mała. Pamiętasz?

– Zawsze siedziałam z tyłu, dokładnie w przerwie między przednimi fotelami, i tata ciągle mi mówił, żebym się przesunęła w którąś stronę, bo przeze mnie nic nie widzi w lusterku.

– A ty nawet nie sięgałaś do zagłówków! Tata tak mówił, żeby z ciebie trochę pożartować… albo żebyś się poczuła jak olbrzym. – Letycji udało się wreszcie wywołać na jej twarzy uśmiech, niewielki grymas, który jednak samą Laię przyprawił o ukłucie bólu w kąciku ust. Całą prawą część twarzy miała spuchniętą. – Boli cię?

– Tak, ale przynajmniej mogę się z tego śmiać – powiedziała z ironią.

– No dobra, lepiej będzie, jak z tego zrezygnujemy. To był ojca pomysł, zupełne wariactwo.

– Jesteś jego żoną od dwudziestu pięciu lat, mamo. Chciałabyś, żeby cię usłyszał, jak mówisz o jego wariactwach?

– No a jak to inaczej nazwać? Wracać w miejsce, w którym spędziliśmy noc poślubną… Czy to nie jest trochę pretensjonalne? Znasz Sandra, wiesz, że trzeba go kochać takim, jaki jest… – powiedziała, strzepując ze stołu okruszki, które tam trafiły, zamiast zniknąć w jej ustach. Była to jej mania, na którą Laia zwróciła uwagę już w pierwszych dniach po przyjeździe do Hiszpanii. – Będziemy jeszcze mieli z ojcem dość czasu, żeby pojechać do Cuenca. Chyba nie usuną Wiszących Domów ani hotelu dla turystów, ani tej znakomitej restauracji wykutej w skałach… Jak ona się nazywa? Ta, która mieści się w budynku z XIV wieku, a jej balkony niemal wiszą nad kanionem rzeki Huecar…?

– „Gospoda w Wiszących Domach”?

Letycja roześmiała się.

– No właśnie, to cała ja. „Gospoda w Wiszących Domach”. Serwują tam najsmaczniejszy pasztet wieprzowy na świecie. O, tak! Jeśli się człowiek zapomni, nie może potem wstać od stołu. Ale wiesz, tobie by się przydało, żebyś trochę utyła. No nic, nieważne. Odwołujemy. Będzie jeszcze czas na wycieczki.

– Nie ma mowy. Wybijcie sobie z głowy, żeby cokolwiek odwoływać, chyba że chcecie mnie pogrążyć w głębokiej depresji. Dość już tego było. – Letycję bardzo bawiło, kiedy Laia zaczynała się zachowywać dostojnie i marszczyła czoło, żeby nadać twarzy bardziej autorytatywny wygląd. – Pojedziecie na weekend do Cuenca, będziecie się napychać pasztetem, a ja zostanę z Juliem, bo potrzebuję teraz sporej dawki czułości, a jak wy będziecie w pobliżu, on pewnie nie odważy się, żeby mi ją dać…

– Ale jak ty możesz tak mówić do swojej matki, bezwstydnico! – powiedziała Letycja, udając obrażoną, choć w gruncie rzeczy cieszyła się: było oczywiste, że dziewczyna czuje się już lepiej. – Naprawdę myślisz, że powinniśmy jechać? Nie jestem pewna. I myślę, że Sandro też nie będzie chciał. Dlaczego nie pojedziesz z nami, kochanie? Jeśli chcesz, możesz prowadzić samochód i w ten sposób… Ale teraz tak sobie myślę: właściwie dlaczego nie mielibyśmy jechać w czwórkę?

– Oj, przestań marudzić! Pojedziesz z tatą, a ja zostanę w domu z Juliem. I nie ma o czym mówić. A jeśli chcecie szofera, to sobie wynajmijcie…

Śmiech obu kobiet wypełnił kawiarnię, a przede wszystkim serce Letycji. Jej dziecko pustyni znów się śmiało, znów było sobą. Błogosławiona Cuenca.

∙ 7 ∙

Julio zadzwonił, żeby zawiadomić ukochaną, że przyjedzie, zanim jej rodzice ruszą w podróż. Chciał się z nimi pożegnać, ale przede wszystkim miał ochotę zobaczyć Laię. Przeczuwał, że aby go nie martwić, przedstawiono mu złagodzoną wersję napadu. Wiedział, że nie zazna spokoju, dopóki nie zobaczy jej na własne oczy. Odetchnął z ulgą, kiedy wreszcie ją obejrzał. Wyglądała znacznie lepiej niż kilka dni temu, co zawdzięczała swej zręczności w robieniu makijażu i uśmiechowi, który znów rozświetlał jej twarz.

Żegnając się z Letycją i Sandrem, Laia wymusiła na nich przyrzeczenie, że nie będą dzwonić co godzinę i pytać, jak się czuje.

– Czuję się dobrze i będę się czuła jeszcze lepiej, jeśli nie spędzimy weekendu, dzwoniąc do siebie co chwila. Zapomnijcie o telefonie komórkowym i cieszcie się wszystkim, czym się da. A poza tym musicie wiedzieć, że nie mam zamiaru odbierać telefonów. I sami powinniście tak zrobić. Wyłączcie komórki i nie uruchamiajcie ich, dopóki nie staniecie znów pod tymi drzwiami. Posłuchacie mnie wreszcie tym razem?

Nalegała długo, aż udało jej się wymusić na nich odpowiednie obietnice. Patrzyła, jak terenowy samochód znika na horyzoncie, jakby szosa wolno go unosiła. Julio w tym czasie otoczył ją ramieniem.

– Wejdźmy lepiej do środka. Na dodatek ktoś mi powierzył cały ładunek pieszczot i wiozę je aż z Madrytu. Powiedziano mi, gdzie mam je zostawić, proszę pani – oznajmił rozbawiony. Widma nękające Laię znów się rozpierzchły.

Przez cały weekend nie było czasu na smutki ani na złe wspomnienia, a tym bardziej na zmartwienia i absurdalne myśli. To był ich czas, zasłużyli na niego: tylko oni dwoje, ich śmiech, słowa, ich milczenie. Postanowili nie wychodzić z domu. Zajęcia domowe wydawały się dużo bardziej atrakcyjne. Od czasu, kiedy Julio przeniósł się do Madrytu, żeby wypełniać swoje nowe obowiązki służbowe, tygodnie stały się bardzo długie. Laia nie mogła się doczekać, kiedy pojedzie do niego i zostawi wszystkie zmartwienia za sobą. Na swój sposób było to logiczne. Nie chciała być niewdzięczna ani zdradzić zaufania i miłości, którymi tyle lat darzyli ją rodzice. Nie było jej źle w tym miejscu na ziemi, w którym się wychowywała, marzyła i godnie żyła. Ognisko domowe, które stworzyli Sandro i Letycja, byłoby w stanie zaspokoić potrzeby każdej młodej osoby, a co dopiero jej, która miała za sobą tak mroczną przeszłość. Ale pamięć, choćby nie chciała, zwykle bywa niewdzięczna i lokuje ludzkie marzenia w coraz to nowych miejscach, nie respektując dotychczasowych priorytetów.

Ostatnie wydarzenia z udziałem osób, które wydawały się jej już zapomniane i pogrzebane między wydmami pustyni, tysiące kilometrów od niej, pojawiły się teraz natrętnie w świecie jej wspomnień i stanowiły zagrożenie. Laia była młoda i wydawało jej się, że odległość zdoła wszystko wyleczyć, a przynajmniej rozmyć, a dzięki temu ukryć, sprawić, że problem zniknie, choćby wirtualnie. Brakowało jej odpowiedniej perspektywy.

Czas spędzany wspólnie i spokój, który wypełniał wszystko: to był ich wybór na weekend, który otwierał się przed nimi jak pusty horyzont, czysty i przyciągający. Nawet Carlos nie przyjął zaproszenia na kolację, które mu przekazali. Wiedział, że nie należy zakłócać ich domowego spokoju.

– Nie gniewajcie się, ale potrzebuję lepszej publiczności niż wy dwoje. Bez Sandra moje anegdoty są o wiele mniej warte. Bądźcie grzeczni i pamiętajcie o Bogu.

Zachwycało go to powiedzonko, które Laia – szczególnie na początku – z trudem mogła zrozumieć.

Dziewczyna gotowa była przysiąc – bez obawy o przesadę – że przeżyła z Juliem jeden z najcudowniejszych wieczorów swojego życia. Wypełnili go czułością, a przyjemność znalazła schronienie tam, gdzie nigdy wcześniej nie gościła. Skóra Lai odkryła rozkosz, której do tej pory nie miała okazji odczuwać. Udziałem tej młodej kobiety stało się radosne doznanie pełni życia i miłości, jakiego nigdy przedtem nie doświadczyła. Po całym dniu nasyconym zmysłowością zapadła w rozkoszny sen, jakiego nie zaznała już od lat. Można było pomyśleć, że los w mistrzowski sposób pociągnął za odpowiednie sznurki i użył swoich wpływów, żeby wszystko idealnie przygotować. Nie było już lęków ani niezagojonych ran. W jednej chwili przeszłość straciła nad nią władzę, przestała boleć.

Kiedy otworzyła oczy, światło od kilku już godzin wypełniało pokój, w którym jeszcze chwilę wcześniej trwała w stanie nirwany. Rozchylała powieki bardzo wolno, bez jakiegokolwiek pośpiechu, by powitać nowy, słoneczny poranek. Ale nie wszystkie jej zmysły ocknęły się jednocześnie. Każdy potrzebował trochę czasu i wszystkie zgodnie z niego korzystały, tak jak w przypadku perfekcyjnie zgranej orkiestry. Pierwszy po wzroku obudził się słuch, wykrywając stąpanie Julia po schodach prowadzących na pierwsze piętro. Wyraźnie słyszała tłumione odgłosy kroków – Julio nie zdołał całkiem ich wyciszyć. Kiedy te dźwięki ustały, poczuła, że jej chłopak obserwuje ją, stojąc przy drzwiach. Obróciła ciało zakryte wciąż pościelą. Wystarczyło jedno wspomnienie minionej nocy, żeby na jej twarzy pojawił się wyraz pełnej satysfakcji.

– Jesteś głodna? – spytał Julio. Trzymał w rękach tacę wypełnioną jedzeniem, nad którym górowała czerwona róża o długiej łodydze, z której uprzednio usunięto kolce. Laia rozpoznała ją: był to jeden z licznych kwiatów, które ona sama zasadziła. Mawiała, że te rośliny pochodzą z jej pustynnego marzenia o sadzeniu róż i spoglądaniu, jak wzrastają w wilgotnej ziemi. W ogrodzie nigdy nie brakowało róż.

– No popatrz, zakochałam się w złodzieju róż – powiedziała po tym, jak ich usta znów się połączyły w powitalnym pocałunku. – Złodziej moich róż! Są piękniejsze, jeśli pozostawi się je w ziemi i nie budzi się ich do życia poza nią. Nikt ci tego nie mówił? – Wydawało się, że kolejny długi i intensywny pocałunek zamknie jej usta, ale tak się nie stało. – A poza tym kogo poprosiłeś o pozwolenie, żeby wyrwać różę z ziemi na tym terenie?

– Za chwilę mogę to zrobić, jeśli przestaniesz się mnie czepiać. – Julio postawił tacę na szafce nocnej koło Lai, a dziewczyna nie potrafiła się oprzeć, aby nie przyjrzeć się kwiatu z ciekawością. – Weź ją, chcę, żebyś ją powąchała i powiedziała, z czym ci się kojarzy. I przyłóż się do tego, bo naprawdę potrzebuję odpowiedzi. – W tym momencie wyciągnął zza pleców piaskową klepsydrę, którą podarował Lai na jej siedemnaste urodziny, ponad dwa lata wcześniej, i postawił delikatnie na łóżku. – Nie spiesz się.

Laia nic nie rozumiała, ale zastosowała się do poleceń ukochanego. Delikatnie sięgnęła dłonią po różę. Kwiat rzeczywiście roztaczał piękny, przyjemny zapach. Oddychała głęboko, potem spojrzała na Julia, szukając jakiejś podpowiedzi, co powinna zrobić. Nie znajdując jej, postanowiła włożyć kwiat z powrotem do kryształowego wazonu, z którego wcześniej go wyciągnęła. Wtedy wszystko zrozumiała. Zaskoczenie sparaliżowało jej ruchy i na kilka sekund odebrało mowę. Julio w tym czasie uśmiechnął się w oczekiwaniu na jej słowa. Nie mógł oderwać spojrzenia od twarzy kobiety, z którą pragnął spędzić życie – twarzy, na której malował się wyraz zdumienia i fascynacji.

– Wiem, że to pretensjonalne, ale nie wpadłem na lepszy pomysł, jak to zrobić – usprawiedliwiał się w chwili, kiedy Laia wyciągała z wąskiej, kryształowej rurki piękny pierścionek z białego złota z małym rubinem. Przez długą chwilę wpatrywała się w ten przedmiot, dotykając go drżącymi palcami, niezdolna wypowiedzieć choćby jednego słowa. – Musisz mi coś odpowiedzieć, zanim piasek przesypie się do końca – powiedział, wskazując na zegar.

Nie potrafiła. Nie była w stanie. Przymierzyła pierścionek. Był na nią odrobinę za duży – wymagał niewielkiej poprawki – ale wyglądał pięknie.

Niewypowiedziane emocje zacisnęły jej gardło i napełniły oczy łzami, które zaczęły spływać po twarzy. Próbowała, ale nie zdołała wydusić z siebie innej odpowiedzi niż ten strumień łez: starała się je ukryć, przyciskając twarz do Julia. Nie chciała się od niego odrywać, czuła potrzebę, żeby pozostać w tym miejscu do końca świata i żeby nikt nie próbował wcisnąć się między nich. Zauważyła, że przy którymś ruchu przewróciła klepsydrę na łóżko i spodobała jej się myśl, że w ten oto sposób nagle razem zatrzymali czas. Piasek już się przecież nie przesypuje. Zamknęła oczy, żeby z jak największą pasją cieszyć się najszczęśliwszą chwilą życia. Musiała czekać na ten moment dziewiętnaście lat, a teraz witała go z prawdziwą radością.

– Zakładam, że mogę to traktować jako „tak” – skomentował Julio, częściowo niszcząc czar, który odczuwała Laia. – Bo jeśli nie, to będę musiał zabrać różę i pierścionek… Nawet mnie nie pocałujesz? Twoją odpowiedzią będzie tylko ta próba uduszenia mnie?

Ramiona dziewczyny objęły go z taką siłą, że miał trudności z oddychaniem, a wszystko dlatego, że Laia nie wiedziała, jak radzić sobie z gwałtowną eksplozją emocji, które ją przepełniały. Nie chciała go wypuścić, bała się, że to, co czuje, zniknie w chwili, w której ich ciała przestaną być jak uwięzione jedno w drugim.

Dzień zapowiadał się jako najbardziej niezapomniana ze wszystkich niedziel w jej dotychczasowym życiu. Po południu Laia rzuciła okiem na telefon komórkowy. Zrobiła to z miną świadczącą raczej o zdumieniu niż zmartwieniu. Rodzice chyba wzięli sobie za bardzo do serca jej prośby o to, by nie dawać sygnałów życia przez cały weekend. Tylko jeden telefon po przyjeździe do Cuenca i jedna wiadomość multimedialna ze zdjęciem pasztetu! Trudno było jej to zrozumieć, szczególnie kiedy sobie przypominała, jakim utrapieniem potrafiła być Letycja dysponująca telefonem: dzwoniła zewsząd, gdzie była, niezależnie od odległości. Potrafiła zadzwonić dwukrotnie w drodze po gazetę do kiosku oddalonego od domu o sto metrów albo ze spaceru z Brownym dwie ulice dalej.

– Powiedziałaś im, żeby nie dzwonili – zauważył Julio. – Więc nie miej do nich teraz pretensji.

– Masz rację – przyznała, przy czym z jej twarzy zniknęło napięcie. Zanim odłożyła telefon, przeczytała na ekranie godzinę. 16:44.

O 21:10 nadal nie miała żadnej informacji od rodziców. Albo bawili się w Cuenca lepiej, niż się spodziewali, albo coś nieoczekiwanego spowodowało opóźnienie. Laia próbowała uspokoić nerwy lekturą książki porzuconej kilka miesięcy wcześniej na jednym z regałów w salonie. Bezskutecznie. Próbowała oglądać telewizję, z zawrotną szybkością skacząc po kanałach za pomocą pilota. Także bez rezultatów. Sprawdzała, czy telefon ma odpowiedni zasięg i działa normalnie, wstawała i szła do kuchni, żeby przynieść sobie jakąś przekąskę, którą po chwili porzucała. Julio obserwował ją w milczeniu, aż w końcu postanowił przerwać stan wzburzenia, w jakim się znajdowała.

– Sama do nich zadzwoń, będziesz spokojniejsza i mnie też się przestaną udzielać twoje nerwy. Pewnie to z ich powodu jesteś w takim stanie, a nie przez moją prośbę ani przez pierścionek, ani przez ostatnią noc… – próbował żartować bez najmniejszego rezultatu. Laia w ogóle nie zareagowała na jego słowa.

Pospiesznie wyszukała Letycję w spisie kontaktów w telefonie komórkowym i nacisnęła klawisz połączenia. Przez kilka sekund nic nie słyszała. Potem sygnał, a jeszcze później pięć sygnałów i głos automatycznej sekretarki.

– Halo, tu Letycja. Możesz uznać, że to nieprawda, ale nie mogę teraz rozmawiać. Powiedz, kim jesteś, i…

Laia rozłączyła się w połowie nagranej wiadomości. Wyszukała numer Sandra i powtórzyła operację.

– Abonent ma chwilowo wyłączony telefon albo znajduje się poza zasięgiem.

– Nie rozumiem – wykrzyknęła Laia, rzucając telefon na kanapę. – Zwykle to oni się martwią, żebym wróciła na czas, a nie odwrotnie.

– Kochanie, jest niedziela, ludzie wracają z weekendu, na drogach jest duży ruch. Wiesz przecież, że Sandro zawsze wyłącza telefon, kiedy prowadzi, a Letycja… – Julio uśmiechnął się, nim dokończył zdanie – Letycja pewnie z kimś rozmawia i dlatego nie może odebrać. I nawet pewnie nie wie, co to jest połączenie oczekujące! Nie przejmuj się. Mszczą się na tobie i nie mają zamiaru z tobą porozmawiać, nim nie staną w tych drzwiach. Sama wyraźnie im to przykazałaś.

Laia w końcu przejęła od Julia jego praktyczne podejście, odwzajemniła uśmiech i postanowiła posłuchać rad. Zwykle wychodziło jej to na dobre. Pocałowała go, po czym poszła na górę, żeby wziąć gorący prysznic. Potrzebowała tego: stanąć pod wartkim strumieniem i pozwolić, żeby woda bezlitośnie uderzała o skórę, pomagając rozluźnić wszelkie napięcia. Zawsze tak robiła, ilekroć musiała podjąć jakąś decyzję, i zawsze okazywało się to skuteczne. Nazywała to wodną terapią. Nie wiedziała, jak długo tak stała nieruchomo, pozwalając zawładnąć sobą rozgrzanej wodzie, której strumienie rozbijały się o ciało, przyprawiając ją o gęsią skórkę i jednocześnie działając łagodząco i rozluźniająco. Zamknęła oczy i zapomniała o czasie, tracąc zarazem poczucie przestrzeni.

Woda pomogła wyobraźni przenieść się w przyszłość i oglądać sceny, w których była już studentką uniwersytetu, chodziła na koncerty ulubionych zespołów, prowadziła samochód Julia z lotniska, na które przyjeżdżała po niego, kiedy kończył ostatni lot, po czym jechali razem na kolację do ich ulubionej restauracji – francuskiej, z małymi stolikami, maleńkimi świecami umieszczonymi w naczyniach i z dużym wyborem pieczywa wysypującego się z koszyczków przykrytych delikatnymi, koronkowymi serwetkami w białym kolorze. A po kolacji zakropionej dobrym winem przychodziła pora na rozmowę doprawioną pełnymi miłości spojrzeniami i smacznym deserem oblanym porządną porcją ciepłej czekolady. Potem wracali do swego gniazdka: on wypijał ostatni kieliszek (najpewniej dobrego, francuskiego koniaku, odziedziczywszy po ojcu upodobanie do tego trunku), ona zaś zadowalała się rozgrzewającą filiżanką ciepłego mleka albo nową herbatą z czerwonych owoców z melisą i miodem, odkrytą w sklepie zielarskim nieopodal domu. A potem zatracali się w łóżku między prześcieradłami: ona przyciskała zmarznięte stopy do stóp Julia, żeby je rozgrzać, i czekali mocno przytuleni na dźwięk budzika, który obwieszczał nadejście nowego dnia. A w jeszcze piękniejszej wersji budził ją zapach świeżo zaparzonej kawy.

Uwielbiała snuć fantazje o idyllicznym świecie, który za chwilę miał się przed nimi otworzyć i którego niemal była już w stanie dotknąć opuszkami palców… Nie potrafiła sobie wyobrazić życia bez Julia. Gdzie byłaby w tej chwili, gdyby go nie poznała i nie zakochała się w nim niemal w tym samym momencie, w którym ukazał się jej z tym swoim szerokim uśmiechem? A gdyby Carlos wraz z synem nie przeprowadzili się do willi obok domu Letycji i Sandra? A gdyby nigdy nie spotkała swych hiszpańskich rodziców? Gdzie byłaby teraz? Jak wyglądałoby jej życie? Stanowczym ruchem zakręciła kurek z ciepłą wodą. Wyobraźnia Lai odzyskała własne życie i rozpoczęła marsz po miejscach, które zupełnie się jej nie podobały.

Zawinęła się w ręcznik, założyła bawełniany szlafrok, który czekał na nią zawieszony na haczyku, starła parę z szyb kabiny prysznicowej i lustra. Czuła się jak nowo narodzona. Prysznic zdołał oczyścić jej umysł i odpowiednio nastroić ciało.

Otwierając drzwi łazienki, usłyszała niewyraźny głos Julia. Myślała, że rozmawia z ojcem albo z kimś z pracy. „Mam nadzieję, że nie będzie musiał gnać, żeby wziąć za kogoś dyżur. Zupełnie nie mam na to ochoty” – pomyślała. Kończąc czesanie i wcierając we włosy odżywkę, zdała sobie sprawę, że może rozmawiać z rodzicami, którzy w końcu pewnie zadzwonili z informacją o rychłym przyjeździe i prośbą, żeby nic nie szykować, bo jedli już kolację. Laia zeszła po schodach z zamiarem położenia się na kanapie. Chciała przytulić się do Julia i spędzić przy nim najbliższe godziny. Ale nie zdołała. Wyraz twarzy Julia uniemożliwiał to. Chłopak był przerażony, miał zaczerwienione oczy, w rękach wciąż trzymał telefon, który Laia kilkanaście minut wcześniej rzuciła na kanapę.

– Kochanie – z trudem zaczął mówić. – Kochanie, wydarzyło się… Chodź tutaj, usiądź przy mnie.

Laia nie mogła oderwać wzroku od telefonu uwięzionego w dłoniach Julia. Przeczuwała najgorsze i nie chciała o tym słyszeć, tak jak nie chciała słuchać, co wydarzyło się w salonie kilka minut wcześniej. Podczas gdy Laia brała prysznic, zadzwonił jej telefon i Julio postanowił odebrać, widząc, że na ekranie wyświetla się imię Letycji.

– Najwyższa pora, teściowo – odezwał się, przyjmując żartobliwie ton wymówki. – Musiało wam być dobrze w Cuenca, warto było jechać…

– Przepraszam… – Julio przestraszył się, słysząc obcy głos. – Proszę posłuchać, mówi Straż Obywatelska15. Doszło do wypadku drogowego i zauważyliśmy, że kilka minut temu na numer jednej z ofiar kilkakrotnie dzwoniono z pana telefonu. Czy pan jest krewnym Letycji Muñoz Andrade?

– Tak, to znaczy niezupełnie, ale tak. – Był zbyt poruszony, żeby myśleć precyzyjnie. – Jestem zaręczony z jej córką. Co się stało? Czy z nimi wszystko w porządku?

– Proszę mnie posłuchać, czy jest ktoś, z kim moglibyśmy porozmawiać… Ktoś z rodziny.

– Na miłość boską, niech mi pan powie, co się do cholery stało, i niech pan zostawi te formalności – Juliowi puściły nerwy, bo czuł, że za chwilę przyjdzie mu usłyszeć najtragiczniejszą z możliwych wiadomości. Po drugiej stronie linii usłyszał odchrząknięcie.

– Tak jak powiedziałem, doszło do wypadku na wysokości Tarancón. Dwa samochody zderzyły się czołowo. Obawiam się, że są dwie ofiary śmiertelne, jedna osoba jest ciężko ranna. – Krótka pauza, którą zrobił funkcjonariusz, była jak pustka wypełniona bólem. – Najlepiej by było, gdyby przyjechali państwo do Tarancón. Podam państwu adres. Na miejscu moglibyśmy wszystko lepiej wyjaśnić.

– Letycja Muñoz i Sandro Robles… Czy z nimi wszystko w porządku? Czy oni…? Proszę…

– Będzie lepiej, jeśli państwo przyjadą.

– Laia, kochanie – krzyknął Julio drżącym głosem, zniekształconym przez emocje. – Laia, chodź tutaj… Laia, co się z tobą dzieje! – krzyknął, biegnąc do niej. – Laia!

∙ 8 ∙

Laia zarejestrowała z niezwykłą precyzją, że jej serce pękło, jak pęka szklanka pod wpływem zbyt ostrego dźwięku. Jej świat znów pogrążył się w milczeniu. Ale ta cisza jednocześnie grzmiała w jej wnętrzu ze skrajną zajadłością, wystarczającą, by zagłuszyć wszystko, co mówili do niej Julio i Carlos. Każdy z nich był jak przyklejony do jednego z boków szpitalnego łóżka na kółkach, na którym wieziono ją pospiesznie przez korytarze oddziału nagłych wypadków. Nie była też w stanie zrozumieć, o co chodziło ubranemu na zielono lekarzowi, który zadawał jej różne pytania, a jednocześnie wydawał polecenia zgromadzonemu wokół siebie personelowi. Lekarz pojawiał się to po jednej, to po drugiej stronie łóżka, nie spuszczając z niej oka, wciąż z tym samym znakiem zapytania widocznym na twarzy, tak jakby miał wątpliwości, czy pacjentka jeszcze żyje.

W twarzach wszystkich tych osób widziała troskę. Widziała, jak współczują młodej dziewczynie, która właśnie straciła rodziców w wypadku drogowym. Musieli być z takimi sytuacjami oswojeni, choć człowiek chyba nigdy nie przyzwyczaja się do widoku śmierci działającej z nieprzyzwoitą bezkarnością i z upokarzającą bezczelnością, tak jak nigdy nie zdoła zrozumieć diabelskich sztuczek, które wyprawia los.

Oczy Lai szukały Julia. A przynajmniej ona chciała, żeby go szukały, nie była jednak w stanie zapanować nad własnym wzrokiem. Nie panowała też nad ustami, uwięzionymi teraz pod plastikową maską, która pozwalała złagodzić uczucie braku tchu w piersiach. Chciała powiedzieć Juliowi, że go kocha, że uczynił ją najszczęśliwszą kobietą na świecie. Chciała, żeby wziął ją za rękę, żeby pocałował ją w czoło, żeby zawsze był u jej boku… ale nie potrafiła go odnaleźć wzrokiem. Jej oczy zamknęły się powoli. Miałaby ochotę utrzymać powieki rozwarte, ale jakaś siła unieważniała polecenia, które wydawał jej mózg. Nawet nie poczuła ukłucia igły w ramię. Nic nie widziała, nic nie słyszała. Ból w piersi zniknął, podobnie jak Julio, zielony kolor lekarskiego stroju i jaskrawe światła lamp zwisających z sufitu, towarzyszące jej podczas drogi w nieznane.

Nie istniało już nic. Ciemność pochłonęła wszystko.

– Przejściowa kardiomiopatia wywołana stresem albo inaczej zespół takotsubo16. – Lekarz wszedł do szpitalnego pokoju, w którym odpoczywała Laia, i skierował się do osób towarzyszących pacjentce, sprawdziwszy dane w dokumentach przypiętych do metalowej podkładki. Chciał sprawić im ulgę i zrobić to w sposób dla nich zrozumiały, choć nie było to proste. – Chodzi o dysfunkcję koniuszka lewej komory i towarzyszące jej zaburzenia kurczliwości podstawy tej komory. Prowadzą one do czasowej niewydolności mięśnia sercowego. – Zamilkł, widząc brak wyrazu na twarzach Carlosa i Julia. – Czy panowie rozumieją, o czym mówię?

– Ani słowa – odpowiedział Carlos. Panował nad sytuacją i chciał panować nadal, częściowo po to, żeby uspokoić syna. Inaczej niż u Julia, biały fartuch zawsze wywoływał u niego przypływ zaufania. – Niech pan mówi po ludzku, jeśli nie chce pan mieć dwóch nowych przypadków trakoskubo.

– Takotsubo – poprawił go lekarz. – To japońskie słowo. Tako tsubo oznacza pułapkę na ośmiornice. Tutaj nazywamy tę chorobę także zespołem złamanego serca. Laia cierpi na niewydolność mięśnia sercowego spowodowaną stresem. Obraz kliniczny jest taki jak przy zawale: duszności i ból w klatce piersiowej. Ale to nie jest zawał. Wyniki badań wykluczają obecność zatorów w tętnicach wieńcowych. – Lekarz starał się tłumaczyć jaśniej. – W takich przypadkach serce powiększa się jak nadmuchany balon, ponieważ przy skurczu nie następuje prawidłowy wyrzut krwi. U znacznej części chorych zespół takotsubo wywołany jest poważnym stresem emocjonalnym, na przykład utratą kogoś bliskiego.

Carlos i Julio wymienili się spojrzeniami, po czym odezwał się młodszy z mężczyzn.

– Laia ma wadę serca, leczy się na nią od dwunastego roku życia…

– Wiemy o tym. – Lekarz pokiwał głową. – Obie jej dolegliwości są częściowo powiązane: zespół złamanego serca spotyka się najczęściej u kobiet w starszym wieku, które niedawno przeszły menopauzę i, jak panom mówiłem, doświadczyły silnego stresu emocjonalnego. Ale biorąc pod uwagę historię choroby Lai i komplikacje kardiologiczne, nie można się dziwić, że osobie tak młodej pękło serce… oczywiście mówiąc w przenośni.

Kardiolog starał się w maksymalnym stopniu zmniejszyć u Carlosa i Julia poczucie zagrożenia, jakie wiązało się ze stanem chorej. Był to jeden z najlepszych specjalistów w swej dziedzinie w kraju. Częściowo wynikało to z jego cech osobowych. Należał do tych lekarzy, którzy zawsze starają się nawiązać jak najbliższy kontakt z chorym i jego bliskimi. Wiedział, jak trudne momenty przeżywają ludzie, z którymi rozmawia, że nerwy czasami płatają ludziom najrozmaitsze figle i że atmosfera bliskości sprzyja zmniejszeniu napięcia. Taka postawa przynosiła korzyści wszystkim, szczególnie pacjentom.

– To nie są złe wiadomości, nie powinni panowie tak ich traktować. Kiedy przyjęto ją wczoraj, obawialiśmy się bardziej skomplikowanej diagnozy. Proszę być dobrej myśli – dodał, jednocześnie poklepując po przedramieniu Julia, wciąż znajdującego się w stanie szoku. – Najgorsze już minęło.

– Wyzdrowieje? – Młody chłopak nie potrafił używać terminów medycznych, chciał tylko wiedzieć, czy kobieta, którą kocha i która nieświadoma wszystkiego śpi w szpitalnym łóżku, przeżyje.

– Sytuacja jest pod kontrolą. W takich przypadkach, jeśli pacjent przeżyje początkowe objawy, funkcjonowanie lewej komory poprawia się mniej więcej w ciągu dwóch miesięcy, czasem nawet szybciej. Chorej potrzebny jest teraz spokój, życie bez silnych emocji. Jeśli panowie możecie jej to zapewnić, to macie w ręku najważniejsze lekarstwo. Jest młoda, wyzdrowieje. – Lekarz zrobił pauzę i przez kilka sekund przyglądał się obu swoim rozmówcom, po czym przeniósł wzrok na łóżko, w którym leżała Laia. – Śmierć rodziców zawsze jest wielkim ciosem, ale natura ludzka jest tak zaprogramowana, że sobie z tym radzi. Wszyscy z takich sytuacji wychodzimy prędzej czy później. Nie ma innego sposobu. Najważniejsze to opiekować się nią i nie zostawiać jej samej. Wrócę po południu zobaczyć, w jakim jest stanie.

Dla Lai nie istniała żadna pociecha, tak jak i nie było dość łez ani słów, które mogłyby uspokoić pochłaniający ją zamęt. To było jak walka z nieustępliwym, niszczącym czerwiem. Świat Lai roztrzaskał się na tysiąc kawałków, tak jak szyby samochodu, którym podróżowali Sandro i Letycja o godzinie 20:37 tamtego przeklętego, niedzielnego wieczoru. Inny pojazd o ogromnej mocy zjechał nagle z dużą prędkością na przeciwny pas ruchu i uderzył gwałtownie w terenowe auto prowadzone przez Sandra. Ojciec Lai zginął na miejscu, Letycja zmarła w karetce, kiedy wieziono ją do szpitala, gdy wszystkie próby ratowania jej życia zawiodły. Z kolei kierowca drugiego samochodu odniósł ciężkie rany, ale po upływie kilku godzin okazało się, że jego życiu nie zagraża niebezpieczeństwo.

Według informacji, które pozyskał Julio, u sprawcy tragedii dozwolony limit zawartości alkoholu we krwi był przekroczony trzykrotnie i nie był to pierwszy spowodowany przez niego śmiertelny wypadek. Cztery lata wcześniej para z dwójką małych dzieci straciła życie niemal w identycznych okolicznościach, ale wówczas sędzia uznał, że nie ma rozstrzygających dowodów winy, i ograniczył się do nałożenia grzywny w wysokości niecałych 14 000 euro. Usłyszawszy tę opowieść, Laia przez wiele dni zastanawiała się, co robi teraz ów sędzia, czy ma dzieci, czy często się z nimi śmieje, je z nimi kolacje, bawi się… Zawsze na koniec przeklinała go i miała nadzieję, że sprawiedliwość boska naprawi straszny błąd, który popełnił. Choć go nie znała, czuła do niego nienawiść i pogardę.

Wiedziała już, że jej serce pękło. Lekarze natomiast nie zdawali sobie sprawy, jak poważne są te spustoszenia.

Dolegliwości kardiologiczne uniemożliwiły jej udział w ceremonii spopielenia zwłok rodziców. Nie miała okazji zetknąć się z powszechnym bólem, jaki ich śmierć wywołała w całym mieście. Nie mogła uwierzyć, że już nigdy nie zobaczy Sandra i Letycji, nie obejmie ich, nie spojrzy na nich, nie pocałuje, nie przytuli się do nich, siedząc przed telewizorem. Nie mogła się pogodzić z faktem, że życie może być tak niesprawiedliwe wobec osób, które zawsze czyniły tylko dobro. Nie potrafiła uwierzyć, że nie ma już „moich hiszpańskich rodziców”. Jej umysł postanowił wymazać to określenie ze słownika. Letycja i Sandro byli jej jedynymi rodzicami, prawdziwymi. To oni robili wszystko, co w ich mocy, żeby dać jej dom, talerz z jedzeniem, wykształcenie, krąg przyjaciół. Żeby pomóc jej wydostać się z piekła, obdarzyli ją wszelką miłością, czułością i opieką. Byli jej aniołami stróżami i teraz odeszli, pozostawiając ją losowi. Po raz kolejny znalazła się w takiej sytuacji. Nie rozumiała, jak życie może być tak niesprawiedliwe. Nie była w stanie zrozumieć.

Julio zajął się wszystkimi formalnościami, tyleż nieodzownymi, co nieprzyjemnymi. Korzystał przy tym z nieocenionej pomocy swego ojca. Nie było to proste, ale świadomość, że oszczędza Lai ogromu bólu wynikającego z zajmowania się takimi sprawami, stanowiła dla niego rekompensatę. Wziął kilka dni urlopu i przez cały ten czas z nie rozstawał się z Laią na dłużej, niż to było absolutnie konieczne. W szpitalu dyżurował na zmianę z ojcem, który za pomocą szantażu emocjonalnego zmuszał go do wypoczynku.

– Jeśli się chociaż chwilę nie prześpisz, nie dasz rady się nią opiekować, kiedy będzie gotowa, by wyjść ze szpitala. I nie wybaczysz sobie tego. Ona też.

W końcu ten oczekiwany dzień nadszedł.

Stojąc przed drzwiami domu, Laia nie odważyła się włożyć klucza do zamka. Wiedziała, że czeka ją nowa seria mocnych przeżyć. We wnętrzu domu, u progu którego stała, już nigdy nie miał rozbrzmiewać głos Sandra i Letycji, śmiechy, ironiczne komentarze, łagodne połajanki, ojcowskie rady, obietnice, że wszystko się ułoży. Nie będzie już czułych uścisków ani nieskończonej miłości, która tam panowała. Wszystko to zginęło w wypadku, który zakończył ich życie.

Laia próbowała się przed tym bronić, ale rzeczywistość okazała się silniejsza od niej: zaczęła płakać, kiedy tylko rozpoznawała ślady rodziców we wszystkich przedmiotach, na które padał jej wzrok: w sofie, na której mościli się we trójkę, oglądając czarno-białe filmy, tak lubiane przez Sandra; w zielonkawym kocu w szkocką kratę, którym się nakrywali; w okularach, których Letycja zapomniała, zostawiając je na stole w jadalni obok ładowarki do telefonu, której także zapomniała zabrać; w książce, którą czytał Sandro i której nie chciał zabierać do Cuenca, „żeby nie tracić czasu obiecanego twojej matce, bo wiesz, jaka ona jest”. Wszystko, co ją otaczało, oddziaływało na pamięć w niezwykle traumatyczny sposób.

– Musisz się wziąć w garść, kochanie. – Julio obawiał się, że jego słowa grzeszą egoizmem i Laia ich nie zaakceptuje, ale nie było przecież innego wyjścia, niż żyć dalej, choć nie była to droga łatwa. – Jestem tu razem z tobą. Nigdy nie odejdę. Musimy iść do przodu, bo oni sami nigdy by nam nie przebaczyli, gdybyśmy tego nie zrobili. Obiecasz mi, że się postarasz? – Ujął jej rękę, żeby ją pocałować, i zauważył, że pierścionek zaręczynowy, który podarował jej rano tamtego feralnego dnia, lśnił na jej serdecznym palcu. Przez chwilę wydawało mu się, że mały, skrzący się rubin puszcza do niego oko. – Obiecujesz? Zrobisz to dla mnie?

– Nie mogę im nawet powiedzieć, że… – wymamrotała pośród szlochów, dotykając pierścionka. – Nawet nie mogę sprawić im tej radości.

– Wiedzieli o tym. Powiedziałem im – skłamał Julio, pragnąc wlać w duszę Lai choć odrobinę spokoju. – Byli zachwyceni. Zadzwoniłem do Letycji przed kolacją, aby jej powiedzieć, że odpowiedziałaś „tak”. Nie wyobrażasz sobie, jacy byli szczęśliwi. Mieli zamiar uczcić to jeszcze tego samego wieczoru. – Zadawał sobie pytanie, czy nie posuwa się za daleko; być może te wspomnienia były nie na miejscu. – Najlepiej nie mówmy o tym.

– Ależ tak, chcę o tym mówić. To bardzo mi pomaga. Przynajmniej sprawiło im to jakąś radość.

– Jakąś? Dałaś im ogromną radość. Uwielbiali cię, kochali cię jak córkę… bo byłaś ich córką. Nie mogłaś zrobić im lepszego prezentu: przeżyli swoje życie, kochając córkę, a na koniec spełniłaś ich najskrytsze marzenie, najważniejsze. Sądzisz, że to mało? A teraz masz wątpliwości związane z nimi, krępujesz się, żeby dać im kolejny powód do radości i dumy. Kochanie, musisz żyć, musisz iść naprzód swoją drogą, pamiętając o nich, bo gdziekolwiek są, będą ci się przyglądać. I będą niezadowoleni, jeśli nie zobaczą twojego uśmiechu, takiego jak dawniej. Im też pękną serca. – Julio osuszał pocałunkami łzy dziecka pustyni. – A tu nosisz moje serce – mówiąc te słowa, pocałował pierścionek – i mam nadzieję, że też je oszczędzisz. Bo i ono pęknie, jeśli nie wrócisz do życia, jeśli nie wrócisz do mnie. Zrobisz to?

Laia złożyła mu tę obietnicę, a nie miała zwyczaju nie dotrzymywać słowa. Nienawidziła tego. Doświadczała tego wielokrotnie w obozach dla uchodźców, które wciąż trwały w niezmienionym kształcie, przez cały czas swego istnienia stanowiąc jedną wielką, niespełnioną obietnicę złożoną ich mieszkańcom i grożąc perspektywą trwania przez wieki. Dlatego też Laia tak bardzo poważnie potraktowała przyrzeczenie, że spróbuje znowu stać się tą samą osobą, którą była wcześniej.

Podjęła więc przygotowania do przeniesienia się do Madrytu razem z Juliem. Rozumiała, że w sytuacji, jaka zaistniała po śmierci rodziców, zmiana otoczenia może pomóc w powrocie do zdrowia. W jej duszy zaczęła kiełkować myśl: „Może przeznaczenie tak właśnie zdecydowało, że…”. Nie dopowiadała tego do końca: nie znosiła mówić o przeznaczeniu. Był to zwykle tylko pretekst, żeby usprawiedliwić fakt, iż życie bawi się kosztem czyjegoś cierpienia.

Przeznaczenie nie może przecież być tak okrutne, tak bezduszne. Laia nie wierzyła, że coś równie abstrakcyjnego steruje jej życiem, wybierając za nią ścieżkę, którą ma podążać, decydując o dobrych i złych momentach. Poczynając od tej chwili, to ona sama będzie rządzić własnym życiem, własnymi nieszczęściami i radościami. Zrozumiała, że tak właśnie powinno być.

To, że była ciągle zajęta, pomagało w panowaniu nad emocjami, które dochodziły do głosu w najmniej stosownych momentach. Znosiła najlepiej jak mogła liczne przejawy współczucia sąsiadów i przyjaciół. Widziała teraz wyraźnie, jak bardzo jej rodzice byli lubiani, i za to czuła wdzięczność dla wszystkich tych ludzi, choć z drugiej strony ich dowody sympatii przytłaczały ją ogromnym ciężarem emocji, działały jak ołowiany balast przymocowany do jej duszy. Choć okazało się to zadaniem niewyobrażalnie trudnym i rozdzierającym serce, to właśnie Lai przypadła misja zapakowania ubrań Sandra i Letycji i dostarczenia ich do kościoła. Nie kierowały nią przy tym żadne uczucia miłosierdzia, po prostu realizowała zasadę dzielenia się z innymi, wpojoną jej przez rodziców. Z pewnością w jakimś miejscu żył ktoś, kto tych ubrań potrzebował. Uśmiechnęła się też na myśl o tym, że także narządy rodziców dały życie ponad dziesiątce nieznajomych. Nie mogła sobie wyobrazić bardziej ludzkiego gestu. Składanie koszulek, spodni, swetrów, sukienek, bluzek zajęło jej kilka dni… Potem trzeba było włożyć buty i torby do kartonów. Kiedy już i to skończyła, zajęła się organizowaniem własnej przyszłości.

Przyszło jej to z trudem, ale w końcu posłuchała Julia: postanowiła zabrać do Madrytu wyłącznie rzeczy absolutnie niezbędne, choć stwierdzenie, co należy do tej kategorii, a co nie, wiązało się z poważnymi trudnościami.

– Kochanie, może w to nie uwierzysz, ale tam, dokąd jedziemy, w stolicy tego królestwa, są sklepy, w których na pewno znajdziesz wszystko, czego potrzebujesz – tłumaczył jej Julio, lecz bez większych rezultatów.

Zwykła codzienność pomagała złagodzić ból, choć nigdy nie przesłoniła go do tego stopnia, żeby zniknął do końca. To było niemożliwe. Oprócz nocy, w trakcie których starała się zdusić płacz, wciskając twarz w poduszkę, żeby odgłosy szlochu nie wzbudzały niepokoju Julia, tylko raz pozwoliła sobie na chwilę ewidentnej słabości. Zdarzyło się to w kancelarii adwokackiej, kiedy Roberto poinformował ją, że zgodnie z testamentem rodziców została spadkobierczynią całego ich majątku. Laia nie mogła w to uwierzyć. Kiedy to zrobili? Kiedy podjęli taką decyzję? Nie czuła się gotowa, żeby zaakceptować taką hojność, objawiającą się nawet po ich śmierci, tak jak to się dzieje w przypadku prawdziwej miłości. Gest Letycji i Sandra po prostu ją obezwładnił: poczucie, że nadal jest pod ich opieką, towarzyszyło jej na każdym kroku w czasie kolejnych miesięcy.

Uściskawszy się z Carlosem, zrozumiała, że na jakiś czas wyczerpała już limit pożegnań. Nie byłaby w stanie znieść ani jednego więcej. W tym uścisku skupiło się wiele uczuć, wiele obrazów wspólnie przeżytych rodzinnych chwil i wiele wspomnień, które sprawiły, że był to gest jedyny w swoim rodzaju i niezapomniany.

– Wiesz, że cię kocham jak córkę i że zawsze jestem do twojej dyspozycji, jeśli czegoś będziesz potrzebować. Wiąże nas zbyt wiele rzeczy, które opierają się działaniu czasu i których nie zmieni odległość. Ciebie i mnie, dziecinko, łączy więź, której nie widać, ale która ma korzenie równie mocne jak akacja.

Carlos puścił do niej oko i Laia roześmiała się, słysząc jego słowa. Od dawna już nie słyszała opowieści o drzewie – symbolu Sahary. Jako dziecko nasłuchała się tysiąca historii, składających się na legendę o tej roślinie: pod jej gałęziami Saharyjczycy kryli się przed słońcem, a małe listeczki były podstawowym składnikiem wielu tradycyjnych medykamentów, które miały uśmierzać i leczyć bóle brzucha, przyspieszać zrastanie się kości, pomagać w chorobach jelit i wysokiej gorączce. Z tego też powodu, jak pamiętała, w Dakhli zawsze obok naczyń do zaparzania herbaty znajdowała się wiązka listków akacji. Zawsze je podziwiała za to, co symbolizowały i czego potrafiły dokonać: samotne i z pozoru słabowite drzewo potrafiło wygrywać z suchym klimatem pustyni.

Jednak w obozach dla uchodźców, żeby przeżyć, trzeba było się strzec czegoś więcej niż piasku, słońca i srogiej pogody.

W tamtym regionie akacja była zagrożona wyginięciem z powodu działań armii marokańskiej. Żołnierze ścinali gałęzie, żeby wykorzystać je jako opał w kuchniach polowych, a także by podkopać morale Saharyjczyków; wiedzieli bowiem, że drzewo jest częścią lokalnej tożsamości. Carlos miał dość okazji, żeby przyjrzeć się postępowaniu Marokańczyków: na ile było to możliwe, próbowali wymazać z ludzkiej pamięci historię Saharyjczyków. Podobnie zresztą starali się zrobić z hiszpańską przeszłością fortu w Villa Cisneros. Ten fort wznieśli Hiszpanie w 1884 roku na rozkaz Emilia Benellego – zasłużonego dowódcy wojskowego wysłanego przez Cánovasa17 po ustaleniach konferencji berlińskiej18. Budowla była uważana za ważny przykład architektury fortyfikacyjnej XIX wieku, stała się symbolem miasta, znakiem harmonijnego współżycia Hiszpanów i Saharyjczyków. Marokańczycy zburzyli ją w 2004 roku. Carlosa zabolała ta informacja, kiedy przeczytał ją w gazecie: poczuł, że także i część jego przeszłości legła w gruzach.

Teraz, żegnając się z dwójką młodych ludzi, starał się odegnać od siebie te mroczne wspomnienia. Uściskał mocno Laię.

– Nie zapominaj o tym nigdy, moja córko pustyni. Jesteś jak akacja, potrafisz wszystko wytrzymać.

– Albo ją już puścisz, albo nie dotrzemy do Madrytu nawet na kolację – zaprotestował Julio, widząc, że jego ojciec i przyszła żona najwyraźniej nie mają zamiaru zakończyć długotrwałego uścisku. – A poza tym robię się zazdrosny, i Browny też.

Pies od pewnego czasu energicznie merdał ogonem, siedząc w samochodzie, jakby i on czekał już niecierpliwie na odjazd.

∙ 9 ∙

Zakochała się w tym mieście w chwili, w której po raz pierwszy postawiła stopę na madryckim trotuarze. Przyjazna metropolia przerosła jej oczekiwania. Madryt bardzo jej się spodobał. Być może dlatego, że pierwszego wieczoru przywitał ją symfonią świateł, które sprawiały wrażenie, jakby rozbłyskiwały na jej widok. Do Bożego Narodzenia pozostał jeszcze prawie miesiąc, ale stolica już lśniła, przystrojona wesołymi iluminacjami. Laię urzekały świetlne ozdoby na głównych ulicach, sprawiające wrażenie, jakby zwisały z nieba. Radował ją widok drzew połączonych ze sobą eleganckimi łańcuchami kolorowych światełek. Nie mogła nasycić oczu, wpatrując się w karuzelę codziennej miejskiej bieganiny. Jej wzrok wciąż był głodny wszelkich szczegółów spektaklu, pełnego świateł i barw, towarzyszącego tłumom zaludniającym ulice miasta, choć wielu uczestników miejskiego ruchu sprawiało wrażenie, że wszczepiono im wirusa obojętności na świąteczne rytuały, i udawało, że nie zauważa całego zamieszania.

Wielokrotnie zaskakiwało ją własne odbicie w witrynie któregoś ze sklepów: dostrzegała wówczas na swej twarzy wyraz fascynacji, która sprawiała, że rozglądała się po ulicach niemal z otwartymi ustami. Cieszyło ją to, co widziała, nawet galimatias samochodów, motocykli, autobusów i ciężarówek płynących przez przepełnione arterie miasta. Cieszyło ją też otwarte i gościnne usposobienie ludzi, przybyłych w to miejsce z różnych stron świata. Kiedy stawali już na tutejszych betonowych chodnikach, Madryt otwierał się przed nimi i przygarniał ich, jakby się w nim urodzili. Lai wszystko wydawało się godne podziwu: wysokie budynki, ich kształty, przestronność placów, bogata oferta kulturalna, kolory ogrodów… Wszystko to składało się na uwodzicielski konglomerat, który nigdy nie zasypiał – a nawet jeśli czasem morzył go sen, nikt tego nie zauważał.

Po wielu rozmowach i dzięki pomocy Julia Laia, będąc jeszcze w Huesca, postanowiła opóźnić o rok zapisanie się na wydział medycyny. W obliczu chaosu, jaki zapanował w jej życiu po śmierci rodziców, jeden rok akademicki nie miał większego znaczenia. Ale i tak nie zamierzała spędzić tego czasu z założonymi rękami: zachowała przyznane jej miejsce na Uniwersytecie Madryckim i zamierzała szkolić się w niektórych przedmiotach, żeby później zacząć karierę studencką z lepszą znajomością programu. Zgromadziła szereg tomów z dziedziny anatomii, fizjologii i biochemii – wszystkie te przedmioty wykładano na pierwszym roku – i jeśli akurat była sama w domu, zawsze czytała podręczniki. Choć prawdę mówiąc, jeśli zdarzało się jej zostać bez Julia, spędzała tyle czasu, ile tylko mogła, na mieście.

Z przyjemnością zauważyła, że Madryt wprawia ją w dobry humor, że wstrzykuje w nią dodatkową dawkę optymizmu i witalności. Każdego ranka miasto podawało jej jak na tacy swoje uroki. Miała ochotę wybiec z domu i odkrywać nowe miejsca, jakiś do tej pory ukryty przed nią zakątek: charakterystyczny lokal, kościół schowany między wysokimi cyprysami, znany i dostojnie wyglądający budynek, park pełen tajemniczych zakamarków fascynujących Browny’ego albo mały sklepik z antykami, jak ten, który znalazła niedaleko Kilometra Zero19 i gdzie lubiła się zagłębiać, kiedy nikt jej nie towarzyszył, nawet Julio, który nie czuł takiej jak ona fascynacji skarbami przeszłości.

Już sama nazwa sklepu przyciągnęła jej uwagę: „Amrouk”. Być może to słowo niewiele mówiło większości mieszkańców Madrytu, być może brzmiało dla nich egzotycznie i niezrozumiale, ale Laia wiedziała, że w kulturze saharyjskiej amrouk to prezent, który wręcza się żonie w dniu ślubu.

Przekroczenie progu sklepu oznaczało kapitulację wobec pokus: w „Amrouku” trzeba było zatracić poczucie czasu i oddać się we władanie wieczności. Między przedmiotami zgromadzonymi we wszystkich zakamarkach pomieszczenia zatrzymane zostały minione stulecia. W dniu, w którym Laia odkryła to miejsce, jej uwagę przykuła w pierwszej kolejności cudowna kolekcja piaskowych klepsydr. Właściciel antykwariatu poustawiał je starannie w maleńkiej witrynie, ledwo dającej pojęcie o skarbach zebranych wewnątrz sklepu. Laia nie była w stanie – nie próbowała zresztą – zwalczyć w sobie pokusy popchnięcia drzwi wejściowych i przekroczenia progu, w którym zawieszony był dzwoneczek, odzywający się za każdym razem, gdy ktoś wchodził lub wychodził. Potem trzeba było jeszcze zejść po kilku wąskich schodkach prowadzących do pomieszczeń sklepiku.

Właściciel – zażywny jegomość niewielkiego wzrostu, wyglądający na idealnego gospodarza – przyglądał się jej zza binokli z powitalnym uśmiechem na twarzy, siedząc na małym taborecie przy stole. Laia weszła do antykwariatu wolnym krokiem, rozglądając się na wszystkie strony i będąc pod wrażeniem tego, co widzi.

Pod ścianą w głębi stał dość nędznie wyglądający regał, na którym zgromadzone były rozmaite wydawnictwa, mniej lub bardziej obszerne, o najróżniejszej tematyce: powieści, przewodniki turystyczne, podręczniki akademickie, książki poważne i zwariowane. Niektóre w pięknych oprawach, inne prawie doszczętnie zniszczone czytaniem. Książki miniaturki, pierwsze wydania klasyków, tytuły niedostępne w żadnym innym miejscu. Obok leżały papirusy, starannie zwinięte i ułożone jedne na drugich. Fotografie, na których sepia przeplatała się z czernią i bielą, wizerunki nieznanych ludzi z różnych zakątków świata, w towarzystwie, w najrozmaitszych konfiguracjach. Zeszyty z notatkami zapisanymi przez dawnych właścicieli, czekające na czyjąś ciekawość, żeby znów otworzyć się dla świata. Pergaminy z resztkami odciśniętych na nich czerwonawych, lakowych pieczęci. Arkusze papieru z rysunkami węglem, w większości przedstawiającymi piękne kobiety o poważnych wyrazach twarzy; ręcznie rysowane afisze filmowe, stare programy teatralne, partytury muzyczne… Laia nachyliła się nad otwartą szufladą i zobaczyła, że pełna jest liścików miłosnych, opowiadających o nieodwzajemnionych uczuciach, złamanych sercach i namiętnościach triumfujących na przekór przeszkodom rodzinnym czy społecznym. Nieco na lewo stało drewniane pudełko wypełnione zaproszeniami ślubnymi i kolekcjami zawiadomień.

W innym końcu pomieszczenia zebrano obrazy w drewnianych ramach, w których można było zauważyć ślady pozostawione przez korniki. Były tam też eleganckie i przesadnie ozdobne lusterka, zwierciadła pozwalające obejrzeć całą sylwetkę, naznaczone ciemnymi cieniami, majestatyczne kandelabry w różnych kształtach. W innej drewnianej biblioteczce spoczywały szczotki do włosów wykonane ze srebra; sztućce pokryte śniedzią, którą pozostawia po sobie upływający czas; ręcznie wykonane wachlarze z koronkami i haftami; rękawiczki z białej włóczki, które z biegiem lat nabrały koloru szaroperłowego… Reszta przedmiotów poukładana była w małych, przeszklonych szafkach, które walczyły między sobą o miejsce w ciasnej przestrzeni antykwariatu, na stołach proszących się o wyczyszczenie porządnym papierem ściernym i przykrycie warstwą politury. Książki ułożone były w kolumny, na których spoczywały kolejne unikalne przedmioty… Ludzki wzrok nie miał szans rozróżnić wszystkich szczegółów.

Ulegając czarowi tego małego wszechświata, Laia oddychała głęboko, od chwili przekroczenia progu sklepu wyczuwając wyraźnie dziwną i rozkoszną mieszaninę aromatów drewna i kadzidła. Rzuciła raz jeszcze ostatnie spojrzenie na jedną z gablotek – z wyszczerbionymi filiżankami z cienkiej porcelany o złoconych brzegach i przyozdobionych rysunkami – po czym zbliżyła się do niskiego człowieczka, chcąc się dowiedzieć, skąd pochodzi sklepowy zapach. Bardzo chciała zabrać ze sobą choćby maleńką próbkę i rozpylić ten aromat u siebie w domu.

– To specjalnie dobrane drewna i rośliny pochodzące ze Wschodu – wyjaśnił jej właściciel. Z zewnętrznej kieszeni jego starej, wełnianej marynarki zwisał srebrny łańcuszek, na którym przyczepiony był kieszonkowy zegarek. Właśnie go czyścił. – Ale jeśli mam być całkiem szczery, panienko, muszę powiedzieć, że to miejsce wytwarza zapach, i jego źródłem nie jest żaden z przedmiotów, które się w nim znajdują.

Laia zamyśliła się nad słowami mężczyzny o tajemniczym wyglądzie. Jego głos brzmiał, jakby był starym bajarzem. Dźwięczał głęboko i ciepło, znamionował silną osobowość. Laia przyglądała się jego dłoniom. Trzymały delikatnie kieszonkowy zegarek, uroczy, pozłacany przedmiot z pięknymi i starymi rytami ukazującymi białą kulę z kalendarzem i fazami księżyca. Antykwariusz podążył za wzrokiem dziewczyny i podsunął jej zegarek.

– To amerykański hampden z 1889 roku. – Uśmiechnął się, widząc dziecinny wyraz twarzy nowej klientki. Był zachwycony magicznym wrażeniem, jakie jego słowa zwykły wywierać na dorosłych, budząc w nich rozmaite marzenia, nawet takie, o których sądzili, że są od dawna uśpione w wiecznie obecnym w ich duszy dziecku. – Podoba się pani? – spytał, trzymając przedmiot ich rozmowy w pulchnych palcach. – Takie zegarki wynaleziono we Francji w połowie XV wieku. Na początku miały formę cylindryczną, ale w pierwszych latach XVI wieku zaczęto je produkować w Norymberdze i właśnie tam komuś przyszło do głowy, żeby nadać im kształt owalny. Ładny, prawda? Niewielu ludzi potrafi je nosić. Zawsze powtarzam, że trzeba się urodzić z wyjątkowymi predyspozycjami, żeby umieć nosić w ten sposób zegarek. Potrzebna jest do tego pewna elegancja, naturalna wytworność. – Laia słuchała go jak zaczarowana, jakby zegarek zaczął nagle kołysać się przed jej twarzą, wprawiając ją w stan hipnotyczny. Mężczyzna przypatrywał się jej uważnie. – Tak, szczególna elegancja – powtórzył. – Pani ją ma, bez wątpienia. Podobają się pani zegary?

– Bardzo, ale wolę piaskowe. Mam jeden, bardzo cenny, z drewna i kości słoniowej. Podarował mi go narzeczony. No, prawdę mówiąc, to był prezent od mojego teścia.

– Jest pani mężatką? Wśród męskiego rodu pojawił się zatem mężczyzna, któremu trzeba zazdrościć…

Komplement w jego ustach brzmiał czysto, szczerze, tchnął niemal czułością. Widząc ciepłe spojrzenie tego człowieka, Laia miała wrażenie, że zna go od dawna, jakby nie była zwykłą nieznajomą, która otworzyła drzwi jego sklepu wiedziona ciekawością. To uczucie wcale jej nie wprawiało w zakłopotanie – wręcz odwrotnie, dodawało jej sił. Było dziwne, ale przyjemne. Można było powiedzieć, że czuła się jak w domu. Tak w każdym razie została przyjęta w tej świątyni czasu.

– Nie mogę pani dać zapachu, o który pani prosi, bo musiałbym zapakować te cztery ściany i wszystko, co jest między nimi – powiedział właściciel, odnosząc się do pytania Lai. – Ale jeśli pani przyjmie moją propozycję i nie poczuje się nią dotknięta, chciałbym, żeby pani zachowała to. – Delikatnym ruchem mężczyzna przybliżył do rąk Lai swoje dłonie, w których trzymał zegarek Hampdena.

– Nie, przepraszam, nie mogę tego przyjąć. To szaleństwo. Nie ma mowy. Weszłam tylko, żeby się rozejrzeć, wciąż jeszcze nie wiem dlaczego, nawet nie jestem pewna, czego szukam. W gruncie rzeczy niczego nie potrzebuję. Zajrzałam tylko, żeby popatrzeć…

– W tym sklepie mogę oferować klientom tylko to, czego nie szukają. Tu się rzeczy po prostu znajduje przypadkiem, nie ma mowy o poszukiwaniach z określonym z góry celem. To nigdy tak nie działa. Osoby, które się kierują taką postawą, wychodzą tak samo, jak weszły: z pustymi rękami i, co gorsze, z rozczarowaniem w duszy. Pani jest inna. Zróbmy tak: nie przyjmie pani tego zegarka jako prezentu. Pięć euro wydaje się pani dobrą ceną?

– Przecież jego wartość jest zupełnie inna! Cena powinna być znacznie wyższa.

– Niech pani pozwoli, że o tym ja zadecyduję. Przecież jestem właścicielem i wiem najlepiej o wszystkim, co się znajduje w tym moim małym światku. Pani niech mi tylko obieca, że tu wróci, kiedy będzie mogła, kiedy poczuje na to ochotę. Taka jest prawdziwa wartość tej transakcji. Czy teraz wydaje się to pani sprawiedliwe? – Szeroki uśmiech Lai został przez antykwariusza odebrany jako „tak”.

– Ach, i jeszcze jedno – powiedział, wyciągając pulchnymi i różowymi palcami cały łańcuszek z kieszeni marynarki. Potem zawinął go wraz z zegarkiem w mały arkusik brązowego papieru. – Byłoby mi miło, gdyby któregoś dnia pokazała mi pani tę cenną klepsydrę piaskową, którą podarował pani teść. Chciałbym ją zobaczyć. Musi być niezwykła, tak jak jej obecna właścicielka.

– Na pewno to zrobię – obiecała, nie dziwiąc się prośbie. Sądząc po lśniącej witrynie sklepu, ten człowiek musiał być zakochany w klepsydrach. Kiedy wzięła w dłonie małą paczuszkę, czuła się nieco oszołomiona. Weszła tam przecież tylko po to, żeby nasycić wzrok i zasilić wyobraźnię; a teraz wychodzi z pięknym zegarkiem. Wiedziała, że nie może odrzucić podarunku, jeśli nie chce urazić jego hojnego właściciela.

– Bardzo dziękuję – powiedziała. – Wrócę, kiedy tylko będę mogła, i przyniosę zegar piaskowy. Bardzo bym chciała go panu pokazać. Pan na pewno rozpozna jego historię, bo jestem przekonana, że jakąś w sobie skrywa, i to pasjonującą.

Pożegnali się z uśmiechami na twarzach, a kiedy Laia była już na ostatnim schodku, odwróciła się do właściciela sklepu. Zapomniała o czymś ważnym.

– Aha, mam na imię Laia.

– Piękna kobieta o równie pięknym imieniu. Ja mam na imię Germán. Bardzo miło było cię poznać, Laio.

W drodze do domu zadawała sobie pytanie, dlaczego właśnie zegary stawały się najwspanialszymi prezentami, jakie w życiu dostawała. Nie przestawała myśleć o tym, że w gruncie rzeczy zawsze uważała je za coś magicznego. Dlatego zresztą tak ją fascynowały. Dzwonek telefonu komórkowego wytrącił ją z zadumy. Wziąwszy go do ręki, zauważyła na wyświetlaczu komunikat o kilku nieodebranych połączeniach. Prawdopodobnie w sklepie ze starociami nie było zasięgu. Serce Lai podskoczyło: w takich sytuacjach nie potrafiła pozbyć się lęku, że w czasie gdy była niedostępna, stało się coś złego. A szczególnie od śmierci Letycji i Sandra dzwonek telefonu zawsze kojarzył jej się z zagrożeniem i złymi wiadomościami. Odebrała połączenie i usłyszała zaniepokojony głos Julia: od godziny nie miał od niej żadnych informacji i to milczenie go martwiło.

Nie zatrzymując się na ulicy, Laia odwinęła cienki, brązowy papier, w który antykwariusz owinął zegarek, i sprawdziła, która jest godzina. Nie mogła uwierzyć w to, co zobaczyła: spędziła w sklepie ponad trzy godziny, choć mogłaby przysiąc, że nie trwało to dłużej niż pięć minut. Niewątpliwie potrzebny był jej zegarek na rękę. Obiecała swemu ukochanemu, że niedługo wróci do domu. Już czuła aromat romantycznej kolacji we dwoje, której omal nie zepsuła z powodu tajemniczego sklepu i jego niezwykłego właściciela.

Postanowiła przyspieszyć kroku. Idąc, rozglądała się w koło w poszukiwaniu świecącego na zielono oznaczenia wolnej taksówki, ale nie miała szczęścia. Był to jeden z głównych problemów centrum Madrytu z jego niezliczonymi malutkimi i wąskimi uliczkami: znalezienie taksówki, kiedy była potrzebna, graniczyło z cudem. Na tych uliczkach prawie w ogóle nie było ruchu samochodowego, choć roiło się na nich od przechodniów przechadzających się powoli lub maszerujących szybkim krokiem.

Znów zadzwonił telefon i Laia pospiesznie odebrała połączenie. Nie spojrzała nawet na wyświetlacz, przyjmując jako oczywistość, że znów dzwoni Julio.

– Będę wcześniej, niż się spodziewasz. Jestem już o krok… Wyjąłeś wino z lodówki? – Nie przestawała mówić, jakby chciała w ten sposób zyskać na czasie i zmniejszyć swoje spóźnienie. – Wiesz już chyba, że nie lubię, jak jest za zimne, nawet białe. Założę się, że czeka na mnie dobra ryba prosto z pieca. Mam rację?

– Mówi Ahmed. Możesz ze mną chwilę porozmawiać?

Laia stanęła jak oniemiała na środku chodnika, jakby głos, który usłyszała, zamienił ją w bryłę marmuru albo w pień drzewa, które w tym właśnie miejscu zapuściło korzenie. Nie wiedziała, co wywarło na niej większe wrażenie – sam telefon czy grzeczny ton rozmówcy. Milczała, nie mogąc zdobyć się na jakąkolwiek reakcję.

– Słyszysz mnie? Jesteś tam?

– Czego chcesz? – spytała suchym i niezachęcającym do rozmowy tonem.

– Chciałem tylko z tobą porozmawiać. Przede wszystkim wybacz mi. Chcieliśmy, żeby wszystko dobrze się potoczyło, ale twoje zachowanie nas zdenerwowało. Byłaś wobec nas taka wyniosła… taka władcza… Zaskoczyło nas to, musisz zrozumieć… Zdenerwowałem się i niewłaściwie zareagowałem…

Słuchała w milczeniu. Odczekawszy sekundę na odpowiedź, która nie nastąpiła, Ahmed kontynuował przemowę.

– Laia, posłuchaj, przyjechaliśmy do Hiszpanii, żeby dać ci świadectwo uwolnienia… zresztą, nazwij to, jak chcesz. Moja matka naprawdę jest chora, cierpi od dłuższego czasu i chciałaby cię zobaczyć, żeby się pożegnać, a nie po to, żebyś się nią zajmowała. Niewiele już jej pozostało. Pomysł z twoim uwolnieniem był jej inicjatywą. – I znów cisza była jedyną reakcją na jego słowa. – Nic nie mówisz?

Dopiero teraz Laia odzyskała mowę.

– Niczego od was nie potrzebuję! Zostawcie mnie tylko w spokoju, zniknijcie z mojego życia! Od lat nie wiemy nic o sobie, po co wróciliście? – Zdała sobie sprawę, że wykrzykując te słowa, podniosła głos i stała się obiektem zainteresowania przechodzących ludzi. Zaczęła znów iść, choć wolniej niż poprzednio – zanim odebrała telefon.

– Znów mnie zaskakuje twoja reakcja. Nie rozumiem. Proponuję, że wręczę ci to, o co wiele osób w twojej sytuacji walczy przez całe życie… a ty jeszcze nawet nie jesteś pełnoletnia. Laia, oboje wiemy, kim jesteśmy i gdzie jest nasze miejsce. Nie powinnaś o tym nigdy zapominać.

– Nie należę do tego świata.

Ahmed milczał przez chwilę i Laia słyszała jego oddech, zupełnie jakby stała u jego boku.

– Może masz rację… Ale wiesz, że przez pewien czas ten świat był także twój i powinnaś myśleć o drodze, którą przebyłaś. Teraz masz swojego mężczyznę, pilota, prawda? – Laia poczuła dreszcz, słysząc, jak Ahmed mówi o Juliu, ale nie odpowiedziała. – I przypuszczam, że potrzebujesz tych papierów, dokumentów, że chcesz być panią własnej przyszłości, po to żeby się z nim związać i zacząć nowe życie. Mam rację? Zastanów się dobrze. Nikt nie może powiedzieć, że uciekł definitywnie od przeszłości. Nie wystarczy o niej zapomnieć. Zawsze zostają jakieś dowody… – Reszty nie trzeba było dopowiadać: „dowody, które mogą zamienić się w zagrożenie, o ile nie zatroszczymy się o to, żeby zniknęły”. Laia czuła, jak jej serce bije szybciej. – Bo myślę, że osoby z tego nowego świata nie znają niektórych spraw z twojej przeszłości, prawda?

– Czego ode mnie chcesz? – Laia nie miała ochoty otwierać najmniejszej szczeliny, przez którą Ahmed mógłby się wcisnąć, ale bała się. Zadając to pytanie, niemalże widziała, jak jej rozmówca zaśmiał się na drugim końcu linii telefonicznej.

– Dajemy ci szansę, żeby z tym skończyć, zniszczyć ślady. Możesz je osobiście spalić. Co ty na to? Możemy się zobaczyć w jakimś miejscu, które sama wybierzesz, i porozmawiać jak cywilizowani ludzie? Powtarzam ci raz jeszcze: chcemy tylko załatwić sprawę i zapomnieć o niej jak najszybciej, żebyś mogła żyć własnym życiem i żebyśmy i my mogli zająć się naszym. Dla nas to też nie jest proste. Przybywamy z zupełnie innego świata, w którym oboje zajmowaliśmy kiedyś całkiem inne miejsca niż teraz. Przykro mi, ale tak zostałem wychowany i tak żyłem. Nie jest mi łatwo zaakceptować obecną sytuację, a mimo to staram się. I szczerze mówiąc, myślę, że nikt w obozie nie zdołałby tego zrozumieć.

– Trudno mi uwierzyć w to, co mówisz. Bardzo trudno.

– Dawniej nie miałaś nawet prawa zastanawiać się nad tym. Korzystaj z niego teraz.

– Muszę się rozłączyć. Zadzwonię do ciebie.

– Nie, to ja zadzwonię. Rozumiem, że musisz to przemyśleć, ale ja ci proponuję nowe życie. A jeśli wydaje ci się, że już je masz, to oszukujesz się, i wiesz o tym lepiej niż ktokolwiek inny. Dobranoc, Laia. Nie chcę, żeby twój narzeczony musiał przeze mnie czekać. Zimna ryba nie jest dobra, tak jak i zbyt zimne wino – jak sama zresztą twierdzisz.

Kiedy połączenie zostało przerwane, Laia poczuła wielki ciężar w nogach, jakby tam właśnie skumulowało się całe napięcie, którego doświadczyła. Nie zdając sobie nawet sprawy z tego, co robi, usiadła na drewnianej ławce, z dłonią wciąż zaciśniętą na telefonie i z błędnym wzrokiem. Nie była w stanie się ruszyć i czuła, jak jej ciało przenika zimno. Z letargu wydobył ją głos nieznajomego mężczyzny.

– Mam panią gdzieś zawieźć, señorita? – Taksówkarz musiał aż nacisnąć klakson, żeby zwrócić jej uwagę.

Laia rozejrzała się w koło, jakby bała się czyjejś obecności, wstała szybko i weszła do samochodu.

– Dokąd jedziemy? Dobrze się pani czuje?

Taksówkarzowi wystarczyło jedno spojrzenie na jej twarz, żeby ruszyć w drogę. Kurs był krótki, ale okolica niezbyt nadawała się do samotnych spacerów dla młodej kobiety, która wydawała się nieco oszołomiona i zagubiona. Taksówkarz zbyt wiele już w życiu widział. Nie chciał być świadkiem kolejnych przykrych zdarzeń.

Po niecałych pięciu minutach Laia otwierała bramę swojej kamienicy.

Lustro w windzie pomogło jej wziąć się w garść. Uszczypnęła się w policzki, żeby odzyskały trochę koloru, zwilżyła językiem wargi i przygładziła zbuntowane włosy po zdjęciu wełnianej, beżowej czapki, którą nakrywała głowę. Zauważyła, że ma wilgotne dłonie: na jej włosach pozostały po nich połyskliwe ślady, podobne do tych, jakie pozostawia po sobie w parku topniejący szron albo rosa. Chciała prezentować się choćby w miarę normalnie, żeby jej wygląd nie zdradzał niepokoju, który nie opuszczał jej po niedawnym telefonie. Oddychała głęboko, zadając sobie jednocześnie pytanie, dlaczego życie nieustannie wystawia ją na rozmaite próby. Przyrzekała już sobie jakiś czas temu, że stanie z losem twarzą w twarz, przestanie mu ulegać i nie pozostawi żadnych wątpliwości co do tego, że już więcej nie uda się mu jej zastraszyć, że od tej chwili sama będzie decydować o swojej przyszłości. Być może telefon od Ahmeda stanowił właśnie okazję, żeby spełnić to postanowienie, ale to ona sama, tylko ona sama, powinna o tym zadecydować. Nie była już w stanie znosić kolejnych pułapek, dalszych kłamstw, dalszych tajemnic przemilczanych przed osobą, którą najbardziej na świecie kocha.

Tak jak zdarzało się to często w ostatnich miesiącach, po raz kolejny ogarnęło ją wspomnienie Sandra i Letycji. Wciąż ją bolało, że odeszli, zanim pozwoliła im poznać swą najpilniej strzeżoną tajemnicę – prawdziwą, a nie te fantazje, które odważyła się im zaserwować po pierwszej wizycie Saharyjczyków. Był to z jej strony objaw miłości i zaufania, ale sparaliżował ją wówczas lęk przed pogardą. Czasami, gdy życie przyciska człowieka do ściany, trudno jest narazić się na niepewną reakcję osób, które się kocha. Nie jest łatwo samemu dochować tajemnicy, a jeszcze trudniej przewidzieć reakcję tych, którzy ją poznają.

Sprawdziła godzinę na tarczy swego nowego, kieszonkowego zegarka. Było już bardzo późno. „Ten zegarek przyniesie mi szczęście. Wiem to” – pomyślała. „Pomoże mi odmierzać mój własny czas”. Na razie niczego Juliowi nie powie. Tak będzie najlepiej, najwygodniej. Wychodząc z windy, wyciągnęła z torby klucze od domu. Były zaczepione na breloku w formie małego dzwoneczka. Dobrze znany odgłos kluczy otwierających zamek dodał jej otuchy. Myślała o domu, o przytulaniu, o pieszczotach, o poczuciu bezpieczeństwa. O miłości bezwarunkowej i wolnej od gróźb.

– Gdzieś ty była? – Julio wyglądał zabawnie w kuchennym fartuchu. Na jego widok Laia wybuchnęła śmiechem, który naiwnie próbowała powstrzymać, zatykając usta dłonią. – Chcesz żebym dostał zawału?

– Przypominam ci, że w tym związku wszystkie zawały przypadają mnie. – Powrót do domu wprawił ją w dobry nastrój. Potrafiła teraz ze wszystkiego żartować, nawet z rzeczy najpoważniejszych. Lubiła to uczucie, które chroniło ją przed zewnętrznym światem. – Obejmij mnie. Ale mocno, bardzo mocno.

– Dobrze się czujesz?

– Teraz już tak. Teraz mogę już przysiąc, że dobrze.

– Lubisz mnie trzymać w niepewności, co?

– Lubię cię trzymać. I przestań już mówić – powiedziała, całując go w usta. Potrzebowała go poczuć, bardziej niż usłyszeć jego słowa. Przynajmniej w tej chwili.

– Nie wiem, czy mi się to podoba – skłamał Julio, nie sprzeciwiając się ustom ani dłoniom narzeczonej, szukającym bliskości. – Robisz ze mną, co chcesz. Jesteś panią mojego życia.

Laia otworzyła oczy, słysząc to wyznanie. Nie wiedziała, czy rzeczywiście sprawia jej przyjemność, ale rozumiała, że nie jest to odpowiednia chwila, żeby zadawać pytania. Jej ciało i umysł oddawały się już całkiem innym czynnościom. Dzięki nim czuła się bezpieczniej. Rytm i czas wyznaczała teraz sama.

Kiedy się o tym dowiedziała, poczuła ogromną radość. Wiadomość o przyjeździe Carlosa na święta Bożego Narodzenia, które chciał z nimi spędzić, była jedną z najlepszych, jakie mogła otrzymać. Tęskniła za nim. Co prawda rozmawiała z nim przez telefon kilka razy w tygodniu, a kontakt między nimi był bardziej regularny niż między Carlosem a jego własnym synem. W tym drugim przypadku przeszkodą były częste podróże Julia: życie na lotniskach, pośród samolotów, nie sprzyjało długim i szczerym rozmowom. Laia miała wielką ochotę zobaczyć Carlosa, uściskać go, spojrzeć mu w oczy i poszukać w nich tych wszystkich wspomnień, które się tam kryły. Chciała lepiej zrozumieć jego opowieści.

W dniach poprzedzających jego przyjazd zrobiła się nerwowa jak dziecko czekające na rychłe przyjście świętego Mikołaja. Bardzo chciała zobaczyć go jak najszybciej i to pragnienie kryło w sobie dawkę egoizmu: jego obecność była dla niej jak balsam. Przypominał jej rodziców, wspólne weekendowe kolacje, śmiech Sandra, otwierającego szeroko oczy w trakcie opowieści Carlosa o saharyjskich przygodach, uśmiech Letycji patrzącej na nich wszystkich jak na dzieci ulegające magii wyobraźni. Nadchodziły dni trudne do przetrwania, dni, w których nieobecność ukochanych osób stanie się zalegającym na sercu kamieniem.

Aby złagodzić niepokój, który odczuwała od czasu telefonu Ahmeda, Laia postanowiła zająć się przygotowaniami świątecznymi w dwóch zupełnie odrębnych sferach: kupno prezentów gwiazdkowych i odpowiednia dekoracja domu. Uzgodnili z Juliem, że to ona zajmie się wszystkimi szczegółami. W końcu miała więcej wolnego czasu. Postanowiła odłożyć lektury medyczne na czas poświąteczny: pierwsze Boże Narodzenie w Madrycie w nowym wcieleniu u boku Julia zasługiwało na to.

Po całym dniu biegania po sklepach, które przykuwały uwagę ogromnymi witrynami (mającymi wzmocnić konsumpcyjne nastawienie klientów) miała przed sobą już tylko jeden przystanek: sklep ze starociami w dzielnicy Madrid de los Austrias20. Od pewnego czasu myślała o tym, żeby spełnić obietnicę, którą złożyła miłemu właścicielowi antykwariatu. Postanowiła tam wrócić, i to z zegarem piaskowym, który dostała w prezencie od Carlosa. Po drodze usiłowała przypomnieć sobie zapach tego miejsca, ale nie potrafiła go przywołać. I ta niemożność w pewnej mierze wzmacniała jej chęć, by jak najszybciej stanąć w drzwiach sklepu.

Właściciela „Amrouka” zastała w tym samym miejscu, w którym widziała go pierwszego dnia: znów siedział na małym taborecie wyściełanym skórą. Jego ciało zostało przez to zmuszone do wyciągnięcia się, żeby dosięgnąć drewnianego stolika, na którym znajdowała się kolekcja przedmiotów o metalicznym połysku oraz zbiór narzędzi. Było to stanowisko pracy oświetlane intensywnym światłem rzucanym przez małą lampkę oliwną stojącą po jednej stronie stolika. Na drugim jego końcu leżała książka oprawiona w lśniące płótno w krzykliwym kolorze. Podczas poprzedniej wizyty Lai książka była zamknięta. Wszędzie panował taki sam wystudiowany bałagan jak wcześniej. Książki i fotografie, lustra i listy, świeczniki i filiżanki… Lai sprawiało przyjemność przeobrażanie się w pasażerkę machiny czasu, które stawało się jej udziałem natychmiast po przekroczeniu progu sklepu.

– Nasza piękna dziewczyna – powiedział Germán, podnosząc wzrok znad binokli. – Już się bałem, że zegarek ci się popsuł i nie wiedziałaś, kiedy wrócić.

Laia roześmiała się, słysząc te słowa. Zauważyła, że tym razem mówił jej na ty, jakby byli przyjaciółmi.

– Nie mogłam przyjść wcześniej. Ale przyniosłam to, co obiecałam – oznajmiła, wkładając jednocześnie rękę do torby, którą miała przewieszoną przez pierś jak konduktorzy. Troskliwie wyciągnęła małą paczuszkę otuloną w czerwony sztruks. Odwinęła materiał i zauważyła, że twarz niedużego człowieczka natychmiast rozbłysła.

– Mogę obejrzeć? – spytał lekko drżącym głosem. Laia nie wiedziała, jak interpretować ten dziwny ton i doszła do wniosku, że może to świadczyć o kwalifikacjach dobrego antykwariusza. Wiedziała, że oczy takich profesjonalistów potrafią zauważyć szczegóły przedmiotu, których reszta ludzi nigdy nie dostrzeże. Nie wiedziała, że w tym wypadku chodziło o coś więcej.

Germán ujął klepsydrę w dłonie z niezwykłą ostrożnością, jakby się bał, że wyrządzi jej krzywdę. Wpatrywał się w nią przez dłuższą chwilę i skoncentrował wzrok na napisie wykonanym złoconymi literami na czerwonawym drewnie, z którego wykonana była osłona zegara.

„Oto jest ziemia, która rośnie w twojej krwi i ty rośniesz. Jeśli zgaśnie w twojej krwi, zgaśniesz i ty” – przeczytał cichym głosem, jakby jakiś węzeł zacisnął mu się w gardle. Potem przeniósł wzrok na Laię. – To piękny przedmiot. I mówisz, że dostałaś go od teścia?

– Tak, to była jego klepsydra. Podarował mi ją, kiedy kończyłam siedemnaście lat. Od tego czasu nie rozstawałam się z nią. Podoba się panu?

– To coś więcej. To wyjątkowy zegar. Jest jak pokarm dla duszy. – Laia spojrzała na niego z uśmiechem. Nie do końca rozumiała, co jej rozmówca ma na myśli, ale jego słowa sprawiały jej przyjemność. – Powiedz mi jeszcze, czy twój teść mieszka w Madrycie? Myślisz, że miałby ochotę tu wpaść? Ktoś, kto wybrał coś tak pięknego na prezent dla ciebie, powinien poznać moje skromne gospodarstwo. Jestem przekonany, że spodobałoby mu się. A ja byłbym zachwycony spotkaniem z nim.

– Mieszka w Huesca… ale przyjeżdża do nas na Boże Narodzenie. Akurat jutro ma tu być i na pewno spodobałoby mu się w pana sklepie. Obiecuję, że go przyprowadzę. – Laia była zaintrygowana tym, co powiedział antykwariusz. – Dlaczego pan powiedział, że to szczególna klepsydra? Nigdy pan takiej nie widział?

– Widziałem, ale wiele lat temu. Ogarnęły mnie wspomnienia… miłe, ale odległe. Też będziesz coś takiego przeżywać, kiedy będziesz starsza i wpadnie ci w ręce coś wyjątkowego, związanego z przeszłością. To nie musi był przedmiot, czasem wystarczy zapach, czyjeś oczy, dźwięk czy podmuch wiatru na twarzy. Poczujesz się, jakby ktoś cię zamknął w machinie czasu i przetransportował do twojego prywatnego raju… to niezwykłe doznanie. Ale nie słuchaj starego dziada. Pewnie chcesz pobuszować między półkami. Tylko pamiętaj: trzeba znaleźć, a nie szukać. Nieoczekiwane odkrycia są zawsze najlepsze.

Germán wiedział, co mówi. Czasem coś, o czym nawet nie śnimy, zjawia się przed naszymi oczami, wywraca nasze życie do góry nogami i staje się największym ze skarbów. Widząc przyniesiony przez Laię piaskowy zegar, antykwariusz bez trudu zrozumiał, że oto może mieć przed sobą jeden z takich przedmiotów. Przynajmniej w tym roku znów zaczęło mu się podobać Boże Narodzenie.

∙ 10 ∙

Kiedy się w końcu przebudziła, pierwsza jej myśl poszybowała ku jednemu z podręczników medycznych. Zastanawiała się, czy w spisie treści znajdzie coś na temat świątecznej niestrawności wywołanej jedzeniem turrónów21 wszelkich smaków i kolorów, ale ciało kategorycznie odmawiało zrobienia choćby kroku. Lekki ból głowy też raczej nie pomagał. Nie musiała szukać żadnej encyklopedii medycznej, bo Julio wyjaśnił jej wszystko bardzo precyzyjnie.

– Cierpisz, mój aniele, na pijackiego kaca. I nic dziwnego. Wczoraj wypiłaś chyba więcej niż dotąd przez całe życie. Zrobię ci kawę – powiedział, wstając z łóżka, przy okazji racząc ją pocałunkami i uściskami. – Ciekawe, jak wytłumaczę ojcu, że ma synową, która się budzi z zatruciem alkoholowym. Będzie przerażony, chociaż na pewno przypomni sobie jakąś historię z Villa Cisneros, która cię wytłumaczy. – Laia popchnęła go delikatnie, żeby poszedł już po obiecaną filiżankę kawy.

Mimo bólu głowy czuła się szczęśliwa. Udało im się spędzić cudowny wieczór. Istotnie wypiła więcej szampana, niż powinna, ale ten nadmiar pozwolił jej uwolnić się od widm, które groziły zepsuciem kolacji. Jeszcze tego samego ranka Julio musiał lecieć do Wiednia. Na szczęście był z nią Carlos. Spędzał w ich domu kilka dni i w końcu Laia znalazła odpowiedni moment, żeby pokazać teściowi najbardziej urokliwy i magiczny sklep w Madrycie – „Amrouk”.

Spacery po starej dzielnicy miasta, podczas których trzymała teścia pod rękę, były wyjątkowym wydarzeniem. Przypominały jej dawne spacki z Sandrem i Brownym, na które chodziła w niedzielne poranki. Nie mogła powiedzieć, że zna już miasto dostatecznie, żeby pełnić funkcję doświadczonego przewodnika, ale przynajmniej była przewidująca i sporządziła spis wszystkich miejsc, które chciała z Carlosem odwiedzić. Trasa przewidziana na tamten dzień pod koniec grudnia była długa. Wszystko zostało w niej ujęte: po przejściu dzielnicy Madrid de los Austrias – i przeczytaniu tablic informacyjnych, wyjaśniających który ze sławnych aktorów, muzyków czy pisarzy ma związek z poszczególnymi kamienicami – zatracili się na placu Cascorro, degustując wino i wędrując po sklepach. Później trafili na Puerta del Sol, gdzie kupili los na loterię gwiazdkową22 w jednej z kolektur eksponujących dostępne numery na specjalnych wywieszkach lub drewnianych tablicach. Potem była przerwa na posiłek. Rozważali, czy zjeść dorsza zapiekanego w cieście, czy może krokiety z szynką w barze Labra, czy też gorący rosół z czarką wermutu u Lhardy’ego. Po posiłku podjęli marsz. Tego dnia teść Lai musiał sobie odpuścić zwyczajową sjestę.

Było wpół do piątej i zimowe słońce prawie skryło się już za horyzontem. Z rękami ukrytymi w wełnianych rękawiczkach i zapiętym pod szyję płaszczem Laia poprowadziła teścia w kierunku sklepu ze starociami. Byli już bardzo blisko.

– Najlepsze zostawiłam na koniec – wyznała Carlosowi. Nawet Julia nie zaprowadziłam w to miejsce, więc możesz się uważać za uprzywilejowanego.

– Nie strasz mnie… Wiesz, przed synem nie mam tajemnic – zażartował Carlos. Laia wybuchnęła śmiechem.

– Ja też nie. No, może trochę mam, ale już niedługo… Czy jesteś gotów wejść do świata, który pozbawi cię tchu?

– Jeśli później go odzyskam… To żart. Wchodźmy.

Laia zatrzymała go na progu.

– Jeśli po wyjściu zdołasz określić, czym w środku pachnie, dostaniesz ode mnie premię.

– No dobrze, dobrze, ale… Wchodzimy już? – spytał, zacierając ręce, żeby pozbyć się uczucia zimna, które towarzyszyło mu od dłuższej chwili. – A mówią, że to w Huesca jest zimno…

Słysząc dźwięk dzwoneczka zawieszonego nad progiem i schodząc po sześciu stopniach, Laia miała to samo uczucie, które towarzyszyło jej poprzednim razem: wydawało się jej, że znalazła się w bajkowym świecie Hansa Christiana Andersena. Wnętrze sklepu oświetlone było złocistym światłem, które nadawało mu magicznego wyglądu, bardziej gwiazdkowego niż zwykle – choć był to jeden z niewielu sklepów pozbawiony jakichkolwiek świątecznych dekoracji.

– Proszę chwilkę zaczekać. – Głos Germána dobiegł zza zasłonki, która oddzielała sklep od magazynu, miejsca dla Lai niemal świętego. – Proszę się rozejrzeć, za chwilę do państwa wyjdę. – Doświadczenie pozwalało właścicielowi sklepu stać się swego rodzaju jasnowidzem: słysząc dzwoneczek przy drzwiach i odgłos kroków na schodkach, potrafił ocenić, czy do sklepu weszła jedna osoba, dwie, czy więcej. Nigdy się nie mylił.

Laia nie odpowiedziała: zwróciła się w stronę Carlosa i oboje zaczęli myszkować po kątach sklepu, wpatrywać się w malarskie pocztówki, w drewniane laski z rączkami z aluminium lub kości słoniowej w kształcie zwierząt, różnych przedmiotów albo nawet ludzkich twarzy, będące zapewne świadectwem egocentryzmu dawnego właściciela.

– Słucham państwa. – Człowieczek uchylił zasłonkę, która skrywała drzwi od magazynu, zamknięte już teraz na klucz. – Znaleźli państwo coś, co przyciągnęło państwa uwagę, poruszyło jakąś strunę w duszy? O, piękna dziewczyna! Jakże się cieszę, że cię znowu widzę…! – Właściciel stanął jak oniemiały. Nie mógł zrobić ani kroku dalej. Carlos stał obok Lai, oglądając przewodniki w jednej z gablot. Germánowi zajęło kilka sekund, żeby się domyślić – czy raczej zrozumieć z całą pewnością – że to właśnie jest człowiek, który podarował Lai piaskowy zegar. Człowiek, którego on sam poznał w całkiem innych okolicznościach, tysiące kilometrów od Madrytu…

Carlos usłyszał, że Laia go woła, i zbliżył się do niej i Germána, który zdążył pomyśleć, że w gruncie rzeczy wygląd mężczyzny niewiele się zmienił. Miał wrażenie, że jego wzrost, wynoszący niegdyś metr osiemdziesiąt, teraz nieco się zmniejszył, ale w dalszym ciągu był to człowiek wysoki. Nie uległ zmianie także jego sposób poruszania się, krok, spojrzenie – nawet gest wyciągania ręki do uścisku.

– Bardzo mi miło, jestem Carlos. Laia nie przestaje mi opowiadać o panu i pana sklepie – powiedział z uśmiechem. Antykwariusz popatrzył na niego tym razem już z pewnością, ale jednocześnie nieufnie, jakby spoglądał na widmo, które przybyło z innej epoki. Tak, to był na pewno on.

– Carlos Álvarez de Mena? To naprawdę ty? – W oczach Carlosa zobaczył znak zapytania. Było oczywiste, że teść Lai nie poznaje go. Wydawało się to niemożliwe. – Nie wiesz, kim jestem?

Jego rozmówca przyglądał mu się, badając każdy centymetr jego twarzy, śledząc każdy jego ruch, zagłębiając się też w jego spojrzeniu i poszukując tam jakiegoś śladu, który pomógłby mu uchwycić właściwe wspomnienie. Dręczyło go poczucie, że jest inwigilowany. Kim był ten człowiek? Czy naprawdę się znali? Jego umysł pracował na pełnych obrotach, przeskakując w wyobraźni od twarzy do twarzy, od wspomnienia do wspomnienia – aż w końcu ktoś wysłuchał jego próśb.

– Niemożliwe. Germán? Germán Martín Rendueles? – Carlos wzniósł ręce i złapał się za głowę, jakby potrzebował ją podtrzymać w celu przeszukania pamięci. Germán w tym czasie uśmiechał się, a mina, jaką zrobił, uwydatniała spory dołeczek w prawym policzku. To był ostateczny argument: Carlos rozpoznał zagłębienie w skórze, które prawie czterdzieści lat wcześniej, na początku lat siedemdziesiątych, uczyniło z Germána pierwszego zalotnika w Villa Cisneros. – To ty!

Germán i Carlos nie mogli oderwać od siebie wzroku, a w końcu porzucili wszelkie wątpliwości oraz słowa i padli sobie w objęcia.

– To wy się znacie?

Laia przyglądała się tej scenie oczami wielkimi jak spodki. Ale na postawione pytanie nie otrzymała żadnej odpowiedzi – tak jakby mężczyźni jej nie słyszeli. Zaskoczenie i ładunek emocjonalny utworzyły wokół nich swego rodzaju niewidzialną błonę, która uniemożliwiała im usłyszenie czegokolwiek, co docierało z zewnątrz. Mogłaby na ich oczach unieść własnymi ramionami pół miasta, a oni i tak by niczego nie zauważyli. Dopiero po chwili lawina ruszyła: tak, znali się, znali jak bracia!

Germán był o osiem lat starszy od Carlosa. I o parę lat wcześniej przybył do hiszpańskiej kolonii w Afryce, gdzie stali się nierozłączni. Germán pracował jako inżynier w fabryce nawozów fosforowych Fos Bucraa, co pozwalało mu na podróżowanie po całej Saharze Zachodniej, gdzie dokonywał inspekcji urządzeń należących do Saharyjskiego Przedsiębiorstwa Górniczego Enminsa, jak nazywała się jego firma w latach 1962–1968. Był dobry w swoim fachu: otrzymał wiele propozycji pracy od innych przedsiębiorstw działających w tym regionie i zajmujących się badaniami fotogeologicznymi albo pozyskiwaniem wody z odwiertów pozostałych po poszukiwaniach ropy. Zainteresowane były nim między innymi takie firmy jak Wiercenia Iberyjskie oraz United Geophysical. Ale nie dał się skusić: Fos Bucraa oferowało wygodę, dobrą pensję i to, co bardzo sobie cenił, czyli swobodę poruszania się.

Ze względu na znaczne odległości między poszczególnymi instalacjami na pustyni władze firmy postanowiły budować w ich sąsiedztwie biura, warsztaty i mieszkania – zarówno dla Hiszpanów, jak i dla miejscowych. Chciano w ten sposób wyeliminować codzienne podróże między Al--Ujun i Bucraa. Stanowisko i obowiązki Germána umożliwiały mu mieszkanie w Villa Cisneros, w którym codzienne życie było spokojniejsze niż w Al-Ujun.

– To oaza na środku pustyni – opowiadał, odnosząc się do małego, zarybionego strumienia, którym szczyciło się miasto. – Można się tam nachylić nad wodą i zobaczyć ławice ryb. Można je łowić rękami, bez wędki, bez sieci, bez niczego!

Na dodatek – jak opowiadał – dzięki swej funkcji mógł się poruszać po terenie niemal jak prawdziwy Berber, zamiast chodzić codziennie do biura. Zawsze był wolnym duchem i posada w firmie Fos Bucraa dawała mu to, czego potrzebował. Najbardziej lubił wizytować skomplikowane konstrukcje inżynierskie: ciągnące się przez pustynię na odległość ponad 100 kilometrów taśmy transportowe, którymi przesyłano materiał wydobywany w kopalniach.

Złoża fosforytów usytuowane były w północnej strefie Sahary Zachodniej, 107 kilometrów na południowy wschód od Al-Ujun i 100 kilometrów od wybrzeża Atlantyku. Kiedy odkryto obecność fosforytów w tym rejonie, zdano sobie sprawę z pilnej konieczności transportowania minerałów wydobywanych w kopalni do stolicy. Konieczne było przy tym pokonanie dużych połaci pustyni. W pierwszej chwili wierzono, że najlepszym sposobem będzie kolej, ale niekorzystne warunki meteorologiczne uniemożliwiły to rozwiązanie; poza tym byłby to transport niezwykle kosztowny. I wówczas grupa hiszpańskich inżynierów wpadła na pomysł utworzenia największego na świecie, zautomatyzowanego pasa transmisyjnego, istniejącego do dziś i zdolnego do transportowania przez pustynię 10 milionów ton rocznie na odległość 100 kilometrów.

Po Zielonym Marszu i aneksji tamtejszych terytoriów przez Maroko Hiszpania utraciła instalacje, a także prawo do wydobycia fosforytów i korzyści z produkcji nawozów, która – według niektórych obliczeń – wynosiła 600 000 ton rocznie, przy czym wielkość zasobów – zakładając wydobycie pełnymi mocami przerobowymi – szacowano na ponad trzy stulecia. Zanim to nastąpiło, na środku pustyni wybudowano dosłownie z niczego sieć zakładów przerabiających fosforyty, wykorzystujących najbardziej zaawansowane technologie. I Germán miał w tym swój udział.

Dość szybko skomplikowana sieć urządzeń zaczęła wymagać zatrudniania wielu pracowników. Także i w ten obszar działania firmy wkroczył późniejszy antykwariusz. Wielokrotnie działał jako mediator między przedsiębiorstwem a pracownikami, był też swego rodzaju pełnoetatowym łowcą głów, nieustannie rozglądającym się za wykwalifikowanymi robotnikami, którzy mogliby być przydatni dla firmy zarządzającej eksploatacją złóż fosforytów. Zatrudniał zarówno inżynierów, księgowych, urzędników i sekretarki, jak i robotników do kopalni, cieśli, elektryków i kierowców ciężarówek. Nietrudno było znaleźć kandydatów, bo firma oferowała dobre pensje i mieszkania – przede wszystkim w przypadku Hiszpanów, których płace szybko rosły: podczas gdy mechanik na Półwyspie Iberyjskim zarabiał tygodniowo 600 peset, mężczyzna na podobnym stanowisku w Fos Bucraa mógł osiągać miesięcznie dochód w wysokości 20 000 peset.

Germán szybko zyskał sympatię Saharyjczyków, a także Hiszpanów pracujących i mieszkających w mieście. Był człowiekiem serdecznym, miłym, zabawnym i zawsze gotowym pomóc lub rozstrzygnąć spór… A konflikty wybuchały w jego miejscu pracy dość często z powodu źle pojętej dumy zarówno miejscowych, jak i kolonistów. Nierzadko były to spory – zgodnie z terminologią używaną w tamtym regionie – między Hiszpanami a Europejczykami. Ten ostatni termin był przez niektórych stosowany w celu odróżnienia przyjezdnych od miejscowych, choć wówczas i tak wszyscy byli jeszcze Hiszpanami. Germán potrafił zażegnać drobne zarzewia pożarów stosownym żartem, poklepaniem po plecach i paroma słowami, które działały jako prawdziwe środki gaśnicze. Wydawało się, że jest do tego wręcz stworzony. Znał Saharyjczyków i uważał ich za ludzi honoru, szlachetnych, lojalnych, prostodusznych, dobrze wychowanych, sprawiedliwych – „kulturalnych z urodzenia”, jak zwykł ich określać. Według niego w niemal każdym aspekcie życia bardziej przypominali Mauretańczyków niż ludność Maroka bądź Algierii. Kiedy w Bucraa zdarzały się problemy, wiedział, że Saharyjczycy na swoim terenie będą umieli sami je rozwiązać w obrębie jednego plemienia. Jeśli zaś sprawa miała szerszy zasięg, trafiała do trybunału międzyplemiennego. Ale Germán umiał znajdować rozwiązania, które wszystkich zadowalały. To był niezwykły dar. Nazywano go „człowiekiem-zgodą”; dzięki temu mógł poruszać się po Villa Cisneros, jakby był rodowitym synem tej ziemi.

Był mężczyzną dość atrakcyjnym, przystojnym, niewielkiej postury, ale elokwentnym i obdarzonym radosną naturą. Owe przymioty z nawiązką rekompensowały brakujące centymetry wzrostu.

– Jestem przy tobie jak kropka nad i, kochany mistrzu – żartował sam z siebie, widząc, jak wygląda przy Carlosie mierzącym metr osiemdziesiąt wzrostu.

Oczywiście ta skromna postura w niczym mu nie przeszkadzała.

– W życiu nie można mieć wszystkiego… chociaż warto próbować – mawiał zwykle.

Jego lekko szelmowskiego uśmiechu i charakterystycznego dołeczka w policzku nie powstydziłby się żaden filmowy amant; również i kobiety w Villa Cisneros, włącznie z autochtonkami, nie przechodziły wobec tych cech obojętnie. Germán zawsze potrafił radzić sobie z tymi delikatnymi sprawami, wiedząc, że jakikolwiek fałszywy krok albo nieporozumienie na tym polu mogą przekształcić się w beczkę z prochem.

To właśnie on poznał Carlosa z ojcem Camilem z kościoła pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny z Carmen.

– Robi się gęsto od Hiszpanów, ojcze. Niedługo będzie musiał ojciec rozbudować kościół, bo wszyscy się nie pomieszczą – zwykł mawiać w trakcie pogawędek w barze Los Pinchos.

Don Camilo śmiał się z tych słów, choć nie widywał Germána w kościele z taką regularnością, jakiej by sobie życzył. I korzystał z okazji, żeby mu to wypomnieć.

– Ależ, ojcze, ja jestem wielkim zwolennikiem ojca – odpowiadał Germán. – W znacznie większym stopniu niż pierwszego proboszcza w tej parafii, który mówił, że posąg z Tacoronte23 jest bardzo podobny do prawdziwego Chrystusa, i pokazywał dzieciom nieme filmy o rycerzach.

– A cóż ty możesz wiedzieć o parafiach i proboszczach? – powiedział wyniośle don Camilo, na co Germán odezwał się równie poważnie:

– Nic. Ani o rycerzach, ojcze, a tym bardziej o niemym kinie.

Carlos i Germán wybuchnęli głośnym śmiechem, a słuchająca tej opowieści Laia także uśmiechnęła się od ucha do ucha. Siedzieli w trójkę na niskich taboretach, które właściciel „Amrouka” wyciągnął z zaplecza. Już niemal od godziny obaj mężczyźni opowiadali rozmaite stare historie.

– A zegar piaskowy był jego, łobuzie, to akurat dobrze zapamiętałem – powiedział Germán, uderzając pięścią w stół. – Nie mogło być takiego drugiego, tylko jeden. Widziałem, jak go robiono. Wyjątkowa sztuka. Kiedy Laia mi go pokazała, pomyślałem w pierwszej chwili, że proboszcz z Villa Cisneros zrzucił sutannę i pewnego dnia wkroczy do mojego sklepu ze swoją synową.

Obaj dostali ataku śmiechu, co nie zdarzało im się od lat. Nie mogli uwierzyć, że znów się spotkali i przenoszą do teraźniejszości stare czasy. Czuli się szczęśliwi, choć było to szczęście z posmakiem nostalgii.

– Gdyby don Camilo cię słyszał… – Carlos uśmiechnął się, przypominając sobie proboszcza kościoła Najświętszej Marii Panny z Carmen w Villa Cisneros, z którym przeżył tyle dobrych chwil w czasach, kiedy pracował jako nauczyciel w ostatniej hiszpańskiej kolonii na ziemi afrykańskiej. – Podarował mi tę klepsydrę, kiedy się żegnaliśmy.

I opowiedział staremu przyjacielowi oraz Lai, w jaki sposób krótko po przybyciu w nowe miejsce na początku lat siedemdziesiątych ofiarował księdzu land rovera.

– Ja już go nie potrzebowałem, a don Camilo mógł w tamtych okolicach zrobić lepszy użytek z samochodu.

W rewanżu proboszcz podarował mu piaskową klepsydrę, którą zawsze przechowywał w zakrystii kościoła.

– Dobrze wyszedłeś na tej wymianie – orzekł Germán. W jego słowach nie było najmniejszego śladu ironii.

– Dokładnie to samo usłyszałem od niego – że jestem zwyciezcą. Powiedział mi: „Pilnuj dobrze tego zegara, bo zawiera w sobie coś najcenniejszego, co może się stać udziałem człowieka na tym świecie: czas i cierpliwość, żeby go obserwować”. – Pamięć podsunęła rozemocjonowanemu Carlosowi słowa, które usłyszał tamtego brzemiennego w skutki dnia, kiedy był zmuszony pożegnać się ze wszystkimi i zniknąć najszybciej, jak się da. Po twarzy przemknął mu teraz cień, który zgasił błysk rozświetlający od kilkunastu minut jego spojrzenie.

W głowie Lai też rozbrzmiewało echo tej historii. Była pod jej wrażeniem i przyglądała się teściowi, jeszcze bardziej niż dawniej doceniając wagę i symboliczne znaczenie otrzymanego prezentu. Obok niej obaj mężczyźni objęli się mocno ramionami, jakby bali się kolejnej rozłąki. Jak mogli zniknąć sobie z pola widzenia? Dlaczego się nie szukali? Powinni przecież spróbować. Germán był w tamtych czasach dla Carlosa wszystkim: przyjacielem, powiernikiem, bratem i wielkim strażnikiem tajemnic, które mogłyby wyrządzić różnym ludziom ogromną krzywdę, gdyby zostały ujawnione. Obaj wiedzieli, co naprawdę kryje w sobie ten wielki ocean piasku i dlaczego miłość do pustyni, tak typowa dla Saharyjczyków, wydaje się tak przygnębiająco niezrozumiała dla ludzi nienależących do tamtej ziemi.

Germán postanowił rozpędzić widma przeszłości, które groziły, że zmącą radość ponownego spotkania przyjaciół.

– Więc podarowałeś mu land rovera? To był prawdziwy klejnot.

– Ten samochód mógł wszystko wytrzymać.

– Zgadzam się, że był w stanie przetrwać sirocco, ale chciałbym zobaczyć, jak mknie przez Villa Cisneros z don Camilem wygłaszającym kazanie na przednim siedzeniu.

Ponownie rozległ się śmiech.

Właśnie w tym land roverze przemierzyli pół pustyni aż do Al-Ujun: ponad 800 kilometrów wzdłuż wybrzeża – i to tylko po to, żeby spędzić pierwszą Wielkanoc poza Hiszpanią razem z dwoma innymi kolegami. Był to pomysł Germána – jakżeby inaczej. Carlos zaskarbił sobie u przyjaciela sporo szacunku, włączając się w tę przygodę, która wydawała mu się dość niebezpieczna, ale nie miał przecież wyboru… Poprosili o przepustkę hiszpańskiego wojskowego, który w firmie był ich szefem, i wrzucili dwa plecaki na tylne siedzenie terenówki, którą Kanaryjczyk właśnie kupił za 270 000 peset. „To naprawdę za darmo” – jak wyraził się poprzedni właściciel. Zabrali minimum rzeczy. Ot, dwóch hiszpańskich turystów podróżujących nie wiedzieć dokąd.

– A kiedy tylko ruszyliśmy, Carlos sięgnął do schowka na rękawiczki i zapytał mnie, czy zabrałem mapę drogową – przerwał opowieść Germán, śmiejąc się.

Carlos, w którym nie rozwinęła się nadmiernie natura poszukiwacza przygód, był przekonany, że bez mapy skazani są na pobłądzenie gdzieś na środku pustyni. Germán musiał się mocno natrudzić, żeby mu wytłumaczyć, że na Saharze nie ma asfaltowych szos i ludzie podczas podróży korzystają z torów, które są po prostu śladami pozostawionymi przez przejeżdżające wcześniej ciężarówki.

– Powiedział mi: „Asfalt znajdziesz w mieście, mistrzu, a tu jest tylko piasek. Kłopoty zaczynają się wtedy, kiedy zaskakuje cię burza. Cholerstwo zasypuje wtedy wszystkie ślady”. Pamiętasz? – Carlos opowiadał to teraz Lai, wciskając swoje słowa pomiędzy kolejne kwestie wypowiadane przez właściciela sklepu. – I jak powiedział, tak się stało. Sirocco.

Nadeszła silna burza piaskowa, która postanowiła zabawić się ich kosztem. Przesuwała wydmy z miejsca na miejsce niczym figurki szachowe i zacierała ślady, których Carlos trzymał się do tej pory jak wskazań kompasu. Nie można było jechać dalej, było to zbyt niebezpieczne. Mieli przed sobą perspektywę spędzenia nocy w drodze i biorąc pod uwagę scenerię, nie była ona zbyt zachęcająca. Groziło im, że jeśli się zatrzymają, przysypie ich piasek, z kolei jeśli tego nie zrobią, zgubią się na środku pustyni, bo widoczność była równa zeru… W tej sytuacji nie pozostawało zbyt dużo przestrzeni na optymizm. Na szczęście w towarzystwie Germána ta przestrzeń zawsze się poszerzała.

– Słońce się schowało i temperatura zaczęła błyskawicznie opadać. Zrobiło się zimno jak w najgorsze zimowe dni w Huesca. Nie wiedziałem, co robić. Popatrywaliśmy jednym okiem na burzę, a drugim na wskaźnik paliwa. Nagle Germán zaczął otwierać okno w samochodzie. Przysięgam, że chciałem go zabić. A on pokazywał mi coś na zewnątrz. Wyciągał rękę jak Kolumb, kiedy odkrywał Amerykę. „Tam! Widzisz? Tam jest światło, patrz!”.

– Byłem przekonany, że to musi być namiot, w którym ktoś zostawił zapaloną lampkę oliwną, bo chyba nikt nie byłby tak szalony, żeby rozpalać ognisko przy tej ilości sypiącego piasku.

Skierowali land rovera w stronę światła i zastanawiali się, jak zostaną przyjęci w czasie sirocco. Germán nie miał wątpliwości, że nie będzie żadnych problemów. „To najbardziej gościnny lud na ziemi. Są gotowi przyjąć w środku nocy każdego, kto zapuka do ich drzwi, choćby był całkiem nieznajomy. Dzięki temu są mniej zależni od kaprysów przyrody i pomagają sobie wzajemnie w znajdowaniu pożywienia. Już czuję zapach herbaty, którą nam zaparzą, kiedy tylko wejdziemy. Ale co z tobą, Carlitos? Jesteś taki blady. Uspokój się, wszystko jest pod kontrolą, ja tu wszystkiego uczyłem się od najlepszych”. Carlos miał zawsze wątpliwości, czy rzeczywiście tak było, ale dość często wydawało się to całkiem prawdopodobne. Wystarczyło popatrzeć, z jaką zręcznością Germán zawiązał swojemu towarzyszowi czarny turban. „To cię ochroni przed wiatrem i piaskiem – powiedział, obwiązując pas tkaniny wokół własnej głowy – i staraj się mieć zamknięte usta, jeśli nie chcesz, żebyśmy musieli wyciągać z ciebie piasek odkurzaczem. I mocno zamknięte oczy, jeśli nie chcesz przedwcześnie oślepnąć”.

– Po chwili dotarliśmy do namiotu. W turbanach na głowach przywitaliśmy się najlepiej, jak umieliśmy: salam aleikum – Germán powtórzył Lai tamto powitanie z takim samym bezbłędnym akcentem, z jakim wypowiedział je w obecności Saharyjczyków czterdzieści lat wcześniej. Rzeczywiście przyjęli ich z otwartymi ramionami i pozwolili spędzić u siebie noc.

Następnego ranka, kiedy o chłodzie i wietrze można już było całkiem zapomnieć, Germán przed wyruszeniem z namiotu przez dłuższą chwilę przetrząsał plecak. Wyciągnął z niego małe, szare radio tranzystorowe z metalizowanym głośnikiem. Wręczył je Omarowi, mężczyźnie, który ich gościł w swym namiocie. Podarował mu też torbę cukru i trochę oliwy.

– Nie przesadzając, można powiedzieć, że nie było na świecie szczęśliwszego człowieka: radio okazało się najlepszym prezentem, jaki można było mu sprawić. Istniało wprawdzie ryzyko, że w rewanżu mógł nam podarować wielbłąda, gdyby go miał. Dla nich to był naprawdę najcenniejszy podarunek.

– Ale dotarliście w końcu do Al-Ujun? – spytała Laia.

– Dotarliśmy, dotarliśmy – odpowiedział jej teść z szerokim uśmiechem. – I często tam wracaliśmy.

– Czasami ratując się przed sirocco i piaskiem, a innym znów razem przed fruwającymi kamieniami! – Carlos nie dodał nic więcej: akurat to wspomnienie współgrało z jej wspomnieniem. Obaj mężczyźni wymienili spojrzenia, ale Laia nie wiedziała, jak zinterpretować ich milczenie. Widząc, że żaden z nich nic nie mówi, nie nalegała na dalsze wyjaśnienia.

Tak czy owak ta pierwsza pustynna przygoda zwiększyła podziw Carlosa dla „człowieczka od półuśmiechów”. Stopniowo Germán, który zawsze umiał dobrać właściwe słowa i wiedział, jak należy się zachować w każdej sytuacji – stał się jego prywatnym bohaterem, punktem odniesienia. Nigdy nie widywano go smutnego, przygnębionego, nigdy się nie denerwował ani nie wpadał w chwilową choćby złość. Wydawało się, że natura wykonała go z innego tworzywa niż resztę ludzi; wytrzymywał wszystko, nawet w najgorszych warunkach, podobnie jak pasta otrzymywana z mieszaniny piasku i wody, z której Saharyjczycy robili cegły, później suszone na słońcu, używane przy wznoszeniu budynków. Być może w Hiszpanii Germán przeszedłby obok Carlosa niezauważony, nie zawierając z nim nawet znajomości, ale w Villa Cisneros stał się kimś więcej niż przyjacielem Kanaryjczyka – stał się jego bratem. Taki rozwój wydarzeń możliwy był dzięki specyfice życia na pustyni. A teraz wdzięczność za ponowne spotkanie należała się Lai.

Myśli dziewczyny i Germána zdawały się biec równolegle, tak jak fale powstające na pustynnych wydmach.

– I pomyśleć, że nasze spotkanie zawdzięczamy don Camilowi, twojemu land roverowi i temu cudeńku… – powiedział antykwariusz. Tym razem to jego nawiedził duch przeszłości. – To musiało być przeznaczenie, Carlos, przeznaczenie.

Usłyszawszy to zdanie, Laia zapragnęła zasypać je lawiną słów, utopić to nieszczęsne przeznaczenie w milionie wyrazów, wszystko jedno jakich.

– Cudownie, że znów się spotkaliście. To cud bożonarodzeniowy. Coś takiego zdarza się raz w życiu. Ile osób ma szansę odzyskać przyjaciela z przeszłości, i to jeszcze w taki sposób? Trzeba to uczcić. To niewiarygodne…

– Laia, kochanie, oddychaj spokojnie – wtrącił się Carlos. Znał ją lepiej, niż sobie wyobrażała, i wiedział, że taki stan nadmiernego pobudzenia zdradzał pewną nerwowość, która może doprowadzić jej serce do niekontrolowanego galopu; chciał ją przed tym uchronić. – Masz rację. Trzeba to uczcić. Germán, musimy się znowu zobaczyć, zostało nam jeszcze dużo rzeczy do opowiedzenia, za długo milczeliśmy. Nie chcę, żeby cokolwiek miało nas znów rozdzielić. Wracam tu jutro z samego rana i jestem pewien, że Laia z przyjemnością będzie mi towarzyszyć.

Laia potwierdziła uszczęśliwiona: dla niej był to idealny pretekst, żeby spędzić kolejne, wyłączone z normalnego życia godziny w przytulnym miejscu, w którym można było schronić się przed czasem. Przyjaciele wymienili się numerami telefonów. Do końca świątecznych wakacji i wyjazdu Carlosa zostało jeszcze kilka dni, dających sporo okazji do dalszych spotkań.

– A poza tym Huesca nie jest aż tak daleko. Mamy wiele tematów do omówienia, bracie, tyle wspomnień. Nie wyobrażam sobie na to lepszego miejsca niż tutaj – Carlos rozpostarł szeroko ramiona, jakby chciał zamknąć w nich cały sklep przyjaciela. – W końcu udało ci się otoczyć wystarczającą liczbą przedmiotów, żeby stworzyć własny raj.

– Nawet ty się zdziwisz, kiedy wsadzisz nos w te regały. Chociaż wciąż czegoś brakuje – powiedział Germán, czyniąc aluzję do wspaniałego zegara piaskowego, który doprowadził do ich spotkania.

– Jak mawiał mój dobry przyjaciel – uśmiechnął się Carlos, trzymając rękę na ramieniu Germána w pożegnalnym geście – „w życiu nie można mieć wszystkiego… chociaż warto próbować”.

Carlos wiedział, że tylko w książkach i niektórych filmach science fiction udaje się odzyskać utracony czas, ale miał też świadomość, że to, co w pewnym momencie życia zabiera człowiekowi przeszłość, czasami zostaje mu zwrócone przez przyszłość, podane na srebrnej tacy, choć on wcale o to nie zabiega. Na nic zdałyby się lamenty obu przyjaciół nad tym, czego kiedyś zaniechali, ale byłoby niewybaczalnym błędem, gdyby nie wykorzystali faktu, że teraz życie puszcza do nich oko.

Kiedy Laia i jej teść wyszli z „Amrouka”, między płytami chodnika zagnieździły się już drobiny zimna, mróz zaczął lakierować jezdnie, a kłęby pary buchały z ust wszystkich, którzy odważyli się je otworzyć, zamiast zakryć je dwoma czy trzema zwojami szalika. Carlos objął Laię ramieniem. Nie była to najlepsza pogoda dla dziecka pustyni, ale chęć podzielenia się z teściem wrażeniami z tego, co właśnie się wydarzyło, była w niej silniejsza niż odruch szczelnego okrycia się: rękawiczki Lai wciąż jeszcze spoczywały w torbie.

– Chciałam zrobić ci niespodziankę, ale w końcu to wy mnie zaskoczyliście. Nigdy nie widziałam cię tak podekscytowanego.

– Jakżebym się miał nie ekscytować? Laio, musisz zrozumieć pewną rzecz: jesteśmy tym, kim jesteśmy ze względu na naszą przeszłość. Nie należy tego nigdy zapominać. Przeszłość jest jak łono matki: nigdy nie zdołasz zapomnieć, skąd wyszłaś, nigdy tego nie zmienisz. To jest tak nieodwracalne jak śmierć i dobrze jest zdawać sobie z tego sprawę, jeśli przyszłość ma cię nie przerażać. Rozumiesz to? – Laia przytaknęła, kiwając głową. – Jestem dumny ze swojej przeszłości, może nie ze wszystkiego, co wtedy mówiłem czy robiłem, ale zawsze, kiedy spoglądam wstecz, widzę rzeczy, które mi się podobają… I śmiałem się wtedy, dużo się śmiałem. Jeśli dziś widziałaś w moich oczach jedną czy drugą łzę, możesz być pewna, że to były łzy radości, a nie wstydu, strachu czy smutku. Przeszłość jest naszą prywatną własnością, najbardziej intymną fabryką uczuć. Od tego, jak ją traktujemy, zależy jakość i moc naszego – nazwijmy to – banku wspomnień.

Laia starała się zachować dokładnie w głowie te słowa. Carlos nie był tego świadomy, ale przekształciły się one dla niej w swoisty przekaz podprogowy, który stopniowo, z każdym stawianym krokiem, docierał do niej na nowo. Nigdy nie zdołasz zapomnieć, skąd wyszłaś, nigdy tego nie zmienisz. Kiedy tak szli do domu, Laia rzuciła okiem na ekran telefonu. Było tam zarejestrowane nieodebrane połączenie z nieujawnionego numeru. W ciągu minionych kilku godzin zauważyła trzy podobne połączenia, które wolała odrzucić. Postanowiła żadnych tego typu nie odbierać. Wiedziała, że mógł to być tylko Ahmed, nikt inny nie dzwonił do niej z niezidentyfikowanego numeru.

Jej myśli plątały się, rozbiegały się w przeciwnych kierunkach i walczyły ze sobą. Nie potrafiła ich uporządkować. Wahała się, jaką podjąć decyzję, zbyt wiele zastarzałych lęków ścierało się w niej z natłokiem marzeń czekających na spełnienie. Jednego tylko była pewna: czuła zazdrość o to, co powiedział przed chwilą Carlos. Ona też chciałaby doświadczać tego samego, kiedy spogląda wstecz. Chciałaby się uśmiechać, patrząc na swoją przeszłość. Może będzie musiała coś zrobić, żeby to osiągnąć.

Tej nocy żadne z nich nie zdołało zasnąć. W pokoju Carlosa wszystkie wspomnienia złączyły się, przybierając formę nieuleczalnej bezsenności: stały się cięższe niż jego powieki, które pozostawały czujne i nie zdradzały oznak słabości. W pokoju Lai walkę z sennością podjęły natomiast słowa jej teścia, i to one odnosiły zwycięstwo. Od dawna już żadne z nich nie spędziło nocy na czuwaniu. Ale żadne z nich nie wiedziało o bezsenności drugiego.

∙ 11 ∙

Laia znów wstawała z bólem głowy, choć tym razem przypisywała go przede wszystkim brakowi snu, a poza tym intensywnej i poplątanej gonitwie myśli, która męczyła ją przez całą noc. Na początku dnia poczuła chęć, żeby opowiedzieć komuś o swym zagubieniu, i kusiło ją, żeby na powiernika wybrać Carlosa, ale w końcu się nie zdecydowała. To było zbyt ryzykowne. Zdecydowała, że będzie jednak powoli realizować poprzedni plan, który pozwoli bliskim pozostawać z dala od jej własnych udręk.

Mogłaby opowiedzieć, jak Ahmed sprawił jej brutalne lanie, podczas gdy drugi mężczyzna przyglądał się temu nieporuszony, stojąc przy drzwiach, a trzeci – jak przypuszczała – był na czatach na ulicy, pilnując, żeby nikt nie odkrył, co dzieje się wewnątrz. Mogłaby powtórzyć obelgi i groźby, jakie wypowiedział tamten mężczyzna po to tylko, żeby ją zastraszyć i sprawować nad nią kontrolę. Mogłaby na nich donieść i położyć kres piekłu, które nie dawało jej spokoju… Tak, mogłaby. Ale strach przed tym, że prawda o niej i o relacjach, które istniały między nią a jej „rodziną”, wyjdzie na jaw, kazał jej zaniechać tego pomysłu jako zbyt niebezpiecznego. Wolała już pogrążyć się w strachu, niż żyć bez Julia, bo ktoś postanowi, że nadeszła pora, by wyjawić przed nim jej tajemnicę. Chciała go nadal kochać, być z nim, dzielić z nim życie, marzenia, plany. Wszystko – z wyjątkiem tamtej tajemnicy. Może pewnego dnia, ale jeszcze nie teraz… No i, rzecz jasna, kiedy nadejdzie właściwy moment, to ona, a nie Ahmed, weźmie na siebie ujawnienie prawdy. Gdyby miało stać się inaczej, nie dałoby się już tego cofnąć i żaden problem nie zostałby rozwiązany.

Opowie jeszcze jedno kłamstwo, zamiast wyznać prawdę.

Julio utknął w Wiedniu: poprzedniego dnia z powodu szalejącej śnieżycy odwołano jego powrotny lot, co zmusiło go do nieoczekiwanego postoju na lotnisku Schwechat. Godzina powrotu wciąż nie została jeszcze potwierdzona. Carlos i Laia spodziewali się, że przyleci wieczorem, ale do tego czasu mieli pozostać sami. Postanowili zacząć dzień od śniadania na mieście. Carlos – od przyjazdu do Madrytu – lubił jeść pierwszy posiłek dnia poza domem. To wprawiało go w dobry nastrój. Wokół było tyle uroczych miejsc, w których można było dostać kawę i dać się zaskoczyć croissantem oblanym czekoladą, wypełnionym kremem albo posypanym hojnie cukrem pudrem, że trudno wprost było zostawać na śniadanie w domu. Teść Lai był w Madrycie niecały miesiąc, a już miał dwa czy trzy ulubione miejsca – lokale z wielkimi oknami, przez które można było obserwować z bliska miejski ruch, czekając na smaczne śniadanie. Nabrał zwyczaju kupowania gazet, które potem czytał, pogryzając czekoladowego croissanta podgrzanego przez kelnera w piecu albo popijając specjalne cappuccino z chmurą pianki posypanej hojnie czekoladą w proszku. I właśnie to robili teraz wspólnie: Laia siedziała naprzeciwko Carlosa, przeglądając strony dziennika z ciepłą filiżanką w dłoni.

– „Atak na jeden z trzech hiszpańskich konwojów z pomocą humanitarną wysłanych do obozów w Tindufie. Sprawcy ataku pozostają wciąż nieznani” – czytała na głos. – Co za dzicz, cóż im to da…? – mamrotała pod nosem, zanadto pogrążona we własnych myślach. Miała smutną minę, świadczącą o zmartwieniach i troskach. Carlos przyglądał jej się z uwagą.

– Laia, znamy się już dość długo i widzę, że coś się z tobą dzieje. Nie mów mi, że czujesz tęsknotę za rodzinnymi stronami, że myślałaś o powrocie do obozu…

– Nie, nigdy mi to nie przyszło do głowy…

– Nie mów też, że nic szczególnego się nie dzieje – przerwał jej Carlos. Prowadzili podobne rozmowy już wiele razy, choć wcześniej Laia nigdy nie chciała na ten temat nic powiedzieć. Ale tego dnia owszem, miała na to ochotę.

– Nie chodzi o to, naprawdę, mylisz się. Tylko że… Wczoraj, kiedy cię widziałam z Germánem, jak się emocjonowaliście, wspominając to, co robiliście razem w młodości, i waszą radość ze spotkania po latach… i to, co mi powiedziałeś o patrzeniu w przeszłość z uśmiechem, choć nie wszystko, co się widzi, było pozytywne… – Przez chwilę znów miała wątpliwości i już zamierzała ugryźć się w język, tak jak robiła zawsze, ale ciągnęła dalej. – Opowiem ci coś, co chciałabym, żeby zostało między nami. – Zaczerpnęła tchu, a Carlos odłożył na talerz grzankę z oliwą i pomidorem, którą jadł. – Dzwonił do mnie Ahmed. – Zauważyła, że twarz jej rozmówcy się skurczyła. – Poczekaj, ja też tak zareagowałam, ale pozwól mi dokończyć. Powiedział mi, że jest w Hiszpanii i że się wstydzi swojego zachowania wtedy w domu. Znów tu przyjechał, wraca niedługo do obozu i zaproponował, żebyśmy się zobaczyli i porozmawiali spokojnie, bez napięć. A poza tym ma też dla mnie list od Nadiry i… No, nie wiem. Zaczęłam się zastanawiać.

Laia nie lubiła kłamać, ale zaskakiwała ją naturalność, z jaką w ostatnich czasach dopuszczała się łgarstw.

– Zdobyli lekarstwa dla niej? – spytał Carlos, wiedząc, jak ważna będzie odpowiedź Lai.

– Co? – Laia przez chwilę nie mogła zrozumieć pytania teścia. O jakie lekarstwa mu chodzi? – A, tak, tak… Chyba tak. Nie rozmawialiśmy na ten temat. Byłam trochę zdenerwowana, chyba mnie rozumiesz.

– Chcesz się z nim spotkać?

– Nie jestem pewna. Nie wiem.

– Tylko ty możesz podjąć decyzję, ale nie podobałoby mi się, gdybyś poszła sama. Jeśli naprawdę chcesz, żebym nie mówił o tym Juliowi, i zdecydujesz w końcu, żeby się spotkać z Ahmedem, musisz mi obiecać, że weźmiesz mnie ze sobą. W żadnym wypadku nie wolno ci pójść samej. Obiecujesz?

– Nie martw się. Nawet nie wiem, czy pójdę na to spotkanie. To wszystko to głupstwa, o których myślę od czasu do czasu, a że wczoraj rozmawialiśmy o przeszłości… Że to, co kiedyś przeżyłeś, trwa nadal, nie pochłonęła tego ziemia…

– Tak, ale nie zrób nic nieprzemyślanego. Słyszysz mnie?

– Nie zrobię. I żebyś był spokojny, powiem ci, że chyba nawet nie chcę go widzieć. – Właśnie się do czegoś przyznała i zaczynała żałować: zrozumiała, że zrobiła coś absurdalnego, egoistycznego, że udało jej się jedynie zmartwić teścia. – Jeślibym to zrobiła, to tylko po to, żeby załatwić sprawę z moim paszportem. Byłby to jeden z moich prezentów gwiazdkowych dla Julia.

I znów wszystko było kłamstwem.

Jej bliscy wiedzieli, że Laia nie ma paszportu od napadu w toalecie na dworcu autobusowym w Huesca. Julio doradzał jej tysiąc razy, żeby wyrobiła sobie nowy i nie ryzykowała problemów przy staraniach o przedłużenie karty stałego pobytu24, która traciła ważność za kilka miesięcy. Ale z takiego czy innego powodu Laia wciąż odkładała załatwienie tej sprawy. Być może dlatego, że wolała nie myśleć zbyt wiele o tamtym napadzie dokonanym przez „nieznanych sprawców”.

– Kilka dni temu poszłam na komisariat, żeby się dowiedzieć, jak wyglądają formalności, i poradzili mi, żebym wystąpiła o nowy paszport w ambasadzie Algierii. Jeden z policjantów powiedział mi, że powinnam przynieść fotokopię poprzedniego paszportu. Na szczęście miałam kopię w domu. Potrzebna też będzie stara karta pobytu i nie wiadomo ile jeszcze innych dokumentów.

Wszystko to było zgodne ze stanem faktycznym, a nie ma lepszego fundamentu dla zbudowania kłamstwa niż choćby cienka warstwa prawdy. Laia przypomniała sobie zdenerwowanie, które poczuła pewnego ranka, kiedy stawiła się pod numerem 12 przy ulicy General Oraá i urzędnik ambasady algierskiej zaczął jej z oszałamiającą prędkością recytować jak automat, jakie dokumenty będą jej potrzebne: wypełnione formularze, odpis świadectwa urodzenia na druku nr 12-S, kopia zaświadczenia o grupie krwi, ważne zaświadczenie z konsulatu, uzasadnienie pobytu za granicą, znaczki skarbowe za 2000 dinarów algierskich oraz zdezaktualizowany paszport albo zaświadczenie o jego zgubieniu lub kradzieży. „I proszę nie zapomnieć o dołączeniu dowodu zamieszkania: umowę o wynajmie, rachunek za prąd, gaz albo telefon. Oryginał i fotokopia. I proszę pamiętać: będzie pani musiała wnieść opłatę w kwocie 60 euro za zagubienie lub kradzież paszportu, na podstawie artykułu 62 ustawy finansowej z 1994 roku. I proszę nie przychodzić bez telefonicznego umówienia się w sprawie wydania paszportu lub biometrycznego dokumentu tożsamości. I…”.

Przez moment Laia potrafiła jedynie śledzić ruch warg urzędnika, bez rozróżniania słów i bez dostrzegania jakiejkolwiek logiki w niekończącym się potoku wypowiadanych przez niego słów. Kiedy skończył mówić, wręczył jej ulotkę informacyjną, zawierającą to samo, co właśnie wyrecytował. Było to zbyt skomplikowane. Jej plan był prostszy, choć wiązał się ze stawieniem czoła osobie, której nienawidziła najbardziej na świecie.

– Chciałabym mieć to wszystko za sobą, zanim przyjedzie Julio. Zobaczysz, jaką mu zrobię niespodziankę. Na pewno się tego nie spodziewa. Wiesz, że ciągle się ze mnie naśmiewa? Za każdym razem, kiedy pojawia się ten temat, strofuje mnie: „Nie mam ochoty żyć z nielegalną imigrantką”.

– Moje dziecko, z twoimi oczami i z twoim sercem… nie sądzę, żebyś mogła być „nielegalna” w jakimkolwiek zakątku świata.

– Wiem, po kim Julio ma tę umiejętność mówienia zawsze tego, co potrzebuję usłyszeć. – Wypiła kolejny łyk cappuccino, wciąż jeszcze ciepłego, i zlizała resztkę pianki, która pozostała na jej górnej wardze. – Wiem, że stracę całą sesję pełną wspaniałych wspomnień i opowieści, ale jeśli nie masz nic przeciwko temu, w czasie kiedy będziesz rozmawiał z Germánem, ja postaram się załatwić różne formalności. Mam nadzieję, że nie spóźnię się za bardzo, wszystko mam przygotowane, a w konsulacie powiedzieli mi, że na ogół nie ma dużych kolejek.

– I jest otwarte po południu? – zapytał zdziwiony Carlos.

– Tak, tak… Tak mi powiedzieli – skłamała znów Laia; o tej kwestii nawet nie pomyślała. – To z powodu różnych spraw, które chcą zamknąć przed końcem roku, a ponieważ już zostało mało…

– Jak na warunki hiszpańskie to prawdziwy cud.

– Umówiłam się też niedaleko stąd z przyjaciółką na kawę, w tej kawiarni, w której jedliśmy wczoraj śniadanie. Planujemy iść kupić kilka prezentów, ale nie zajmie nam to zbyt wiele czasu.

Te ostatnie słowa wypowiedziała na wypadek, gdyby się spóźniała – kolejnym kłamstwem było mówienie o „przyjaciółce” w mieście, w którym nie zdążyła jeszcze nawiązać takich relacji z kimkolwiek. Po chwili zadała sobie pytanie, czy nie popełnia nieostrożności, wymieniając miejsce spotkania. Przestraszyła się, że nie potrafi trzymać języka za zębami i mówi więcej, niż trzeba. Kiedy jednak po lunchu dotarli do „Amrouka” i Carlos z Germánem rozpoczęli swoje słowne potyczki, zrozumiała, że nie ma żadnego ryzyka: Carlos nie będzie jej szukał, bo zajmie go bez reszty dzielenie się wspomnieniami z przyjacielem.

– Na pewno wrócę, zanim zaczniecie drugą rundę opowieści. Obiecajcie mi, że tematy miłosne zostawicie na koniec. Bardzo się staracie omijać te kwestie, ale przecież nie uwierzę, że nic się nie działo. A wiecie, że często jestem w romantycznym nastroju… – zrobiła figlarną minę, która nadała jej twarzy dziecięcy wyraz – …no i lubię plotki. Obiecajcie, że nie zaczniecie beze mnie.

– To jakieś zwichnięcie, moja droga! Będę musiał to opowiedzieć synowi.

Kiedy Laia wychodziła już ze sklepu, Carlos zatrzymał ją na chwilę.

– Masz przy sobie zdjęcia?

– Co takiego? – Pytanie ją zaskoczyło. Po co jej zdjęcia? Nic nie rozumiała. Sama nie wiedziała, jak to się stało, ale jej podświadomość przywołała twarz urzędnika z ambasady algierskiej, jego usta i fragment przyspieszonej przemowy: „Cztery zdjęcia paszportowe, kolorowe, z aparatu cyfrowego, aktualne i wszystkie z tego samego ujęcia”.

– Fotografie, czy masz fotografie do paszportu?

– Tuż obok, na rogu, jest automat do zdjęć – poinformował ich Germán. – To potrwa mniej niż pięć minut i będziesz miała gotowe fotografie. Potem będziesz chciała wrócić i zrobić sobie więcej, wiem to z doświadczenia. Pójdę z tobą – postanowił. Laia nie miała wyboru i po chwili pozowała do zdjęcia.

– Gotowe – powiedziała, wkładając odbitki między strony książki.

– Poczekaj, zrobimy sobie wspólne – poprosił nagle Carlos – chyba nie mamy żadnego. Zawsze miałem na to ochotę.

Zaskoczyła ją ta propozycja, ale wydała jej się zabawna. Niewątpliwie na drugim zdjęciu wyszła korzystniej, bo zdołała się uśmiechnąć, jak to miała w zwyczaju. I to już było bardzo dużo.

– Weź na pamiątkę – powiedział Carlos, dając jej jedną z fotografii. – Resztę zachowam, żeby się chwalić piękną synową.

Laia odprowadziła go z powrotem do „Amrouka”, zeszła w dół po sześciu schodkach, ucałowała w policzek Germána i Carlosa, po czym wyszła stamtąd ze spokojem osoby, która wie, że jest chroniona na wszystkich flankach: po raz ostatni użyła kłamstwa, żeby odzyskać kontrolę nad swoim życiem, chwycić znów wodze w dłonie. Okłamała teścia, ale tylko częściowo: wróci do domu z paszportem w ręku i coś wymyśli, żeby wytłumaczyć, dlaczego nie jest to paszport nowy i w jaki sposób odzyskała stary. Nie mogła mu powiedzieć, że umówiła się z Ahmedem, a tym bardziej że to on ma u siebie dokument, który rzekomo ukradli jej nieznani sprawcy napadu na dworcu autobusowym. Będzie jeszcze czas, żeby wymyślić wiarygodną historię. Teraz nadeszła pora, żeby stawić czoła całkiem innym żywiołom i Laia potrzebowała zachować umysł i wszystkie zmysły w stanie najwyższej gotowości.

Było zimno, ale zauważyła, że jej bluzka nasiąka potem. Miała niebawem zobaczyć się z Ahmedem, który obiecał, że rozmowa przebiegnie przyjaźnie i że Laia dostanie dokumenty, dzięki którym będzie wolna i zdoła związać się z Juliem. W drodze kilkakrotnie żałowała, że idzie na to spotkanie – które zapowiadało się jako ostatnie i ostateczne. Kusiło ją, żeby odwrócić się o 180 stopni i wrócić do „Amrouka”, ale nie zrobiła tego. To ona wybrała tego ranka znajdującą się w centrum kawiarnię La Luna, bo lubiła to miejsce, czuła się tam wygodnie i uważała, że daje jej to pewną przewagę.

Kiedy znalazła się zaledwie o dwadzieścia metrów od celu, czuła potrzebę, żeby posłuchać głosu, który na pewno by ją odprężył i dał jej siłę, żeby stanąć twarzą w twarz z widmami przeszłości. Włożyła rękę do kieszeni i niezbyt zgrabnym ruchem chwyciła telefon komórkowy. Musiała zdjąć rękawiczkę, żeby nacisnąć klawisz, pozwalający szybko wybrać numer. Czekając na reakcję po drugiej stronie linii, niemalże słyszała odgłosy rewolucji, która dokonuje się w jej piersi. Odgłosy bijącego serca i przyspieszony oddech zagłuszyły wszystko inne. Laia nie słyszała nawet syreny karetki, która pędziła ulicą, ani klaksonu samochodu, który omal na nią nie wjechał. Jej przestrach zbiegł się w czasie z pierwszymi słowami Julia, bo to do niego należał głos, który pragnęła usłyszeć.

– Jak się miewa najpiękniejsza kobieta świata, która przypadkiem jest moją narzeczoną?

– Jest bezgranicznie zakochana w kimś, kto przypadkiem jest tobą.

– Właśnie miałem wyruszyć ci na spotkanie. Dzięki niebiosom i pewnemu wiedeńskiemu kontrolerowi lotów, któremu święta zmiękczyły serce, wylatujemy bez dalszych opóźnień. I będę mógł spać w ramionach mojej kobiety.

– Tak tego pragnę… Chciałam ci tylko powiedzieć, że cię kocham i żebyś o tym nigdy nie zapomniał.

– Jak bym miał zapomnieć, skoro mi to mówisz trzysta razy dziennie? Ja też cię kocham. – Przez kilka chwil, które wydawały się wiecznością, ich głosy rozdzielała cisza. – Dobrze się czujesz?

– Doskonale. – Laia zaczęła się martwić łatwością, z jaką wypowiadała kolejne kłamstwa. Nie lubiła się w tej roli, szczególnie kiedy adresatem takich słów był Julio. – Załatwię parę spraw, żeby ci sprawić niespodziankę jeszcze dziś wieczorem.

– Mmm, to brzmi bardzo zachęcająco – zażartował. – Dzisiejszy lot potrwa krócej niż normalnie. Kocham cię, skarbie. Teraz muszę cię zostawić. Bądź grzeczna.

– Do widzenia, mój najdroższy. Kocham cię. – Laia pocałowała mikrofon telefonu, po czym włożyła aparat z powrotem do kieszeni spodni. W tej chwili było to coś możliwie najbardziej zbliżonego do pocałowania ust Julia. Lepsze to niż nic.

Weszła do kawiarni i rozejrzała się w koło. Dwóch mężczyzn w garniturach, para prowadząca ożywioną dyskusję, jakiś typ przy stoliku w rogu, z kawą i książką… Nie wiedziała, czy Ahmed przyjdzie sam czy w towarzystwie Hamida, i choć pospiesznie przebiegła wzrokiem cały lokal, nie zauważyła żadnego z nich. Ani śladu. Usiadła i poprosiła o mocną kawę. Kiedy kelner przyniósł ją do stolika, zaczęła podwójnie żałować. Po pierwsze dlatego, że zamówiła kawę, która zapewne skaże ją tej nocy na bezsenność, a po drugie dlatego, że przyjęła propozycję Ahmeda. Co, u diabła, sobie myślała? Jak mogła uznać, że ktoś taki jak on jest w stanie się zmienić? I po co, w gruncie rzeczy, był jej ten paszport, skoro mogła sobie wyrobić nowy? Po cóż jej list zwracający wolność, skoro żyje w kraju, w którym jedynymi „krępującymi” ją więzami są więzy miłości?

Zastanawiała się nad tym przez dłuższą chwilę, wypijając jednocześnie pierwszy łyk kawy. Była zbyt gorąca. Dotknęła palcami warg i poczuła, że usta ma zimne, zmarznięte. Ciepło kawy stanowiło przyjemny kontrast z tym chłodem. Mieszała czarny płyn łyżeczką, choć nawet nie otworzyła saszetki z cukrem. Nie wiedziała, czemu mają służyć ruchy łyżeczką, wykonywała je odruchowo. Jej oczy śledziły ruchy dłoni. Nigdy nie widziała listu zwracającego wolność. Przerażała ją myśl o tym, że miałaby trzymać w ręce arkusz papieru, na którym jej imię występowałoby obok opisu jej sytuacji; zaczynała odczuwać piekący wstyd, a jednocześnie opuszczało ją poczucie spokoju, który potrafiła do tej pory zachować. Niezależnie od tego, jak bardzo miałaby się oddalić od więzienia, w którym przez lata żyła, ono wciąż będzie trwało w jej głowie – czy będzie miała list, czy nie… Powinna wstać i wyjść. Niepokój zaczął pustoszyć jej wnętrze, pozbawiał ją tchu w piersiach. Powinna wyjść, zniknąć z tego miejsca jak najprędzej. Nie powinna była przychodzić. Nie powinna tu być, a już zupełnie nieprzemyślane było przyjście samej.

Na pewno w tym samym czasie i w innym miejscu pewni ludzie śmieją się z niej, szydząc z jej naiwności i napawając się władzą, jaką nad nią uzyskali. Wystarczyło po nią zadzwonić, żeby przyszła, jak zawsze, kiedy była mała. Obok niepokoju i wstydu zaczęła w niej narastać wściekłość. Chwyciła rachunek, który kelner zostawił na stoliku, i skierowała się do baru, trzymając w jednej ręce szalik i torebkę, w drugiej zaś kwitek i dwa euro. Nagle coś ją zatrzymało.

– Chyba nie masz zamiaru wyjść? – Głos Ahmeda brzmiał poważnie i dobiegał z miejsca niepokojąco bliskiego jej ucha. – Spóźniłem się tylko kilka minut. Wybacz mi, proszę. Mówili mi, że w tym mieście są okropne korki, ale trzeba tego doświadczyć na własnej skórze, żeby zrozumieć, jak to naprawdę wygląda.

Laia nie mogła uwierzyć w to sympatyczne nastawienie, którym „jej brat” usiłował nasycić swoje słowa. Wydawało się to wręcz śmieszne. Nie odrywała od niego oczu. Wolała skupić całą uwagę na Ahmedzie i pominąć innych mężczyzn, którzy weszli za nim. „Jeszcze dwóch, tak jak myślałam”. Była pewna, że to ci sami, którzy obserwowali pobicie na dworcu autobusowym. W gruncie rzeczy nic się nie zmieniło: Ahmed nadal chciał ją zastraszyć, tak jak to robił zawsze, choć tym razem skrył oczy za ciemnymi okularami słonecznymi. Laia starała się nie okazać jakichkolwiek oznak słabości. Usiadła na swoim poprzednim miejscu, Ahmed siadł obok niej, a jego towarzysze zajęli miejsca przy stoliku obok wejścia, zwolnionym przed chwilą przez rozdyskutowaną parę. Laia ze zdziwieniem przyglądała się mężczyznom w ciężkich ubraniach. Wyglądali jak starzy globtroterzy, doświadczeni koczownicy, którzy znaleźli się w miejscu całkiem odmiennym od świata, po którym zwykle się poruszają. Przez chwilę nie odczuwała przed nimi lęku. Ani przed Ahmedem. Widząc go przed sobą za dnia i w otoczeniu ludzi, nie zdawała sobie sprawy z niebezpieczeństwa. Drapieżne zwierzęta często wykorzystują ten błąd, bawiąc się swoją ofiarą przed jej pochwyceniem.

– Dziękuję, że przyszłaś – Ahmed odetchnął głęboko. – Wiem, że nie było ci łatwo się do tego przekonać i że…

– Powiedziałeś, że będziesz miał coś dla mnie. Nie chciałabym być niemiła ani niegrzeczna, ale spieszę się. Czekają na mnie. – Laia poczuła się zaskoczona własną decyzją. Wciąż nie rozumiała, jak udawało się jej zachować na zewnątrz taką stanowczość, podczas gdy w środku wręcz zapadała się w sobie.

– Dobrze, w końcu ja sam ci to zaproponowałem. Będziesz miała coś przeciw, jeśli najpierw zamówię herbatę? – Nie odpowiedziała. – Chcesz też?

– Nie lubię herbaty. Prawdę mówiąc, nienawidzę jej. Nie lubię smaku i śladów, jakie zostają na zębach.

Z każdym wypowiedzianym zdaniem miała coraz silniejsze wrażenie wyzwolenia i odrzucenia łańcuchów, którymi pętał ją do tej pory odwieczny wróg. To poczucie ją wzmacniało. Czuła, że lubi wolność, o ile to właśnie jest jej smak. Łatwo było się do niej przyzwyczaić. Była jednak świadoma, jakie są naprawdę jej siły, i wolała zachować ostrożność. Wspomnienia przeszłości narzucały taką postawę.

Ahmed wziął do ręki mały czajniczek z nierdzewnej stali, który kelner postawił na stoliku, i zaczął nalewać herbatę do filiżanki, utrzymując pewną odległość między tymi dwoma przedmiotami, połączonymi strumieniem gorącej wody. Po chwili mężczyzna zbliżył usta do filiżanki i upił łyk herbaty. Towarzyszący temu dźwięk wystarczył, by Laia przeniosła się o kilka tysięcy kilometrów. Poczuła, jak przewracają się w niej wnętrzności, przyprawiając ją o mdłości: pomyślała, że to najokropniejszy dźwięk, jaki kiedykolwiek w życiu słyszała. Przez chwilę sądziła, że Ahmed zrobił to z premedytacją, że chciał w ten sposób podkopać jej morale, zedrzeć z niej pancerz, w którym stawiła się na spotkanie. Ale odepchnęła od siebie to podejrzenie, żeby się nie dekoncentrować i skupić uwagę na prawdziwym celu, w jakim tu przyszła.

Nie musiała długo czekać. Ahmed położył na stoliku paszport, który sam jej ukradł. Poczuła ulgę, której towarzyszył skurcz żołądka. Biurokratyczny galimatias, którego symbolem były usta przemawiającego do niej algierskiego urzędnika, zaczął znikać. Wyciągnęła rękę, żeby zabrać paszport, i schowała go w torebce.

– Mówiłeś jeszcze o czymś. Tak naprawdę po to przyszłam.

Kolejny łyk herbaty opóźnił odpowiedź Ahmeda.

– Tamto musi ci dostarczyć Hamid. Ja jestem tylko jego synem.

– Nie lubię takich zabaw. Masz to czy nie?

– A widzisz tu może gdzieś Hamida? Mój ojciec nie lubi opuszczać swojej ziemi. A szczególnie po tym, jak go przyjęłaś, kiedy przyszliśmy do twojego domu w Huesca. Poczuł się wtedy bardzo skrzywdzony przez twoją reakcję. Nigdy się tego nie spodziewał: nie mógł cię rozpoznać. – Ahmed znów upił trochę herbaty. – Oczywiście przykro nam było z powodu tego hiszpańskiego małżeństwa. Wiem, jaki to cios, kiedy traci się osoby, które uważa się za swoją rodzinę.

Lai nie podobały się te kondolencje. Saharyjczyk zdjął okulary przeciwsłoneczne, które od chwili, gdy wszedł do kawiarni, robiły absurdalne wrażenie. Nadal miał ten paraliżujący wzrok, penetrujący jak promienie Roentgena.

– To, o co mnie prosisz, podpisze Hamid w Dakhli, kiedy wrócisz do obozu. Zrobi to w obecności ludzi, do których należysz.

Słysząc te słowa, Laia odruchowo cofnęła się w krześle.

– Jesteś szalony, jeśli sądzisz, że mam zamiar z wami wrócić.

– Nie złość się. Sama wiesz najlepiej, że ten dokument jest w Tindufie, że nie mogliśmy go stamtąd wydostać, bo nikt nie powinien go poznać. Jedyne, co musisz zrobić, to pojechać tam i go odebrać. Wszystko już załatwiliśmy, dokument jest przygotowany. Brakuje tylko podpisu mojego ojca i będziesz mogła go zabrać. Tak właśnie się załatwia te sprawy. Laia, dobrze to wiesz, nie raz się już z tym zetknęłaś. Nie rozumiem, dlaczego jesteś tak wrogo nastawiona. Nikt nie ma zamiaru cię oszukać. Czy tutaj mają za nic wszelkie tradycje, obowiązki, honor? Wróć do obozu, odbierz swój prezent, pożegnaj się ze swoimi i żyj dalej własnym życiem. Dlaczego nie chcesz pojechać? Potem wrócisz sobie do Hiszpanii albo zostaniesz tam aż do ślubu twojej siostry Selmy. Wychodzi za mąż pod koniec lata… Zrobisz, jak zechcesz. Będziesz wolna. Wydaje mi się, że to jest sprawiedliwa propozycja. I niczego od ciebie nie chcemy w zamian.

– Zmuszacie mnie, żebym wróciła do obozu.

– Zapraszamy cię, żebyś przyjechała odebrać to, czego nigdy nie miałaś i o czym nawet nie odważyłaś się marzyć. Przypominasz sobie?

Laia odetchnęła głęboko. Od paru chwil cała ta sytuacja zaczęła ją niepokoić. Nie tak się umawiali. Wbrew własnemu rozumowi przez kilkanaście sekund wyobrażała sobie powrót do jaimy w Dakhli i siebie, zawiniętą w melfę w tonacji niebieskiej lub różowej, wdychającą ciepło pustyni, zapach herbaty i cukru, czującą w ustach wodę o smaku piasku. Bardziej przerażało ją to, czego domyślał się jej umysł, niż to, co czuło serce. Bała się własnych myśli i poczuła zbliżający się atak astmy, co nie przydarzyło się jej już od pewnego czasu. Nie tego chciała. Nie tego.

– Przykro mi, ale nie mogę. A w gruncie rzeczy nie chcę. Ahmed, nie wierzę w to wszystko. Nie jestem w stanie uwierzyć w twoje słowa. Nie mogę. Muszę już iść.

Wstała gwałtownie, jakby parzyła ją dusza. Zapłaciła rachunek przy kawiarnianym barze, podając banknot o nominale dziesięciu euro, po czym wyszła pospiesznie z kawiarni, nie czekając na resztę. Nie rzuciła nawet okiem za siebie, żeby po raz ostatni przyjrzeć się człowiekowi, który próbował wtłoczyć jej przyszłość w kostium przeszłości. Unikała też wzroku dwóch mężczyzn, którzy przekształcili się w swoiste cienie Ahmeda. Tak było lepiej. Nie mogła przecież obejrzeć się i uśmiechnąć do wszystkich. Nie było to takie łatwe, jak wydawało się Carlosowi.

Poczuła, jak zimno popołudnia mrozi rysy jej twarzy. Miała otwarte usta i z każdym wydechem tworzyły się wokół niej kłęby pary. Para wydobywała się też ze studzienek kanalizacyjnych. Było zimno, ale Laia czuła się jeszcze bardziej zmarznięta wewnątrz. Popełniła błąd, przychodząc na spotkanie, a najgorsze, najbardziej bolesne było to, że okłamała Julia i Carlosa. Podejmowała same błędne decyzje. W piersi ciążyło jej poczucie winy.

Przeszła kilkadziesiąt metrów przyspieszonym krokiem, z trudem łapiąc oddech. Chciała oddalić się od miejsca, w którym właśnie zakończyło się niefortunne spotkanie. Nasilające się uczucie duszności kazało jej się zatrzymać, żeby uspokoić oddech. Zaczynał się atak astmy, którego się nie spodziewała. Szukała papierowej torby, którą nosiła przy sobie na wypadek takich sytuacji. Jej dłoń niezdarnie przeszukiwała wnętrze torebki, nie natrafiając na to, czego w tej chwili potrzebowała. Nie mogła niczego znaleźć. Gdzie podziała inhalator? Niemożliwe, żeby nie było go w torebce, zawsze nosiła go przy sobie. Serce coraz bardziej przyspieszało, w płucach czuła coraz silniejszy ucisk. Gardło miała suche jak pustynia. Zaczynała widzieć wszystko przez mgłę. Przeszukując torbę, natrafiła palcami na twarde okładki dokumentu, który przed chwilą oddał jej Ahmed. Przynajmniej odzyskała paszport. Wyjęła dłoń z torebki i uniosła ją do gardła. Ostatkiem świadomości zarejestrowała, że w trakcie tego ruchu pierścionek zaręczynowy zsuwa się z serdecznego palca. Dźwięk metalu upadającego na asfalt zabrzmiał krystalicznie, ale dobiegł jakby z daleka. Ledwo go usłyszała.

∙ 12 ∙

Wydawało się, że wspomnienia mnożą się z każdym kolejnym kieliszkiem aguardiente25, który Germán i Carlos wlewali w gardła. Butelka tego trunku czekała długie lata w sklepowym magazynku, aż będzie można za jej pomocą uczcić jakieś naprawdę szczególne wydarzenie. Właścicielowi „Amrouka” nie mogła nadarzyć się lepsza okazja niż odzyskanie starego przyjaciela.

– A pamiętasz Brahima? – spytał w pewnym momencie Germán. – Ileż razy nam opowiadał, że pierwszym filmem, który widział w kinie Lumen, należącym do Lujana i Mendeza, był Ostatni pociąg. Ileż razy, mój Boże! Ten człowiek był chodzącą encyklopedią. Znał na pamięć historię Villa Cisneros: szczegóły, daty, nazwiska…

– Ale też trochę zmyślał.

– Zmyślał, ale opowiadał wszystko z taką pewnością siebie, że mu wierzyliśmy. Może ty nie?

– Czy on nie pracował w Urzędzie do spraw Ludności, Spisów i Statystyk?

– Oczywiście. A jego ojciec czy wujek walczył podczas hiszpańskiej wojny domowej i wrócił ranny, bez prawego ramienia, prawda?

Obaj przyjaciele zmrużyli oczy, jakby pomagało im to w przeszukiwaniu zasobów pamięci.

– To był wujek – orzekł w końcu Carlos. – Jego wujek, ale nie poznaliśmy go. Raz go widzieliśmy, jak szedł ulicą. Był jedynym uczestnikiem wojny domowej, który mieszkał w Villa Cisneros. Nie pamiętam, jak się nazywał. Tylko Brahim miał odwagę z nim rozmawiać, bo facet miał niepoukładane w głowie i czasami zachowywał się gwałtownie: patrzył na ciebie w taki sposób, że mroziło ci krew w żyłach, chociaż w większości przypadków nikogo nie napastował. – Carlos nagle podskoczył na swoim krześle; wyglądało na to, że przypomniał sobie właśnie jakąś anegdotę. – A pamiętasz Brahima, jak się zachowywał, kiedy wstałeś rano rozbawiony jak diabli i zacząłeś ciskać gromy na reżim Franco? O mało nas nie zjadł! – Śmiechy Carlosa i Germána wypełniły sklep.

– Nie spodziewałem się takiej obrony Caudillo na tamtych terenach!

Hiszpanie w Villa Cisneros odkrywali, że większość Saharyjczyków nie toleruje krytyki Franco: w końcu wielu z nich zawdzięczało mu emerytury, a na dodatek mogło cieszyć się wolnością, co było nie do pomyślenia w pozostałej części Hiszpanii. Nikt w El Pardo26 nie wtrącał się za bardzo w ich zwyczaje. Rządy na Saharze były w gruncie rzeczy dość łagodne, jeśli porównać je z sytuacją w Walencji, Madrycie czy Barcelonie: respektowano miejscową religię i nigdy nie zmuszano ludzi do pracy w czasie ramadanu, nie ograniczano też możliwości życia koczowniczego i mieszkania w jaimach na pustyni, pozwalano miejscowym myśleć i zachowywać się, jak chcieli.

– I dlaczego mieliby na niego narzekać? Przecież sam to wiesz lepiej niż ktokolwiek, Carlitos. – Teściowi Lai przyjemnie było usłyszeć to zdrobnienie w ustach przyjaciela. – Uczyłeś ich przecież wszystkich przedmiotów, i Hiszpanów, i Saharyjczyków, wszystkiego oprócz nauczania koranicznego po arabsku, z czym też nie mieli żadnych problemów. Na Saharze nie było nawet takich ograniczeń w nauczaniu jak na Półwyspie. Jedyne, o czym decydowano za nich, to była podaż różnych produktów.

W tamtych czasach Franco kierował dostawy towarów do wodzów różnych plemion saharyjskich. Wielu z nich zaczęło spekulować dostarczanymi produktami: to oni decydowali – kierując się własnymi interesami – o tym, kto dostawał ile herbaty czy cukru.

– Jednego nie rozumiem: dlaczego reszta Hiszpanów nie przyjeżdżała tłumnie na Saharę. Tam przynajmniej można było oddychać, mimo temperatur dochodzących do pięćdziesięciu stopni. – Germán zdjął binokle, żeby je oczyścić maleńką ściereczką, którą wyciągnął z jednej z kieszeni wełnianej marynarki. Kilka razy pokręcił głową, po czym kontynuował przegląd wspomnień. – Pewnie, od czasu kiedy Hiszpania zaczęła przysyłać dyrektywy, a Franco przystąpił do mianowania wodzów plemion saharyjskich, którzy zdaniem wielu ludzi byli po prostu hojnie opłacanymi agentami, sytuacja się zmieniła i Saharyjczycy nie byli już tak zadowoleni z tatusia Franco. Mało było miejscowych, którzy godzili się przyjmować polecenia z zewnątrz sprzeczne z lokalnymi tradycjami! Chciałbym poznać tego gubernatora, który wpadł na genialny pomysł, żeby ściągnąć do Al-Ujun przedstawicieli Villa Cisneros i La Güera i kazać im wybierać władze zgromadzenia starszyzny – powiedział, wspominając istną szopkę z obradami zorganizowanymi przez władze hiszpańskie. – Musiał chyba zwariować. To było jak próba zjednoczenia Żydów z Palestyńczykami. Połączyć ludzi tak odmiennych, z tak różnymi poglądami, to czyste szaleństwo! Coś takiego nie mogło się udać. Strata czasu, która tylko podgrzała nastroje i wzajemną wrogość. Myślał, że to będzie jak partia szachów, a dali mu mata, który zresztą dopiekł nam wszystkim.

Po konferencji berlińskiej w 1885 roku, podczas której główne mocarstwa europejskie na nowo podzieliły Afrykę, Hiszpania przywłaszczyła sobie różne terytoria na północno-zachodnim wybrzeżu kontynentu z zamiarem przekształcenia ich w kolonie. Pod zarząd hiszpański trafiła Sahara Zachodnia, podobnie jak Gwinea Równikowa, Ifni, a później także Protektorat Marokański – obok kolonii zamorskich utraconych w wyniku wojny kubańskiej 1898 roku. Wielu mówiło o hiszpańskim imperium afrykańskim, niektórzy zresztą z pewną dumą. W podpisanym 1 kwietnia 1958 roku traktacie z Angra de Cintra, kładącym kres wojnie o Ifni między Hiszpanią a Marokiem, Hiszpanie potwierdzili swoją kontrolę nad tymi terytoriami z wyjątkiem Tarfai, która trafiła w ręce marokańskie. Ale już niedługo potem zaczęły wiać nowe wiatry niosące zmiany i pochodzące przede wszystkim z Europy.

Sytuacja zaczęła się zmieniać na początku lat sześćdziesiątych XX wieku. Jedną z pierwszych oznak nadchodzących przeobrażeń były zamieszki w Casa Piedra, jednej z dzielnic Al-Ujun pozostającej pod kontrolą Polisario. Doszło do walk między Saharyjczykami, którzy bronili Hiszpanów, a tymi, którzy byli im przeciwni. Hiszpania musiała podejść do tych wydarzeń z największą powagą, bo niezadowolenie zaczęło się szerzyć.

– Nie istniało wtedy saharyjskie poczucie narodowe, w najmniejszym stopniu – powiedział Germán, tym razem już z poważną miną – a w każdym razie ja niczego takiego nie odnotowałem.

– Ale ktoś jednak musiał je zaobserwować. Gdyby tak nie było, Front Polisario nie porwałby tego kanaryjskiego biznesmena w 1974 albo 1975 roku, pamiętasz?

– Andrés Martín, prawda?

– Antonio. Antonio Martín – poprawił go Carlos, sięgając do własnej pamięci. – Trzymali go przez siedem miesięcy. Był właścicielem firmy przewozowej.

Germán przytaknął. Chwilę milczeli.

– Gdyby zwracano na nich więcej uwagi i troszczono się o nich trochę bardziej, nie zaczęliby rozmawiać o spisie ludności saharyjskiej, nie wszczynaliby publicznych zamieszek ani nie byłoby obelg ciskanych na Hiszpanów na ulicach tak jak w 1974 roku. Ani nie widzielibyśmy manifestacji w czasie wizyty przedstawicieli ONZ w 1975.

Germán popijał aguardiente małymi łyczkami, a jednocześnie wyrzucał z siebie kolejne wspomnienia przemieszane z własnymi opiniami, tak jak to zwykle robił. Widać było, że sprawia mu to przyjemność, że jest zachwycony, mając przed sobą przyjaciela, z którym może o tych sprawach rozmawiać. O sprawach, za którymi tak naprawdę tęsknił, choć myślał, że spoczywają głęboko już uśpione w jego pamięci. Biorąc wszystko pod uwagę, były one raczej dość ponure: rozmawiali przecież o epoce, w której zaczęły się pojawiać ulotki, pisma polityczne – np. „Co można zobaczyć, żyjąc tutaj” – i w końcu pierwsze zamachy, po których wszystko zaczęło się rozpadać.

– Jak jakiś przeklęty domek z kart, bo właśnie coś takiego zbudowaliśmy na Saharze. Nigdy wcześniej nie podawano w wątpliwość hiszpańskiej obecności, ale wiatry przemian wiały już po pustyni. A dobrze wiemy, co się dzieje, kiedy nadciąga sirocco i zrównuje wszystko z ziemią. Wiatr, który zamazuje wszystkie ślady dotychczasowej historii i wszystko, co się za nimi kryje.

– I wszystko rozpoczyna się od nowa.

– Tak właśnie się stało, kiedy Brahim zaczął patrzeć spode łba, także i na nas. A kiedy patrzysz na przyjaciół w odmienny sposób…

Carlos chciał zmienić kierunek rozmowy. Po chwili obaj dostali czkawki po serii bezgłośnych śmiechów.

– A pamiętasz, jak Brahim zobaczył, że przyjeżdżamy land roverem i proponujemy mu, żeby wsiadł? Chcieliśmy go podwieźć, gdzie potrzebował, albo po prostu przewieźć kawałek. I pamiętasz, co nam wtedy powiedział?

– „W latach pięćdziesiątych po tych terenach jeździło się jeszcze na wielbłądzie”.

To zdanie obaj przyjaciele wypowiedzieli chórem, głośno i wyraźnie, ze zmarszczonymi brwiami, po czym jednocześnie wybuchnęli śmiechem. To były czasy…

Po długiej serii wspomnień i anegdot Germán z nieobecnym spojrzeniem niedowierzająco kręcił głową, jakby miał trudności z uzmysłowieniem sobie, że wręcz z diabelską prędkością minęło już tyle lat.

– Dobrze pamiętam, jak Brahim tańczył do wszystkich piosenek, które nadawali w radiu. To był szczególny spektakl, ale udawało mu się, skurczybykowi, zatańczyć ze wszystkimi kobietami. Przypominam go sobie za każdym razem, kiedy słyszę Manolo Escobara27. Brahim znał wszystkie piosenki Rocio Dúrcal28, Formuły V29 i Loli Flores30. I trzeba go było słyszeć! Czy myśmy mu przypadkiem nie podarowali adapteru z różnymi płytami? Chyba mi się to nie przyśniło? – spytał, a Carlos potakiwał mu, kiwając głową. – Mogliśmy go zresztą gdzieś zapodziać… Ale nam zalazł za skórę ten sukinsyn, Brahim.

– A jak mu smakowała tortilla z ziemniaków! Potrafił zjeść dwie ładne sztuki w niecałe pół godziny. Nie jadł, tylko pożerał. I to z jaką łatwością!

– No, ale tortille smażone w Los Pinchos były szczególne.

– Co się z nimi stało?

– Z Los Pinchos? – Germán znów upił łyk aguardiente, która paliła gardło. – Ktoś mi powiedział, że ten lokal był otwarty jeszcze przez kilka lat, że rządzili tam dwaj Hiszpanie, ale klientami byli głównie wojskowi z północnego Maroka. Może Brahim wciąż tam jeszcze wpadał – zastanawiał się przez chwilę. – A może nie.

Milczenie zasznurowało usta obu przyjaciół, jakby bezgłośnie skarżyli się na zmęczenie tyloma opowiedzianymi wspomnieniami.

– A o nim samym coś jeszcze później słyszałeś?

– Nigdy już nie słyszałem niczego o nikim. Biorąc pod uwagę spojrzenie, jakie mi rzucił ostatnim razem, kiedy go widziałem, myślę, że tak było lepiej.

Mimo upływu lat Germán dobrze pamiętał wyjazd z Villa Cisneros tamtego październikowego poranka, pod błękitnym i czystym niebem. Musiał wtedy zostawić za sobą to, co osiągnął własną pracą przez tyle lat (dom, ubrania, część własnego życia), i odejść bez żadnego dobytku poza tym, co miał na sobie, i 24 000 peset w kieszeni. Czasami w nocy wciąż jeszcze wracało do niego w snach głębokie spojrzenie czarnych oczu Brahima.

– Nie powiedział ani słowa, ale nie trzeba było słów – ciągnął teraz dalej swoją opowieść. – Czuł, że go porzucamy, że go zawiedliśmy. Nigdy nie rozumiałem tej manii uogólniania. My akurat nikogo nie porzuciliśmy. Zrobił to nasz kraj, a my się czuliśmy tak samo zdradzeni jak tamci.

Znów zamilkli na chwilę, jakby własne rozmyślania wciągały ich bardziej niż wypowiadane słowa.

– Zapytam z ciekawości – odezwał się Carlos, kierując wzrok ku drzwiom. – Do tego sklepu nigdy nikt nie zagląda?

Od czasu, kiedy tam wszedł, ich pogawędki nie przerwał ani jeden klient.

– Teraz jest czas kupowania podarunków. Widziałeś, żeby ludzie kupowali w prezencie na Gwiazdkę starocie? Moi klienci przychodzą przez pozostałą część roku. A jedna stała klientka pozbawiła nas dzisiaj swojej obecności. Jak myślisz, przyjdzie niedługo? – spytał Germán, spoglądając na zegar, który królował w sklepie. Było to prawdziwe cudeńko: francuski zegar stołowy z 1885 roku z precyzyjnym ornamentem i o geometrycznej podstawie, z którym właściciel nie zdecydował się rozstać, mimo że dwukrotnie znalazł się chętny na jego zakup.

– Tak powiedziała – odparł Carlos. – Nie chciała stracić opowieści o historiach miłosnych.

Znów za pomocą aguardiente odświeżyli gardła wysuszone wspomnieniami i rozmową. Potem po raz kolejny zapanowało milczenie.

– Widziałeś ją jeszcze kiedyś? – Usta Germána wreszcie się odemknęły.

– Nie.

I znów cisza. Raz jeszcze przerwana przez Germána.

– Nie wiem, czy zabierając jej dowód osobisty, uratowałem ją, czy skazałem. Nigdy się tego nie dowiedziałem. Możesz mi wierzyć, że od tamtego czasu nie było ani jednej nocy, podczas której ta sprawa by mnie nie nękała.

– Gdybym przynajmniej mógł ją wtedy zobaczyć, przed naszym wyjazdem…

– Ale to było niemożliwe, wszystko zamieniło się w wielką beczkę prochu, która w każdej chwili mogła wybuchnąć, a nikt nie wiedział, co może stać się przyczyną.

Nikt nie ośmielał się wyjść z domu, a już na pewno nie kobiety saharyjskie, choć tamta była przecież całkiem inna niż pozostałe. Nikt nie miał ochoty zrobić fałszywego kroku. Jakikolwiek gest, dowolny ruch, komentarz czy spojrzenie mogły zostać źle zinterpretowane. Nieustające poczucie zagrożenia… i pośpiech, żeby już wrócić do domu, do Hiszpanii, zostawiając za sobą całe dotychczasowe życie.

– Maima była zdolna. Więcej, była inteligentna.

Każde słowo wypowiadane teraz przez Carlosa z trudem przechodziło mu przez usta, zmuszał się, by mówić na ten temat. Czegóż by nie dał, żeby zobaczyć się z nią po raz ostatni, żeby móc raz jeszcze ją objąć, pocałować, spojrzeć na nią…! Ileż razy śniła mu się w nocy ta scena! Niewykluczone, że gdyby takie ostatnie spotkanie było wówczas możliwe, nigdy nie wróciłby do Hiszpanii. Ale te marzenia na jawie niczemu nie służyły. Nie teraz.

– Wiedziała, jak sobie radzić w różnych sytuacjach – powiedział.

– Pamiętasz, jak ratowała nam tyłki przy tylu okazjach? Kto by pomyślał, że miała kuzyna w tamtym najodleglejszym zakątku świata. A przynajmniej tak nam powiedziała, że to był jej krewny… Jeśli mam być szczery, nigdy w to nie uwierzyłem, ale wtedy było mi wszystko jedno. Niech żyje rodzina! – Germán znów napełnił kieliszki. – Tylko nam mogło przyjść do głowy, żeby pojechać do Al-Ujun i pić na umór w dzielnicy Casa Piedra. Kurwa, ale z nas byli idioci! I tylko dlatego, że mieliśmy przyjaciół w Policji Terytorialnej, która pilnowała tego miejsca. Co może z człowiekiem zrobić bezmyślność! Pijani jak kłody! O mało nas nie zabili.

Teraz Germán śmiał się z tego, ale wciąż czuł jeszcze na plecach cios, który pozbawił go przytomności i powalił na ziemię. Na szczęście jakaś dobra dusza zabrała ich do swojego domu. Prawdopodobnie tamtego wieczoru uratowała im życie.

– Kiedy przypominam sobie tamto uderzenie, ciągle jeszcze czuję ból. Kto by pomyślał, że niektórzy Saharyjczycy tak nas nienawidzili!

– Wciąż jeszcze nawiedzają mnie koszmary o tamtej nocy.

– Udało ci się o niej zapomnieć?

– Mam lepsze noce. – Udawał, że nie zrozumiał pytania, ale Germán nie pozwolił mu się wykręcić.

– Wiesz, o co mi chodzi. O Maimę… Udało ci się o niej zapomnieć?

Carlos uniósł kieliszek do ust i nadal milczał.

– Przynajmniej miałeś szczęście, że ją znałeś – ciągnął Germán. – Nie wszyscy możemy pocieszyć się takimi wspomnieniami… Będziesz się może śmiał albo – jeszcze gorzej – może się wściekniesz na mnie, ale kiedy zobaczyłem Laię po raz pierwszy, jak wchodzi przez te drzwi, podskoczyło mi serce. Wydawało mi się, że to ona, przysięgam ci, byłem pewien, że to ona. To było jak objawienie. Przypomniałem ją sobie… taka piękna, smukła, promieniejąca, z tym uśmiechem na twarzy. Tak jakby przy niej nie mogło się wydarzyć nic złego.

Carlos pozwolił sobie na smutny uśmiech, a właściwie westchnienie. Przymknął oczy – zwykł to robić każdej nocy, bezpieczny w ciemności własnego pokoju, próbując przypomnieć sobie możliwie precyzyjnie profil kobiety, która skradła mu serce w Villa Cisneros. Kobiety, która nauczyła go kochać tak, jak już nigdy potem nie kochał. Nawet wtedy, kiedy ożenił się z Conchą, matką Julia. Nawet jej nie kochał tak jak Maimy, do której wciąż żywił miłość, przez cały czas, nie chcąc dzielić się tym z nikim, nawet z własnym synem.

– Zawsze siadywała w parku z książką w rękach albo przy stoliku w barze, czytając gazety – wspominał właściciel „Amrouka”. – Sądzę, że była jedyną Saharyjką, którą można było zobaczyć, jak zatapia wzrok w „La Realidad” albo w „El Sahara”, gryząc przy tym palce. Nawet ja nie czytałem tych dzienników z takim zapałem. Była odważna, mój Boże, jaka ona była odważna! – Nie potrafił ukryć oznak nadchodzącej salwy śmiechu. – Oj, była odważna. Dobrze o tym wiedzieliśmy.

I tak jak człowiek, który pozwala nieść się prądowi rzeki, Germán dał się unieść wspomnieniu, które chwilę później zaczął snuć Carlos.

Był niedzielny ranek, ciepły i rozświetlony jak rzadko, kiedy spojrzenie Carlosa po raz pierwszy padło na tę kobietę – po to żeby już nigdy nie móc oderwać się od jej piękna. W kościele Najświętszej Marii Panny z Carmen było gorąco. W całej świątyni odbywał się istny taniec kobiecych wachlarzy, a słowa don Camila ginęły przygniecione panującą duchotą. Carlos nigdy nie rozumiał, w jaki sposób przekonał wówczas swego madryckiego przyjaciela, żeby towarzyszył mu podczas mszy. Prawdopodobnie do ustępstwa skłoniła go obietnica późniejszego aperitifu w którymś z okolicznych barów. Zaraz po wejściu na nabożeństwo usłyszeli słowa wypowiadane tonem podniesionym bardziej, niż można by oczekiwać w takim miejscu. Nie wiedzieli tego, ale parę minut wcześniej w kościele omal nie doszło do awantury. Germána zbytnio to nie zdziwiło: spędził na Saharze więcej czasu niż Carlos i wiedział, że niektórzy reprezentanci społeczności hiszpańskiej w kolonii kierowali się przestarzałym, ale wciąż żywym poczuciem hierarchii, która dotyczyła również miejsc należnych poszczególnym osobom w kościele.

Zgodnie z niepisaną, ale powszechnie znaną normą, żony podoficerów ustępowały miejsca w ławach, w kolejce do wejścia czy do komunii żonom oficerów. Kolejność zależała od liczby gwiazdek, które żony dzieliły niejako ze swoimi mężami, jakby byli jednością. Zasada ta stała się prawem, które rozciągało się też na inne obszary: niektórzy Hiszpanie – w opinii Germána najbardziej prymitywni – czuli się lepsi od Saharyjczyków, na których zwykli patrzeć z wyższością, nie ukrywając nawet swojej pogardy i jasno dając do zrozumienia, że wszędzie należy im się lepsze miejsce, niezależnie od tego, że jedni i drudzy wspólnie zamieszkiwali tę samą kolonię hiszpańską. Według hierarchii żona wyższego dowódcy zajmowała miejsce przed żoną podoficera, a ta przed żoną szeregowca, a każda z nich stała w tym porządku wyżej od żony Saharyjczyka. Ale tego właśnie ranka pewna piękna Saharyjka, która usadowiła się w jednej z pierwszych ławek, nie miała ochoty dostosować się do tej zasady. Nie rozumiała, dlaczego miałaby ustąpić miejsca, skoro zjawiła się wcześniej. Tylko dlatego, że jej suknia nie była tak paradna i droga jak te, którymi popisywały się – szczególnie przy tej okazji – niektóre damy hiszpańskie? Dla niedużej grupy kobiet, w większości małżonek wojskowych wysokiej rangi, był to oczywisty przejaw buntu, a nawet prowokacja. Niektóre z nich dawały temu wyraz podniesionym głosem, bardziej rozdrażnione afrontem niż nieznośnym upałem.

I właśnie Carlos – korzystając z nieocenionej pomocy swego nieodłącznego przyjaciela – wziął na siebie uspokojenie sytuacji: w chłopcu towarzyszącym saharyjskiej kobiecie rozpoznał jednego ze swoich szkolnych uczniów. Ten fakt posłużył do spacyfikowania nastrojów, choć nie zdołał ukoić urażonej dumy parafianek-dewotek.

– Dowie się o tym don Camilo! – groziły, podczas gdy Germán łagodził sytuację, wykorzystując do tego swoje nienaganne jak zawsze maniery i ujmujący uśmiech, który powodował ów specyficzny dołeczek.

W końcu młoda kobieta wraz z chłopcem zostali na swoich miejscach, a Carlosowi wydało się, że w jej tajemniczych, czarnych oczach dostrzegł ślad uśmiechu i podziękowań. Odwzajemnił jej spojrzenie i te kilka sekund stanowiło początek trwającej całą wieczność miłości i pożądania.

Oto miał przed sobą najpiękniejszą kobietę świata: cynamonowa skóra – lśniąca, delikatna, kusząca – smukła talia, wydatne kości policzkowe, usta wołające o tysiąc szaleństw i długie, czarne włosy związane na wysokości karku. Jej kształty mogły służyć za wzór kobiecości. Carlos zawstydził się, że takie myśli nachodzą go w świętym miejscu. Nigdy nie był szczególnie religijny, ale wychowano go w duchu katolickim, a wyniesione z dzieciństwa nawyki potrafią przetrwać próbę czasu, zupełnie jak pierwsza miłość. Musiał się ogromnie starać, żeby ukryć obezwładniające wrażenie, jakie wywarła na nim ta kobieta. Gdyby don Camilo zapytał go przy wyjściu z kościoła, jaki był temat kazania, Carlos nie byłby w stanie udzielić odpowiedzi. Kilka godzin później, kiedy siedzieli z Germánem za stołem w Los Pinchos, spytał o nią Brahima.

– Ach, tak, to Maima Mokhtar Burhi – odpowiedział Saharyjczyk. – Musi chodzić o Maimę.

A potem Brahim z Germánem zaczęli omawiać najnowszą płytę Duo Dinamico, fałszując i okaleczając po kolei wszystkie piosenki.

Stopniowo Carlos i młoda kobieta o twardym i zdecydowanym charakterze zaczęli wpadać na siebie z niezwykłą regularnością. Żadne z ich spotkań nie było przypadkowe. Wręcz przeciwnie, oboje dokładali wszelkich możliwych starań, żeby te okazje powtarzały się jak najczęściej i żeby jak najlepiej wykorzystać krótkie chwile, które dane im było spędzać razem, kiedy Maima przychodziła do szkoły odebrać swego młodszego braciszka – Dahiego. Chłopiec był jednym z najpilniejszych uczniów w swojej klasie, zaawansowanym przede wszystkim w matematyce, geografii i historii Hiszpanii. Carlos wróżył mu pełną sukcesów przyszłość, ale pewnego dnia, tuż przed wyjściem dzieci ze szkoły, po chłopca przyszedł jego ojciec. Dahi nie zjawił się potem w szkole przez cały tydzień.

Nikogo to nie zdziwiło, poza Carlosem. Martwił się – nie tylko dlatego, że tym samym został pozbawiony odwiedzin Maimy. Zaczął więc rozpytywać tu i ówdzie, aż w końcu powiedziano mu, że zdaniem ojca jego synowi wystarczy już nauki. Carlos postanowił wtedy udać się do namiotu, w którym mieszkała Maima z rodziną. Siedząc przed szczupłym mężczyzną o ciemnej karnacji, próbował go przekonywać, żeby nie pozbawiał syna możliwości uczenia się i zdobywania wykształcenia.

– Jeśli teraz będzie się uczył, w niedalekiej przyszłości stanie się człowiekiem wolnym. Całej rodzinie przyniesie to korzyści.

Ku zdumieniu Carlosa te słowa wystarczyły, by jego rozmówca wyraził zgodę.

– Będzie dalej chodził do szkoły – powiedział. Trzymał między zębami cienki patyczek i manewrował nim wedle woli z godną pozazdroszczenia zręcznością. – Ale powinien pan rozumieć, że zajmowanie się zwierzętami, karmienie stada, praca dla rodziny i opieka nad kobietami to też jest kultura.

Carlos musiał wtedy przyswoić sobie coś, co Germán próbował mu już wcześniej kilkakrotnie tłumaczyć: że życie w rodzinie i dla niej, dbanie o to, żeby niczego jej nie brakowało – szczególnie pożywienia, dachu nad głową i wody – wymaga wiedzy, a nie tylko wysiłku. I dlatego Saharyjczycy często muszą izolować się na pustyni, tak jak robili ich przodkowie. Walka o przeżycie jest ich kulturą. A czy on sam potrafiłby wykopać w kilka minut w ziemi piec, rozpalić ogień, korzystać z węgla drzewnego i wypiekać codziennie świeży chleb? Czy umiałby zabić koźlę, żeby nakarmić rodzinę, czy umiałby stwierdzić, że wielbłąd dotknięty jest nieuleczalną chorobą i można go wykorzystać, by zaspokoić głód najbliższych?

– Dahi musi wiedzieć, co to znaczy być nomadą – powiedział jego ojciec spokojnym i czystym głosem. – Musi wiedzieć, kiedy nadchodzi pora deszczowa, musi znać obowiązki pasterza, umieć polować. To nasza kultura. Nie mówię, że warta jest więcej niż pańska, ale to właśnie ją pozostawili nam przodkowie. To jest tradycja. Dla nas święta.

Jakby dla podkreślenia słów mężczyzny za kolorową kurtyną osłaniającą jedno z wejść do namiotu pojawiła się sylwetka jego córki, Maimy, z wszystkimi przyborami niezbędnymi do odbycia rytuału picia herbaty. Miała je na tacy, którą niosła w rękach. Wtedy po raz pierwszy Carlos mógł się przyjrzeć, jak subtelnie najpiękniejsza kobieta świata przekręca nadgarstek, nalewając herbatę. Robiła to równie delikatnie, gdy przekazywała mu sygnały wzbudzające w nim zainteresowanie.

– Zapraszam pana, żeby pan poznał nasz świat – powiedział Saharyjczyk. – Proszę z nami zamieszkać, kiedy będzie pan miał ochotę. Wiem, że pan wiele zrobił dla mojego syna, i czuję, że mam wobec pana dług. Zawsze pan będzie mile widziany w naszym domu.

Carlos uchwycił się tych słów: użyłby wszystkich możliwych sposobów, żeby tylko być bliżej Maimy.

W ciągu kolejnych tygodni i miesięcy potwierdziło się to, co myślał już wcześniej: nie była podobna do innych kobiet, które poznał, nie sposób było dostrzec w niej nawet rezerwy, którą wykazywały miejscowe kobiety, pracując poza domem albo utrzymując jakiekolwiek kontakty z Hiszpanami. W pewnych okresach Maima była zatrudniana w pierwszym salonie z modnymi ubraniami, jaki otwarto w pobliżu El Fuerte. Sklep był zaopatrywany w wyroby pewnej hiszpańsko-afrykańskiej fabryki i szybko przeobraził się w ośrodek życia towarzyskiego w Villa Cisneros. Niektóre tkaniny na ciele Saharyjki nabierały niezrównanej elegancji. Nawet jej sposób mówienia – szczególnie kiedy używała dialektu hassanija31 – charakteryzował się nieosiągalnym dla innych stopniem wyrafinowania i elegancji. Carlos gotów był oddać za nią wszystko, ale ich związek miał naturalnego wroga, o którym oboje wiedzieli: kolejną niepisaną regułę, według której dla hiszpańskich kolonistów kobiety saharyjskie były niedostępne, nieosiągalne.

Czasami spotykało się mieszane pary: Hiszpankę i saharyjskiego mężczyznę, który wcześniej zmuszony był do konwersji religijnej i ślubu w obrządku katolickim, choć tak naprawdę wcale nie przyjmował wiary chrześcijańskiej. Ale sytuacja odwrotna była nie do pomyślenia. Właśnie to nastawienie, powszechne przekonanie, co wypada, a co nie, i ostrożność sprawiały, że Carlos i Maima podchodzili do swojej znajomości z największą dyskrecją. Szczególnie Carlos obawiał się plotek i ewentualnych represji ze strony Saharyjczyków: gdyby sprawa wyszła na jaw, Maimę spotkałyby z ich strony kłopoty. Ona sama jednak wydawała się tym nie przejmować. Kiedy byli razem, mówiła mu, że przy nim czuje się wolna, gotowa na wszystko i że do niej samej należy obowiązek dbania o własną kobiecą godność. Była zdecydowana bronić swojego prawa do życia, tak jak chce i z kim chce.

W tamtej epoce Maima, która skończyła dopiero dwadzieścia lat, była jedną z niewielu kobiet saharyjskich, które miały odwagę ukazywać światu swoje prawdziwe oblicze. Ubierała się często na sposób europejski, mówiła o prawach i obowiązkach, o polityce, gospodarce – pewna swojej argumentacji. Carlos ją uwielbiał, choć wolał spędzać z nią chwile na osobności, w ich prywatnym raju, który znali tylko oni oboje. Korzystał z umiejętności Maimy, która uwodzicielskim i zmysłowym głosem opowiadała magiczne historie, legendy napędzane jej fantazją, opowieści pełne najrozmaitszych szczegółów, w których było miejsce na przygody jej przodków, tradycję, namiętności, a nawet seks.

Carlos i Maima rozumieli się, kochali, cieszyli się każdą minutą, którą udawało im się spędzić razem: czy to rozmawiając, czy milcząc, patrząc na siebie, obserwując każdy szczegół twarzy, rąk, ciała drugiej osoby, odkrywając za każdym razem coś nowego, jakby się widzieli po raz pierwszy. Istniała między nimi jakaś magia, coś wykraczającego poza sferę czysto cielesną, poza namiętność i pożądanie, coś, co wydawało się istnieć poza nimi i czego żadne z nich nie było w stanie wyjaśnić za pomocą słów.

Tylko najbliżsi byli w stanie zauważyć, co się dzieje. Widać to było, kiedy ich ręce przelotnie się stykały, kiedy krzyżowały się ich spojrzenia, a w efekcie jakby dotykały się całe ciała, jakby spotykały się usta. Pierwszy o wszystkim dowiedział się Germán.

– Bądź ostrożny, bracie. Saharyjczycy potrafią być ludem najbardziej pokornym, gościnnym i cierpliwym na całej kuli ziemskiej… ale nie pozwalają na zabawy ze swoimi kobietami. Są jak ogień: parzą i pozostawiają po sobie niezatarte wspomnienia na całe życie. Od ciebie zależy, czy się nie poparzysz. – Widząc zaniepokojone spojrzenie przyjaciela, uśmiechnął się lekko i życzliwym ruchem poklepał go po ramieniu. – Ale gdyby miało do tego dojść, będę w pobliżu, żeby gasić pożar.

I rzeczywiście był. Przyjaciel trwał u boku Carlosa, kiedy w 1975 roku wszystko eksplodowało i Maima zniknęła z dnia na dzień, nie zostawiając jakiegokolwiek wyjaśnienia.

– Czy Laia nie spóźnia się już za bardzo?

Właściciel „Amrouka” wyszedł ze sklepowego zaplecza, czyszcząc binokle rękawem marynarki. Carlos nie zdawał sobie nawet sprawy, że ostatnie minuty spędził sam, pogrążony we wspomnieniach z Villa Cisneros. Potrząsnął głową, żeby rozgonić myśli, i rzucił okiem na zegarek. Było już po siódmej. Na zewnątrz jakiś czas temu zrobiło się ciemno. Zima wzmacniała uścisk.

– Powinna już tu być. Dziś wraca Julio, a ona zawsze lubi wychodzić po niego – potwierdził Carlos. – Ta dziewczyna… Powinniśmy już wracać do domu. Zadzwonię do niej.

– Pewnie o wszystkim zapomniała na zakupach. Znasz kobiety: nie ustaną, dopóki nie znajdą tego, czego szukają, idealnego prezentu, szczególnie jeśli to ma być podarunek dla mężczyzny. Nieważne, co pokazuje zegar.

– Dziwne. Nie odpowiada. – Carlos wstał i wypowiedział te słowa, wyłączając telefon i sięgając po płaszcz oraz szalik. – Lepiej będzie, jak pójdę w stronę domu. Może bateria jej się wyczerpała i nie może się ze mną skontaktować. Germán – powiedział, stojąc już niemal w drzwiach sklepu – jestem zachwycony, że cię znów spotkałem, i chciałbym, żebyś przyszedł i spędził z nami sylwestra. Naprawdę marzę, żebyś mi uczynił ten honor.

– Możesz na mnie liczyć, przyjacielu. Możesz na mnie liczyć.

– Zawsze na ciebie liczyłem.

W istocie, nigdy się to nie zmieniło.

∙ 13 ∙

Jego ojciec nie miał zwyczaju wpadać w panikę, nie miał skłonności do przesady ani dramatyzowania w sytuacjach, które i tak same w sobie wydawały się skomplikowane. Wręcz przeciwnie: Carlos był mistrzem w sztuce przystosowywania się do wszelkich okoliczności. Wolał relatywizować problemy i w momentach delikatnych zawsze starał się nie tracić nerwów. Dlatego Julio tak bardzo się zdenerwował, wyczuwając jego niepokój na drugim końcu linii telefonicznej. Włączył swój telefon zaraz po wylądowaniu, kiedy jeszcze był w łączniku między maszyną a korytarzami terminalu lotniska Barajas32. Piętnaście nieodebranych połączeń, wszystkie od ojca. Jego pierwsza myśl nie mogła być inna: stało się coś złego.

– Synu, nie wiem, gdzie jest Laia. Nie mogę jej zlokalizować. Nie mam pojęcia, gdzie się mogła podziać. – Była już jedenasta wieczorem, a on dalej nic nie wiedział o synowej.

Nadzieja, dzięki której z wielkim trudem zachowali spokój aż do pierwszych godzin poranka, oczekując na ulgę, którą mógłby przynieść dzwonek telefonu albo dźwięk otwieranego zamka u drzwi, przekształciła się w rozpacz, kiedy przez okna mieszkania wdarły się do wnętrza pierwsze promienie słońca. Od Lai wciąż nie było żadnej wiadomości. Nawet Browny okazywał zaniepokojenie, a jego wzrok świadczył o tym, że wyczuwa, iż dzieje się coś złego. Ojciec i syn tysiąc razy przepowiedzieli sobie razem wszystkie zdarzenia poprzedniego dnia, od śniadania do południowego spaceru, wszystkie rozmowy, połączenia telefoniczne – nawiązane i odebrane… Analizowali w najdrobniejszych szczegółach każde ze słów Lai, szukając w nich przyczyny tajemniczego i rozdzierającego ich serca zniknięcia. Julio wszedł do elektronicznego kalendarza narzeczonej, szukając jakiejś zanotowanej wizyty, jakiegoś spotkania. Nic nie znalazł.

Kiedy tylko nastał ranek, obaj wrócili po śladach Lai do ambasady Algierii. Chcieli potwierdzić, że dziewczyna istotnie była w tym budynku, ale nikt jej tam nie pamiętał, nikt jej nie widział.

– Wczoraj po południu ambasada była przecież zamknięta.

Ta informacja spotęgowała jeszcze rozpacz Carlosa i Julia. Prawdopodobieństwo odnalezienia Lai na jednej z dróg, które podsuwała im pamięć, stawało się coraz mniejsze i obaj zaczęli wpadać w desperację. Gdzie ona może być?

– Na Boga, nie mogła przecież bez śladu zapaść się pod ziemię.

Byli znów w domu: Carlos siedział na sofie, Julio przechadzał się z kąta w kąt jak uwięziony lew. Te słowa zrozpaczonego syna otworzyły jakąś klapkę w pamięci ojca.

– Co powiedziałeś? – Carlos słyszał poprzedniego dnia to samo wyrażenie wypowiedziane przez Laię, kiedy rozmawiali o przeszłości, która – ku jej zaskoczeniu – znów jakby wypłynęła na wierzch w Madrycie.

– Że nie mogła się zapaść pod ziemię. A dlaczego pytasz? Co się dzieje?

– Właśnie sobie przypomniałem, co mi powiedziała: że po wizycie w ambasadzie jest umówiona z koleżanką w kawiarni La Luna. Może była tam, piła kawę, i ktoś będzie w stanie coś nam powiedzieć.

Carlos wahał się przez parę chwil, rozważając pewną kwestię. Czuł wyrzuty sumienia: a jeśli Laia rzeczywiście poszła do kawiarni, ale nie na spotkanie z koleżanką, ale z kimś innym? Wróciły do niego słowa, które padły, gdy za pierwszym razem wychodzili ze sklepu Germána: Nigdy nie zdołasz zapomnieć, skąd wyszłaś, nigdy tego nie zmienisz. Czy nie powiedział jej wtedy, że nie można iść naprzód, jeśli człowiek nie uśmiecha się do tego, co przeżył? Zawsze, kiedy spoglądam wstecz, widzę rzeczy, które mi się podobają. Tak, właśnie to powiedział. Czy przyjęła to jako radę? „Czy byłem tak niezręczny?” – zadawał sobie pytanie, nagle jeszcze bardziej zaniepokojony. Przypomniał sobie wyznanie Lai w sprawie telefonu Ahmeda z propozycją spotkania i uregulowania spraw. Zaniepokoił się jeszcze bardziej, ale wciąż nie chciał mówić o tym synowi. Może tamci nie mieli z tym nic wspólnego i poruszanie tego tematu tylko niepotrzebnie zdenerwowałoby jeszcze bardziej Julia? A poza tym obiecał to Lai, podobnie zresztą jak ona jemu, że nie pójdzie sama na to spotkanie. Carlos doszedł do wniosku, że jeszcze poczeka.

– Chodźmy. – Julio zdążył już założyć płaszcz. – Jeśli rzeczywiście tam była, może ktoś ją sobie przypomni.

– Daj mi chwilkę – poprosił Carlos, sięgając do portfela. – Chciałem sprawdzić, czy czegoś nie zgubiłem.

O tej porze w La Lunie było prawie pusto. Wśród nielicznych klientów był pewien zapalony czytelnik z nosem wetkniętym w książkę, który zawsze zajmował ten sam stolik w kącie przy jednym z okien, oraz dwie czy trzy młode, ubrane na czarno sprzedawczynie ze sklepu z odzieżą, które opróżniały filiżanki z parującą kawą przed powrotem do pracy. „To nawet lepiej” – pomyślał Julio: dzięki temu będą mogli spokojniej porozmawiać z kelnerami. Pierwsza odpowiedź, którą usłyszeli, przyniosła pewne uspokojenie po długich godzinach nerwów. Najmłodszy z pracowników kawiarni, odbywający drugi z rzędu dyżur za kolegę, który wziął wolne, widząc legitymacyjne zdjęcie pokazane przez Carlosa, potwierdził, że Laia była w kawiarni poprzedniego popołudnia i siedziała z jakimś mężczyzną.

– Widywałem ją tutaj już poprzednio, ale on przyszedł do nas pierwszy raz.

– Był sam?

– Przyszedł z dwoma innymi, ale oni usiedli osobno, przy stoliku koło wejścia. Byli trochę dziwni, wiecie panowie… Nie wiem, jak to dokładnie powiedzieć. Cudzoziemcy. – Julio nie zdawał sobie nawet sprawy, że w tym momencie zacisnął pięści i wymienił spojrzenie z ojcem: sprawa wyglądała właśnie tak groźnie, jak się spodziewał. Kelner kilka razy dotknął palcem leżącego przed nim zdjęcia Lai. – Dziewczyna i mężczyzna siedzieli dokładnie przy tamtym stoliku, zamówili kawę i zieloną herbatę. Pamiętam, bo ten facet nalewał sobie herbatę w dziwny sposób. Wiecie, zostawił stolik cały zalany wodą, bo podnosił czajniczek tak wysoko… myślałem, że rzuci mi nim w głowę. W życiu czegoś takiego nie widziałem. A poza tym wydawał taki nieprzyjemny odgłos, kiedy pił, jakby siorbał zupę. – Kelner z pewną przesadą naśladował odgłos. – Trochę niewychowany, prawdę mówiąc, ale dziś nie takie rzeczy się spotyka…

– Długo tu siedzieli? – spytał Julio.

Kelner zaczął obliczać.

– Tyle, ile trzeba, żeby przygotować herbatę… potem jeszcze dwa razy espresso z mlekiem… chwila na coś do przegryzienia… rachunek… posprzątałem stolik pięć po siódmej… No więc jakieś dziesięć minut albo kwadrans, mniej więcej. Niedługo, ale nie wyszli razem: ona wstała, jakby się spieszyła, dała mi dziesięć euro i prawie wybiegła. Najlepszy napiwek z całego dnia. Dzisiaj ludzi już nie zostawiają napiwków, chyba że jakieś drobniaki, które przeszkadzają w portmonetce albo przewalają się w kieszeniach, ale…

Julio przerwał mu kolejnymi pytaniami: „Widziałeś, czy się kłócą? Czy on jej coś zrobił?”. Carlos wsunął palce do portfela i wyciągnął fotografię złożoną na pół i sklejoną w środku taśmą. Było to zdjęcie, które krewni Lai przynieśli do Sandra i Letycji, kiedy zjawili się późnym wieczorem w ich domu. To samo, które Laia ze złością przedarła, bo nie chciała nic o nich wiedzieć, a które on wciąż przechowywał w jednej z przegródek portfela – być może z niedbalstwa, przez zapomnienie lub może dlatego, że nieświadomie przeczuwał, iż pewnego dnia może mu się przydać. Nie potrafił znaleźć dla tego faktu logicznego wytłumaczenia, ale ucieszył się, że nie wyrzucił z portfela noszącej ślady obrażeń fotografii, którą teraz trzymał w ręku.

– Mężczyzna, który z nią był, to może któryś z tych ludzi?

– Nie umiem powiedzieć na pewno – powiedział kelner, wpatrując się uważnie w zdjęcie. – W gruncie rzeczy widziałem ich tylko w momencie, kiedy przynosiłem zamówienie do stolika, bo przez resztę czasu byłem przy barze albo na zapleczu, a on siedział tyłem do mnie.

– Niech pan się dobrze przyjrzy temu zdjęciu, bardzo proszę. To naprawdę ważne…

– Niech pan jeszcze pokaże – poprosił kelner, wyciągając fotografię spomiędzy palców Carlosa. Milczał przez kilka sekund. Zdezorientowany Julio wpatrywał się w tym czasie w ojca… czy on wie coś, o czym mu nie mówi?

– Tak, to ten, ten tutaj, tylko na zdjęciu jest młodszy – oznajmił w końcu kelner. – Na pewno. A poza tym był w tych samych okularach słonecznych. Trochę mnie to zdziwiło, bo o tej porze po południu właściwie nie są potrzebne nawet na zewnątrz, a już w lokalu to w ogóle nie ma o czym mówić. Więc albo chciał, żeby go nikt nie rozpoznał, albo złapał końskie zapalenie spojówek… nie wiem, czy mnie pan rozumie, tutaj widuje się różne sytuacje, sam już nie wiem…

– Jest pan pewien, że to on? – przerwał mu znów Julio. – Całkiem pewien?

– Oj tak, tak, to na pewno ten. Ci przy stoliku przy drzwiach to nie wiem, prawdę mówiąc, ale z dziewczyną siedział ten z fotografii. To równie pewne jak to, że jestem synem swojej matki, a to przecież jedyne, czego wszyscy możemy być pewni, prawda? – powiedział, wybuchając śmiechem, który przypominał czkawkę wydobywającą się z głębi gardła.

– Nie zawsze, młody człowieku, nie zawsze – odpowiedział mu Carlos ku zdumieniu syna, który nie rozumiał zbyt dobrze tej odpowiedzi.

– Bardzo dziękujemy, ogromnie nam pan pomógł – powiedział Julio, odwracając się w kierunku drzwi. Myślał już o kolejnym kroku: o policji.

– No wie pan, po to jesteśmy, żeby służyć. Nie pytali mnie panowie o to, ale powiem, że ten z fotografii i dwaj pozostali poszli po minucie w tym samym kierunku co dziewczyna.

Kelner mógł to zauważyć, bo akurat ulica, przy której mieściła się kawiarnia, była intensywnie oświetlona przez świąteczną iluminację – ku wściekłości sklepikarzy z pozostałych ulic – i z La Luny dobrze ją było widać.

– Teraz sobie przypomniałem – dodał – że później zjawiło się tu kilka pań, które chwilę wcześniej wyszły z teatru. Mówiły mi, że na ulicy widziały paru dziwnie wyglądających mężczyzn (no, prawdę mówiąc, powiedziały, że to jakieś szumowiny), pomagających dziewczynie, która zemdlała na ulicy. Pomyślałem, że to musieli być właśnie oni. Nie wiem tylko, czy dziewczyna była ta sama… Ale co ja gadam! – poprawił się, widząc wyraz twarzy Carlosa i Julia – przecież dziewczyna prawie biegła, więc w takim tempie musiała się oddalić na sporą odległość. Podać coś panom na rozgrzewkę? Mamy rosół, który w taką pogodę jest najlepszy, żeby się wzmocnić…

Nie zdążył jeszcze skończyć zdania, a obaj mężczyźni już zamykali drzwi i wychodzili na ulicę. Kelner nie mógł zrozumieć, dlaczego w ostatnich czasach tylu ludzi wychodzi z jego lokalu biegiem.

Nie były to dobre wiadomości, ale przynajmniej mieli jakąś poszlakę. Bez wątpienia maczała w tym wszystkim palce saharyjska rodzina Lai. Nie pozostawiało to wiele miejsca na nadzieję, biorąc pod uwagę, jak wyglądało poprzednie spotkanie z tymi ludźmi.

– Porwali ją, tato. Jestem pewien, porwali mi ją.

– Synu, jeszcze tego nie wiemy.

– Ona nigdy by nie wyjechała, nigdy, a już tym bardziej bez słowa. Niczego nie zabrała, ani ubrań, ani pieniędzy, nie ma nawet paszportu, w ambasadzie algierskiej jej w ogóle nie widzieli. Nie odbiera telefonu… – Julio był zrozpaczony ostatnimi słowami kelnera z La Luny: kilku mężczyzn pomagających młodej kobiecie… W jego wyobraźni równie dobrze mogła to być pomoc, jak i porwanie, jeśli nie coś gorszego. – Uprowadzili ją – powtarzał z coraz większym przekonaniem.

Szedł ze wzrokiem utkwionym w chodnik, odtwarzając w myślach sceny z udziałem narzeczonej. Nagle jakiś ulotny błysk wyrwał go z zamyślenia. Jakiś drobny przedmiot lśnił na trotuarze. Trudno go było zobaczyć. Julio pochylił się, żeby lepiej mu się przyjrzeć, po czym jego zmarszczone czoło wygładziło się i wszystkie mięśnie twarzy zesztywniały. Trzymał w ręku pierścionek zaręczynowy Lai. Teraz nie było już żadnych wątpliwości: jego obawy ostatecznie się potwierdziły.

– Porwali ją. Porwali Laię.

Niedaleko od nich grupa młodzieńców zaczęła się głośno śmiać i dał się słyszeć uliczny chór kolędników, wykazujących więcej chęci do śpiewania niż talentu. W końcu Hiszpania rozpoczynała przecież okres świąteczny.

Postanowił pójść na komisariat i złożyć doniesienie na temat zniknięcia narzeczonej. Wsparli go w tej decyzji ojciec oraz Germán, który przyłączył się do nich po telefonie Carlosa.

– Czy nie trzeba odczekać dwudziestu czterech godzin? – spytał zdezorientowany Julio.

– Tak jest w filmach, ale naprawdę najlepiej zawiadomić policję jak najszybciej. Inna rzecz, czy uwierzą i czy sędzia przyjmie doniesienie – wyjaśnił Germán.

Julio nie miał żadnych jednoznacznych dowodów, ale wystarczające poszlaki, żeby podejrzewać porwanie Lai przez jej własną rodzinę z zamiarem uprowadzenia do obozów w Tindufie. Nie miał pomysłu, co jeszcze mógłby zrobić: Laia nie odbierała telefonu (który zresztą przestał w ogóle funkcjonować), nie widzieli też żadnego innego sposobu, jak skontaktować się z jej krewnymi; nie mieli nawet żadnego adresu ani numeru telefonu.

Wszystkie elementy zaczynały do siebie pasować. Pamięć raz po raz podsuwała Juliowi rozmaite wspomnienia: aluzje, które Laia robiła w domu Sandra i Letycji, jej przestraszone spojrzenia, zaszyfrowane wiadomości, niegrzeczne uwagi. Był już teraz przekonany, że podejrzenia dotyczące jego narzeczonej są pewne: nie było żadnej choroby matki ani podróży do Barcelony w poszukiwaniu lekarstw potrzebnych do ratowania życia. Wizyta tamtych mężczyzn miała całkiem inny cel. Zamierzali uprowadzić ją z jej własnego, szczęśliwego świata, i zabrać do całkiem innego, do którego już nie należała. Gęsta, pajęcza sieć rozważań na temat losu i miejsca pobytu narzeczonej zmieniała się powoli w sznur zaciskający szyję. Sam tę pętlę zacieśniał przy nieocenionej pomocy własnej wyobraźni. Do czego Laia była im potrzebna? Co chcieli z nią zrobić? Po co mieliby ja uprowadzać w taki sposób, za pomocą oszustw, intryg, kłamstw? Nic dobrego nie mogło się za tym kryć, ale co to naprawdę było?

Cała doba.

Dwie.

Ostatnią noc roku spędzili w milczeniu: Carlos, Julio i potężna pustka, która pozostała po zniknięciu Lai. Julio poszedł do swojego pokoju, zanim zaczęły się fajerwerki, i pierwsze godziny 2010 roku spędził w łóżku, czuwając i myśląc o Lai. Czas mijał i niepokój narastał, bo wciąż nie mieli od niej żadnych wieści. Przyszło mu do głowy, żeby skontaktować się z organizacją pozarządową, która sprowadzała dzieci pustyni w ramach programu „Wakacje w pokoju”. Być może oni mieli jakiś kontakt z rodziną Lai. I znów na próżno.

– Może spróbuje się pan skontaktować z jakimiś przedstawicielami Frontu Polisario w Hiszpanii albo ze Stowarzyszeniem Przyjaciół Narodu Saharyjskiego. Być może oni będą w stanie jakoś pomóc. Ale nie wydaje mi się, żeby wskazane było mówienie im, że rodzina porwała własną córkę – powiedział pracownik organizacji pozarządowej. – Proszę uważać, to są zawsze bardzo delikatne sprawy i łatwo jest zranić Saharyjczyków. Mówię to dla pańskiego dobra, wiem coś o tym.

Julio podziękował za radę, choć nie bardzo ją zrozumiał. Wrażliwość? Jego narzeczona zniknęła, być może porwana przez własną rodzinę, prawdopodobnie chodzi o przestępstwo nielegalnego ograniczenia wolności – i czyją wrażliwość należy w tej sytuacji uszanować? Nie minęło jednak dużo czasu, aż nadeszło potwierdzenie, że urzędnik wiedział, co mówi. Odpowiedź przedstawiciela Frontu Polisario traktowała całą sprawę jako konflikt między dwoma rodzinami:

„…nie angażujemy się w takie prywatne i osobiste sprawy, nawet w takim wypadku nie podejmujemy współpracy. Chodzi o osobę pełnoletnią, która może udać się, dokąd chce i z kim chce. Ma pełną swobodę wyboru. Nie możemy nic zrobić. Nigdy nie ingerujemy w intymne sprawy rodzinne”.

Julio nie rozumiał, dlaczego mówiono o szacunku dla intymności rodziny, a nie o szacunku i posłuszeństwie wobec prawa. Miał wrażenie, że po każdym kroku naprzód ktoś lub coś cofało go o pięć kroków. Droga stawała się przez to coraz dłuższa i pełna przeszkód.

Pięć dni.

Sześć.

Tydzień.

Sędzia odesłał doniesienie Julia do archiwum, kolejna droga odcięta.

Julio nie miał ochoty grzęznąć w biurokratycznym bagnie. Odmowa wszczęcia postępowania zmotywowała go tylko do dalszych, bardziej energicznych kroków. Carlos przekonał go do konieczności wynajęcia adwokata. Julio podpisał więc umowę z Robertem, prawnikiem, który prowadził sprawę Lai, kiedy tuż po jej przyjeździe do Hiszpanii Sandro i Letycja uparli się, żeby przedłużyć jej pobyt na czas potrzebny do przeprowadzenia leczenia. Był to ten sam adwokat, do którego Sandro zamierzał zadzwonić ubiegłego lata po niespodziewanej wizycie Saharyjczyków.

Pierwszą rzeczą, którą doradził adwokat – właśnie przybyły z Huesca do madryckiego mieszkania Julia przy Plaza de España – było złożenie uzupełnienia do poprzedniego doniesienia. Miało ono zostać przedstawione zarówno na komisariacie policji, jak i w sądzie. Potem Roberto popatrzył Juliowi w oczy, jakby ważył starannie kolejne słowa:

– I dobrze by też było zrobić trochę hałasu – powiedział. – Na twarzach Julia i Carlosa odmalowało się pewne zakłopotanie. – Chodzi mi o szum medialny. Trzeba dotrzeć do mediów, opowiedzieć historię Lai, nastawić opinię publiczną przychylnie do niej i nieprzychylnie do jej saharyjskiej rodziny. Wiem, że nie jest to łatwe, ale zwykle daje to świetne rezultaty.

Roberto powiedział im, w jaki sposób można sprawę upublicznić: okleić miasto zdjęciami Lai, zbierać podpisy pod listem w jej sprawie, organizować zgromadzenia, wydawać komunikaty, utworzyć stronę internetową, założyć blog i profile w mediach społecznościowych, na których codziennie powinno się coś dziać.

– Zaufajcie mi, postaram się zadbać o to wszystko. Musi być o nas głośno, a media są najlepszą możliwą tubą. Na pewno było więcej takich przypadków jak historia Lai, chociaż ciągle jeszcze nie wiemy na pewno, co się z nią stało.

Kiedy Roberto mówił, Julio wstał z krzesła i słuchał słów adwokata, stojąc przy oknie, oparty o ścianę, ze wzrokiem utkwionym w ulicę. Ze swego mieszkania widział wspinającą się w górę Gran Vía33, korek samochodowy, który sięgał od wejścia do stacji metra przy Plaza de España aż do Plaza de Callao i potem jeszcze dalej, w stronę Bramy Alcalá i placu Cibeles. Ulice pełne były ludzi zajętych zakupami przed świętem Trzech Króli34. Julio odwrócił się. Nie mógł znieść myśli, że życie toczy się nadal, jakby nic szczególnego się nie wydarzyło.

– Nie chcę cyrku – powiedział. Carlos obserwował go z poważną miną: w ostatnich dniach miał wrażenie, że jego syn postarzał się nagle o dziesięć lat. – Nie mam ochoty na kamery przed drzwiami mojego domu. Chcę tylko odzyskać Laię w sposób możliwie dyskretny. Ona niczego złego nie zrobiła i nie chcę, żeby jej twarz pojawiała się w ogłoszeniach przyklejanych do murów albo na ekranie telewizora, jakby była przestępcą. Nie chcę tego tak załatwiać. To sprawa bardzo delikatna, nie wiemy, co się za tym kryje. Roberto, musisz pomyśleć o innych sposobach.

Adwokat zrozumiał jego sprzeciw, ale wymógł na Juliu przyrzeczenie, że przynajmniej się nad tym zastanowi. Kilka dni później cierpliwość prawnika została nagrodzona. Pomimo początkowej niechęci zarówno Julio, jak i jego ojciec doszli zgodnie do wniosku, że trzeba ruszyć sprawę z martwego punktu, i zgodzili się w końcu na działania medialne. Dzięki kontaktom Roberta historia Lai trafiła do programu nadawanego w wieczornym paśmie o największej oglądalności; znalazła się też na początku serwisów informacyjnych w kilku sieciach telewizyjnych i radiowych, a fotografia „dziecka pustyni” eksponowana była na okładkach kilku dzienników i magazynów – w rozmiarach, które były jednocześnie znacznie większe i znacznie mniejsze od tego, czego chciałby Julio. Spędził długie godziny na oglądaniu wiadomości i czytaniu pierwszych, a potem drugich i trzecich stron gazet… Ale jednocześnie uświadamiał sobie, że to nie tam odnajdzie uśmiech narzeczonej.

Czuł się chory za każdym razem, kiedy wpadał na medialne ślady tego, co nazwano „sprawą Lai”, ale wiedział, że jest to zło konieczne. Zamykał oczy z wściekłością i chował głowę w dłoniach. Myślał wyłącznie o tym, żeby odzyskać ukochaną, chciał tylko, żeby wróciła i żeby cały ten diabelski, ogłuszający hałas ustał jak najszybciej i został przez pamięć zakwalifikowany jako wspomnienie przeznaczone do wykasowania. Jego jedynym pragnieniem było pocałować ją, stać się dla niej tarczą, marzył o tym, by słyszeć jej śmiech, poczuć znów zapach jej włosów i gładzić ją po nich dłonią, dotykać jej niezwykłej, lśniącej i delikatnej skóry, przyciskać ją do piersi i nie pozwolić już nigdy nikomu, by mu ją zabrał.

Przeklinał się za to, że nie potrafił wykorzystywać do maksimum każdej chwili, którą z nią spędzał, że nie umiał delektować się prawdziwie rajskim skarbem, który miał przy sobie, zanim magia rozwiała się jak dym. Nie mógł znieść tego, że tamta rzeczywistość stała się jedynie wspomnieniem, którego trzeba się było uchwycić, żeby nie upaść na kolana, nie załamać się pod ciężarem żalu i wyrzutów sumienia. Czuł się winny, że nie kochał jej jeszcze mocniej, jeszcze intensywniej.

∙ 14 ∙

Dziesięć dni później – i nieco ponad miesiąc od zniknięcia Lai – nadeszła wreszcie dobra wiadomość. Zdołała ona częściowo ukoić bezsenność i desperację, które stały się już codziennością Julia: po uwzględnieniu pewnych nowych wskazówek zawartych w dokumencie przedstawionym przez grupę konsultantów, którą Juliowi udało się zorganizować, sędzia postanowiła ponownie rozpatrzyć sprawę zaginięcia dziewczyny.

Po powrocie z Wiednia narzeczony Lai postanowił na własne ryzyko poprosić swoje linie lotnicze o kilka dni urlopu. W dziale kadr prośbę tę przyjęto dokładnie tak niechętnie, jak się spodziewał. „W samym środku zamieszania świątecznego? I o ilu dniach mówimy?” – zapytano go. Ale podjął już decyzję: w tym momencie perspektywa zwolnienia z pracy czy w ogóle cała przyszłość – nie interesowały go. Wszystkie wysiłki, całe życie koncentrowało się na odzyskaniu Lai. Przez kolejne tygodnie Carlos, Roberto, Germán i on sam poruszali się ze sprawnością oddziału mrówek, przecierając nowe drogi, które miały ich doprowadzić do miejsca przetrzymywania dziewczyny. Rozmawiali z ludźmi, którzy mogli pomóc, dostarczyć jakichkolwiek informacji, choćby najbardziej błahych. Każdy szczegół wydawał się istotny albo przynajmniej podtrzymywał przez parę dni wciąż słabnące nadzieje.

Wiedzieli, że decyzja sędzi nie stanowi gwarancji czegokolwiek. Roberto wytłumaczył im, że ponowne otwarcie sprawy opiera się na bardzo kruchych podstawach, które mogą w każdej chwili się rozsypać, jeśli poszukiwania nie przyniosą rezultatu albo jeśli nie zostanie przedstawiony jakiś dowód, odpowiedniej wagi oświadczenie lub zeznanie świadka. Ale przynajmniej mogli poczuć na twarzach podmuch świeżego powietrza. Tego wieczoru, kiedy Julio wstał z fotela z zamiarem pójścia do swojego pokoju, towarzyszyło mu poczucie, że dzień podarował im prawo do dalszej nadziei.

– Tato, pójdę się już położyć… Dobrze się czujesz? – Popatrzył na ojca, stojąc w korytarzu, przy drzwiach swojej sypialni.

W ostatnich tygodniach role się odwróciły: Carlos nadal był nieocenioną podporą dla syna, ale Julio też bardzo wydoroślał pod wpływem przeżywanego koszmaru. Być może nie był nawet tego świadomy, jednak jego ojciec nie miał co do tego wątpliwości: syn przemawiał z większą siłą, z jakąś nową pewnością w głosie. W każdej minucie dnia Carlos był skoncentrowany na sprawie odzyskania Lai, na trosce o rodzinę, opiece nad bliskimi… Nic innego go nie interesowało. Sam czuł się trochę mniej pewnie niż wcześniej: tak jakby towarzyszył mu jakiś cień, od którego nie mógł się uwolnić. Wydawało mu się, że ponosi część winy za to, że Laia postanowiła wtedy spotkać się z Ahmedem.

– Tak, tak, dobrze – skłamał. – Tylko się zamyśliłem.

W tym momencie telefon komórkowy Julia, zostawiony na stoliku, zaczął wibrować. Leżał tam wyciszony i teraz mrugał jak oszalały. Julio zbliżył się, żeby odebrać, i zobaczył na ekranie niekończący się ciąg cyfr, który nie odpowiadał żadnemu ze znanych mu kontaktów. Zaciekawiony odebrał połączenie, mając nadzieję, że to nie przedstawiciel kolejnego medium proszący go o wywiad, jak to się ostatnio wielokrotnie zdarzało. Opowiadał przecież już tę historię dziesiątki razy, powtarzając detale, jakby recytował z pamięci wyuczoną lekcję, a nie zwierzał się z intymnych wspomnień dotyczących ważnej części własnego życia. Obawiał się, że znów może chodzić o podobną sytuację, i dlatego w jego głosie, kiedy się już odezwał, dźwięczała wyczuwalna niechęć.

– Tak.

– Przestańcie obrzucać błotem Saharyjczyków. Laia ma się dobrze, nikt jej nie uprowadził. Jest ze swoją rodziną, z którą chce pozostać. Słuchacie mnie? Wstrzymajcie kampanię zniesławiania nas.

– Kim pan jest? Gdzie jest Laia? – Serce Julia podskoczyło do gardła, a na korytarzu dały się słyszeć pospieszne kroki Carlosa. – Co jej zrobiliście? Chcę z nią rozmawiać!

– Ale ona nie chce z panem rozmawiać. Jest z ludźmi, którzy ją kochają. I wyjdzie za mąż za człowieka ze swojej kasty. Nie chce pana więcej widzieć. Chce tylko, żebyście ją zostawili w spokoju i przestali kompromitować jej rodzinę.

– Musiałaby powiedzieć mi to osobiście. Kim pan jest? Z kim rozmawiam?

Przez chwilę sądził, że połączenie zostało przerwane i z trudem zapanował nad emocjami. Ale nadal słyszał jakieś dziwne dźwięki, jakby ktoś przenosił albo przesuwał różne przedmioty, szurając nimi i stukając. Ojciec stał u jego boku i za pomocą mimiki twarzy pytał, o co chodzi. Julio nie zwracał na niego uwagi, odwróciwszy się do niego plecami. Potrzebował się skoncentrować i głęboko odetchnąć. Usłyszał znów jakieś odgłosy. Czy to były kroki? I nagle usłyszał jej głos:

– Julio, mówi Laia. Musisz o mnie zapomnieć. Mam zamiar wyjść za mąż za człowieka, którego kocham, Saharyjczyka, i chcę, żebyście przestali, żebyście mnie już nie szukali. Jestem w miejscu, w którym powinnam być. Proszę, przestańcie robić hałas, bo wyrządzicie mi straszną krzywdę.

Tak, to była Laia, a jednocześnie to nie była ona. Jej słowa nie brzmiały tak jak zwykle, głos był odmieniony, przypominał cienką, słabą nić, bardzo odległą od śmiechu i radości, które zawsze jej towarzyszyły. Był to istotnie głos jego ukochanej, ale to nie ona nim władała. Smutek i strach sparaliżowały ją.

– Nie mówisz prawdy. Co ci zrobili, moja kochana? Kto ci każe mówić te rzeczy? Powiedz mi coś, Laia, powiedz mi coś, co…

Tym razem łączność rzeczywiście została przerwana. W słuchawce zapanowała cisza, potem Julio usłyszał krótkie „bip”: rozmowa się zakończyła. Odszukał nieznany numer w rejestrze połączeń otrzymanych i wcisnął klawisz ponownego połączenia, ale bez rezultatu. Próbował jeszcze raz, i jeszcze… Nie można było ponownie nawiązać kontaktu. Sfrustrowany, wściekły, zaniepokojony rzucił telefon z całej siły na łóżko, podczas gdy lawina pytań, na które nie znał odpowiedzi, doprowadzała go do szaleństwa. Dlaczego powiedziała, że ma o niej zapomnieć? Dlaczego nie zadzwoniła wcześniej? Dlaczego ten mężczyzna (nie był to Ahmed, rozpoznałby go po głosie) powiedział, że Laia wyjdzie za mąż za Saharyjczyka? Gdzie i z kim ona jest? Dlaczego nie powiedziała ani słowa, stosując ich własny, intymny kod, czegoś, co pozwoliłoby mu się zorientować, że wszystko jest farsą zorganizowaną przez porywaczy?

Próbował odtworzyć w umyśle każdy szczegół dziwnej rozmowy, z nadzieją, że natrafi na coś ważnego, czego w pierwszej chwili nie zauważył, ale niczego takiego nie mógł sobie przypomnieć. Z każdą minutą pojawiały się coraz to nowe pytania: A jeśli przestała go kochać? I jeśli naprawdę jest z innym mężczyzną, którego chce poślubić? Co jeśli jej rodzinie udało się ją przekonać? A jeśli się przestraszyła i uciekła od niego? Wiedział, że to niemożliwe, że te wszystkie wątpliwości biorą się ze strachu, z bólu, z bezsilności i opuszczenia, ale tego wieczoru czuł się zbyt osamotniony i smutny, żeby stawić im czoła.

– Przynajmniej wiem, że żyje – powiedział sobie.

Dopiero teraz zdał sobie sprawę, że w tej kwestii nie miał do tej pory – choć nigdy się do tego nie przyznał – całkowitej pewności.

Carlos przyglądał mu się w milczeniu. W końcu Julio poszedł do łazienki, żeby opłukać twarz. Kiedy podnosił wzrok znad umywalki, zobaczył w lustrze obraz, który mu się nie spodobał: czarne worki pod oczami stały się precyzyjnym czujnikiem, mierzącym stan jego ducha. Wsadził dłoń do kieszeni spodni od piżamy i wyciągnął małą buteleczkę z pastylkami, które przepisał mu zaprzyjaźniony lekarz. Miały mu pomóc w zasypianiu i oszukać niepokój, który zaczął się szarogęsić w jego wnętrzu.

– Co wieczór jedną – powiedział lekarz.

Julio otworzył buteleczkę i nie patrząc na nią, wsypał do ust pięć pastylek.

Chociaż nie wiedział, co to wszystko oznacza, miał pewność, że Laia go potrzebuje. Był gotów poruszyć niebo i ziemię, żeby ją odzyskać.

– Zwariowałeś? Chyba nie mówisz tego poważnie.

César, najlepszy przyjaciel Julia, który od czasu, kiedy zaczęli naukę w tej samej szkole lotnictwa, towarzyszył mu podczas niezliczonych godzin lotu, nie mógł uwierzyć w propozycję kolegi. Sądził, że umówili się w położonym w centrum miasta hotelu po to, żeby wypić „wczesnego kielicha”, jak lubili nazywać ten rytuał, i omówić najnowsze wydarzenia dotyczące Lai. Zupełnie nie spodziewał się takiej desperackiej reakcji. Nie ze strony Julia.

– To, co mi proponujesz, to szaleństwo. A to podobno po mnie należałoby się spodziewać różnego rodzaju rycerskich wariactw, bo pochodzę z rodziny o starożytnych korzeniach i honorowych tradycjach. – Tym razem żart przyjaciela nie przyniósł pożądanego efektu. – Posłuchaj mnie, Julio, dopij drinka i uspokój się. Nie możemy tego zrobić. To zwyczajnie niemożliwe.

– Nie proszę cię, żebyś to zrobił. Nie chcę cię pakować w tarapaty. Proszę tylko, żebyś mi pomógł zdobyć pipera albo cessnę35, cokolwiek. Resztą zajmę się sam.

– Chcesz, żebyśmy polecieli do Tindufu rejsowym lotem i stamtąd zamierzasz samotnie przedostać się jednosilnikowcem do obozu dla uchodźców w Dakhli? Jakich ty się filmów naoglądałeś, Julio? – Wciąż nie potrafił zrozumieć słów przyjaciela. Wolał uznać je za żart, choć wiedział, że nie będzie to proste. – A dlaczego nie popłyniesz na desce surfingowej z Las Palmas do Dakhli? Dopłynąłbyś szybciej, w linii prostej, a poza tym nie pojawiłbyś się na radarach. Chociaż zmoczyłbyś się trochę, myślę, że łatwiej dotarłbyś na miejsce. No tak, skopaliby ci tyłek w chwili, w której stanąłbyś na brzegu… o ile byś stanął.

Popatrzył uważnie na przyjaciela. Wiedział, co się z nim dzieje od chwili, kiedy Laia zniknęła, ale to, o co teraz go prosił, było szaleństwem.

– Musisz się uspokoić i zacząć myśleć jasno. Wiem, że łatwo to mówić z mojej pozycji, a trudniej zastosować w praktyce, ale nie możesz takich rzeczy mówić poważnie.

– A widzisz może, żebym się śmiał?

– Zakładając nawet, że pozwoliliby mi zamienić się z kimś na dyżury, że przekonałbym kolegę z zagranicznych linii lotniczych, żeby pozwolił nam ze sobą polecieć, że dotarlibyśmy na lotnisko w Tindufie i że przebralibyśmy się, tak jak to sobie wymyśliłeś… Zechcesz mi wytłumaczyć, skąd u diabła mielibyśmy wytrzasnąć awionetkę, którą przeleciałbyś nad pustynią, żeby znaleźć Laię i wrócić z nią do domu?

Ale Julio odmawiał posługiwania się rozumem: logika mówiła mu, że Laia jest w Dakhli; serce – że go potrzebuje. W tej sytuacji rozumowanie nie było możliwe. Pokręcił przecząco głową.

– Nie ma po co lecieć do Tindufu, tam wszystko jest pod ścisłą kontrolą. Myślałem raczej, że bezpieczniej byłoby w Al-Ujun. Albo w Bojador. Oba miejsca leżą nawet bliżej obozów dla uchodźców, do których ją uprowadzili.

– No jasne, chłopie, zrobimy sobie wszystkie międzylądowania, jakich zapragniesz, i dzięki temu uzbieramy dużo punktów w programie lojalnościowym… Przydadzą nam się, jak firma się dowie o naszej saharyjskiej wycieczce i wypieprzy nas w cholerę. – Julio zignorował komentarz przyjaciela. Nie miał ochoty na sarkazm. – A tak z ciekawości zapytam: skąd właściwie chciałbyś, żebym wytrzasnął awionetkę?

– Masz tam przyjaciół, dobrze ustawionych na lotniskach. Mówiłeś mi o tym setki razy. Masz ich przecież i w Al-Ujun, i w Tindufie. Teraz będą mi potrzebni. Albo wyciągnę stamtąd Laię, albo stracę ją na zawsze. Jeśli ona zniknie, jeśli umrze, ja podzielę jej los. – A w duchu dopowiedział sobie: „Choćby z poczucia winy, że nie odważyłem się na żadne działanie”.

– To jest szaleństwo. Nie da się tego zrobić.

– Możemy dotrzeć do Dakhli nawet przez Casablancę. Być może lecąc tam z Maroka, będziemy mieli mniej problemów…

– Oczywiście, o wiele mniej, a przy okazji możemy poprosić o audiencję u Mohameda VI i spytamy go, czy nie chciałby, żebyśmy coś dostarczyli do obozu. Nie wiem, czy wiesz, że oni się uwielbiają. – Ironia Césara stała się niezmiennym elementem ich rozmów, ale tym razem nie było pewne, czy Julio ją docenia. – Chociażby sama budowa muru hańby powinna ci dać do myślenia, ale ty się ostatnio raczej nie zajmujesz myśleniem.

W 1980 roku armia marokańska zaczęła wznosić na Saharze Zachodniej mur, który został już ukończony: prawie 3000 kilometrów (2720, mówiąc ściśle) wysokiej ściany, strzeżonej przez 160 000 uzbrojonych żołnierzy, 240 baterie ciężkiej artylerii, ponad 20 000 kilometrów drutu kolczastego, miliony min przeciwpiechotnych zakazanych przez międzynarodowe konwencje, tysiące pojazdów opancerzonych, bunkry, rakiety, bomby kasetowe… Wszystko, żeby zapobiec przenikaniu Frontu Polisario i powrotowi Saharyjczyków na obszary, które były ich domem. Marokańczycy zostawili sobie najlepsze części: kopalnie fosforytów w Bucraa i strefę nadbrzeżną, w której można czerpać obfite zyski z rybołówstwa. Saharyjczycy zaś pozostali na najgorszych i najtrudniejszych obszarach pustynnych, które nazywają terytoriami wyzwolonymi. Właśnie tam Julio pragnął się za wszelką cenę dostać.

– Nie sądzisz – ciągnął dalej César – że cały ten marokański mur powstał właśnie dlatego, że oni nie chcą się nawet widzieć, nie życzą sobie jakichkolwiek kontaktów? Pozwól, że powtórzę raz jeszcze: chyba nie mówisz tego wszystkiego poważnie?

– Nie możesz odmówić mi pomocy. Masz przecież wobec mnie dług.

Julio pożałował swoich słów, ledwie je wypowiedział, ale musiał się czegoś uczepić, żeby zmusić przyjaciela do oddania mu przysługi. Relacje między nimi wychodziły poza ramy koleżeństwa czy nawet zwykłej przyjaźni. Byli dla siebie jak bracia. Złączyło ich życie, ale ono też przy różnych okazjach wystawiało ich więź na próby. Wszystkie przeszli bez szwanku. Po tym, jak Césarowi zdarzyło się kiedyś zemdleć w kokpicie podczas lotu, który odbywali razem, Julio bez wahania pomógł mu zatuszować sprawę. Nigdy nie powiedział ani słowa przełożonym. Wiedział oczywiście, że postępuje niewłaściwie, że powinien poinformować o incydencie, ale nie mógł zdradzić przyjaciela. Wystarczyła mu obietnica Césara, że już nigdy nie będzie spożywał przed lotem pewnych substancji. Sytuacja nigdy się nie powtórzyła.

– Nie proszę cię, żebyś mi się zrewanżował za przysługi, które ci oddawałem przez te wszystkie lata. To byłby absurd, bo wcale tego tak nie postrzegam. Po prostu pomagałem przyjacielowi, kiedy miał problemy. I dokładnie o to samo proszę teraz ciebie. Pomóż mi, nie każ, bym błagał cię dłużej.

– Wiem, że będę tego żałował – powiedział César, wypijając ostatni łyk ginu z tonikiem, który zamówił w hotelowej kawiarni. – Prawdę mówiąc, już żałuję, a jeszcze niczego do tej pory nie zrobiłem poza wysłuchaniem twojego planu. Ale zobaczę, co da się zdziałać. Muszę się zastanowić. Daj mi trochę czasu, żeby się przygotować.

– Prosisz mnie o jedyną rzecz, której nie mam. I Laia też go nie ma w nadmiarze.

– Julio, chcę, żebyś mnie zrozumiał, kiedy ci to mówię: twój plan to szaleństwo. Jeśli uda ci się dotrzeć w to miejsce, natychmiast cię wyrzucą, o ile będziesz miał szczęście i nie zamkną cię w więzieniu. Ryzykujesz życiem, swoim i Lai. Wiesz, że nigdy byś sobie nie darował, gdyby coś jej się stało. – Zamilkł i podniósł szklankę do ust. Potem spojrzał przyjacielowi w oczy z bardzo poważną miną. – Ale jeśli chcesz spróbować, możesz na mnie liczyć. Nie zostawię cię samego. Nawet jeśli będziesz chciał dolecieć w jakiejś pieprzonej awionetce na koniec świata. Ale musisz wiedzieć, że żaden z nas nie wyjdzie z tego cało. A jeśli nam się uda, nigdy już nie wejdziemy do samolotu, przynajmniej nie w mundurach pilotów. Dla mnie to będzie wielkie rozgoryczenie, będę bardzo żałował. I od razu ci mówię, że wizerunek naszej firmy bardzo na tym ucierpi…

Julio był wdzięczny losowi za tamtą chwilową utratę przytomności, która przydarzyła się Césarowi. Nigdy o niej nie wspominali, a teraz mogła mieć rozstrzygające znaczenie. Cieszył się, że ma obok siebie takiego przyjaciela.

– Nikt o tym nie może wiedzieć – ostrzegł go. – A szczególnie mój ojciec. To zostanie między tobą i mną.

– Całe szczęście. Dzięki temu, kiedy pokażą nas w wiadomościach telewizyjnych, zrobimy jeszcze większe wrażenie. Już słyszę, jak spiker mówi: dwóch obłąkanych szaleńców próbowało uciec z obozu dla uchodźców w awionetce, a teraz skazano ich na dożywocie. Szkoda, że nie będziemy mogli tego zobaczyć, bo tam, gdzie nas wsadzą, chyba nie ma telewizorów. – César zamówił kolejnego drinka. Potrzebował go, żeby przetrawić plan przyjaciela. – Ale dlaczego w awionetce? Ten szmelc się psuje, a szczególnie tam.

– Obiecałem Lai, że pewnego dnia zabiorę ją w lot nad jej ziemią – powiedział Julio z lekkim uśmiechem na twarzy, przypominając sobie rozmowę, którą prowadzili w dniu jej siedemnastych urodzin. – A poza tym w ten sposób najszybciej się stamtąd wydostaniemy. Jazda samochodem trwałaby zbyt długo i byłaby niebezpieczna. Pustynia jest pełna zasadzek.

– A niebo nie jest?

Cztery dni po tym spotkaniu Julio odebrał telefon od Césara. Zauważył, że jego przyjaciel jest w dobrym nastroju.

– Jak twoja wytrzymałość fizyczna? – zapytał César. – Nogi masz mocne? – Jedyną odpowiedzią Julia było milczenie. – Chciałbym wiedzieć, czy jesteś gotów się przebiec. Bo nie uwierzysz, ale udało mi się pozbyć tej przeklętej awionetki i wymienić ją na dobre buty do biegania.

– Możesz mi wyjaśnić, o czym ty mówisz?

– O tym, że jedziemy po twoją dziewczynę. Ale najpierw musimy przebiec maraton po Saharze. Będzie nas to kosztować 850 euro od łebka. Oczywiście ty będziesz płacił, ale mamy za to all inclusive: samolot Madryt–Tinduf, wizy, ubezpieczenie na podróż, transport między Tindufem a obozami, zakwaterowanie i wyżywienie w pewnym namiocie u pewnej rodziny saharyjskiej, udział w biegu, numer i koszulkę, posiłek i opiekę medyczną podczas wyścigu na wypadek udaru słonecznego, bo tam może być ciepło…

– I medal za udział w biegu? – Julio nie rozumiał ani słowa z tego, co mówił przyjaciel.

– I nawet pamiątkowe zdjęcie. Załatwiłem już wszystkie formalności. Ale jest jeszcze coś. – César zawiesił głos, żeby zwiększyć napięcie przed komunikatem, który miał za chwilę ogłosić. – Naprawdę, chyba Bóg nam sprzyja. W tym roku, żeby zaktywizować najbardziej oddalony obóz, organizatorzy przewidzieli przejazd do Dakhli, żeby spędzić z tamtejszymi uchodźcami trzy dni. A przy okazji odbędzie się bieg dziecięcy i mecz piłki nożnej z Saharyjczykami. I tam, przyjacielu, załatwiamy resztę spraw. No i co ci mówiłem? Jestem czy nie jestem niedocenianym geniuszem, do ciężkiej cholery?

Julio nadal nie rozumiał, o czym mówi przyjaciel, ale podobało mu się brzmienie jego głosu. Dziwnym zrządzeniem losu César dowiedział się, że od wielu już lat Sekretariat Stanu do spraw Sportu Rządu Saharyjskiej Arabskiej Republiki Demokratycznej – z pomocą włoskiego Stowarzyszenia El Ouali z Bolonii oraz Stowarzyszenia Projekt Sahara z Madrytu – organizuje bieg solidarności z Saharyjczykami mieszkającymi w obozach dla uchodźców, nazywany Maratonem Saharyjskim. Tego roku miała się odbyć dziesiąta już edycja, a zaplanowano ją na okres 19–26 lutego. Trasa biegu została wytyczona w pustynnym i skalistym terenie (z wyjątkiem kilku fragmentów piaszczystych), liczyła 42 kilometry i prowadziła po pętli łączącej trzy obozy – Al-Ujun, Asmarę i Auserd. Pieniądze zebrane od sponsorów i uczestników, a także od rozmaitych instytucji przeznaczane były na różne cele humanitarne oraz na budowę obiektów sportowych i wysyłkę konwojów z materiałami medycznymi, szkolnymi i sportowymi. Przychody z najbliższej edycji Maratonu Saharyjskiego miały być przeznaczone na Młodzieżowe Centrum Rekreacyjne przy obozie w Dakhli oraz na Krajową Saharyjską Ligę Piłki Nożnej.

– Cała podróż trwa tydzień. Wyruszylibyśmy z Madrytu nocnym czarterem Air Algerie z pozostałymi uczestnikami, bezpośrednio do Tindufu. Dowiozą nas do obozu uchodźców w Asmarze, 50 kilometrów od lotniska. Następnego dnia mamy wolny poranek, a po południu zaczynają się zapisy na poniedziałkowy maraton. Po biegu wręczanie nagród, a w środę przejazd do Dakhli, gdzie rozegrany zostanie mecz futbolowy i odbędzie się wycieczka na wydmy. Ale to bez znaczenia. Tam masz zrobić wszystko, co potrzeba, żeby zlokalizować Laię. Ostatni dzień przypada na święto narodowe w Dakhli, 26 lutego. Tego dnia mają nas odwieźć na lotnisko i wsadzić do samolotu powrotnego do Madrytu. Chociaż w rzeczywistości to będzie dotyczyło tylko mnie, bo ty znikniesz za jakąś wydmą na pustyni, aż grupa przestanie na ciebie czekać, jak to zwykle straszą przewodnicy. Nadążasz?

Julio nie mógł uwierzyć, że życie wreszcie – do spółki z przeznaczeniem i przypadkiem – dało mu taką szansę. Widział tylko jedną trudność.

– Nie sądzę, żeby mi dali wizę. To nie jest łatwe.

– Po tym wszystkim, co ci powiedziałem, to jest twój jedyny komentarz? Jak na razie jesteśmy zapisani. Powiedzieli mi, że w przypadku takich podróży z misją humanitarną zwykle patrzą na formalności przez palce, a w każdym razie nie są tak wymagający w sprawie dokumentów. W ostateczności sięgniemy po pieniądze i kogoś wesprzemy. Jeśli będą robić trudności z pozwoleniem dla ciebie, coś wymyślimy, ale nie uprzedzajmy zdarzeń. Poza tym tam jest trochę tak jak w Stanach Zjednoczonych: wykładasz kasę, żeby ci pozwolili jechać, ale nie daje ci to wcale gwarancji, że jak już będziesz na lotnisku, to cię wpuszczą. Jak zawsze wszystko zależy od urzędnika, na którego trafisz. Jak już dojdziemy do tego etapu, to zobaczymy. Zostaw to mnie. Kiedy przylecimy, będziemy mieli przyjaciela na lotnisku w Tindufie, który potrafi otworzyć nam różne drzwi, gdyby ktoś próbował je przed nami zamykać.

– Dzięki, César. – Julio czuł prawdziwą wdzięczność.

– Jeszcze mi nie dziękuj. A poza tym to ty będziesz musiał biec. Ja będę osobą towarzyszącą. W każdym razie dziękuj Bogu, że będą też rozgrywane biegi na pięć i na osiem kilometrów. Chciałbym zobaczyć, jak biegniesz z wywieszonym jęzorem pełny maraton!

Po raz pierwszy od ponad miesiąca na twarzy Julia zagościł uśmiech. To był miesiąc niepokoju i koszmarów, a teraz na końcu tunelu zamigotało niewyraźne światełko. W każdej sekundzie każdego dnia tęsknił za Laią i w żadnym wypadku nie zamierzał siedzieć z założonymi rękami. Był zdecydowany działać. Jeśli hiszpański wymiar sprawiedliwości nie potrafi sprowadzić jej z powrotem, on sam będzie musiał się po nią wybrać.

CZĘŚĆ DRUGA

Hartani

∙ 15 ∙

Życie na Saharze to wielka piaskowa klepsydra. Nikt nie kłopocze się tym, żeby ją odwracać i wpływać w ten sposób na ruch piasku, bo jest za ciężka i nikomu nie opłacałoby się wkładać w tę czynność żadnego wysiłku. Takie też było życie Lai w obozie: zamknięta wewnątrz porzuconego zegara piaskowego, niezdolna wzbudzić niczyjego zainteresowania, bezużyteczna, niepotrzebna i pozbawiona sił, żeby to zmienić. Rozpamiętująca wciąż, co powiedziała Juliowi w trakcie ostatniej rozmowy telefonicznej i potępiająca się nieustannie za każde słowo.

Wyrwali jej telefon z rąk po tym, jak zmusili ją do wypowiedzenia najgorszych kłamstw, jakie kiedykolwiek przeszły przez jej usta. Wiedziała, że zabija go każdym słowem, jakby rozcinała jego skórę i wbijała w serce ostry nóż, ale nie mogła zachować się inaczej. Ahmed trzymał ją za szyję i kiedy jej głos stawał się zbyt słaby, jego dłoń zaciskała się brutalnie na tchawicy, jakby oprawca spodziewał się, że Laia za chwilę wyda z siebie wołanie o pomoc, i był gotów ją udusić, żeby oszczędzić sobie kłopotów. Laia modliła się, żeby Julio jej nie uwierzył, żeby zrozumiał, że to wszystko kłamstwa, że jest do nich zmuszona, a wypowiadane przez nią komunikaty nie mają nic wspólnego z jej prawdziwymi uczuciami. Od sześciu tygodni nie miała kontroli nad swoim życiem ani nad tym, co mówi. Nawet nad swoim ciałem.

Jej władza nad sobą umarła tamtego popołudnia, kiedy wyszła pospiesznie z kawiarni La Luna, popędzana przez panikę i pragnienie, żeby oddalić się jak najszybciej od zagrożenia, które znów zawisło nad nią jak paraliżujący strachem cień. Chciała jak najszybciej dotrzeć do domu. Gdyby mogła, popędziłaby aż na lotnisko, żeby odebrać Julia i przytulić się do niego na wieki, na tak długo, aż zdoła zapomnieć okropne uczucia, które zostały w niej po spotkaniu w kawiarni. Kiedy astma – wynik pośpiechu, z jakim szła, oraz niepokoju, który trawił serce – ścisnęła jej płuca i zamgliła wzrok, nie była w stanie nawet sobie wyobrazić, że już wkrótce wróci do przeszłości, którą uważała za martwą. Czuła, że opuszczają ją siły i że życie się kończy; ledwo zauważyła, że czyjeś ramiona nie pozwalają jej upaść na ziemię. Zdołała tylko poczuć, jak wilgotne zimno płyt chodnikowych przenika ją od stóp do głów.

Zanim zapadła w stan nieświadomości, poczuła lekki dotyk czegoś zimnego i ostrego na szyi. Jeszcze wtedy całkiem nie zemdlała i zrozumiała, że czuje nóż przyłożony do gardła przez kogoś, kto chce ją zastraszyć. Było to niepotrzebne, podobnie jak dawka środków uspokajających, którą Ahmed wstrzyknął jej w miejsce, do którego kilka sekund wcześniej przyłożył nóż. Zrobił to, kiedy tylko zbliżyła się do nich grupa przechodzących kobiet, które zainteresowały się stanem dziewczyny. Ucieszyły się, stwierdziwszy, że zajęła się nią już jakaś grupa sympatycznych mężczyzn, którzy w dobroci serca postanowili zawieźć chorą do pobliskiej kliniki, gdzie lekarze stwierdzą, czy nic jej nie zagraża.

Wstrzyknięty koktajl barbituranów o mało jej nie zabił: stałoby się tak, gdyby pośpiech i niefortunna obecność świadków nie przeszkodziły Ahmedowi w opróżnieniu całej strzykawki. Laia cudem przeżyła – być może z powodu omdlenia, być może dzięki grupce kobiet, a może dlatego, że tak chciało przeznaczenie. Środek usypiający nie pozwolił jej zdać sobie sprawy, że wszystko to było pułapką.

Nie była świadoma, że wepchnięto ją do samochodu i wywieziono do portu w Alicante. Samochód, dzięki pomocy dwóch przekupionych dokerów, wjechał potem na prom płynący do Oranu. Nie pierwszy już raz pracownicy portowi pomagali Ahmedowi i jego ludziom, otrzymując za to spore sumy pieniędzy. Porywacze wraz z dziewczyną gładko dostali się na statek: nikt ich o nic nie pytał, nie czynił żadnych przeszkód ani nie wymagał dokumentów od najwyraźniej spieszących się pasażerów, którym zależało na dyskrecji. Saharyjczycy prawie nie wysiadali z samochodu w trakcie całego rejsu, a jeśli to robili, to pojedynczo, żeby zapalić albo napić się kawy; reszta w tym czasie pozostawała wewnątrz auta. Laia odbywała drogę powrotną do miejsca, do którego przysięgała już nigdy w życiu nie wracać.

Dopiero na promie próbowała otworzyć oczy. Powieki miała jak z betonu, podobnie jak język, nad którym nie potrafiła zapanować, jakby ktoś pozbawił go połączenia z resztą ust. Próbowała nieudolnie wyartykułować pytanie: „Gdzie ja jestem? A Julio?”. Nie zdołała nawet usłyszeć Ahmeda szepczącego jej do ucha: „Martwy. Już nigdy go nie zobaczysz”. Nie dostrzegła też złośliwego uśmiechu triumfu na jego twarzy, choć przyszłość miała jej przynieść niejedną jeszcze okazję, żeby się na ten widok napatrzeć. Zbyt wiele okazji.

Kiedy wybudziła się w końcu ze stanu półuśpienia, w którym znajdowała się prawie 24 godziny, była przywiązana do długich, metalowych rur. Nie przejmowała się tak bardzo rdzą, którą były pokryte i która drażniła jej skórę, jak faktem, że ktoś ją rozebrał do naga i okrył jej ciało szarą melfą. Miała wrażenie, że jest spowita całunem. Rozejrzała się w koło. Wszystko wyglądało inaczej, ale nie na tyle, żeby miała się nie zorientować, że znów jest w obozie dla uchodźców, w domu zbudowanym z suszonych na słońcu cegieł, stojącym obok namiotu Hamida i Nadiry. To miejsce było jak grób, w którym już kiedyś została złożona za życia. Wiedziała, że na nic zdadzą się krzyki, szamotanina, prośby o pomoc – znajdowała się pośród pustki; nawet gdyby nie była zakneblowana, niewiele mogła zdziałać. Na każdym skrawku skóry czuła pot. Już prawie nie pamiętała tego palącego uczucia, jakie niesie ze sobą zalewające pustynię gorąco. Czuła, że ma spuchnięte usta, jakby męczyło ją zapalenie języka, a on sam zajmował dziesięć razy więcej miejsca niż zwykle. Bolała ją głowa, czuła drobne ukłucia w każdym mięśniu ciała.

Próbowała się pochylić: znajdowała się w pozycji siedzącej, miała związane ramiona, a jedna z jej kostek była przewiązana długim sznurem, który kończył się pętlą założoną na inne rury. Widok tej konstrukcji odbierał jakąkolwiek nadzieję na ucieczkę. W jaki sposób tu dotarła? Co się wydarzyło? Jej wspomnienia były zbyt rozmyte, nie potrafiła złożyć z nich w pamięci spójnego obrazu. Chciała znaleźć jakieś wytłumaczenie, ale ledwie potrafiła skupić myśli. Nie dane jej było długo się zastanawiać. Usłyszała zbliżające się kroki. Tego odgłosu nie mogłaby zapomnieć nawet i za sto lat. Wiedziała, że to on. Nie zdziwiła się, kiedy go zobaczyła.

– Witaj w domu – Ahmed zrobił teatralną pauzę – w naszym domu, nie w twoim. Powinniśmy cię zabić za straty, które ponosiliśmy przez ciebie przez te wszystkie lata… ale tego nie zrobimy: wszystko dobre, co się dobrze kończy. A skoro mówimy o końcu: twoje przeszłe życie już nie istnieje, nic z niego nie zostało. W gruncie rzeczy już w ogóle nie masz życia. Znów do nas należysz i będziesz robić to, co ci każemy. Od dzisiaj nie chcę słyszeć twojego głosu, jeśli nie będziesz pytana. I możesz zapomnieć o tych wyzywających spojrzeniach. Tutaj w niczym ci nie pomogą. Stąd się nie wychodzi, jeśli ja tego nie chcę, a na pewno nie będę chciał.

Zbliżył się jeszcze o kilka kroków, aż w końcu kucnął tuż przed nią.

– Teraz cię uwolnię, żebyś mogła wziąć się do roboty. Długo cię nie było, więc mam nadzieję, że będziesz to nadrabiać. – Uśmiechnął się. – Tęskniliśmy za naszą hartani, ale mamy ją znowu u siebie. Ciesz się z tego i zachowuj się tak, jak przystoi. Wtedy nikt nie będzie cierpiał.

Ahmed wyciągnął nóż i zbliżył go do jej kostki. Czując na skórze zimny przedmiot, Laia zaczęła sobie przypominać: pospieszne wyjście z kawiarni; bezradność i poczucie popełnionej pomyłki, kołaczące gwałtownie w piersi; duszności i brak tchu; ręce próbujące wyciągnąć inhalator; opuszki palców dotykające paszportu; ukłucie w szyję; omdlenie, pozbawiające ją czucia. Cichnące głosy i gasnące światła. Zapadająca ciemność. Ostatnie, co zapamiętała, to wilgotne zimno chodnika. A po przebudzeniu – gorąco, poczucie utraty i strach.

Ahmed przeciął sznur przewiązany wokół kostki, celowo kalecząc skórę. Nie skarżyła się ani nie przestraszyła, choć rozcięte miejsce zaczęło obficie krwawić. Wiedziała, że widok kostki jest wyzywający. Ale to nie był koniec: Ahmed przybliżył usta do rany i oblizał ją, a następnie owinął kawałkiem płótna, który wyjął z wewnętrznej kieszeni. Laia była bliska zwymiotowania. Niewątpliwie cała scena została zaplanowana w chorej głowie Ahmeda.

Saharyjczyk z satysfakcją obserwował minę Lai. Uśmiechnął się, widząc przepaść, jaka dzieliła ją od wyniosłej i pewnej siebie kobiety, którą spotkał kilka miesięcy wcześniej podczas podróży do Huesca. Czuł się ostatecznym zwycięzcą w wojnie, w której przegrał zbyt wiele potyczek. Teraz Laia znów należała do jego rodziny, tak jak było zawsze. Jej milczenie uszczęśliwiało go, syciło jego dumę. Wiedział, że jest pokonana, zniszczona, bezbronna. Niewątpliwie część silnego narkotyku, który wstrzyknął do jej organizmu, wciąż jeszcze krążyła w jej żyłach.

– Nie możesz sobie przypomnieć, prawda? – Kontrolował sytuację, mógł robić wszystko, co chciał. – Jakie jest twoje ostatnie wspomnienie? Zastrzyk? Moje groźby, żebyś nie krzyczała i nie opierała się, bo to tylko pogorszy sytuację? Nóż na twojej szyi? Czy to, co ci odpowiedziałem, kiedy mnie zapytałaś o Julia?

Twarz Lai zmieniła się na dźwięk tego imienia i Ahmed nie mógł powstrzymać się od lekkiego uśmiechu. Dziewczyna pytała o swojego narzeczonego aż trzykrotnie, mimo że była prawie nieprzytomna: na promie, w furgonetce, która odebrała ich w Oranie, oraz w trakcie długiej podróży do obozu.

– On jest martwy, mówiłem ci to. Nie pamiętasz?

Oddech Lai zaczął przyspieszać: nie mogła wiedzieć, czy Ahmed mówi prawdę, czy zwyczajnie rozkoszuje się psychicznymi torturami. Nie mogła sobie niczego przypomnieć, a bliskość Ahmeda nie sprzyjała okiełznaniu zamętu, który opanował jej umysł. W mózgu Lai zagnieździła się biała mgła, która nie pozwalała uporządkować wspomnień; przezierały przez nią jakieś laguny, puste obszary, niepowiązane obrazy, nasilające jeszcze niepokój i wzmacniające desperackie poczucie utraty i porzucenia.

– A moje ręce? Pamiętasz moje ręce? Sam zerwałem z ciebie te obcisłe dżinsy, które miałaś na sobie, i wełniany sweter. Tutaj nie będą ci potrzebne. Lepiej ci w melfie, wygodniej, prawda? W takim ubraniu jesteś sobą, w takim cię rozpoznaję. – Zamilkł na kilka sekund. – No tak, widzę, że niczego nie pamiętasz. Nie przejmuj się. Będziesz miała dużo czasu. Cały czas tego świata, żeby sobie przypomnieć.

Laię opanowała rozpacz. Wciąż była głodna wyjaśnień, które nie nadchodziły. Potrzebowała zrozumieć, co się stało, jak to było możliwe, że jej egzystencja zmieniła się w tak gwałtowny sposób. W którym momencie jej życie i marzenia legły w gruzach? Jeśli Ahmed chciał jej cokolwiek wytłumaczyć, robił to tylko dlatego, że cieszyło go cierpienie, jakie przynosiły te wyjaśnienia. Wyciągnął papierosa z paczki, którą trzymał w kieszeni spodni, i zapalił go ze spokojem człowieka, który wie, że jest zwycięzcą.

– Wciąż jeszcze nie rozumiesz, jak mogliśmy tu dotrzeć, prawda? Skąd ja się nagle wziąłem po tylu latach? W gruncie rzeczy wszystko było bardzo proste. Zawsze wszystko jest proste, „siostrzyczko”, trzeba tylko mieć przyjaciół nawet w piekle, nawet na terytorium wroga, a ja umiem znajdować przyjaciół.

Podróżowanie po Hiszpanii przychodziło Ahmedowi bez trudu. W istocie, dzięki dobrym kontaktom okazało się to o wiele łatwiejsze, niż się spodziewał. Oczywiście od samego początku wiedzieli, gdzie Laia mieszka, a reszta przyszła już sama, nawet nie musieli się wysilać: wystarczyła zwykła gościnność jej hiszpańskich rodziców.

– Nigdy nie przypuszczałem, że ta niewinna uwaga, którą wypowiedziała Letycja, ułatwi nam tyle spraw: „To bardzo zdolna dziewczyna, ma apetyt, żeby zjeść cały świat; teraz się przygotowuje do egzaminu na prawo jazdy” – powiedział, przedrzeźniając przybraną matkę Lai.

Dla niej zaś dźwięk tego imienia w jego ustach był jak policzek, jak jeszcze jeden obrót śruby ściskającej i tak już zaciśnięte gardło. Pomyślała o niebezpieczeństwach, jakie kryją się w słowach, szczególnie wypowiadanych w dobrych intencjach, w słowach, które mówiącemu wydają się całkiem niewinne, pozbawione większego znaczenia, podobnie jak milczenie.

– Potem wystarczyło cię cierpliwie śledzić, przyglądać ci się z bliska i czekać na odpowiedni moment.

Laia zaczęła sobie nagle przypominać tamto dziwne poczucie, że ktoś za nią chodzi… Julio śmiał się z niej, radząc jednocześnie, żeby korzystała z tych wrażeń, póki jest w Huesca, bo po przyjeździe do Madrytu stanie się niewidzialna… „Szkoda, że tak się nie stało” – pomyślała.

– Ty sama w takim pustym zaułku… Gdybyś pozostała w kraju, do którego należysz, nigdy nie popełniłabyś takiego błędu. Tu człowiek nabywa szóstego zmysłu, instynktu przeżycia. Ten zmysł mówi ci, że nie wolno nikomu ufać. Nikomu i niczemu. Bo tutaj, tak jak i tam, za błędy się płaci. Zawsze.

Sztachnął się po raz ostatni i zgasił papierosa. Rozwiązał jej ręce i poszedł w kierunku drzwi ceglanego domku, nie przestając przy tym mówić.

– Myślę, że dałem ci już dość czasu: teraz trzeba iść po wodę, ugotować obiad, pozmywać naczynia, nakarmić zwierzęta, posprzątać dom i pokazać się na nowo wszystkim członkom rodziny, którą opuściłaś w taki sposób… Tylko ktoś tak niewdzięczny jak ty mógł to zrobić. Nie każ nam na siebie czekać, umyj się szybko. – Zatrzymał się na progu. Miał jej jeszcze coś do powiedzenia. – Czekamy, aż nam przygotujesz herbatę. Mam nadzieję, że jeszcze nie zapomniałaś, jak to się robi. Tutaj będziesz ją piła, chociaż jej nienawidzisz i ciemnieją ci od niej zęby. Lepsze to niż umrzeć z pragnienia.

Laia uspokoiłaby się, gdyby mogła zatracić się w płaczu. Ściskało ją już w gardle i lada chwila miała się rozpłakać. Ale postanowiła, że nie sprawi Ahmedowi tej przyjemności. Nie wiedziała za bardzo, jak tego dokonała, ale powstrzymała łzy. Pomyślała o Juliu i to ją wzmocniło. W tej właśnie chwili zaczął się rodzić w niej bunt. Coś we wnętrzu Lai mówiło, że słowa Ahmeda to jedynie kłamstwa i oszczerstwa, mające wzmóc jej cierpienie.

Kilka tygodni później nadal myślała podobnie: wiedziała już, że Julio jest zdrowy, że jej szuka i że wszystko skończy się dobrze. Była o tym tak mocno przekonana, że tej akurat myśli nie musiała zapamiętywać.

∙ 16 ∙

19 lutego César i Julio wsiedli na madryckim lotnisku do wyczarterowanego samolotu. Tak jak zapowiadał César, nie mieli żadnych problemów z wizą ani innymi pozwoleniami. Julio nie był w stanie tego zrozumieć, ale postanowił posłuchać swego przyjaciela i nie doszukiwać się problemów. Nikomu o niczym nie powiedział. Nawet ojcu. Korzystając z tego, że nadchodził weekend, wymyślił podróż do wiejskiego domu rodziców Césara.

– Dobrze mi to zrobi. Oczyści mnie. Muszę się zastanowić, co dalej. Zadzwonię do was. Nie przejmujcie się, jeśli mnie nie namierzycie, bo u nich jest słaby zasięg. Jeśli będzie coś pilnego, zostawcie mi wiadomość, a ja oddzwonię, jak tylko będę mógł – powiedział i wyszedł, przekonany, że wróci z Laią.

Kiedy siedzieli już w samolocie, który miał ich zawieźć do Tindufu, César zaczął analizować listę rzeczy, które spakował, sprawdzając, czy mają wszystko, co zalecali organizatorzy wyprawy.

– Śpiwór, wygodne ubranie dzienne, polar i kurtka na noc, czapka, papier toaletowy, okulary przeciwsłoneczne, krem do opalania, klapki pod prysznic, ręcznik…

Julio siedzący obok niego i oddalony o ponad 2800 kilometrów od ceglanego domku, w którym znajdowała się Laia, patrzył, jak samolot nabiera wysokości i pilot chowa podwozie. Dziwnie się czuł, nie siedząc za sterami maszyny.

– Organizatorzy powiedzieli mi, że będziemy musieli korzystać z latryn wykopanych w ziemi obok namiotów, a jeśli będziemy chcieli wziąć prysznic, trzeba będzie prosić rodzinę gospodarzy o miskę z ciepłą wodą i garnek. Ale strzeżonego Pan Bóg strzeże. – On sam, na wszelki wypadek, włożył do plecaka paczkę wilgotnych chustek toaletowych. – Wziąłem też herbatniki, suszone owoce i puszki z tuńczykiem, z małżami i jedną z gulaszem… Nie wiem, czemu ją zabrałem. Gulasz… Nie przyda się za bardzo na środku pustyni, no ale trudno, już ją mam w plecaku. Polecali mi to, chociaż chyba bardziej nadaje się na prezent dla jednego z Saharyjczyków.

Spojrzał na Julia. Zauważył, że jest spięty i nieobecny duchem. Było oczywiste, że nie usłyszał ani jednego słowa, które wypowiedział przed chwilą jego przyjaciel.

– Dobrze się czujesz? – spytał César. – Przydałoby się, żebyś zmienił tę minę znaczącą „zamierzam dostać się do obozu, żeby wyciągnąć stamtąd narzeczoną porwaną przez bandę przestępców” na coś bardziej w stylu „krowa patrząca na pociąg”. Mogłoby nam to pomóc.

– Czuję się dobrze, nie przejmuj się. Jestem tylko trochę zdenerwowany.

– Więc byłoby dla wszystkich lepiej, gdybyś się trochę zrelaksował. Przynajmniej do czasu, aż dotrzemy do Dakhli. – Mówiąc te słowa, César zauważył dociekliwe spojrzenie Julia, który chciał się upewnić w najważniejszej sprawie. – Tak, uspokój się. To już omówione. Jeśli będzie potrzebna, dostaniesz ją. Mają awionetkę na starym lotnisku wojskowym w Villa Cisneros. Należy do hiszpańskiego wojskowego, który postanowił tam osiąść na stałe. Mój przyjaciel kontaktował się z nim. Jeśli się okaże, że potrzebujemy awionetki, dostaniemy ją bez problemu. Ale w tę podróż będziecie musieli wyruszyć sami, ty i Laia. Nie zmieścimy się w trójkę. – Pokręcił przecząco głową. – Nadal myślę, że to wariactwo – wymamrotał, wsadzając nos do podręcznej torby. – Wziąłem też środki przeciwko biegunce, wystarczy dla nas obu – powiedział już głośniej. – Mam przeczucie, że będziemy ich potrzebować, i to nie tylko z powodu jakości wody…

Samolot doleciał do celu o świcie. Lot wydłużył się do czterech godzin ze względu na niekorzystne warunki pogodowe, związane ze zjawiskami klimatycznymi na pustyni. Spowodowały one godzinne opóźnienie startu, a potem konieczność krążenia nad Tindufem do czasu, aż oddali się stamtąd burza piaskowa. Kiedy dochodzili już do stanowiska kontroli bezpieczeństwa na lotnisku, Juliowi znów ze zdenerwowania ścisnął się żołądek. Było chłodno, a mimo to zauważył, że ubranie ma przepocone. Robił dokładnie to, czego robić nie powinien, ale sytuacja go przerastała. Postanowił wziąć się w garść i opanować nerwy, podczas gdy César z niepokojem obserwował twarze pracowników lotniska, próbując odnaleźć swego znajomego.

– To dobry znak, jeśli go nie widzimy – wyznał cichym głosem. Wiedział, że znajomy byłby na miejscu i przyszedłby im z pomocą, gdyby pojawił się jakikolwiek problem. – Oddychaj, powoli robisz się siny.

Ustawili się w środku grupy, licząc na to, że przejdą niezauważeni. To poczucie bezpieczeństwa w tłumie było absurdalne, bo przecież każdy z osobna musiał przejść przez kontrolę i stanąć twarzą w twarz z dyżurnym funkcjonariuszem. Pierwszy poszedł César. Przywitał się, podał dokumenty i czekał w milczeniu, nie przestając patrzeć w oczy mężczyzny, który obserwował salę z wyrazem wrodzonej nieufności, jakby z góry wiedział o istnieniu jakiegoś tajnego porozumienia i jakby tylko kwestią czasu pozostawało jego wykrycie. Ich spojrzenia spotkały się na chwilę, potem funkcjonariusz wyciągnął rękę, ujął niewielki kauczukowy datownik i przystawił pieczęć na papierach.

– Życzę udanego pobytu.

Julio był następny w kolejce. Wiedział z doświadczenia, że im więcej oznak niepokoju pokaże, tym szybciej wywoła alarm. Na wszystkich lotniskach świata strategicznie rozmieszczeni obserwatorzy przyglądają się badawczo podróżnym. Są to prawdziwe sokole oczy, potrafią jednym spojrzeniem dostrzec niebezpieczeństwo albo potencjalne przestępstwo. Nie wiedział, czy spowodowały to nerwy czy fakt, że stojący za nim podróżny mocno go popchnął, ale jego dokumenty upadły na podłogę. Pomyślał, że to zły znak, choć wciąż powtarzał sobie, że musi zachować spokój, jeśli chce wyciągnąć stąd Laię.

– Przepraszam – powiedział do funkcjonariusza, nie bardzo wiedząc dlaczego. Jednocześnie podał mu dokumenty, które zebrał z podłogi.

– Proszę się nie przejmować. To przez gorąco, wszystko ludziom leci z rąk, szczególnie jak ktoś nie jest przyzwyczajony do takich temperatur. – Julia ten komentarz bynajmniej nie uspokoił. O świcie temperatura była stosunkowo niska. Ten przyjacielski ton, który uważał za pozorowany, nie budził jego zaufania i wydał się niezwykły u osoby pilnującej granicy i zajmującej się kontrolą paszportów. César, który obserwował tę scenę z odległości kilku metrów, modlił się, żeby jego przyjaciel zapanował nad nerwami.

– A więc zamierza pan startować w maratonie. W wielu biegach pan brał udział?

– Tak, proszę pana, parę ich było – odpowiedział Julio z całą stanowczością, na jaką go było stać – i zawsze w dobrej sprawie.

– Ach, tak? I jakie ma pan plany? – spytał funkcjonariusz, odrywając na chwilę wzrok od dokumentów. – Ma pan nadzieję wygrać?

– No cóż, w takich przypadkach najważniejszy jest udział, prawda?

– Więc życzę panu dużo szczęścia. Będzie panu potrzebne. – Ten komentarz jedynie zwiększył niepokój Julia. – Mówię to, bo słyszałem, że w tym roku przyjeżdża dość znany hiszpański biegacz i przypuszczam, że pozostałym będzie trudno o zwycięstwo. Jak się nazywa ten słynny sportowiec, ten, który przyjechał? – Funkcjonariusz zwrócił się z głośnym pytaniem do kolegi, który szybko udzielił odpowiedzi. – A, no tak, Martin Fiz. Zna go pan? – zapytał Julia, który modlił się, żeby jego twarz nie zdradziła zdenerwowania trawiącego go od środka. – Zresztą wszystko jedno. Ale niech się pan nie przejmuje, nigdy nie wiadomo, co się może zdarzyć na pustyni. To będzie zawsze działać na pana korzyść. Życzę udanego pobytu – powiedział wreszcie, przystawiwszy pieczęć i wręczywszy dokumenty Juliowi.

– Dziękuję. Postaram się, żeby był udany.

Po przejechaniu paru kilometrów autobusem uczestnicy solidarnościowego biegu dotarli do namiotów, w których mieli spędzić noc wraz z kilkoma saharyjskimi rodzinami. Podzielono ich losowo na pięcioosobowe grupy, choć starano się nie oddzielać zawodników od ich przyjaciół czy osób towarzyszących, jeśli chcieli zostać razem. Po kolacji składającej się z wielbłądziego mięsa, koziego mleka, sałatki z fasoli, kuskusu i smażonych ziemniaków (wszystko popito wielkimi ilościami herbaty i zjedzono dość łapczywie ze względu na spóźnienie samolotu) członkowie licznej ekipy hiszpańskiej udali się na spoczynek.

Julio i César rozlokowali się w namiocie rodziny, która – co było typowe dla Saharyjczyków – nieustannie uśmiechała się i wykonywała gesty zadowolenia i przyjaźni od chwili, kiedy zobaczyła przybyszów. Przyjaciele dzielili namiot z pewną parą z Estremadury oraz z młodą Kanaryjką, która podróżowała samotnie i zamierzała wziąć udział w biegu. César nie przestawał mówić do niej, aż w końcu wyczerpana dziewczyna zapadła w głęboki sen. Juliowi natomiast nie udało się to przez całą noc. Wielokrotnie wychodził na zewnątrz, żeby odetchnąć, popatrzeć w niebo i zapalić papierosa. Nie palił już od lat. Nie lubił tego zresztą, ale zdenerwowanie okazało się zbyt silne. Potrzebował się zrelaksować, zastanowić, uspokoić. Laia wypełniała wszystkie jego myśli. Julio spoglądał w niebo, mając nadzieję, że w jakimś punkcie ogromnej pustyni jego narzeczona właśnie robi to samo; przynajmniej w ten sposób mogli mieć przed oczami ten sam widok.

Opuszczał na siłę powieki. „Czekaj na mnie, kochanie. Wytrzymaj jeszcze trochę. Jestem już niedaleko”. Musiało minąć jeszcze pięć dni, żeby znalazł się blisko niej. Pięć dni. Sto dwadzieścia godzin. Cały świat. Nie wiedział, czy wytrzyma.

W dniu maratonu ranek wstał czysty i rozświetlony słońcem. Julio bez problemów przebiegł swój ośmiokilometrowy odcinek do Asmary, choć nie zajął żadnego z pierwszych miejsc: jego umysł nieustannie przemierzał w tym czasie całkiem inne trasy. W pewnym sensie bieg dobrze mu zrobił, bo pozwolił rozładować nagromadzone napięcie. Zmęczenie było dobrym sposobem na zmniejszenie niepokoju. Od przyjazdu z Hiszpanii nie spał zbyt dobrze, a i żołądek spłatał mu niejednego figla. Prawie nic nie jadł. Zdenerwowanie tłumiło głód i pragnienie. Zaczął palić papierosy jednego za drugim w niemal chorobliwy sposób, aż César zwrócił mu uwagę na niestosowność jego zachowania.

– Czy mógłbyś przestać? Jeśli będziesz się tak dalej zachowywał, zwrócisz uwagę wszystkich. Jutro wyjeżdżamy do Dakhli i będziesz musiał wziąć się w garść, bo inaczej wszystko popsujesz, zanim się jeszcze zacznie. I ty chcesz wywieźć stąd Laię w awionetce? Przecież od razu się rozbijecie.

César bardzo się martwił stanem przyjaciela. I martwił się o siebie. Prowadzili bardzo delikatną grę i każde potknięcie mogło ich drogo kosztować.

Ruszyli wcześnie rano, żeby uniknąć wysokich temperatur, choć nie zmieniło to faktu, że droga okazała się długa i niezbyt wygodna. Przybywszy do Dakhli, mieli rozegrać mecz piłkarski, ale Julio z góry się od niego wymówił, tłumacząc się kontuzją nogi.

– Mam na pewno naciągnięty mięsień, chyba stanąłem źle na jakimś kamieniu. Nic poważnego, ale wolę się nie forsować – wyjaśnił organizatorom.

Kiedy kierowca autobusu powiedział, że zbliżają się do celu, pojazd wypełniły oklaski, głośna radość i powitalne okrzyki. Serce Julia zaczęło walić jak młotem, mocniej niż kiedykolwiek wcześniej, ale umysł pozostał spokojny, mimo zakłócającego ten spokój przyspieszonego pulsu.

Stopniowo uczestnicy wyprawy wysiadali z autobusu i odbierali swój bagaż – głównie plecaki załadowane jedzeniem i lekarstwami oraz wszelakimi podarunkami dla Saharyjczyków, których spodziewano się spotkać w obozie dla uchodźców w Dakhli. Julio podniósł wzrok, przyglądając się ogromnemu dywanowi z szarego, tkanego płótna wyściełającego przestrzeń, na której stały namioty wznoszące się pośród pustyni jak potężne ule. Jego wzrok nie mógł dotrzeć do końca rozciągającej się przed nim przestrzeni. Poczuł znów ogromny lęk: jak w tym oceanie odnaleźć Laię? Gdzie ma zacząć szukać? Głos przyjaciela częściowo rozwiał te niepokoje.

– Chodźmy trochę się odświeżyć, razem z innymi. Dobrze nam zrobi łyk wody i chwilka w cieniu. Spokojnie, kiedy wszyscy wyruszą na mecz, poszukamy Lai. Gdzieś musi być. Może bliżej, niż myślimy – powiedział César, próbując dodać ducha samemu sobie, gdyż zdawał sobie sprawę, jak trudne jest zadanie, które ich czeka.

Tak jak zaplanowali, poczekali, aż rozpocznie się mecz między Saharyjczykami a Hiszpanami, po czym oddalili się ostrożnie od miejsca sportowych zmagań. Ich plan przewidywał, że będą wchodzić dyskretnie coraz głębiej do wnętrza obozu i zaczną się rozpytywać w namiotach. Ktoś musi coś wiedzieć. Ktoś musi znać Laię.

Julio przeżył atak zniechęcenia, kiedy znów spojrzał na ogromne morze szarego płótna, które rozciągało się przed nim, sięgając aż po horyzont. Zakrawało to na ponury żart, który miał obniżyć jego morale. Obserwując liny przytwierdzone do ziemi za pomocą żelaznych zaczepów i podtrzymujące konstrukcje namiotów, siłą rzeczy kojarzył ten widok z namiotami cyrkowymi, do których od najmłodszych lat chodził z nim ojciec. Oglądali tam zwierzęta, chociaż Julio wolał przyglądać się klaunom i akrobatom. Chciał, aby obecna sytuacja nie zamieniła się w cyrk i żeby akrobacje, których musieli dokonać z Césarem – jakiekolwiek by one były – nie wymagały zabezpieczającej siatki. Popatrzył na przyjaciela z nadzieją, że znajdzie w nim jakąkolwiek oznakę siły ducha, ale oblicze Césara nie różniło się wiele od jego własnego.

– Nie sądzę, żeby warto było szukać planu ulic, jak myślisz?

Zaczęli iść jedną z uliczek, jeśli można tak było nazwać nieregularną ścieżkę, rozdzielającą jeden rząd namiotów od drugiego. Piasek, na którym zostawały odciśnięte ślady ich stóp, nie wyglądał z bliska na tak pomarańczowy i jasny, jak oglądany z pewnej odległości. Teraz nie robił zbyt zachwycającego wrażenia, być może za sprawą dużej ilości kamieni: mieli wrażenie, jakby z nieba spadł deszcz meteorytów, rozrzucając po ziemi kamyki. Po drodze minęli jakiegoś psa o otępiałym spojrzeniu, być może oszołomionego tak absurdalnie długim oczekiwaniem na coś, że nawet ich nie zauważył. Przez chwilę poczuli się jak duchy. Czy z żadnego namiotu nikt nie wyjdzie?

César był zdziwiony, widząc na zewnątrz niektórych jaim anteny satelitarne. Stały też na eternitowych dachach niektórych domków zbudowanych z cegieł suszonych na słońcu, umocnione czterema wielkimi kamieniami albo – w większości przypadków – wkopane w piasek.

– Na pewno używają ich, żeby oglądać, jak Barça łoi skórę Madrytowi36; tutaj to musi ludziom psuć nastrój – zażartował.

Widok anten satelitarnych na pustyni wydawał się dość osobliwy, podobnie jak i baterie słoneczne, które część mieszkańców – najprawdopodobniej ludzie mający dobre kontakty i hojnych przyjaciół – zainstalowała na piasku. Temperatura zaczynała rosnąć, powietrze powoli stawało się duszące. Julio od paru chwil pocił się nadmiernie i wyciągnął chustkę, żeby wytrzeć pot zalewający mu twarz. Nie wiedząc dlaczego, spojrzał za siebie, na drogę, którą przeszli, i zobaczył tył ciężarówki. Na jej drzwiach ktoś napisał „Wolna Sahara. 35 lat wystarczy”.

Siedem lub osiem kóz otaczało pojazd, a ich pyski były niemal całkowicie zakopane w piasku, jakby zwierzęta szukały czegoś, czego nie mogły znaleźć. Julio nie zdawał sobie sprawy, że César w tym czasie skręcił w jedną z uliczek w galimatiasie tutejszych dróg, tworzących prawdziwy labirynt. Dlatego wzdrygnął się, kiedy usłyszał krzyk.

– Kurrrwa! – zaklął przyjaciel Julia między namiotami. Potem ograniczył się do wyciągnięcia ręki i wskazania narożnika, do którego Julio powoli się zbliżał.

Kiedy to zobaczył, zastygł, jakby skamieniał: głowa wielbłąda obcięta na wysokości uszu i umieszczona na trzech kamieniach tworzących trójkąt wydawała się spoglądać na nich obu. Choć cięcie było precyzyjne, wciąż jeszcze można było zauważyć ślady krwi. Oczy martwego zwierzęcia były całkowicie otwarte, a jego wielka dolna szczęka opadła i niemal dotykała piasku. Julio spojrzał na swego towarzysza, jakby spodziewał się jakiejś odpowiedzi, która wyjaśniłaby ten makabryczny widok.

– Chyba nie myślisz, że ja to zrobiłem – powiedział César. – Nawet nie miałem czasu, żeby mu obciąć fiuta i pokroić na kawałki. Ten łeb wygląda, jakby leżał tu od paru dni. Coś ci powiem: jeśli tak traktują tu zwierzęta, które uważają za najcenniejsze, pomyśl sobie, co mogą zrobić z nami. Lepiej się nie rozdzielajmy, bo wolałbym nie wracać samolotem z dodatkowym bagażem, gdyby ktoś wpadł na pomysł, żeby obciąć ci głowę.

Julio nawet się nie uśmiechnął. Zaczynał tracić cierpliwość. Przyjechał, żeby odnaleźć Laię, a dotychczas nie przynosiło to żadnego skutku. Przyjaciele zawrócili i przeszli tę samą drogę w przeciwnym kierunku. Z niektórych namiotów dobiegały dźwięki muzyki, najpewniej z radia. Nie można było dostrzec żadnych otworów w kotarach zasłaniających wnętrza namiotów, wszystkie były szczelnie zamknięte. Zrobiło się gorąco i nigdzie nie widać było żywego ducha, między innymi dlatego, że większość mieszkańców w tym czasie przebywała na meczu piłkarskim rozgrywanym z hiszpańską ekipą. Z niektórych ceglanych domków wychodziły – lub wchodziły do nich – kobiety zawinięte w delikatne i kolorowe chusty. Większość nosiła okulary przeciwsłoneczne. Zawsze też poruszały się w grupkach po dwie lub trzy. Na twarzy Césara pojawił się w końcu lekki uśmiech.

– Trzeba by się spytać, prawda, mistrzu? – zwrócił się do Julia, nie spodziewając się zresztą odpowiedzi, zanim zbliżą się do którejś z grupek. – Dzień dobry, señoritas. Nie znają panie Lai? To nasza przyjaciółka i chcielibyśmy ją pozdrowić, zanim wrócimy do Hiszpanii… bo my jesteśmy Hiszpanami, to znaczy, tak jak panie… No, chciałem powiedzieć, że tak jak panie były… – Césarowi z trudem przychodziło wydostanie się ze swojego światka, w którym trwał nawet na środku pustyni.

Jedna z młodych Saharyjek, robiąc z dłoni kształt daszka nad oczami, żeby móc uważniej przyjrzeć się mężczyznom, uśmiechnęła się szeroko, ukazując nieregularne zęby, które nadawały jej twarzy wyraz łobuzerski i wesoły, a jednocześnie ujmujący. Julio sądził, że ten uśmiech będzie jedyną odpowiedzią.

– Laia? Proszę pana, tu są setki dziewczyn o tym imieniu. O którą panu chodzi?

W tym momencie Julio pomyślał o swoim ojcu i poczuł, że mu go brakuje. Carlos na pewno wyciągnąłby zdjęcie Lai i jej rodziny. „Że też mi to nie przyszło do głowy!” – pomyślał. Nawet nie miał jej zdjęcia w telefonie.

– Niech się panie nie martwią, poszukamy jej sami, w końcu jakoś ją znajdziemy – podziękował César, żegnając się jednocześnie. Julio w tym czasie szedł kilka kroków przed nim.

Jego wzrok przykuł widok małej dziewczynki, trzymającej w rączkach żółtego węża ogrodowego. Na jego końcu ktoś zamontował kran, który mała usiłowała teraz włożyć w otwór bidonu z czarnego plastiku. Palce dziewczynki kierowały strumyczkiem wody, która ledwie ciurkała z kranu. Dziecko podniosło oczy i utkwiło wzrok w twarzy Julia. Była słodka: włosy miała zebrane w dwa ogonki związane gumkami w jaskrawych kolorach, podczas gdy z przodu pozostał jej pojedynczy kosmyk, zdany na łaskę lekkich podmuchów wiatru, które można było poczuć na twarzy od czasu do czasu. Miała na sobie czerwony, trochę za duży sweter, oraz spódniczkę z wzorem w ciepłych kolorach. Po chwili dziewczynka wróciła do swego zadania, a Julio pomyślał, że mógłby jej pomóc. I rzeczywiście miał zamiar to zrobić. Przez chwilę nawet pomyślał, że być może dziecko mogłoby ich zaprowadzić do Lai. „W ustach dzieci mieszka prawda” – przypomniał sobie zdanie, które często wypowiadał jego ojciec. Niemniej jednak czyjś głos stłumił rodzącą się nadzieję.

– Przepraszam, dokąd panowie idą?

Był to głos jednego z czterech mężczyzn, którzy właśnie wysiedli z dwóch samochodów terenowych z silnikami o dużej pojemności.

– Tak sobie tylko chodzimy, to znaczy spacerujemy trochę. – César wybełkotał pierwsze słowa, jakie mu przyszły do głowy. – Nie chcemy przeszkadzać.

– Będą panowie musieli nam towarzyszyć: obawiam się, że obecność panów w tym obozie nie jest mile widziana. Muszą panowie opuścić nasz kraj – powiedział jeden z mężczyzn ubranych w mundury. Ani César, ani Julio nie byli w stanie dostrzec żadnych oznaczeń, które stanowiłyby jakąś poszlakę, z kim tak naprawdę mają do czynienia.

– Dlaczego? Co takiego zrobiliśmy? – zapytał César, bo Julio nie był w stanie wypowiedzieć nawet słowa. To nie strach tak go sparaliżował, ale ból wynikający z uświadomienia sobie, że nie zdoła odnaleźć Lai. – Mamy pozwolenie na wjazd, wizy, wszystkie dokumenty są w porządku…

– Pan nic nie zrobił, ale pański przyjaciel objawił zdecydowaną niechęć do naszych praw i naszego ludu.

– Szczerze mówiąc, nie rozumiem tego lekceważenia nas – upierał się César. Przyjechaliśmy tu w ramach projektu solidarnościowego. Przyjechaliśmy, żeby pomóc.

– Tak, to dla nas jasne. Niemniej jednak dysponujemy także innymi dokumentami. I wynika z nich wyraźnie, że ktoś popełnił błąd, wydając panom pozwolenia. – Mężczyzna zrobił pauzę, obserwując ich badawczo. – Albo panowie z nami pojadą, albo będziemy musieli panów zatrzymać. Jeśli chodzi o mnie, to wszystko mi jedno.

– Zatrzymać nas? Ale, przepraszam bardzo, skoro nic nie zrobiliśmy… Tylko spacerujemy, nie zamierzamy niczego kraść, nikogo zaczepiać…

Dyskusja stopniowo robiła się coraz głośniejsza i wokół grupy mężczyzn uformował się krąg ciekawskich, przysłuchujących się wymianie zdań. Krzyki zwabiły także jedną z hiszpańskich organizatorek maratonu solidarnościowego.

– Czy coś się stało? – spytała. – Jakiś problem?

– Tak, ten pan. Musi opuścić nasze terytorium – odpowiedział jeden z mężczyzn w mundurze, wskazując na Julia. – Jeśli tego nie zrobi w ciągu najbliższych godzin, będziemy zmuszeni wydalić go z kraju.

– Ale to jeden z naszych uczestników, nie rozumiem. Co takiego zrobił? – upierała się Hiszpanka.

– Nie przestrzega naszych praw. On już wie, o co chodzi. Rzucanie na nas oszczerstw, takich, jakich on się dopuścił, jest karalne, można za to nawet trafić do więzienia. Dlatego musi pojechać z nami. Zawieziemy go na lotnisko, żeby jak najszybciej wrócił do swojego kraju.

– Dobrze – włączył się Julio, odzyskawszy wreszcie mowę. – Jedźmy. Nie chcemy problemów. Z pewnością to jakieś nieporozumienie, ale nie będziemy przysparzać dalszych trudności, szczególnie organizatorom – powiedział, zwracając się do kobiety z organizacji wspierającej Saharyjczyków.

Dwaj spośród czterech mężczyzn wsadzili Césara i Julia do jednego z samochodów terenowych, którymi przyjechali do obozu. Hiszpanka zaproponowała, że będzie im towarzyszyć.

– Nalegam, bardzo proszę, ci panowie przyjechali tu z nami i czuję się zobowiązana…

Jeden z mężczyzn przerwał jej w pół zdania:

– Powtarzam, to nie jest konieczne. My się tym zajmiemy. Proszę się nie martwić, nic im się nie stanie.

– Ale zostają zatrzymani…

– Każemy im opuścić nasze terytorium. Proszę nas nie zmuszać, żebyśmy zrobili to samo z panią. – Groźba położyła kres dyskusji: kobieta musiała się cofnąć przed ruszającym gwałtownie samochodem, w którym znajdowali się Julio i César. Obaj czuli utkwione w ich karkach pełne dezaprobaty spojrzenia ciekawskich.

W drodze obaj Hiszpanie obawiali się, że zostaną wywiezieni do jakiegoś komisariatu. Mieli takie podejrzenie od chwili, gdy usłyszeli, jak hiszpańska wolontariuszka mówi o zatrzymaniu. Podróż trwała jednak krócej, niż się spodziewali. Nie wrócili do Tindufu, co zajęłoby wiele godzin i pogorszyło niewątpliwie ich perspektywę na najbliższą przyszłość. Odwieziono ich na lotnisko w Dakhli. Zmierzając tam, przejechali obok starego portu lotniczego w Villa Cisneros. Wzrok Julia na kilka chwil zatrzymał się na obrazie, który symbolizował wszystkie utracone nadzieje: w jednym z hangarów oczekiwała niebiesko-biała awionetka. Julio po raz pierwszy poczuł smak niespełnionego snu.

Przez cały czas jazdy zachowywał niemal grobowe milczenie, które niepokoiło Césara. Ci sami czterej umundurowani mężczyźni odeskortowali ich aż do pomieszczeń biurowych na lotnisku. Po trzech i pół godzinach oczekiwania, spędzonych w zamknięciu w całkowicie odizolowanej sali, pozbawionej jakiejkolwiek wentylacji, inny mundurowy, którego wcześniej nie widzieli, przyniósł im dokumenty oraz bilety powrotne do Hiszpanii. Odprowadzono ich aż do drzwi samolotu – i bynajmniej powodem tego nie była sławna saharyjska gościnność: urzędnicy chcieli się upewnić, że obaj Hiszpanie wyjadą.

– Niech pan tu nie wraca. Nie będzie pan mile widziany – powiedział jeden z funkcjonariuszy, zwracając się do Julia, szykującego się do wejścia do samolotu. – Następnym razem nie będzie miał pan tyle szczęścia.

César wziął przyjaciela pod ramię i wepchnął go do wnętrza samolotu, który miał ich zawieźć do Madrytu. Czuł, że jednak mieli szczęście: wszystko skończyło się wydaleniem w stosunkowo łagodny sposób – nazwano to „zaproszeniem do opuszczenia terytorium”, a oni z wdzięcznością przyjęli ten eufemizm – ale oczywiście Julio wiedział, że to oznacza przegraną. Kiedy usiadł w końcu na swoim miejscu w samolocie, rozpłakał się. Poczucie bezsilności nie wynikało z gróźb funkcjonariuszy ani z upokorzenia wywołanego wydaleniem. Zawiódł Laię. I na to nie było żadnej pociechy. Być może z tego powodu jego przyjaciel uszanował milczenie Julia podczas całego lotu. Wiedział, że nie istnieją słowa pocieszenia, które mogłyby zabliźnić tę ranę. César miał rację. Miał ją od samego początku. To wszystko było szaleństwem.

Powrót do Madrytu był dla Julia trudny. Nie zdołał nawet się przekonać, czy jego narzeczona istotnie jest w Dakhli. Klęska jego misji ogromnie mu ciążyła. Czuł, że znowu zawiódł. Na szczęście śledztwo trwało nadal i kilka dni po niepowodzeniu w saharyjskim obozie Julia i jego ojca odwiedził Roberto. Przyszedł do mieszkania na Plaza de España i zawiadomił ich, że być może uda się otworzyć nową ścieżkę, na której można będzie rozwiązać problem Lai. Ta informacja była jak szklanka zimnej wody na środku pustyni.

Adwokat przybył w towarzystwie wysokiej, szczupłej kobiety w czarnych butach na wysokich obcasach, które jeszcze bardziej wysmuklały jej sylwetkę, odzianą w kostium, którego górna część była ciemniejsza. Długie, miedziane włosy opadały jej na plecy. W czasie gdy Roberto ją przedstawiał, kobieta wpatrywała się w Julia ogromnymi, niebieskimi oczami.

– Mayka jest działaczką, przyjaciółką, która może nam bardzo pomóc – mówił prawnik, podczas gdy kobieta odwzajemniała powitalne słowa mocnymi uściskami dłoni Carlosa i jego syna.

Julio był zaskoczony. Mayka wywarła na nim dobre wrażenie ostrością spojrzenia i zdecydowanymi ruchami dużych, silnych dłoni. Nasuwał się wniosek, że kobieta z takimi rękami przyzwyczajona jest do chwytania spraw i niewypuszczania ich, zanim sama nie uzna, że można to już zrobić. Wyglądała na osobę poważną, profesjonalną, uczciwą. Ani jeden jej gest nie był nieodpowiedni. A mimo wszystko było w niej coś, co Julia wystraszyło, ale nie potrafił tego nazwać.

– Mayka dobrze zna tamte tereny i wie o wszystkim, co się tam dzieje. Ma kontakty z ważnymi ludźmi, które mogą nam ułatwić wiele spraw – ciągnął dalej Roberto. – Nasze pole działania ogranicza się do Hiszpanii, a stąd możemy zrobić niewiele ponad to, co już zostało zrobione. To nas hamuje i może odsuwać w nieskończoność pomyślny finał, którego wszyscy pragniemy. Musimy działać bezpośrednio tam, otworzyć sobie drogę do miejsca, w którym przebywa Laia. Taka właśnie będzie rola Mayki. Możecie mi wierzyć, że niełatwo było nakłonić ją do współpracy. Ma zbyt wiele zajęć. Chcę, żebyście wiedzieli, że należy do najlepszych profesjonalistów w branży.

Wszystkie te pochwały w najmniejszym nawet stopniu nie zmieniły wyrazu twarzy kobiety, która cały czas siedziała z miną pełną fałszywej skromności, jakby zasadność wypowiadanych pod jej adresem komplementów uważała za oczywistość. Kiedy tak trwała niewzruszona, Roberto wyjaśniał dalej, że Mayka nie ogranicza się do prowadzenia spraw zza biurka, jak większość prawników: woli wyruszać w teren, by wywęszyć, co naprawdę się dzieje. A to, co znajduje, nie zawsze budzi zadowolenie wszystkich zainteresowanych sprawą.

– Przekazałem jej wszystkie informacje, jakie mamy, dokumenty, relacje, fotografie… Szczerze mówiąc, oboje sądzimy, że zdjęcie, które mi udostępniliście, może się okazać bardzo pomocne, szczególnie dla niej.

Tego dnia spotkanie ograniczyło się do wstępnej prezentacji, ale włączenie się Mayki do sprawy było jak powiew świeżego powietrza. Wystarczyło kilkanaście sekund od jej wejścia, by Julio, tuż po powrocie z wyprawy do Dakhli, zamienił się w rozbitka dryfującego po lazurowym morzu, z którym kojarzyły mu się oczy Mayki. Morzu, które niosło obietnice spokoju, pewności i zaufania. Nie wiedział jeszcze, że musi minąć wiele, wiele miesięcy, zanim którakolwiek z tych obietnic zdoła się spełnić.

∙ 17 ∙

Julio wysłuchał pytania prawniczki z wyrazem kompletnego zagubienia na twarzy. Obok niego siedzieli Carlos i Germán – który dopiero co do nich dołączył. Obaj zamknęli oczy, jakby do ich uszu dobiegł jakiś wyrok skazujący. W ciągu ostatnich miesięcy stary przyjaciel Carlosa z Villa Cisneros stał się jeszcze jednym uczestnikiem całej sprawy.

– Powtórzę: czy panowie wiedzą, kim jest hartani?

Mayka mówiła pewnym, niewzruszonym głosem. Nawet wyjaśnienie, którego miała za chwilę udzielić, w najmniejszym stopniu nie zakłócało jej wystudiowanego wykładu. Mówiła z przekonaniem, z pewną mechaniczną precyzją, celnie dobierała słowa, choćby miały zabrzmieć drastycznie.

Julio spoglądał na ojca i jego przyjaciela, a widząc wyraz ich twarzy, rozumiał jeszcze mniej. Czyżby obaj wiedzieli, o czym ta kobieta mówi?

Rozmowa poprzedniego dnia w kancelarii Roberta była już dostatecznie niepokojąca: prawnik ograniczył się do stwierdzenia, że Mayka pociągnęła za wiele sznurków, przeprowadziła szereg rozmów telefonicznych i w końcu, pięć miesięcy po pojawieniu się na scenie, zdobyła najróżniejsze informacje, które przybliżały ich do Lai.

– Czy jesteście przygotowani, żeby wysłuchać, co Mayka ma do powiedzenia? – zapytał”.

Wiedział, że na pewno nie są.

A teraz, dzień później, Julio nie mógł zrozumieć ani jednego słowa wypowiadanego przez prawniczkę. Zapytał jeszcze raz:

– Ale co się dzieje? O czym my mówimy?

– Zaraz postaram się wytłumaczyć. – Mayka znów zajęła miejsce u steru. – Laia nie jest u swojej rodziny. Nie jest córką tych ludzi.

– Jest adoptowana? – spytał Julio, choć przeczuwał, że chodzi o coś innego.

– Raczej oddana. Niektórzy Saharyjczycy rasy czarnej, którzy stanowią mniejszość w obozach dla uchodźców w Tindufie, należą do osób lub rodzin białych. – Julio próbował się wtrącić, ale Mayka powstrzymała go gestem dłoni i kontynuowała wywód. Julio wstał, nie mogąc spokojnie usiedzieć. – Mówimy o pewnej tradycji, o zwyczaju, a nie o rasizmie. Taka zależność własnościowa dotyczy prawie wyłącznie osób kolorowych, w większości pochodzących z Mauretanii, gdzie ów zwyczaj praktykowany jest dość powszechnie. Rodziny mauretańskie, które wysłały swoich synów, a przede wszystkim córki, do obozów uchodźców na Saharze jako towar na wymianę, można liczyć w setkach, jeśli nie w tysiącach.

Mówiąc te słowa, Mayka otworzyła teczkę z błyszczącej skóry i wyciągnęła kopię zdjęcia saharyjskiej rodziny Lai, które Carlos przyniósł do Roberta w pierwszych dniach współpracy.

– Zrobiłam kopie tej fotografii i rozdałam je różnym zaufanym kontaktom. Liczyłam, że ktoś rozpozna osoby, które tu widnieją. Nie było to proste. Dakhla jest ogromna, a w porównaniu z Saharą każda inna pustynia wydaje się mała. Trochę to trwało, ale w końcu poszukiwania przyniosły rezultat. Dzięki pośrednictwu różnych ludzi Luis, mój przyjaciel, który współpracuje z jedną z organizacji pozarządowych, zlokalizował tę rodzinę i przeprowadził małe dochodzenie. Hamid i jego syn są ważnymi osobami w społeczności saharyjskiej i pozostają w dobrych relacjach przede wszystkim z Frontem Polisario. Mój przyjaciel dość szybko zdał sobie sprawę, co się dzieje. I po dalszym śledztwie zdołaliśmy potwierdzić, że kiedy Laia miała zaledwie sześć lat, matka przekazała ją pewnej saharyjskiej kobiecie, tak samo jak kiedyś sama została przekazana. Między siódmym a dwunastym rokiem życia Laia była traktowana jak niewolnica. – Wyraz twarzy osób, które ją słuchały, kazał jej stonować nieco to stwierdzenie. – Proszę mnie dobrze zrozumieć, kiedy rozmawiamy w tym kontekście o niewolnictwie, nie chodzi o typowy obraz z kratami i pejczem. Mówimy o osobach, które przejmują od swoich przodków niewolnicze uzależnienie, niepozwalające im uwolnić się od dawnych panów. W Mauretanii takie niewolnictwo, od którego nie da się uciec, przechodzi z ojca na syna, czy raczej z matki na córkę, a dla tych ludzi to chleb powszedni. Kobiety niewolnice albo „sługi”, jak chcą, żeby je nazywano, zawsze pełniły w swoich domach między innymi funkcje opiekunek dzieci. Kiedy Laia została oddana na służbę, była jeszcze za młoda, żeby zajmować się dziećmi, więc zatrudniano ją przy innych pracach, jeszcze bardziej wyczerpujących. Można powiedzieć, że dla takich osób niewolnictwo jest stanem naturalnym. Są własnością określonej rodziny, której członkowie pozostają ich panami tak długo, aż uznają za stosowne tę zależność zakończyć. Nie krócej.

– Ale o czym, do cholery, pani mówi? – Juliowi te wyjaśnienia ani trochę się nie spodobały. Przecież to niemożliwe. Niewolnictwo w XXI wieku? Laia ma być niewolnicą? To, co pani opowiada, to czyste science fiction!

– Rozumiem, że musi być ciężko zrozumieć i zaakceptować, że kobieta, którą się kocha, jest własnością innego mężczyzny, jego niewolnicą.

– Proszę pani, mówi pani w taki sposób o tych sprawach, że… Mogłaby pani zdobyć się na przynajmniej trochę więcej wrażliwości. I nie opowiadać głupot.

– Nie płaci mi pan za to, żebym była wrażliwa – odpowiedziała sucho prawniczka. – A tym bardziej nie za mówienie głupot.

– Nie płacę też pani za to, żeby była pani niemiła, ani za to, żeby powtarzała takie nonsensy – żachnął się Julio. – Proszę odpowiednio ważyć słowa.

Ręka ojca na ramieniu Julia powstrzymała go przed jeszcze bardziej drastyczną wypowiedzią.

– Bardzo proszę, uspokójmy się, proszę wszystkich – włączył się Roberto. – Wszyscy płyniemy tą samą łodzią. Uprzedzałem was już, że są rzeczy, o których niełatwo się mówi… Ale przynajmniej należy złagodzić sposób opowiadania o nich – powiedział, spoglądając przelotnie na Maykę, która oczywiście nie wzięła tych słów do siebie. – Ważne, że wiemy, gdzie przebywa Laia. Musimy zrobić wszystko, co możliwe, żeby jak najszybciej wróciła do domu.

Carlos, który do tej pory milczał, słuchając wyjaśnień udzielanych przez prawniczkę – nienagannie ubraną na czerwono – postanowił zabrać głos, żeby rozładować napięcie, choć wiedział, że musi przysporzyć tym dodatkowych cierpień własnemu synowi.

– Julio, Mayka mówi prawdę. My sami z Germánem swego czasu byliśmy tego świadkami. To się zdarzyło pewnego dnia w pokoju, z którego korzystał Germán, kiedy zaczął pracować w biurach Fos Bucraa.

Carlos znów zaczął wspominać tę samą historię, którą pamięć podsunęła mu tamtej nocy, kiedy skleił przedarte zdjęcie taśmą klejącą. Jego przyjaciel dowiedział się w trakcie pobytu na Saharze, że jeden z robotników w fabryce musiał przekazywać całą pensję, którą mu wypłacano, „swojemu panu”.

– Pamiętasz? – spytał teraz Germána.

Germán siedział obok niego. Zawsze był dobrym człowiekiem, o sercu tak wielkim, że ledwie mieściło mu się w piersi, bardzo wrażliwym na wszelkie niesprawiedliwości. Nie wahał się wtedy ani chwili i zadzwonił do „pana” wspomnianego robotnika.

– Ten człowiek nawet nie próbował zaprzeczać, tylko z całą naturalnością wszystko potwierdził.

– Panowie słyszeli to osobiście? To niezwykłe – skomentowała Mayka.

Germán potwierdził.

– Podłączyłem do telefonu głośnik, żeby Carlos też mógł słuchać. Rozmawialiśmy przez trzy godziny – opowiadał Germán – jakbyśmy omawiali sprzedaż samochodu albo wielbłąda. W końcu uzgodniliśmy kwotę: 75 000 peset za wolność jednej osoby.

Jakkolwiek brutalnie i niewiarygodnie to brzmiało, Germán uratował tamtego człowieka, dał mu wolność, którą ktoś przedtem mu odebrał, podobnie jak jeszcze wcześniej jego ojcu i ojcu jego ojca.

– Wystarczyło 75 000 peset, żeby zwrócić człowiekowi godność – dodał Carlos. – Wtedy po raz pierwszy usłyszeliśmy podobną historię, ale potem było ich więcej, prawda? Wiadomo: kiedy zasłona spada już z oczu, można dostrzec wiele innych kwestii.

– Wszystko zostało sformułowane ustnie – kończył swą opowieść Germán – nie było żadnego dokumentu, który potwierdzałby zawarty układ… I już zawsze miałem wątpliwości, czy jednak nie był potrzebny jakiś papier, czy właściciel będzie respektował ustną umowę. Bo takie dokumenty istniały. Mieliśmy okazję je oglądać.

Julio znów nie mógł uwierzyć.

– Papiery zaświadczające sprzedaż i kupno ludzi? O czym wy, do cholery, mówicie?

– Sam pan może zobaczyć. Mam tu taki dokument. – Dłoń Mayki znów zanurkowała we wnętrzu skórzanej teczki. Delikatne palce wydobyły arkusz papieru, który prawniczka wręczyła Juliowi. – To świadectwo uwolnienia, wystawione 29 września 2005 roku. Przetłumaczę panu z arabskiego. Napisano tu: „Szyja Emirika Aoluda Salema od dzisiaj jest wolna”.

– I wiedząc, co się dzieje, nic nie zrobiliście? Nie zadenuncjowaliście go? – W pytaniu Julia skierowanym do ojca najwyraźniej był wyrzut.

– Zadenuncjować? Komu? Co mogliśmy zrobić: garstka Hiszpanów przeciwko wiekom tradycji? – odpowiedział Carlos, niezrażony oskarżeniem, które sformułował jego syn. – Nie było dla nas miejsca w tej całej sprawie. Jedyne, co można było zrobić, to zachować się tak jak Germán. Wielu ludzi to robiło i nieraz wpadało przez to w tarapaty.

– To był ich świat, ich zwyczaje, do których my nie mieliśmy wstępu, chociaż do różnych innych spraw nas dopuszczano – dodał przyjaciel Carlosa. – Żeby z tym skończyć, potrzebna była twarda ręka, siła, przemoc, a przecież nikt nie chciał rozlewu krwi z powodu czegoś, co od wieków stanowi tamtejszą tradycję. Przeklętą, ale tradycję. Sami niewolnicy – nazywano ich hartani – to przyznawali. Wydawali się pogodzeni z losem. Wielu twierdziło, że to część ich religii. Wierzyli, że jeśli się podporządkują i będą posłuszni panu, trafią do raju.

– To, co powiedziała Mayka, to prawda, synu. To nie jest kwestia rasizmu, nie chodzi o kolor skóry, tylko o prawo zwyczajowe. – Obaj starsi mężczyźni przerywali sobie nawzajem, jakby popychani przez wielki natłok wspomnień. Dla Julia wszystko to nadal brzmiało absurdalnie.

– Twój ojciec i ja znaliśmy szefa plemienia Erguibat, mężczyznę czarnego jak noc, który miał białego hartani. Widok niewolnika blondyna z niebieskimi oczami był trochę szokujący, ale widzieliśmy go na własne oczy. To był syn niemieckiego żołnierza z francuskiej Legii Cudzoziemskiej i niewolnicy, hartani. Wiesz, jak ten szef plemienia nazywał swojego białego niewolnika? „Pierdolony aswad”, czyli „pierdolony czarnuch”. Kiedy to słyszeliśmy i widzieliśmy, wszystko wydawało się absurdem, ale tak właśnie było i niewiele dało się w tej sprawie zrobić.

Julio słuchał tych słów, nie odrywając wzroku od ojca i Germána.

– Może gdybyście wtedy coś zrobili, Laia nie byłaby teraz w takiej sytuacji.

– I wtedy nigdy by jej pan nie poznał – dodała Mayka, rozbrajając Julia swą uwagą.

Po pierwszym korzystnym wrażeniu, jakie na nim zrobiła, teraz ta kobieta o ostrym języku, wypowiadająca niestosowne komentarze, wzbudzała w nim coraz większą odrazę. Sprawiała wrażenie, że dla niej opinia Julia nie ma żadnego znaczenia.

– Zapewne właściciele Lai postanowili tamtego lata wysłać ją do Hiszpanii, bo chwilowe pozbycie się jej pasowało do ich planów, na przykład rozpoczęcia jakiegoś biznesu albo odbywania spotkań politycznych, dotyczących konspiracji przeciwko Marokańczykom. Hamid, głowa rodziny, pociągnął zapewne za jakieś sznurki, zadzwonił parę razy do któregoś z przyjaciół w Polisario i sprawił, że jego hartani została objęta programem.

– Polisario? Front Polisario o tym wszystkim wiedział? – spytał Julio, całkiem przybity. – Ale jak, u diabła, front wyzwolenia może utrzymywać niewolników? Jak mogą domagać się wolności dla Sahary, ale nie dla Saharyjczyków?

Dłoń prawniczki powróciła do teczki, w której, jak się wydawało, przechowywała dokumenty na każdą okazję. Teraz wyciągnęła kolejny.

– Co to jest? – spytał Julio.

– Inne zaświadczenie o uwolnieniu, tylko trochę bardziej oficjalne – odpowiedziała Mayka. – Dokument wydany przez sąd w Tindufie z datą 13 czerwca 2007 roku, formalizujący wyzwolenie dwóch niewolników i ich potomstwa… Jak pan widzi, papier jest podpisany i podstemplowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości i Spraw Religijnych Frontu Polisario oraz poświadczony przez obozowy sąd pierwszej instancji w Tindufie… Odpowiadając na pana pytanie: oczywiście, że Polisario jest w tych sprawach na bieżąco. Ale mimo wszystko proszę nie popełniać błędu i nie dać się ponieść złości: to nie oni trzymają niewolników, po prostu wiedzą o ich istnieniu, choć temu zaprzeczają. Nie ulega żadnej wątpliwości, że niewolnictwo wciąż tam istnieje, szczególnie gdy mowa o kobietach. W gruncie rzeczy prawa właścicieli dotyczące ich sług zostały w przypadku kobiet ograniczone. Chociaż panu może to przypominać literaturę science fiction – powiedziała, podkreślając słowa wypowiedziane przez Julia kilka minut wcześniej – dziś jeszcze, w początkach XXI wieku, te kobiety potrzebują pozwolenia swoich panów, żeby wyjść za mąż. I sądzę, że stąd mógł się wziąć oszukańczy plan, który uknuli, żeby porwać Laię.

– Ale niewolnictwo zostało zniesione na Saharze w 1976 roku… – zauważył Germán. Mayka nie pozwoliła mu dalej mówić.

– Tak, a to oznacza, że także i w czasach, kiedy Sahara wciąż miała status prowincji hiszpańskiej, niewolnictwo było faktem. – Popatrzyła na obecnych, wiedząc, że udało jej się zdobyć ich uwagę. – Co robiły władze hiszpańskie, żeby mu zapobiec? Dokładnie to samo, co obecnie robią władze saharyjskie: nic. Zapewniano, że niewolnictwo jest zakazane i że nie ma udokumentowanego ani jednego przypadku, co nie jest do końca prawdą. Różne organizacje międzynarodowe zajmujące się obroną praw człowieka alarmowały w tej sprawie. Na przykład Amnesty International, która publikowała raporty przeznaczone dla rozmaitych organizacji pozarządowych, szczególnie dla „SOS Niewolnicy” z siedzibą w Mauretanii. Opisano tam cztery przypadki niewolnictwa w tym kraju. Tak samo postępowało Human Rights, które wszczęło śledztwo w sprawie różnych doniesień i doszło do wniosku, że pewna liczba Saharyjczyków rasy czarnej istotnie stanowi własność białych rodzin. Przywódcy Frontu Polisario nie posunęli się dalej niż do przyznania, że niektóre historyczne aspekty niewolnictwa trwają nadal, wzmocnione przez działania części urzędników. Mówili o kadich37, lokalnych sędziach, którzy odmawiali uznania ślubu czarnych niewolnic, o ile nie miały one pozwolenia swoich panów. W gruncie rzeczy to właściciele wybierają małżonków dla hartani… Ale rozmawiać o niewolnictwie w obozach w Tindufie jest trudniej, niż pisać o nim w międzynarodowych raportach, tworzonych w skórzanych fotelach przy eleganckim drewnianym stole za ponad trzy tysiące euro. Kto porusza ten temat wśród wydm, znika.

– To jest nielegalne… przecież to przestępstwo – nalegał Julio.

– Nikt tego nie neguje. Nie można też zaprzeczyć, że niewolnictwo zawsze istniało w całej północnej Afryce, nie mówiąc już o innych miejscach. Oczywiście w sensie prawnym jest ono zabronione, ale czy wszyscy przestrzegają prawa? Istnienie jakiegoś przepisu nie daje przecież gwarancji, że będzie przestrzegany.

W salonie na kilka chwil zapadło milczenie. Na tym etapie rozmowy atmosfera była już na tyle napięta, że nie sposób było jej jeszcze bardziej zagęścić. Jak to ostatnio było już zwyczajem, zadanie rozładowania dziwnej, nienaturalnej ciszy, która zapanowała wśród zebranych, tworząc jakby niewidzialne, szklane sklepienie nad ich głowami, wzięła na siebie Mayka.

– A teraz, kiedy już wszyscy wiemy, z czym mamy do czynienia, przejdźmy do tego, co nas interesuje. Po pierwsze musimy zbadać wszystkie okoliczności prawne, żeby wiedzieć, na jakie wsparcie hiszpańskiego wymiaru sprawiedliwości i hiszpańskiego rządu można liczyć w momencie wydostawania Lai z obozu w Tindufie. Nie wiem, który wariant lepiej rokuje. Jeśli panowie chcecie znać moje zdanie, nigdy nie miałam zaufania ani do sędziów, ani do polityków, a od czasu, kiedy ich trochę poznałam, ufam im jeszcze mniej. Są siebie warci. Nigdy nie ma ich tam, gdzie są problemy. Trudno dociec, co myślą albo jakie prawo zamierzają uchwalić. W każdym razie trzeba zrobić rozeznanie i jeśli ta droga nie będzie rokować tak, jak byśmy chcieli, musimy zająć się przygotowaniami na miejscu, w samym obozie. A ta droga nie będzie usłana różami. Zwrócimy się do wszystkich, do kogo się da. Jak powiedział Roberto, znam tam ludzi, którzy nam pomogą, ale muszą panowie wiedzieć, że sprawa jest skomplikowana, szczególnie na pustyni.

– A czy fakt, że Laia jest już pełnoletnia, ma jakieś znaczenie? – spytał Julio, który nadal czuł, że tkwi w jakimś sennym koszmarze.

– Na papierze Laia jest pełnoletnia – potwierdziła Mayka. – W Saharyjskiej Arabskiej Republice Demokratycznej wiek dojrzałości osiąga się, kończąc osiemnaście lat, tak samo jak w Hiszpanii. Ale jak wiele innych rzeczy na pustyni, to także jest złudzeniem. W obozach dla uchodźców panuje zwyczajowe prawo muzułmańskie, zgodnie z którym kobieta staje się pełnoletnia dopiero wtedy, kiedy zawiera małżeństwo, a to z kolei następuje, gdy ojciec się zgodzi i wyda pozwolenie. Możecie panowie zaprzeczać temu tysiąc razy, ale tak właśnie jest. Niemniej jednak w przypadku Lai sytuacja jest jeszcze bardziej skomplikowana ze względu na jej status. Jeszcze dziś po południu – ciągnęła Mayka – zajmę się działaniami sądowymi. Musimy doprowadzić do tego, żeby jakiś sędzia spojrzał na tę sprawę jak na przypadek przestępstwa polegającego na bezprawnym uwięzieniu, czyli przestępstwa przeciwko wolności osobistej, o którym mówi artykuł 163 hiszpańskiego kodeksu karnego; przewiduje on karę od czterech do sześciu lat więzienia albo od pięciu do ośmiu, jeśli uwięzienie trwa długo. Sprawdzimy, jaką inną drogę prawną możemy wymyślić.

– Wymyślić?

– W kwestiach prawnych wszystko polega na wymyślaniu – przytaknął swej współpracownicy Roberto, i wcale nie brzmiało to jak sarkazm. – Trzeba tylko wpaść na odpowiedni paragraf, znaleźć lukę w przepisach i jakiś trik prawny, wtedy można odnieść sukces. Sprawiedliwość jest kłamcą.

– Gdybyśmy doprowadzili do tego, że oskarżono by rzekomego ojca i brata – ciągnęła Mayka – groziłoby im nawet osiem lat więzienia. Może ta perspektywa zdoła ich dostatecznie wystraszyć. Nawiążemy kontakt z przedstawicielami Frontu Polisario i poinformujemy ich o wszystkim. Poprosimy, żeby zawiadomili swój rząd, bo to jest ich obowiązek, jeśli nie chcą stać się współsprawcami przestępstwa. – Prawniczka mówiła tak, jakby występowała przed jakąś komisją śledczą, a nie przed trzema osobami, które patrzyły na nią oniemiałe, z mieszaniną podziwu i zadowolenia, że ktoś taki bierze w swoje ręce los Lai. W trakcie przemowy zaczęła zbierać foldery z dokumentami, które poprzednio porozkładała na stole.

– A jeśli odmówią współpracy z hiszpańskim wymiarem sprawiedliwości i nie będą chcieli nam pomóc?

– W takim przypadku zastanowimy się nad rozszerzeniem doniesienia i podjęciem działań prawnych przeciwko nim. W ten sposób przynajmniej zdołamy sprzedać tę sprawę prasie. Na to będą musieli zareagować. Mam nadzieję. Będę panów o wszystkim informować. A teraz muszę się pożegnać. Aha, i jeszcze jedno – powiedziała, zatrzaskując oburącz dwa zamki skórzanej teczki. – Nie jest to jeszcze pewne, ale osoba, którą darzę pełnym zaufaniem, ma za zadanie zbliżyć się, na ile to będzie możliwe, do namiotu Hamida i nawiązać kontakt z Laią. Jeśli ta misja się powiedzie, choć muszę panów ostrzec, że jest niebezpieczna i skomplikowana, być może zdołają razem do panów zadzwonić. Mówię to po to, żeby odbierali panowie wszelkie telefony, także jeśli będzie dzwonił ktoś z numeru bardzo długiego, nieujawnionego albo nieznanego. Proszę nie odrzucać żadnych połączeń. Być może w którymś momencie w telefonie rozlegnie się głos, na który panowie czekają.

Trzymała już w ręku teczkę i płaszcz, czekając, aż Roberto pożegna się z Carlosem i Germánem, z którymi wymieniał jeszcze jakieś uwagi. Julio zbliżył się do niej.

– Przepraszam za swoje wcześniejsze zachowanie – powiedział. – Nie chciałem pani obrazić.

– Niech się pan nie przejmuje. Wiele takich rzeczy wysłuchuję. Pan ma tę przewagę nad innymi, że przyszłam już obrażona z domu.

Po raz pierwszy dostrzegł delikatny uśmiech, który wyglądał naturalnie na twarzy tej kobiety. Nie rozumiał, czemu Mayka nie uśmiecha się częściej, bo zdecydowanie podkreślało to jej niewątpliwą atrakcyjność.

– Naprawdę, nie myśl już o tym – powiedziała, zwracając się do niego w końcu na ty. Lubię mówić bezpośrednio i jasno, a to czasami jest mylnie interpretowane. Jestem świadoma, że czasem moje słowa nie brzmią zbyt optymistycznie, ale zobaczysz: w dniu, w którym w końcu będę mogła ci powiedzieć, że wydostałam Laię z obozu, mój głos będzie wydawał ci się niebiańskim pieniem. Obiecuję ci, że wykorzystam wszelkie możliwości, żeby tego dokonać. A jestem jeszcze bardziej uparta niż niemiła, więc wyobraź sobie, jakie to daje szanse, że postawimy na swoim. – Wyciągnęła do niego rękę. Julio zwlekał parę chwil, żeby wyciągnąć swoją i uścisnąć dłoń Mayki. Zauważył, że jest chłodna, niezwykle delikatna i szczupła, jakby była z porcelany. – Będziemy w kontakcie. – Kiedy Mayka poszukiwała wzrokiem swego towarzysza, z którym przybyła do mieszkania Julia, jej ciało pochyliło się lekko na bok. – Roberto, idziesz ze mną?

Julio widział jeszcze, jak z poważną miną wsiada do windy. W jego duszy zderzały się ze sobą sprzeczne uczucia: w tej kobiecie było coś, co go irytowało, jakaś dziwna zdolność przykładania rozmówcy noża do gardła. Doprowadzała go do furii tym, że to do niej zawsze musiało należeć ostatnie słowo. Wydawało mu się, że sprawia jej przyjemność drażnienie go i dawanie do zrozumienia, że ona zawsze zachowuje zimną krew. Była taka chłodna… Ale jednocześnie twardość, z którą też lubiła się obnosić ze szczególnym tupetem, zamieniała się w pewnej chwili w rozkoszną, ulotną słodycz widoczną w jej niebiańskim spojrzeniu. Oczy tej kobiety emanowały gwiezdnym blaskiem, który zapraszał, żeby się w nim zatracić. W takich chwilach nie sposób było uwierzyć, że w kimś tak pięknym może istnieć jakiekolwiek zło.

∙ 18 ∙

Kiedy płacze się na pustyni, na policzkach pojawiają się rysunki pokazujące, jak łzy rzeźbią sobie drogę wśród pokrywającej twarz warstwy kurzu. Wyglądają trochę jak blizny, których co prawda nie sposób ukryć, ale które nie wytrzymują próby czasu. Pustynia tatuuje skórę swoich dzieci, smagając wiatrem, piaskiem i słońcem. Lai udało się dotrzymać obietnicy, którą złożyła przed kilkoma miesiącami, kiedy tylko obudziła się z barbituranowego letargu we wnętrzu ceglanego domu, skuta i owinięta w melfę: nigdy nie pozwoli, żeby widziano ją płaczącą. Nie miała zamiaru dawać im tej radości, powodu do zadowolenia i niegodziwej dumy Ahmeda. Wytrzymywała wszystko, co musiała, i czekała, żeby paść w ramiona rozpaczy, kiedy miała pewność, że jest sama, potajemnie, pod osłoną ciemności i nocy, w towarzystwie snów o powrocie. Jedyną pociechą były dla niej w tych chwilach gwiazdy, które tkwiły w tych samych miejscach, w których je pozostawiła przed laty, rozmawiając z nimi po raz ostatni przed podróżą do Hiszpanii.

Nigdy nie przypuszczała, że pierwsza podróż poza granice Sahary tak bardzo się przedłuży, a kiedy już tak się stało, przestała wierzyć, że kiedykolwiek jeszcze wróci na kolejne spotkanie z tym morzem gwiazd, które wydawały się znać wszystkie jej plany znacznie wcześniej niż ona sama. Ta powłoka astralna, rozpościerająca się każdej nocy, nie była jedyną pozostałością po dawnym życiu, która oparła się niszczącemu działaniu dłuta czasu i krzemionki. Wszystko wyglądało właściwie tak samo jak kiedyś: nieskończona pustka przykryta pomarańczową powłoką ruchomych wydm, przemieszczających się i zmieniających jak kameleon; przestwór piasku, który był skarbnicą wspomnień i tajemnic dnia wczorajszego, zacierającego się już – być może za sprawą zapomnienia, a może pod wpływem siły burz piaskowych, zmieniających kształt wydm i grzebiących ludzkie losy. I nieustająca, jałowa cisza, od której schnie życie i marzenia, panująca nad morzem piasku, gdzie milczenie i ostrożność cenione są bardziej niż słowo i śmiałość. Taki właśnie jest szept pustyni, rozbrzmiewający wiele mówiącą ciszą.

Horyzont, który Laia badała wzrokiem, nie zostawiał w duszy wiele miejsca na nadzieję. Pod tym względem czuła się Saharyjką. Jak inni, wszelkie nadzieje na odzyskanie tego, co utracone albo zrabowane, wiązała zawsze z ogromem pustyni: w przypadku Saharyjczyków chodziło o własną ziemię i historię własnego ludu, w przypadku Lai – o jej życie i historię miłości. Były to marzenia dość odmienne, ale wszyscy śnili sen o powrocie i mieli tę samą obsesję: żeby o nich nie zapomniano.

Codzienne życie Lai w obozie było powiązane z dwoma kolorami: brązowym, gdy jej wzrok padał na ziemię – i tak było przez większość czasu – oraz niebieskim, gdy kierowała spojrzenie ku niebu. Do tego ograniczała się jej gama kolorów, ta smutna tęcza. Reszta świata była zakryta cieniem i utrzymana w odcieniach szarości, odległa od feerii soczystych kolorów widocznych w oceanie kobiecych melf, którymi wiatr powiewał jak sztandarami protestujących.

Kręgosłupem jej dni – tydzień za tygodniem – były obowiązki, zarówno w pierwszym miesiącu, jak i w kolejnych. Każdy dzień był kalką poprzedniego – od chwili, gdy otwierała oczy, aż do momentu, kiedy je zamykała. Czas mijał jej pomiędzy metalizowanymi wiadrami, w których gromadzono wodę, jako że rodzina Hamida nie należała do szczęśliwców mogących cieszyć się studnią blisko własnego namiotu. Dakhla była najbardziej ponura ze wszystkich wilayi, najbardziej oddalona od Rabuni – administracyjnej stolicy obozów dla uchodźców saharyjskich i siedziby ministerstw Saharyjskiej Arabskiej Republiki Demokratycznej – a jej ziemia była jeszcze bardziej jałowa niż reszta Sahary. Część rodzin wybrała możliwość uprawiania maleńkich ogródków dzięki prowadzonemu przez jedną z hiszpańskich organizacji pozarządowych projektowi „Ogródek z Estremadury”. Były to małe spłachetki ziemi blisko obozowych namiotów, podobnie jak w innych wilayach. W ich uprawie pomagały szkolenia i narzędzia dostarczane przez różne organizacje pozarządowe. Plony można było zbierać przez trzy miesiące, bo na tyle pozwalały warunki klimatyczne. Udawało się wyhodować własną botwinę, buraki, pomidory, cukinię i marchewkę, co pozwalało uzupełnić braki tych produktów. Saharyjska rodzina Lai nie miała ogródka i prawdę mówiąc, nieszczególnie go potrzebowała: żywność można było dostać bez większych problemów, jeśli miało się dobrych przyjaciół.

Ogrzewana o świcie pierwszymi promieniami słonecznymi, w obecności jedynie jakiegoś chuderlawego psa, który obserwował ją, jakby nie rozumiał, skąd się wzięła o tak wczesnej porze, Laia poświęcała długie godziny, ryzykując jednocześnie zdrowie, na przynoszenie ciężkich pojemników z wodą. Napełniała te naczynia ciekłym złotem pustyni (tym właśnie była woda dla wszystkich mieszkańców) i transportowała je z pomocą jedynie zdezelowanego wózka – i to tylko wtedy, kiedy udawało się go znaleźć obok jednej z niewielkich zagród dla zwierząt, niedaleko jaimy, w kącie, w którym trzymano sprzęty potrzebne przy codziennych pracach i w którym gromadzono też tysiące pustynnych „nieboszczyków”: stare opony, drewniane kije, wnętrzności starych sprzętów gospodarstwa domowego, rolki drutu, puszki po benzynie i puste worki, koce, plastik, nieużywane materace, drzwi samochodów pozbawione szyb i przekształcane w bramy prowadzące do zagród dla zwierząt… To Laia była osobą, która przenosiła ciężkie beczki z wodą, a nawet z gazem. Od ich przetaczania na piasku powstawały głębokie koleiny, szybko znikające w wyniku działania wiatru. Ta praca zajmowała Lai całe godziny, pozostawiając po sobie trudny do wytrzymania, kłujący ból nerek i pleców. Nie ustępował przez cały dzień i nasilał się, kiedy spędzała kolejne godziny na słońcu, sprzątając, gotując, czyszcząc i zajmując się wyrabianiem suszonych na słońcu cegieł.

Ta czynność również zwykle przypadała kobietom. W jej przypadku praca była procesem ciągłym i wykonywanym bez jakiejkolwiek pomocy. Ahmed traktował pracę raczej jako karę niż zadanie do wykonania. Laia wydobywała ziemię z wykopanych wcześniej dołów, przynosiła wodę, która wiązała się z gliniastą glebą, a w końcu cierpliwie formowała obiema rękami cegły i układała je w wielkie pryzmy. Później trzeba było ułożyć je w rzędzie, aby wystarczająco długo suszyły się na słońcu. Cała ta operacja trwała czasem długie godziny, podczas których Laia nie odrywała się od pracy, chyba że wzywano ją, by podała herbatę albo pilnie coś uprała. Była też odpowiedzialna za rozdział wody i dostarczenie każdemu z domowników przewidzianej dla niego ilości, potrzebnej do picia i celów higienicznych. Miała także inne obowiązki, w tym szykowanie jedzenia i sprzątanie. Mimo tak licznych zadań jej własny przydział wody był ograniczony, choć to ona z pewnością najbardziej jej potrzebowała ze względu na wysiłek fizyczny. Podobnie było z pożywieniem. Jej porcje były wciąż nadmiernie ograniczane – otrzymywała mizerne, zupełnie niewystarczające garstki pokarmu, głównie pozostałości po reszcie rodziny. Nie było to dla niej ważne: jej ciało stopniowo przystosowywało się do niedoborów i Laia nie odczuwała z tego powodu żadnych cierpień.

Była zdumiona, jak szybko człowiek może się przyzwyczaić do największych nawet nieszczęść i bez sprzeciwu cierpieć prześladowania ze strony bliźnich. Sądziła, że jest to makabryczny, ale niezbędny dla przetrwania mechanizm: jesteśmy skupieni na zachowaniu życia, marząc jednocześnie o lepszej przyszłości. To marzenie jest nędzną pociechą, ale bez niej nie da się przeżyć w trudnych warunkach. Tę samą otuchę czerpała z wpatrywania się w tarczę zegarka, który podarował jej w Madrycie Germán – jedynego przedmiotu, który zachowała z poprzedniego życia. Teraz jej to życie zrabowano, ale była zdecydowana je odzyskać, choć nie miała pojęcia, jak tego dokona.

Wiedziała, że jej serce nie wytrzyma długo tak wyczerpującego wysiłku i intensywnej pracy, ale nie mogła nic zrobić. Nikt nie zwracał na nią uwagi, a prośby o łagodniejsze traktowanie były odbierane jako afront i powód do kolejnych kar, w których gustował Ahmed i które zostawiały ślady zarówno na jej skórze, jak i duszy.

Z upływem kolejnych tygodni ciało Lai coraz bardziej się zmieniało. W trzecim miesiącu od powrotu na pustynię straciła okres. Piękna, cynamonowa skóra wysuszyła się, a miejsca, które tak niedawno były dla Julia rajskimi ogrodami, które pieścił i obsypywał pocałunkami, teraz stały się jałowe, pozbawione życia. Usta Lai popękały, policzki zapadły się. Oczy straciły blask, postarzały się, piekły pod wpływem słońca i braku wilgoci, której nie dostarczały nawet nocne łzy: Laia zwilżała własną śliną tę pustynię, w którą przekształciły się jej powieki, aby zapobiec tworzeniu się na ich wewnętrznej stronie ran i wrzodów wywołanych przez słońce i wiatr przenoszący drobne ziarenka piasku, które drażniły delikatną skórę błon śluzowych. Nawet stosowanie okularów przeciwsłonecznych, które podarowała jej Selma, nie pozwalało uniknąć problemów z oczami. Blizny były coraz większe. Włosy Lai, nieustannie związane gumką pod płótnem trzymającej je w niewoli melfy, były wyniszczone i straciły blask. Jej nieschodzący z twarzy uśmiech zgasł w jednej chwili, podobnie jak i nadzieja, że kiedyś powróci do życia, które dawniej było rzeczywistością, a teraz istniało tylko w jej wyobraźni. Rzeczywisty był natomiast ból delikatnych rąk pokrytych ranami.

Dwa albo trzy razy dziennie Laia musiała wchodzić do zagród, w których trzymano kozy i wielbłądy. Nie było takiego dnia, w którym nie skaleczyłaby się zardzewiałym drutem kolczastym wyznaczającym granice zagrody. Podobnie jak w czasach, kiedy była dzieckiem, także i teraz to do niej należało zaopatrywanie inwentarza w jedzenie i wodę, utrzymywanie w czystości obejścia i dojenie zwierząt, których mleko piła cała rodzina. Cała poza nią, rzecz jasna. Wyjątkiem był pewien dzień, kiedy ulitowała się nad nią Selma i pozwoliła jej wypić resztki.

– Nie powinnam tego robić – powiedziała, zapraszając jednocześnie Laię, żeby w ukryciu zwilżyła wargi. – Mleko jest zarezerwowane dla dzieci i starców – usprawiedliwiała się, pomijając w dziecinny sposób fakt, że piła je cała rodzina. Laia nie lubiła tego typu przysług, bo wiedziała, że prędzej czy później przyjdzie jej za nie zapłacić, ale Selma była jedyną osobą, która od czasu do czasu zachowywała się wobec niej przyjaźnie – a przynajmniej demonstrowała pewien rodzaj litości. Laia była jej wdzięczna, bo głód uczuć również trawi ciało. Z całej rodziny jedynie Selma okazywała jej odrobinę serca.

Nadira, która nie wykazywała najmniejszych oznak choroby pomimo zapewnień ze strony Ahmeda i Hamida w czasie ich wizyty w Huesca, nie zadawała sobie nawet trudu, by skierować do Lai choć jedno słowo. Wyjątkiem były oczywiście wydawane przez nią polecenia: żeby lepiej czyściła ubikację, nie rozgotowywała kuskusu, nie używała tyle cukru do herbaty albo nie robiła tyle hałasu przy zmywaniu naczyń, bo zagłusza telewizor, który kilka lat wcześniej dostała od syna w prezencie. Ahmed podarował jej też lodówkę, którą postawiono w budynku z cegieł. Urządzenia te funkcjonowały dzięki dwóm bateriom słonecznym, które stały się w obozach największym skarbem. Dostarczali je wolontariusze przyjeżdżający z pomocą humanitarną, a Ahmed i jego ojciec mieli do nich dostęp dzięki dobrym kontaktom w Rabuni.

Hamid ze swej strony ograniczał się do wpatrywania się w ciało Lai. Robił to w taki sposób, że dziewczyna dostawała dreszczy ze strachu. Trzęsła się, wyobrażając sobie, co ten człowiek mógł planować. No i był jeszcze Ahmed, który odziedziczył po ojcu umiejętność zastraszania jej samym spojrzeniem. Doprowadził to do perfekcji: nie wypowiadał, lecz wypluwał z siebie komentarze, groźby i polecenia, którym Laia podporządkowywała się bez skarg, błagań czy łez. Usta dziewczyny milczały od chwili, gdy jej spojrzenie i stopy znów zatonęły w pustynnym piasku. Pewnego dnia zaskoczył ją dźwięk własnego głosu. Niemal zapomniała już, jak brzmi.

Często jeździła na targ w Dakhli w towarzystwie Nadiry lub Selmy, siedząc w biało-zielonej terenówce, która stała zwykle przy wejściu do namiotu. Za pierwszym razem, kiedy kazały jej, by udała się z nimi na „bazar”, po przybyciu na miejsce nie mogła powstrzymać uśmiechu, który zdołała jednak ukryć pod fałdami melfy: ujrzała bowiem kilka równoległych uliczek upstrzonych maleńkimi kioskami, pozbawionymi elektryczności i regałów, na których można było rozłożyć produkty. Było tam chyba z pięćdziesiąt takich punktów sprzedaży, z których jedne wzniesiono z suszonych na słońcu cegieł, inne przykryte były płótnem i przypominały namioty. Najwięcej klientów gromadziło się przy stoiskach z jedzeniem i napojami. Jednym z najdroższych produktów było mięso, którego cena przewyższała koszt konserw, butelek z napojami, paczek makaronu, worków ze sprzedawanym na wagę ryżem i mąką, różnych warzyw, soczewicy, fasoli czy ciecierzycy. Właściciele tych dziwnych stoisk, którzy trzy razy w roku podróżowali do Mauretanii, żeby zdobyć zaopatrzenie dla swoich sklepów, próbowali jakoś chronić się przed panującą w ich wnętrzu duchotą za pomocą kawałków kartonu, którymi posługiwali się jak wachlarzami. Jedynym efektem tych starań było przepychanie stęchłego powietrza z jednego miejsca do drugiego i płoszenie gęstej chmury owadów, głównie much, wabionych przez wielkie kawały surowego mięsa, wyeksponowanego na wierzchu mimo tak wysokiej temperatury. Nie sposób było wyobrazić sobie lepszego miejsca, żeby żądać od sprzedawców certyfikatu sanitarnego, który jest wymagany na każdym targowisku na Zachodzie.

Były tam także niewielkie przestrzenie przepełnione ubraniami, kolorowymi tkaninami, chilabami, torbami i butami, a także stoiska, na których eksponowano artykuły higieniczne i kosmetyczne – dezodoranty, szampony, kostki mydła i pasty do zębów. Laia mogła tam od czasu do czasu napotkać markę, którą znała z przeszłości. Selma zawsze zatrzymywała się przy którymś z tych straganów i nabywała woreczki z henną, szminki, pudry, lakier do paznokci i cień do oczu. Nie był to wcale nowy obyczaj podyktowany zbliżająca się datą ślubu – Selma zawsze kupowała takie rzeczy. Miała jakieś szczególne upodobanie do kosmetyków, a ponieważ była prawdziwym oczkiem w głowie swego ojca, nikt nigdy nie sprzeciwiał się jej kaprysom. Nabytki Selmy kończyły zwykle na dnie jakiejś torebki, a po krótkim użytkowaniu – w rękach innych, mniej uprzywilejowanych kobiet.

– Powinnaś się trochę umalować, Laia. Jesteś ładna, ale nie oszukujmy się: masz już swoje lata i jestem pewna, że mojemu ojcu nie przyjdzie łatwo znalezienie dla ciebie męża – mawiała tonem odpowiednim dla starszej siostry. – Bo chyba myślałaś już o wyjściu za mąż, nie?

Słowa Selmy nigdy jej nie raniły: wiedziała, że nie były podyktowane złośliwością, tylko kompletnym brakiem wiedzy o tym, co dzieje się w świecie, nawet jej własnym. Wydawała się szczęśliwa, żyjąc w ignorancji. Nigdy nie było jej źle, a zbliżające się zamążpójście ogromnie ją ekscytowało. Nawet w najśmielszych snach nie wyobrażała sobie, że mogłaby wyjść za kogoś tak możnego i dobrze sytuowanego w strukturach Frontu Polisario jak Ayub Ali: mężczyzna, który miał zostać jej mężem nie tylko był wyjątkowo atrakcyjny, sympatyczny i dobrze wychowany, ale dodatkowo zdobył sobie – po części za sprawą odziedziczonego majątku – szacunek i uznanie towarzyszy. Także przy tej okazji kontakty Hamida z ludźmi władzy okazały się przydatne, co ułatwiało poznanie się dwojga młodych i ich zaręczyny.

– Muszę pamiętać o wszystkich szczegółach. A ty mi pomożesz. Masz być koło mnie podczas wszystkich przygotowań, rozumiesz? Wszystko mi jedno, co mówi Ahmed, masz być przy mnie – mówiła Selma, kiedy szły przez targ w Dakhli. Laia nie odpowiadała, wiedząc, że jakikolwiek stworzony przez Selmę plan, jeśli nie zostanie zatwierdzony przez Ahmeda, okaże się bezużyteczny. A poza tym była wyczerpana.

Pomiędzy noszeniem wody, sprzątaniem, gotowaniem, wyjściami na targ i zadaniami, które doraźnie wymyślał jeszcze Ahmed, bardzo rzadko zdarzały się okazje, kiedy Laia mogła choć kilka minut odpocząć. Musiała o to prosić Ahmeda albo jego ojca, a wolała unikać nieprzyjemnej konieczności stawania przed nimi twarzą w twarz, nawet gdy chodziło o zasłużoną chwilę odpoczynku. Dlatego też zdarzało się jej wracać myślami do czasów dzieciństwa, kiedy spała na ziemi: wolała skulić się w jakimś kącie szopy z cegieł, gdzie czekała na moment, kiedy będzie musiała wziąć się za gotowanie albo kiedy rodzina skończy toaletę, żeby znów po wszystkich posprzątać. Nie wolno jej było korzystać z tej samej ubikacji: musiała używać innej, skleconej z drewna i płytek eternitowych, oraz z wiadra z piaskiem.

W dni, kiedy mężczyzn nie było w domu, oddychała swobodniej, a ucisk w piersi częściowo ustępował: wtedy też zdarzało jej się podnosić wzrok i obserwować przez chwilę, jak dzieci, ledwo wróciwszy ze szkoły – niektóre wciąż jeszcze w granatowo-białych fartuszkach i z tornistrami na plecach – spędzają czas, goniąc się po wydmach albo udając, że pływają żabką bądź kraulem, zanurzone w piasku, który wówczas w dziecięcej wyobraźni przeobrażał się w wodę. Dzieci krzyczały, śmiały się, śpiewały piosenki, przepychały się. Czasem jeździły na jakimś rowerze, który zapewne pochodził z jednego z transportów pomocy humanitarnej, albo dzieliły się na drużyny i biegały z piłką, udając, że naprawdę noszą nazwiska widniejące na koszulkach ozdobionych emblematami drużyn hiszpańskich, przede wszystkim FC Barcelony. Niektóre, bardziej kreatywne, spędzały część dnia, biegając za starą oponą popychaną pasterskim kijem, najpewniej pozostawionym przez ojca. Widząc je – albo przypatrując się jeszcze młodszym dzieciom w koszulkach z rysunkami postaci z kreskówek – Laia przez chwilę uśmiechała się: dzieci wydawały się szczęśliwe, nie mając nic poza swoją wyobraźnią… Ona zaś miała jeszcze wspomnienia, które nadmiernie jej ciążyły.

Łatwo zadowolić się tym, co się ma, jeśli człowiek nie wie, co traci. Natomiast pamięć wypełniona najróżniejszymi wspomnieniami sprawia, że szczęście przestaje być w zasięgu ręki. Ignorancja zawsze jest wspólniczką spokoju i zadowolenia. Jak można pożądać czegoś, czego nie sposób nawet sobie wyobrazić?

Czas mijał właściwie niezauważenie. Upływały miesiące, skończyła się zima, potem wiosna – choć w gruncie rzeczy na pustyni trudno mówić o porach roku – przeminęło prawie całe lato bez podróży dalszych niż na targ w Dakhli, bez czegokolwiek, co odróżniałoby ten czas od reszty roku, nadszedł wrzesień i kolejny ranek identyczny jak wszystkie poprzednie. Laia dostrzegła na horyzoncie wielki obłok piasku, zbliżający się wolno do obozu.

Na chwilę przestała ugniatać mieszaninę mąki i wody, którą trzymała w rękach. Później miała wstawić do małego pieca ciasto i po niedługim czasie wyjąć świeży chleb, tak jak każdego dnia. Przymknęła oczy, próbując rozpoznać dziwny kształt zbliżający się drogą; musiało minąć jeszcze trochę czasu, nim zdołała zrozumieć, co to jest. Wspomniany obiekt był zawsze mile widziany w obozach dla uchodźców: konwój z pomocą humanitarną. Liczne tiry z ogromnymi kontenerami wypełnionymi lekami, odzieżą, artykułami pierwszej potrzeby i tonami produktów żywnościowych niedostępnych na rynku ze względu na niebotyczne ceny albo z uwagi na to, że w tym rejonie świata nie były po prostu dostępne. Ale tym razem konwój nieco się spóźnił.

Zamieszanie spowodowane wizytą wolontariuszy sprawiło, że musiała się spieszyć, żeby skończyć pracę przy wypieku chleba, wejść do namiotu i zająć się codziennym sprzątaniem materaców oraz zakrywających je dywanów, służących w ciągu dnia za miejsca do siedzenia. Było to ostatnie zadanie przed rozpoczęciem przygotowań do rytuału picia herbaty, której będą od niej niebawem żądać. Była sama, wszyscy wyszli, żeby powitać ekipę humanitarną. Na zewnątrz słychać było krzyk i śmiech, niosące się wokół po pustyni. Zadowolone kobiety także nie potrafiły ukryć swej radości. W pewnej chwili, kiedy całe to ogłuszające zamieszanie nieco przycichło, usłyszała wyraźnie okrzyk, który przebił się przez powstały hałas:

– Spokojnie, wystarczy dla wszystkich. Pomożemy wam to wszystko rozdzielić. Spokojnie, nie ma pośpiechu!

Wiedziała, że wolontariuszami są Hiszpanie, ale nie miała czasu na zbyt długie rozważania. Przeszkodził jej w tym pewien głos. Rozległ się za jej plecami.

– Czy ty jesteś Laia?

∙ 19 ∙

Słysząc to pytanie, wzdrygnęła się. Zadał je młody człowiek w białej koszulce, na której można było przeczytać nazwę dość znanej organizacji pozarządowej. Początkowy lęk szybko zamienił się w silne podniecenie: tym uczuciem, od którego Lai ścisnęło się serce i podeszło do gardła, musiała chyba być nadzieja. Odpowiedziała ledwie widocznym uśmiechem i potakującym skinieniem głowy.

– Jestem Luis, przyjaciel. Przychodzę wiesz od kogo. Nie martw się. Uspokój się i przede wszystkim nie okazuj zdenerwowania, nie zmieniaj swojego sposobu bycia. Zachowuj się normalnie. Jesteśmy tu od kilku dni i przyszedłem, żeby cię odszukać pod jakimś pretekstem. Więc rozmawiajmy.

Ostatnie wypowiedziane słowo nie wybrzmiało jeszcze w powietrzu, kiedy w namiocie pojawił się cień Ahmeda, a serce Lai znów podskoczyło, choć tym razem już inaczej: czuła, że są o krok od tragedii.

– Mogę ci w czymś pomóc? – Pytanie skierowane było do Luisa, ale oczy Ahmeda szukały Lai.

– To ja przyszedłem, żeby państwu pomóc. Chodzę od namiotu do namiotu z informacją, że od jutra uruchamiamy program badań lekarskich. Rozstawimy namiot medyczny, ale w przypadku najpoważniejszych schorzeń nasi lekarze będą osobiście docierać tam, gdzie są potrzebni. A więc jest pan już poinformowany. Czy raczej jesteś. Tu przecież zawsze mówimy sobie na ty, prawda, przyjacielu?

– Prawda. – Ahmed uśmiechnął się, choć nie był to szczególnie przyjazny uśmiech. – Bardzo dziękuję, ale nie wszyscy tutaj potrzebują takiej troski. Z nami nie będziecie mieli dużo pracy.

– Widziałem tę kobietę tylko przez chwilę, ale wydaje mi się, że powinniśmy przyjrzeć się jej oczom. Tak czy inaczej, dużo jest do zrobienia, jeszcze się zobaczymy. Wrócę ze współpracownikami.

Reszty dokonała zwyczajowa pustynna gościnność:

– Sprawiłoby nam wielką przyjemność, gdybyście przybyli do naszej skromnej jaimy napić się z nami herbaty – powiedział Ahmed zgodnie z wymogami tradycji. Luis złapał w locie nadarzającą się okazję.

– Z ochotą przyjmuję twoje zaproszenie i przyjdę, kiedy tylko będę miał chwilę wolną od pracy. Jak powiedziałem, jeszcze się zobaczymy. Do widzenia.

Kiedy tylko wolontariusz wyszedł z namiotu, Ahmed utkwił spojrzenie w twarzy Lai.

– Co ci powiedział?

– Zdążył się tylko przywitać. Potem wszedłeś ty.

Ahmed zdawał się usatysfakcjonowany tą odpowiedzią i wyszedł, burknąwszy coś nieprzyjaźnie pod nosem. Laia odetchnęła głęboko, po raz pierwszy od miesięcy: powietrze wydało jej się czystsze, świeższe, bardziej przejrzyste. Jej płuca i serce przyjęły to z wdzięcznością.

Wiedziała, że musi kontrolować swoje pragnienia i zdenerwowanie, które trawiło ją od środka od chwili, kiedy Luis wszedł do jaimy, przedstawiając się jako przyjaciel. Przychodzę wiesz od kogo. Wciąż powtarzała to zdanie w głowie: zamykała oczy w nadziei, że znów je usłyszy, chciała, żeby zabrzmiało równie zaskakująco jak za pierwszym razem.

Analizowała je słowo po słowie, tak jakby między wypowiedzianymi przez Luisa wyrazami próbowała znaleźć jakąś zakodowaną wiadomość, która ukoiłaby jej nerwy. Nie mogło chodzić o nikogo innego. To musiał być on, Julio. Bo któż inny wchodziłby w grę? Był przecież tylko on. Tylko on… i oto ktoś przychodzi od niego, szukając jej, żeby zasiać odrobinę spokoju w skołatanej duszy. Oddałaby wszystko, żeby jeszcze raz zobaczyć Julia, poczuć jego zapach, usłyszeć głos, spojrzeć mu w oczy, dotknąć dłoni, doświadczyć jeszcze raz tego uczucia, kiedy jego wargi przebiegają po jej ciele. Potrzebowała tej obecności bardziej niż wody, choć żyła przecież w krainie nieprzemijającej suszy. Jej oczy tęskniły wyłącznie za jego widokiem, mogły obejść się bez całej reszty świata.

Przez następne dwa dni nie zauważała niegrzecznych pokrzykiwań, nie słyszała obelg, upokorzeń ani połajanek, że woda jest za zimna albo za ciepła. Groźby nie docierały nawet do jej uszu, praca przestała ją tak wyczerpywać. Jedyne, co mogłoby ją zdradzić, to odgłos własnego serca: biło z zawrotną szybkością i Lai wydawało się, że słychać je nawet z odległości kilku kroków. Wolontariusz zalecił jej, żeby zachowywała się spokojnie i nie okazywała nadmiernej ekscytacji, nie wzbudzała podejrzeń. Ale sekund było tak nieskończenie wiele, a minuty stawały się w jej umyśle godzinami, dniami, wręcz tygodniami… Czekanie było piekłem, trwało wieki, a przecież od czasu, gdy Luis wszedł do ich namiotu, nie minęło nawet czterdzieści osiem godzin.

I znów pojawił się niespodziewanie. Świt był ulubioną porą wolontariuszy, którzy właśnie wtedy przybywali do obozów dla uchodźców ze względu na towarzyszące mu niezwykłe światło. Luis nie był pod tym względem wyjątkiem. Laia opróżniała właśnie ostatni pojemnik z wodą, kiedy znów sparaliżował ją głos mężczyzny.

– Za chwilę przyjdę po ciebie do jaimy, żeby cię zaprowadzić do namiotu lekarskiego. Musisz być gotowa… I postaraj się nie podskakiwać tak za każdym razem, kiedy mnie widzisz – dodał niemal żartem. Laia nawet się nie uśmiechnęła, miała na głowie inne sprawy.

– A Julio? Czy to on cię wysłał? Wie, gdzie jestem? Co ci powiedział? – Pytania gromadziły się w jej głowie i plątały ze sobą w momencie, kiedy je wypowiadała. – Jest tutaj? Przyjechał z tobą?

– Uspokój się, na Boga. Zwariowałaś? Tu nie można przyjechać tak po prostu, i sama powinnaś o tym najlepiej wiedzieć. Nie, to nie Julio. – Zdał sobie sprawę, że to zaprzeczenie spada na Laię jak grobowa płyta. – To znaczy częściowo on. Przysyła mnie Mayka, ale on ją zna i razem z nią działa.

– Mayka? Kim jest Mayka?

– Słuchaj, nie ma teraz czasu, żeby ci to tłumaczyć. Wielu ludzi od miesięcy próbuje ci pomóc, żebyś mogła stąd się wydostać, i owszem, Julio to wszystko organizuje, chociaż ja go osobiście nie znam. Ja działam na innym obszarze i dlatego tu jestem. Posłuchaj mnie uważnie, spróbujemy skontaktować cię telefonicznie z twoim narzeczonym. Mam nadzieję, że uda się to jeszcze dziś, jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem. Musisz wiedzieć, że twoja rozmowa z nim będzie nagrywana: potrzebne jest twoje oświadczenie, że zostałaś przywieziona do obozu dla uchodźców wbrew swojej woli, muszą usłyszeć, jak z własnej woli mówisz, że chcesz stąd wyjść, ale nie pozwalają ci na to. Spróbuj o tym pamiętać. Może wyda ci się to zbyt trudne, kiedy usłyszysz głos bliskiej ci osoby, ale proszę cię, nie zapomnij powiedzieć, że jesteś tu trzymana siłą.

– Wy tego nie rozumiecie, to bardziej skomplikowane…

– Rozumiemy lepiej, niż ci się wydaje. – Spojrzenie Luisa mówiło więcej niż słowa płynące z jego ust. Jego oczy były jak otwarte książki, których stronice zawierały ilustrowane fragmenty jej historii.

– Chcesz powiedzieć, że…? Nie, to niemożliwe… Wy nie… Nie mogliście… – Po raz pierwszy Laia poczuła strach, że jej tajemnica zostanie odkryta. I chociaż wiedziała, że jest absurdem niepokoić się takim drobiazgiem pośród całej ogromnej pustyni problemów, które się przed nią piętrzyły, nie mogła znieść tej myśli… Czy Julio wie, że jego narzeczona jest niewolnicą? Że była nią przez całe ostatnie sześć lat? – Ale jak to…?

– Nie martw się tym teraz. Skup się na tym, co ci powiedziałem. – Luis wpatrywał się przez kilka sekund w jej źrenice. – Jak się czujesz? Nie wyglądasz dobrze, nie podobają mi się twoje oczy.

– Dobrze się czuję, nie martw się. Tu nie ma wiele do oglądania…

– Posłuchaj: wyciągniemy cię stąd. Słyszysz mnie? Ale musisz być silna i wierzyć, że to możliwe. Stąd można wyjść, czasem to długo trwa, ale w końcu się udaje. A poza tym czekają tam na ciebie ludzie, którzy poruszyli niebo i ziemię, żeby cię wydostać. Nie wszyscy mają takie szczęście.

Ta ostatnia uwaga spełniła swoje zadanie i na twarzy Lai pojawił się wielki, szeroki uśmiech – pierwszy od wielu miesięcy. Poczuła, jak rozluźniają się jej mięśnie, które biorą udział w tym małym cudzie.

W południe Luis pojawił się w jaimie Hamida w towarzystwie innego, młodszego wolontariusza. Laia była akurat wewnątrz szopy z cegieł, ale doskonale słyszała jego słowa.

– Dzień dobry, przychodzimy skorzystać z waszego zaproszenia i napić się z wami herbaty. Mam nadzieję, że nie wybraliśmy złego momentu.

– Żaden moment nie jest zły, żeby poczęstować herbatą naszych gości. Wejdźcie, proszę, siądźcie z nami. – Gościnność Ahmeda i Hamida zawsze była nienaganna. – Moja siostra zarządzi, żeby nam podano herbatę, a może sama zechce nas uhonorować – powiedział młodszy z mężczyzn, spoglądając na Selmę, która jednak pokręciła głowa.

– Byłabym zachwycona, ale przy moim dzisiejszym zdenerwowaniu nie przysłużyłabym się rodzinie. – Wszystkie wypowiedzi Selmy w ostatnich dniach wiązały się ze zbliżającym się ślubem. – Poproszę Laię, żeby to zrobiła. Kiedy wyjeżdżacie? – spytała Luisa i jego towarzysza. – Myśleliście o tym, żeby spędzić tu trochę czasu? Bylibyśmy zachwyceni, gdybyście mogli być na moim ślubie, prawda, tato? Widzieliście kiedyś saharyjski ślub? Zapewniam was, że jeśli choć raz weźmie się udział w takiej ceremonii, nie sposób zapomnieć takiego wydarzenia.

– Byłoby wspaniale, ale chyba nie damy rady. Wizy, wiecie sami… Na pozwoleniach zawsze widnieje data, przed upływem której trzeba wyjechać, i zawsze jest ona wcześniejsza, niżbyśmy chcieli. Dlatego chciałbym wrócić do tematu, który poruszyłem pierwszego dnia – Luis próbował skierować rozmowę na kwestię, która go interesowała. – Byliście już w naszym namiocie lekarskim? Musicie to zrobić, to naprawdę bardzo ważne. Nie wiemy, kiedy uda nam się wrócić, żeby was zbadać, i chcielibyśmy już dziś sprawdzić, czy z waszym zdrowiem wszystko w porządku.

Widząc, że konwersacja oddala się od tematu ślubu, Selma wstała i wyszła w poszukiwaniu hartani. Niebawem do jaimy weszła Laia i rozpoczęła ceremonię parzenia herbaty. Robiła wszystko ze wzrokiem utkwionym w ziemię, jak to miała w zwyczaju. Udało jej się ukryć zdenerwowanie do tego stopnia, że nie uroniła ani kropli wody.

– Na przykład ta kobieta – kontynuował Luis – powinna natychmiast udać się do naszego namiotu. Jeśli nie powstrzyma się jak najszybciej zapalenia spojówek, na które cierpi, niedługo będzie miała problemy ze wzrokiem. Trzeba temu koniecznie zapobiec, by uchronić ją przed chronicznym zapaleniem.

– Niech się panowie nią nie przejmują. – Słysząc tę uwagę Hamida, Luis musiał zaczerpnąć tchu: widział, że rodzina zrobi wszystko, żeby uniemożliwić im zabranie dziewczyny. – To moja córka, znam ją i wiem, że jest silniejsza, niż się wydaje.

– Sądzę jednak, że to konieczne. I muszę upierać się przy swoim stanowisku. Wiem, że dla państwa rodzina jest najważniejsza. – Zdawał sobie sprawę, że przestaje zwracać się do rozmówcy na ty: robił to zawsze, ilekroć chciał nadać swoim słowom więcej powagi. – Nie możemy pozwolić, żeby któregoś z naszych podopiecznych spotkało coś złego, jeśli możemy tego uniknąć. Po to tu jesteśmy, inaczej zostalibyśmy w Hiszpanii, prawda, Ramón?

Jego towarzysz przez cały czas siedział tuż obok. Od pojawienia się w obozie dla uchodźców na twarzy Ramóna rysowało się zdumienie, co było zresztą nieco zabawne. Tak samo jak inni wolontariusze tej wyprawy nie był świadomy dodatkowego zadania, z którym przyjechał Luis.

– To pierwsza podróż Ramóna w te okolice. Cały czas coś go zdumiewa. Nigdy nie widział nic podobnego.

– Masz rację – powiedział Hamid, który nie chciał, żeby jego odmowa wzbudziła podejrzenia wśród osób zajmujących się pomocą humanitarną.

– Całkowitą rację – przytaknął Ahmed, który świetnie wiedział, o czym myśli ojciec. – Będziemy bardzo wdzięczni, jeśli zbadacie oczy mojej siostry i oddacie nam ją zdrowszą, niż jest teraz. Selma będzie jej towarzyszyć, żeby się nie martwiła: jest bardzo strachliwa, nie lubi białych fartuchów i boi się strzykawek. A teraz napijmy się – powiedział, podając jedną ze szklanek z herbatą Luisowi, a drugą jego koledze.

Po dwóch godzinach wolontariusze wyszli z jaimy w towarzystwie Lai i Selmy. Luis uśmiechał się, ale zadawał sobie pytanie, w jaki sposób uda mu się pozbyć przyzwoitki, której obecność wymusił Ahmed i która poważnie zagrażała całej misji. Jeśli siostra Ahmeda nie odłączy się od nich, nie zdołają nawiązać połączenia telefonicznego z Juliem i wszystko trzeba będzie odłożyć i czekać na kolejną okazję.

We czwórkę weszli do namiotu medycznego należącego do pozarządowej organizacji humanitarnej. Mężczyźni i kobiety odziani w białe fartuchy osłuchiwali piersi Saharyjczyków, robili zastrzyki i badali oczy oraz uszy nadwerężone przez suszę pustyni, spuchnięte brzuchy, którym szkodziło długotrwałe spożywanie zanieczyszczonej wody, skórę uszkodzoną przez działanie słońca i odwodnienie. Praca lekarzy-wolontariuszy nie kończyła się nigdy. Wysoka gorączka, przypadki ostrego zapalenia oskrzeli, astmy, biegunki, wola… Najbardziej niepokojące symptomy występowały u dzieci i kobiet, głównie z powodu ostrego i chronicznego niedożywienia, które dotykało 30 procent ludności, a także z powodu anemii, osiągającej wskaźnik 65 procent u dzieci i 70 procent u kobiet ciężarnych. Do namiotu nieustannie wchodzili – i wychodzili zeń – ludzie wymagający szczególnej pomocy, którą tylko tam mogli uzyskać, jako że większość miejscowych lekarzy przeniosła się w inne rejony, a w obozach pozostały zaledwie jedna czy dwie pielęgniarki.

Luis stykał się z szokującymi przypadkami: u pewnego sześcioletniego chłopca zdiagnozował zapalenie opon mózgowych, po czym dziecko zmarło w drodze do szpitala. Nie wytrzymało trudnej i długiej drogi do stolicy, do szpitala krajowego. Luis pracował jako wolontariusz od lat i wciąż nie mógł się przyzwyczaić do tego, czego doświadczał w tym miejscu i wobec czego świat wykazywał uporczywą ignorancję.

Poprosił Laię, żeby usiadła na jednej z leżanek rozstawionych w namiocie, i usadowił się obok niej z zamiarem zbadania jej oczu. Naprawdę wymagały solidnego leczenia. Wziął w dłonie otoskop, żeby zajrzeć pacjentce do nosa i ust. Użył też stożkowatego wziernika, chcąc zbadać kanał słuchowy. Zauważył zaczerwienienie i przetarł je niewielką ilością płynu: Laia miała w uchu lekki stan zapalny. Następnie za pomocą oftalmoskopu zbadał jej oczy, przypatrując się każdemu z nich przez monokular. Chciał sprawdzić dno oka, siatkówkę, nerw wzrokowy. W tym celu musiał wpuścić Lai krople rozszerzające źrenicę i ułatwiające dostęp do głębiej położonych struktur oka.

– To zajmie nam trochę czasu – poinformował pacjentkę i jej towarzyszkę, która zaintrygowana obserwowała wszystkie działania Luisa. – Selma, ciebie też będziemy musieli obejrzeć. Szczególnie teraz, kiedy masz wyjść za mąż i musisz wyglądać promiennie. – Luis wstydził się tego pomysłu, ale kiedy spostrzegł, że cały jego plan może wziąć w łeb, ogarnęła go desperacja i nie przyszło mu do głowy żadne lepsze rozwiązanie. – Na wszelki wypadek, gdybym nie mógł przyjść na twój ślub, chociaż na pewno postaram się być, bo za nic w świecie nie chciałbym przepuścić takiej okazji… powiedz, pomalujesz sobie ręce i stopy henną? Kiedyś widziałem już coś takiego i muszę powiedzieć, że byłem zaskoczony. – Pełne emocji potwierdzenie ze strony Selmy utwierdziło go w przekonaniu, że wybrał właściwą drogę. – Ktoś mi swego czasu tłumaczył, że henna to roślina, którą się miele na proszek. Po zmieszaniu z wodą38 powstaje z niego pasta, którą nakłada się na dłonie i stopy, a po zmyciu skóra ma barwę pomarańczową.

– O tak, to jest prawdziwa sztuka. Według naszej tradycji malowanie henną jest dowodem podporządkowania, solidarności i zaufania. – Zainteresowanie wolontariusza sprawiło, że Selma była niezwykle rozentuzjazmowana. – To wymaga wysiłku, poświęcenia i cierpliwości.

– Wy, Saharyjczycy, jesteście do tego wszystkiego przygotowani.

– Jest też bardzo pracochłonne – kontynuowała Selma. – Najpierw nakładają ci na dłonie i stopy wzór, czyli negatyw, potem smarują henną. Później nakrywa się to plastikową torbą, obwiązuje, na wierzch kładzie się jeszcze jedną torbę i tak zostawia się wszystko na noc, żeby rysunek dobrze się odcisnął. Od tej wilgoci marszczą mi się palce, bo mam bardzo delikatną skórę. I trochę mnie boli, kiedy długo mam kontakt z wodą.

– To bardzo ciekawe. – Słysząc tę ostatnią uwagę Selmy, Luis poczuł, że jest już w domu. – Przyszło mi do głowy, że dobrze byłoby zbadać stan twojej skóry, bo może potrzebne jest nawodnienie albo inne zabiegi. Kiedy już nadejdzie ten ważny dzień, jeden z najważniejszych w twoim życiu, wszystko powinno pójść idealnie. Teraz musimy zakropić oczy Lai i zaczekać, aż jej się rozszerzą źrenice. Trochę to potrwa. – Selma z ożywieniem zareagowała na propozycję. – Ramón, może dotrzymałbyś towarzystwa przyszłej mężatce i dopilnował, żeby wszystko poszło dobrze.

Kiedy tylko oboje wyszli, Luis rozstawił parawan wokół leżanki, na której odpoczywała jego pacjentka. Wpadł też na pomysł, żeby zasłonić jedną z kotar zaczepionych na szynach u sufitu, aby maksymalnie oddzielić od reszty namiotu kącik, w którym się znajdowali. Niemniej jednak w tym miejscu nie byli w stanie rozmawiać bez świadków, tak jak wymagała tego sytuacja. Luis postanowił więc przenieść się do wewnętrznego pokoiku w głębi namiotu lekarskiego, w którym można było liczyć na odrobinę prywatności i odizolowanie od uszu i oczu ciekawskich.

– To, co ci mówiłem, to nie żarty. Muszę ci rozszerzyć źrenice. Chcę zobaczyć, czy masz jakieś uszkodzenia we wnętrzu oka, poza tymi, które widać na zewnątrz. A oprócz tego musi być przecież widać, że coś takiego zrobiłem, kiedy wrócisz do waszej jaimy. W każdym razie nie przejmuj się: nie stracisz wzroku, chociaż będę się upierał przy tej kwestii, bo może się okazać użyteczna dla naszych celów. – Mówiąc to wszystko, Luis przygotowywał niezbędne przybory. – Kiedy zakropię ci oczy, nie będzie cię nic bolało ani nie przeszkodzi ci to w rozmowie telefonicznej, natomiast przez jakąś godzinę albo dwie będziesz widzieć rozmyty obraz. Wszystko będzie jakby zamglone.

Laia umierała ze strachu.

– Wolałabym najpierw porozmawiać, a dopiero potem dostać te krople. Wyobraź sobie, że ktoś wchodzi i nie…

– Jak chcesz. Ale nikt nie ma powodu tu wchodzić. To moje terytorium, przynajmniej muszą zapukać do drzwi i wchodzą tylko wtedy, kiedy im pozwolę. Uspokój się.

Luis wyjął z kieszeni spodni telefon komórkowy przygotowany do rozmowy z Hiszpanią i w czasie, gdy próbował uspokoić Laię rozmową na banalne tematy („Nie masz pojęcia, jak się rozczarowałem, kiedy byłem tu po raz pierwszy i zorientowałem się, że hiszpańskie telefony nie nadają się do użytku w obozach. To jest chyba pierwsza rzecz, której się uczysz, kiedy stawiasz stopę na tej ziemi”), wybierał numer, który miał od pewnego czasu zapisany tak, żeby uzyskać do niego dostęp po naciśnięciu jednego klawisza. Miał nadzieję, że za chwilę usłyszy dźwięk nawiązywanego połączenia. Kiedy rzeczywiście wyczekiwany dźwięk się rozległ, Luis podał telefon Lai, która obserwowała go z widocznym w oczach lękiem.

– Zapamiętaj, co ci mówiłem: będą cię nagrywać, potrzebujemy, żebyś wyraźnie powiedziała, że jesteś tu wbrew swojej woli. Jeśli chodzi o inne rzeczy, mów co chcesz, ale streszczaj się, błagam. Nie mamy dużo czasu.

Laia odetchnęła na tyle głęboko, na ile pozwalał pył pochodzący z pustyni, który nasilał jej astmę. Wysłuchała pięciu kolejnych sygnałów, ale nie było odpowiedzi. Zaczęła się niepokoić. Powinien przecież odebrać, nie mógł jej tego zrobić, musi odebrać, bo połączenie zostanie przerwane…

– Nie odbiera, nie odbiera – powtarzała przybita.

– Daj, spróbujemy jeszcze raz. Łączność jest tutaj utrudniona, jakaś burza piaskowa może wszystko zniszczyć.

Luis powtórzył raz jeszcze poprzednią sekwencję czynności: wybrał numer i czekał w milczeniu, aż usłyszy pierwszy sygnał, po czym przekazał telefon dziewczynie. On także zaczął się niepokoić, choć udawało mu się to ukryć, żeby nie denerwować bardziej Lai. Pomyślał o Mayce. „W swoim czasie zdążę go jeszcze uprzedzić, żeby nie odkładał telefonu, żeby się z nim nie rozstawał ani na chwilę, żeby mu nie przyszło do głowy go wyłączyć… Bo jak nie, to jesteśmy ugotowani…”.

Jego myśli przerwał nagle głos Lai.

– Julio, to ja, mój kochany… Kocham cię… – Emocje zaczynały ją dusić, jednocześnie słyszała, jak Luis prosi ją, żeby mówiła, nie traciła czasu, że na płacz czas będzie później… – Wyciągnij mnie stąd, proszę, już nie mam sił, nie mogę żyć bez ciebie. To byli oni, Ahmed poddał mnie działaniu narkotyków, żeby wywieźć mnie z Hiszpanii, zabrali mnie wbrew mojej woli i już nie mogę wytrzymać. Źle się czuję, jestem bardzo zmęczona.

Rozmowa biegła swoim torem i im dłużej trwała, tym bardziej napięte były nerwy Luisa, który nie odrywał wzroku od zegarka.

– Mówisz już ponad dwie minuty. Rozłącz się! – To polecenie wypowiedział już trzykrotnie. Im dłużej trwała rozmowa, tym większe było ryzyko. Rozumiał sytuację. Chwile, które młodzi właśnie ze sobą spędzali, przekreślały znaczenie odległości, która ich rozdzielała. Zdołałyby może tę odległość całkiem unieważnić, gdyby nie brak kontaktu fizycznego, pocałunków i pieszczot, dzięki którym mogliby się czuć oddzieleni od reszty świata.

– To wszystko moja wina – powiedziała Laia. – Okłamałam cię. Powinnam ci była opowiedzieć, ale nie znalazłam odpowiedniej chwili. Teraz jest za późno i to ja jestem wszystkiemu winna. – Laia prawie się rozpłakała. – Nie zasługujesz na to wszystko.

– Musisz kończyć, to zbyt niebezpieczne, nie podoba mi się to. – Luis przeczuwał niebezpieczeństwo. Był człowiekiem doświadczonym i potrafił rozpoznać charakterystyczny zapach, który nadawał atmosferze strach. Jak wszyscy obeznani z tą niegościnną ziemią, wiedział, że pustynia kryje cienie, które potrafią słyszeć nawet to, co nie zostało wypowiedziane. – Musisz się rozłączyć, bo nas nakryją i nie będzie żadnego ratunku ani dla ciebie, ani dla mnie. – Ale jego słowa nie trafiały do dziewczyny o spuchniętych oczach. – Ryzykujemy życiem. Rozłącz się już!

Skrócone słowa, połówki zdań, powściągane, a przepełniające ich emocje. Ani Julio, ani Laia nie znajdowali dostatecznie przekonującego powodu, żeby zakończyć rozmowę. Potrzebowali się wzajemnie, dla obojga było to jednakowo ważne i nie chcieli się żegnać, nie umieli tego zrobić. Wypowiadane przez niego zdania płynęły do jej uszu, mówił szybko, żeby zdążyć powiedzieć jak najwięcej:

– Wyciągnę cię stamtąd, słyszysz mnie? Nie zamierzam zostawiać cię samej, kochana. Nie będziesz sama. Nie opuszczę cię. Pamiętaj o tym i bądź silna. Kocham cię. Musisz o tym pamiętać. Kocham cię.

I Laia, która od kilku długich minut czuła, jak tysiąc zdań kłębi się w jej gardle, pali ją i pragnie przedostać się niczym ogień na jej wargi, potrafiła ocalić tylko jedno z nich, to które paliło najmocniej:

– Nie zapominaj o mnie! – poprosiła z całych sił, podczas gdy Luis powtarzał, że ma się rozłączyć. – Nigdy nie przestawaj mnie szukać!

Luis zadziałał pod wpływem niekontrolowanego impulsu: wyrwał telefon z rąk Lai i schował go w kieszeni białego fartucha. W tej samej chwili drzwi małego gabinetu, w którym przebywali, otworzyły się bez ostrzeżenia.

– Wszystko w porządku, doktorze? – Niespodziewany głos Ahmeda, bardziej niż samo pytanie, sprawił, że oboje podskoczyli. Butelka, którą Luis trzymał w jednej ręce, podczas gdy druga usiłowała pozbyć się telefonu chwilę wcześniej odebranego Lai, spadła na podłogę.

– Byłoby w porządku, gdyby ludzie nie otwierali drzwi, których otwierać nie należy, skoro są zamknięte. To jest ośrodek zdrowia, na Boga.

Luis wiedział, że musi się opanować, jeśli nie chce wzbudzić dodatkowych podejrzeń ponad te, które z pewnością zostały już zasiane w głowie Ahmeda. W tym momencie nie mógł wiedzieć, czy mężczyzna, który wszedł do pokoju, usłyszał cokolwiek czy też przypadek i szczęśliwy traf pomogły temu zapobiec. Był z natury optymistą i opowiedział się za drugą możliwością.

– Proszę spojrzeć, właśnie uniemożliwił mi pan przeprowadzenie zabiegu. Muszę tej młodej kobiecie rozszerzyć źrenice i jedyne, czego potrzebowałem, to odrobina ciemności, a pan otworzył drzwi i wpuścił światło. Teraz muszę zdobyć nową porcję preparatu. To wymaga trochę więcej precyzji niż przygotowanie herbaty, rozumie pan, przyjacielu? – Bał się, że tym ostatnim komentarzem przekroczył dopuszczalną granicę, ale te słowa wyszły bezpośrednio z jego ust, niekontrolowane przez mózg.

– Przepraszam, nie chciałem nic popsuć – powiedział Ahmed, podnosząc małą buteleczkę z ziemi: piasek zapobiegł jej rozpryśnięciu się na tysiąc kawałków. – Jeśli nie masz nic przeciwko temu, zostanę tu, żeby się przyjrzeć. Chciałem się upewnić, że wszystko będzie z nią w porządku – skłamał.

– Bardzo dobrze, tylko proszę zamknąć drzwi i, skoro już pan tu jest – powiedział Luis, uparcie unikając mówienia na ty – proszę pilnować, żeby nikt nie wszedł w podobny sposób jak pan. Uprzedzam, że to chwilę potrwa. Może się pan wynudzić. I bardzo proszę niczego nie dotykać.

Laia była niemym świadkiem tej konfrontacji, nie mając pewności, czy jest szczęśliwa czy umiera ze strachu. Kilkanaście sekund wcześniej czuła, jak serce zamiera jej w piersi, jakby było jednym z kamieni rozrzuconych pośród piasku pustyni. Wszystko wydarzyło się zbyt szybko. W jednej chwili, kiedy usłyszała Ahmeda, przeszła od nadziei towarzyszącej rozmowie z Juliem do paniki. W ułamku sekundy raj przeniknął się z piekłem. Oddzielała je tylko linia cienka jak sznurek. Laia miała wrażenie, że na tym sznurku zawisło teraz jej serce.

Nie zauważyła nawet, jak krople wpadają jej do oczu, nie słyszała uspokajających słów Luisa, tłumaczącego jej, na czym będzie polegać badanie, nie poczuła jego ręki ściskającej jej dłoń, żeby przekazać siłę i spokój, nie zaniepokoił jej odgłos krzesła odsuwanego przez Ahmeda, który usiadł, żeby na nią zaczekać. Otaczała ją pustka, w głowie miała miejsce jedynie na echo głosu Julia. Tylko na słowa obietnicy, że nigdy jej nie opuści. „Wyciągnę cię stamtąd, słyszysz mnie? Nie opuszczę cię. Musisz o tym pamiętać. Kocham cię”.

Podczas gdy ciało pozostawało nieruchome, wzrok Lai zasnuła mgła. Może było to przeczucie przyszłego przebudzenia w innym świecie, w innym życiu, tysiące kilometrów od tego namiotu…

∙ 20 ∙

Dobre nowiny, które przekazały pomalowane idealnie na czerwono usta Mayki, zderzyły się z poczuciem bezsilności, które unicestwiało wszelkie okruchy nadziei w sercu Julia. Tego ranka sędzia podjęła decyzję o postawieniu Hamidowi i Ahmedowi zarzutu o przestępstwo nielegalnego pozbawienia Lai wolności. Powołana została komisja śledcza, która miała zwrócić się do władz sądowniczych miasta Tinduf, a konkretnie sądu obozów dla uchodźców saharyjskich, z wnioskiem o umożliwienie Lai podróży do Hiszpanii, żeby można ją było przesłuchać jako pokrzywdzoną. W tym samym postanowieniu sędzia zwróciła się do władz algierskich, żeby przesłuchały członków rodziny, którym postawiono zarzuty, i sformułowała własną listę pytań. Mayka zaczęła czytać fragment dokumentu, który trzymała w rękach.

– „Komisja śledcza ma za zadanie wyjaśnić okoliczności dotyczące zniknięcia Lai z terytorium hiszpańskiego, istnieją bowiem uzasadnione podejrzenia, że opuściła ona kraj wbrew swojej woli, zmuszona do tego bezpośrednio przez krewnych, ojca i brata, przy zastosowaniu wobec niej przemocy fizycznej”. – Adwokatka ominęła kilka akapitów, po czym wznowiła lekturę tekstu utrzymanego w biurokratycznym stylu. – „Uzyskano informacje, że Laia opuściła terytorium Hiszpanii na pokładzie statku wypływającego z portu w Alicante w kierunku Sahary i że została do tego zmuszona przez rodzinę. Obecnie nie ma możliwości swobodnego opuszczenia aktualnego miejsca pobytu, mimo wyrażenia woli powrotu do Hiszpanii”. I tu następują pytania: „Kto zadecydował o jej podróży do Algierii? Czy do podróży doszło wbrew jej woli? Czy została odurzona? Czy ktoś jej groził lub stosował przemoc fizyczną, żeby zmusić ją do opuszczenia Hiszpanii? Czy Laia może swobodnie opuścić obóz, czy też jej rodzina nie zezwala na to? W jakich warunkach żyje? Dlaczego nie odpowiada na próby nawiązania kontaktu telefonicznego podejmowane z Hiszpanii, konkretnie przez policję hiszpańską i sąd? Dlaczego nie stawiła się na rozmowę w terminie wyznaczonym przez sąd?”. – Mayka przerwała czytanie, stwierdziwszy, że Julio nawet jej nie słucha. – Nie cieszysz się? – spytała. – Przecież od miesięcy o to walczyliśmy. Wydawało mi się, że to ja jestem osobą niewrażliwą.

– Laia dzwoniła wczoraj po południu – odezwał się Carlos wobec milczenia syna, który wciąż obserwował przez okno salonu horyzont. Prawniczka popatrzyła na jego ojca ze zmarszczonymi brwiami.

– A można wiedzieć, jak długo zamierzaliście czekać, żeby mi o tym powiedzieć? – spytała.

– Źle z nią.

Carlos opowiedział to wszystko, co wcześniej przekazał mu syn: telefon komórkowy zaczął dzwonić w chwili, kiedy Julio prowadził samochód na autostradzie M-40. Jego firma wreszcie zasugerowała mu, żeby wziął wolne, co też zrobił, choć co pewien czas kontaktował się z kolegami z pracy i informował ich na bieżąco o sytuacji. Telefon leżał na tylnym siedzeniu w kieszeni marynarki i kiedy Julio zdołał go wydostać, dzwoniący już się rozłączył. Kiedy dzwonek rozległ się ponownie i Julio usłyszał, że na drugim końcu linii jest Laia, skręcił gwałtownie na pobocze. Serce biło mu jak szalone. Słuchał, jak Laia prosi go pośród szlochów, żeby jej nie porzucał.

– Mówiła, że już nie wytrzymuje, że ją niszczą, że dopuszczają się wobec niej rozmaitych barbarzyństw i że jeśli stamtąd nie ucieknie, umrze. Nigdy nie słyszeliśmy z jej ust takich słów. – Carlos ściszył głos, żeby jego słowa nie dotarły do syna. – Boję się, że Julio popełni jakieś szaleństwo. Nie zdziwiłbym się, biorąc pod uwagę, co mi opowiadał.

– Rozumiem.

– Nie. Nic nie rozumiesz – odezwał się Julio, którego nagle opanowała wściekłość. – Nic nie potrafisz zrozumieć. Co mi z tego, że sędzia powołuje komisję śledczą? W czym pomoże to Lai? Nie zdoła stamtąd wyjść. Nigdy jej się to nie uda. Porwali ją ponad osiem miesięcy temu i nic nie wskazuje na to, żeby to się miało kiedykolwiek skończyć. Nie posunęliśmy się ani trochę naprzód. Ale jak mamy się posunąć, jeśli w ogóle się stąd nie ruszamy? Spójrz na nas: siedzimy w domu i czekamy na cud, podczas gdy Laia umiera, zadręcza się, spodziewając się, że pojawimy się na pustyni, bo nam ufa! Ufa mnie! Jak mamy doprowadzić do jej uwolnienia, jeśli nikt z nas nie ruszył się stąd, żeby spróbować tego dokonać? Co my, u diabła, robimy? Teraz już wiemy dokładnie, gdzie jest. Czy będziemy czekać, żeby tam się zjawić, aż to będzie już niepotrzebne, aż będziemy mieli pojechać po jej zwłoki? A może będziemy tu siedzieć i czekać, aż Front Polisario nam ją zwróci? – Zakończył swą perorę, zwracając się do Mayki, która podobnie jak i reszta zebranych słuchała w milczeniu jego zdesperowanych słów. – Odpowiedz mi, co my, kurwa, właściwie robimy?

– Przypominam ci, że nie jestem twoim wrogiem.

– Ale czasami tak mi się wydaje.

Julio i Mayka patrzyli sobie w oczy. Ostatnio napięcie między nimi wzrosło jeszcze bardziej, jakby istniała między nimi jakaś zapiekła nienawiść, niedająca się ukryć przed innymi, obserwującymi ich z niedowierzaniem. Nie było żadnego powodu dla takich zachowań, ale zdarzały się już nie raz. Carlos przypisywał to nerwom, niepokojowi i dumie bądź też innemu sposobowi patrzenia na sprawy. Jednak prawdę powiedziawszy, ci dwoje nigdy nie rozmawiali ze sobą normalnym tonem świadczącym o wzajemnym zrozumieniu. Kiedy byli razem, zapalały się wszystkie lampki ostrzegawcze. We wspólnym towarzystwie czas nie płynął im ani przyjemnie, ani pożytecznie. Niemniej jednak gwałtowne spięcia, które były rezultatem ich słownych utarczek, zawsze kończyły się uspokajaniem. W gruncie rzeczy ani Julio nie zamierzał pozbywać się Mayki, ani ona nie myślała o rezygnacji ze sprawy. Oboje odnosili zwycięstwa i doznawali porażek w poszczególnych bitwach, ale nie poddawali się w chwilach, gdy pojawiała się nadzieja na zwycięstwo w niewidzialnej wojnie, którą tak naprawdę toczyli oboje.

– Tu nie jest ważne, co komu się wydaje albo nie wydaje – odpowiedziała prawniczka. – Ale jeśli masz jakiś lepszy pomysł na poprowadzenie tej sprawy, byłoby dobrze, gdybyś podzielił się nim ze wszystkimi. Zawsze zabawnie się słucha, jak ktoś mówi o rzeczach, o których ni cholery nie ma pojęcia.

– A więc tak, mam lepszy pomysł. Pojechać do tego przeklętego obozu dla uchodźców, pojawić się w domu tych ludzi i zabrać stamtąd Laię w takim stanie, w jakim będzie. Nie sądzisz, że to dobry pomysł?

– Wspaniały. Szkoda tylko, że tej wycieczki, którą proponujesz, nie można wykupić w biurze podróży, tak jak weekendu w Disneylandzie. Zapytam jeszcze raz: jaki jest koszt przedostania się i wydostania z obozu? Nie masz zielonego pojęcia. Jasne, skąd miałbyś to wiedzieć. Nie sądzę, żeby cię wcześniej interesowało, co się tam dzieje. To ciekawe, jak życie zmienia nasze zainteresowania, prawda, Julio? Po pierwsze potrzebne jest pozwolenie. Masz je może? Do obozów nie wolno wjeżdżać inaczej niż na zaproszenie albo pod sztandarem pomocy humanitarnej. Delegat SARD39 odmówił nam pozwolenia na podróż do obozów i to – przypomnę, jeśli nie pamiętasz – trzy razy z rzędu. Nie raz ani dwa, ale trzy razy z rzędu! Nie chcą nas tam, ani mnie, ani ciebie. Pachniemy problemami. Masz jeszcze jakiś inny świetny pomysł?

– Tak, jeszcze inny, dużo lepszy.

– Synu… – wtrącił się Carlos, obawiając się słów na tyle szorstkich, że Mayka wyjdzie po nich ze spotkania, trzaskając drzwiami.

– Skoro ta dobrodziejka ma tylu przyjaciół w obozach, twierdzę, że mogliby nam pomóc wjechać. Dlaczego wolontariusze mogą, a my nie? Po co tyle tajemniczości? Czy może jest tam coś, czego nie chcą nam pokazać? No cóż, jak na razie mają niewolników i nie sądzę, że to się dobrze komponuje z rolą ofiary, którą przez cały czas sobie przypisują. Nie wydaje mi się, żeby na opinii publicznej dobre wrażenie robiło żądanie wyzwolenia ich terytorium, skoro oni sami nie potrafią nawet wyzwolić swoich obywateli.

– Nie wiesz nawet, co proponujesz… a może zresztą wiesz. – Mayka na tyle ściszyła głos, że ostatnie słowa były ledwo słyszalne. Julio w każdym razie ich nie usłyszał. Było to niemożliwe, zanadto był rozjuszony i skoncentrowany na sobie, żeby zwracać uwagę na cokolwiek poza własnymi krzykami.

– A może to nie ja, tylko pani adwokat nie wie, co proponuje. Minęło osiem miesięcy, nie jeden, nie dwa, ale osiem! I wszystko jest, jak było. Nie, nieprawda: jest gorzej! Jej prawo pobytu w Hiszpanii straciło ważność trzy tygodnie po tym, jak te łotry ją uprowadziły do obozu. Nie mogła go odnowić i teraz będą duże problemy z jej powrotem.

– Bardzo dobrze. Więc jedźmy do obozu. Ciekawe, co nasz dobrodziej zamierzałby tam robić. Znowu to samo… rozerwać się.

Mayka miała już dość. Ten człowiek potrafił nadużyć jej cierpliwości jak mało kto. Potrzebowała mu to powiedzieć, a jeszcze lepiej – wykrzyczeć w twarz. Zbyt długo już powstrzymywała się przed tym i niewypowiedziane słowa paliły ją teraz w środku. Wiedziała, że go skrzywdzi, ale nie miała wątpliwości: musiała odzyskać kontrolę, nie pozostawić zebranym żadnych wątpliwości, kto tu rządzi i kto dysponuje prawdziwymi informacjami o sytuacji w obozach.

– Powiedz, Julio, może zorganizujemy jeszcze jeden maraton? Może ten będzie już ostatni? Jeśli tak, to mam nadzieję, że tym razem bardziej się postarasz, bo ostatnio tak pobiegłeś, że nie znalazłeś się nawet w pierwszej dziesiątce. To pewnie przez nadmierne spożycie środków przeciwko biegunce. One nie działają właściwie, gdy człowiek obficie się poci i ma palpitacje… Wiadomo, niektóre organizmy źle reagują na leki… Nie wszyscy są odpowiednio przygotowani – powiedziała, nadając swoim słowom podwójne znaczenie, co wszyscy wychwycili.

W miarę jak Mayka wyrzucała umalowanymi na czerwono ustami kolejne zatrute strzały, ujawniając jego tajemnicę, twarz Julia stopniowo zmieniała wyraz. Poczuł się obnażony przed wszystkimi, osaczony. W jednej chwili zalała go fala wstydu. Bezsilność i wściekłość nie pozwalały mu się odezwać, ale czuł, że zaraz eksploduje. Czuł się ośmieszony. Skąd ona o tym wiedziała? Kto jej to powiedział? Dlaczego do tej pory nie zdradziła się z tym, że wie? Pomyślał, że ta stojąca przed nim kobieta musi być po prostu okrutna. Wiedział, że cieszy ją opowiedzenie tej historii w obecności innych, że czekała na odpowiedni moment, żeby wyrządzić mu jak największą krzywdę, rozbroić go, pozbawić wszelkich argumentów, którymi ją atakował. Chciałby ją złapać za gardło i kazać jej zamilknąć, ale coś go powstrzymywało. Być może głos ojca.

– O czym pani mówi? – spytał Carlos, tak samo zdezorientowany jak reszta obecnych, którzy ze zdumieniem słuchali słów Mayki. – Julio, czy to prawda, co pani mówi? Pojechałeś do obozu? Ale… kiedy? Jak? Dlaczego… dlaczego nic mi nie powiedziałeś? – jąkał się z trudem.

Julio opadł na krzesło, jakby otrzymał cios w bok ciała. Zakrył twarz dłońmi, nie wiedział, czy ma ukrywać wstyd, czy unikać spotkania ze spojrzeniem ojca. Nie był w stanie podnieść wzroku znad podłogi. Nie miał odwagi popatrzeć na kogokolwiek, nawet na Maykę, żeby zademonstrować jej całą nienawiść, którą w tym momencie czuł. A ona nie miała zamiaru zamilknąć. Wolała wyciągnąć wszystko, wyczerpać go, zniszczyć i pozbawić wszelkiego znaczenia, tak żeby jego opinia od tej chwili ani trochę już się nie liczyła. Okłamał wszystkich, ukrył to, co zrobił. Nie zasługiwał nawet na to, żeby go wysłuchać. Tak właśnie się czuł, podczas gdy ona szykowała się do kolejnego ataku.

– Nie powiedziałeś o tym nawet własnemu ojcu? – spytała tonem pełnym sarkazmu, po czym w teatralny sposób zwróciła się do Carlosa. – I tak to można wierzyć dzieciom. Człowiek sprowadza je na świat, a one potem skaczą do wody na głowę: przekonują przyjaciela, żeby pojechać do obozu dla uchodźców pod jakże błyskotliwym pozorem udziału w maratonie solidarności z saharyjskimi biedakami, a kiedy już tam są, zaczynają szukać skarbu wśród tysięcy namiotów, licząc na szczęście, czyli znalezienie biednej Lai. I, proszę uważać, planują uciec stamtąd awionetką, nadal jeszcze za bardzo nie wiem jak i którędy. Ale jasna sprawa: dobrodziej jest pilotem i ma kontakty. My pozostali jesteśmy kompletnymi idiotami, wałkoniami, którzy nic nie robią, żeby wydostać stamtąd jego ukochaną. Gówno nas obchodzi, co się z nią może stać. Na szczęście mamy wśród nas zbawiciela, Julia, który w ciągu paru godzin rozwiąże wszystkie problemy… Szkoda tylko, że wyrzucili go razem z przyjacielem, Césarem, jak dwa psy, bo jeśli poprzednio dotarcie do obozów było dla nich trudne, to teraz jest kompletnie niemożliwe. Proszę, o mało co nie spowodował poważnego incydentu dyplomatycznego i nawet się o tym nie dowiedział! – Zrobiła krótką pauzę. – Na szczęście ja, w odróżnieniu od innych, wiem doskonale, co się dzieje w obozach.

– Wciągnąłeś w to Césara, a mnie nawet nic nie powiedziałeś? – w pytaniu Carlosa słychać było wymówkę. – Ależ synu, czy ty nie masz do mnie zaufania?

– Przepraszam, tato. – Głos Julia brzmiał niepewnie, a jego wzrok wciąż błąkał się po podłodze. – To było kilka miesięcy temu… Nie chciałem, żebyś się martwił.

– Wzruszające… – powiedziała Mayka z całym cynizmem, jaki potrafiła wydobyć z szerokiej gamy tonów pozostających w jej dyspozycji.

– Wiedziałem, że to szaleństwo, ale nie wytrzymywałem czekania bez żadnych działań. Przynajmniej musiałem spróbować – spuentował swoje słowa Julio, ignorując uwagę prawniczki. Nie był w stanie jej odpowiedzieć. Nie w tej chwili. Zniszczyła go. – Ona potrzebuje, żeby coś zrobić. Potrzebowała.

– A pozostali, profesjonaliści, czyli my, potrzebujemy, żeby nam pozwolono pracować w spokoju i bez cyrkowych numerów. I to oznacza między innymi, że masz przestać wyczyniać te szaleństwa. – Wypowiadając ostatnie słowa, Mayka zakładała już płaszcz. – Ale widzę, że tu każdy jedzie inną trasą, ignorując prace, które prowadzimy od miesięcy. Więc może to ja jestem tu niepotrzebna. Wiesz, tak będzie lepiej, dzięki temu będę miała czas, żeby się zapisać na siłownię i przygotować do tegorocznego maratonu sylwestrowego. Na pewno się tak nie ośmieszę jak niektórzy – powiedziała, kierując wzrok na Julia, który siedział z głową ukrytą w dłoniach.

– Señorita – zwrócił się do niej Carlos, próbując powstrzymać jej pospieszną ucieczkę. – Proszę…

– Niech pan to lepiej powie swojemu synowi, temu biegaczowi – ciągnęła Mayka z sarkazmem w głosie, chcąc jeszcze bardziej zranić Julia. – Musiał nie zauważyć, ile już zrobiliśmy, żeby pomóc jego narzeczonej. Pewnie sądzi, że spędziliśmy te wszystkie miesiące, rozwiązując krzyżówki.

– Proszę panią, żeby mu pani wybaczyła i zrozumiała go. Pani na jego miejscu…

– Ja na jego miejscu wykazywałabym trochę więcej wdzięczności i nie chodziła z zamkniętymi oczami.

– Przy pani oczach byłoby to rzeczywiście karygodne. – Ta próba powiedzenia komplementu nie spodobała się zanadto Mayce, ale przynajmniej ją uspokoiła. – Pomysł, żeby udać się do obozów, wcale nie wydaje mi się taki zły. Mieszkałem tam, w Villa Cisneros, czyli w dzisiejszej Dakhli. Na pewno są tam jeszcze ludzie, którzy będą mogli mnie wesprzeć. Każda pomoc się liczy.

– Niech pan posłucha, to już nie ma nic wspólnego z krajem, który pan znał. To inny świat. I na pewno dużo bardziej niebezpieczny.

– Nie sądzę, żeby osoby, które znałem, tak bardzo się zmieniły. I nie wydaje mi się też, żebyśmy wtedy byli wolni od niebezpieczeństw. Jedyna różnica polega na tym, że byliśmy młodsi, ale proszę docenić to, co tam przeżyliśmy. Ufam pani bardzo, pani mecenas, i mój syn, chociaż sprawia inne wrażenie, także pani ufa. Proszę nie odrzucać tego, co mógłbym osiągnąć dzięki ludziom, wśród których żyłem przez wiele lat. Być może ten stary dziad może pomóc bardziej, niż się pani wydaje. – Słowa Carlosa poruszyły Maykę, która wreszcie zdecydowała się uśmiechnąć. A kiedy się uśmiechała, znów była śliczna.

– Ma pan rację, każda pomoc się liczy. Szczególnie jeśli pochodzi od takiego dżentelmena jak pan. – Zrobiła minę, jakby zamierzała się wyspowiadać. – Powiem panu jedną rzecz. Kiedy przyszłam do pańskiego domu, miałam do przekazania dwie dobre wiadomości. Jedna to komisja śledcza powołana przez sędzię, bo choć pana syn uważa to za głupotę, jestem przekonana, że to niemal cud: sędzia się fatyguje do tego stopnia, żeby przeczytać akta sprawy. A druga wiadomość to podróż do Dakhli, do obozów, w których od pewnego czasu pracuję. Ale trzymajmy to w tajemnicy. W ten sposób będzie skuteczniej.

– Skuteczniej? Ale to będzie trudne.

– Do widzenia, Carlos. Zadzwonię do pana, kiedy będę miała jakieś wiadomości.

Kiedy ojciec wrócił do salonu, pożegnawszy się z Mayką w drzwiach, zobaczył, że Julio stoi przy oknie i wygląda na zewnątrz. Milczał, zapewne trawiąc w sobie niedawny wybuch bezsilności i wściekłości. Nie poruszył się ani nie odpowiedział, kiedy ojciec spytał go, czy dobrze się czuje. Stał obok okna, z którego roztaczał się wspaniały widok na miasto, trzymając ręce w kieszeniach i próbując zapanować nad nerwowym drżeniem, które opanowało jedną z jego nóg. Wpatrywał się w miasto, spowite w ostatnie promienie światła kończącego się dnia. Jego umysł był daleko od tego miejsca. Tak jak i serce. Podniósł wzrok. Znów go zobaczył: miał ten sam krwawy kolor co tamtej letniej nocy w Huesca. „Przeklęty księżyc” – pomyślał, zanim opuścił żaluzje.

∙ 21 ∙

Ludzie, których uważamy za dobrych, to ci, którzy strzegą naszych najbardziej bolesnych tajemnic. Być może dlatego zdrada ze strony kogoś, kogo kochamy, stanowi tak silny cios, pozostawia w nas dojmującą pustkę i pozbawia tej części duszy, która wydawała się nam nietykalna i bezpieczna. Rozczarowanie wpędza nas w rodzaj autyzmu, nie pozwala dostrzegać świata, słuchać żalów, wyjaśnień i desperackiego wołania o pomoc. Dobrze o tym wiedziała.

Nie zapomnij o mnie! Nigdy nie przestawaj mnie szukać.

Dusza Lai powoli rozpadała się na kawałki, kiedy dziewczyna wyobrażała sobie, jak wielką krzywdę wyrządza Juliowi. Zachowywała się pokornie i posłusznie, akceptowała to, że nie ma prawa się odezwać, tak jak akceptuje się swoje geny. Podawała herbatę gościom swojej „rodziny” zgromadzonym po południu w namiocie. Ale wewnątrz buntowała się: była to jedyna forma oporu, na jaką mogła sobie pozwolić. Nie podnosiła wzroku, skupiona wyłącznie na tym, żeby nie uronić ani kropli wody podczas rytuału przygotowywania herbaty. Jeśli choć odrobina naparu spadłaby na dywan albo wylała się na tacę, oznaczałoby to dla Lai kłopoty.

Nienawidziła tej liturgii, która w obozie dla uchodźców wyznaczała upływ czasu. Jeszcze bardziej nie znosiła przysłowia, które tej ceremonii towarzyszyło i którym miejscowi chętnie dzielili się z przyjezdnymi, tłumacząc, że na pustyni pije się herbatę trzy razy dziennie: „Pierwsza jest gorzka jak życie; druga słodka jak miłość; trzecia delikatna jak śmierć”.

W miarę jak poruszała rękami, kierując strumień herbaty z imbryka do szklanki – najpierw jednej, potem innych, podobnych do tej pierwszej – próbowała odlecieć myślą w rejony odległe od miejsca, w którym przebywała. Skupiała się na wizji, która kiedyś wypełniała jej sny i w której stała obok Julia na środku pustki, gdzieś na ogromnym obszarze saharyjskiej pustyni, w cieniu małego drzewka rosnącego w pół drogi między wilayami Rabuni i Auserd oddalonymi mniej więcej o 30 kilometrów. Drzewka wyrosłego między wydmami jakby pod działaniem magii, irracjonalnie, bez szacunku dla braku wody, na skrajnie suchym podłożu, w najokrutniejszych warunkach klimatycznych – ot, z kaprysu jałowej przyrody. Było ono dowodem, że pomimo tak mało sprzyjającego losu życie w tym miejscu jest możliwe. Saharyjczycy zwali je Samotnym Drzewem i Laia w pewnym sensie utożsamiała się z nim, bo sama czuła się podobnie. Samotna. Niemająca nikogo. Tylko Julia, który był jednak zbyt daleko i zbyt mało wiedział. A w każdym razie tak sądziła.

Nie zapomnij o mnie! Nigdy nie przestawaj mnie szukać.

Od czasu gdy wykrzyczała te słowa przez telefon, dźwięczały one niezmiennie w jej głowie, tak jakby za sprawą ciągłego powtarzania miały stać się rzeczywistością. Ślepota jest częstym symptomem nadziei, która towarzyszy ludziom w skrajnych sytuacjach. Ale Laia nie miała nic poza tą ślepotą. Wszystkie nadzieje rozwiały się tamtego popołudnia, kiedy krople zakłóciły jej widzenie.

Sprawy nie ułożyły się tak, jak się spodziewała: po rozmowie z Juliem i ustąpieniu początkowej euforii wydało jej się, że cały świat uległ jakiemuś paraliżowi. Konwój humanitarny, z którym przyjechał Luis, też wkrótce zniknął na horyzoncie, pozostawiając za sobą tę samą mgiełkę pyłu, która kilka dni temu przywiodła go do Dakhli. Obietnice szybkiego powrotu wypływające z ust wolontariusza, echo głosu Julia w pamięci, prośby ich obu o jeszcze odrobinę cierpliwości… Wszystko wyparowało jak woda z wiadra wystawionego na działanie słońca.

Prawdziwym sędzią w jej sprawie był czas. To on miał ostatnie słowo i jego werdykt skazywał ją na ciągłe oczekiwanie, które dzień po dniu powoli przeobrażało się w poczucie opuszczenia: samotność wzmacniała w niej rezygnację i skazywała na defetyzm. Nie mogła zrobić nic innego, jak tylko pamiętać. Unikając pustych oczu Hamida i lubieżnych spojrzeń niektórych gości, Laia powtarzała w myślach rozmowę z Juliem, a szczególnie desperacką wymianę zdań z Luisem wieczorem przed jego wyjazdem. Jak małe, bezbronne dziecko, niezdolne cokolwiek zrozumieć, błagała go, żeby ją zabrał ze sobą, żeby ją ukrył w którejś z ciężarówek, przebrał za wolontariuszkę, umieścił w którymś z transportowanych kontenerów, żeby schował ją gdziekolwiek – byle tylko zdołał wyciągnąć ją z tego piaskowego piekła.

– Laia, to niemożliwe. Nie uda się. Myślisz, że się nad tym nie zastanawialiśmy? Tysiące razy! Ale wiemy, jak tu wyglądają sprawy, i doszliśmy do wniosku, że to nie ma sensu. Cała przygoda skończyłaby się przy pierwszym spotkaniu ze strażą graniczną. Poprosiliby nas o dokumenty i zapisaliby nasze nazwiska na tych samych żółtych kartkach, na których rejestrują tożsamość wszystkich przyjeżdżających i wyjeżdżających.

– Poszukajmy fałszywej tożsamości, innego nazwiska, paszportu, który nie należałby do mnie… Musieliście przecież o tym pomyśleć, proszę… – podpowiadała Laia.

– Skończylibyśmy wszyscy w shercie, a wiesz już chyba, jak tutaj wyglądają komisariaty. Wierzysz, że Ahmed albo jego ojciec nie zawiadomili wszystkich swoich znajomych, żeby cię pilnowali i uniemożliwili ucieczkę, gdybyś jej próbowała? Nie wiesz, że mają dobre kontakty w policji i we władzach Frontu Polisario? Musimy to zrobić rozsądnie. Prawdziwe życie to nie jest film. Nie możemy mylić naszych pragnień z faktami.

– Jeśli mnie nie zabierzesz, ucieknę stąd.

– I dokąd pójdziesz?

– Do Algierii albo Mauretanii – powiedziała. – Postanowiłam już. Nie wytrzymam tu dłużej, nie mogę zostać. Jeśli zostanę, umrę.

– Nie mów głupot. – Luis otoczył dłońmi twarz Lai. – Nie wiesz, co mówisz. Myślisz że wcześniej nikt tego nie próbował? Wiesz, przez co musiałabyś przejść samotnie na tym słońcu?

Wiedziała już, że na pustyni nie ma dróg, których można się trzymać, i że ten, kto się rzuca w objęcia Sahary, wydaje sam siebie na łaskę najsurowszego prawa – prawa natury. Odległości na pustyni bywają zabójcze. Ale Laia miała na wszystko odpowiedź, nie chciała się poddać.

– Będę się kierować gwiazdami.

– Gwiazdy mogą prowadzić, ale tylko kiedy idziesz w linii prostej… Jakiekolwiek odchylenie od prostej oznacza śmierć. Jak sądzisz, ile czasu wytrzymasz bez wody? Śmierć z odwodnienia następuje szybciej, niż możesz sobie wyobrazić: najpierw odczuwa się pragnienie, kiedy ciało utraciło pół litra płynu. Kiedy traci się dwa litry, żołądek się kurczy i traci możliwość zatrzymywania wody. Po utracie pięciu litrów pojawia się zmęczenie, gorączka, skóra staje się czerwona…

Spojrzenie Luisa zamgliło się, tak jakby aż nadto dobrze wiedział, o czym mówi, i Laia miała pewność, że jego słowom towarzyszą jakieś wizje przeszłości. Nosiły one imię kobiety: Huda. Ona też chciała uciec i zakochany Luis próbował jej pomóc, narażając własne życie i stanowisko w organizacji pozarządowej. Pomógł jej wyrobić saharyjskie dokumenty niezbędne dla legalnego opuszczenia obozu dla uchodźców, wiedział też, że Hudzie będzie potrzebne pozwolenie na wjazd i wyjazd z Algierii. Wszystko było przygotowane: pewnego dnia dziewczyna wsiadła w taksówkę w Tindufie, potem kupiła bilet na autobus jadący do Algieru, gdzie czekał na nią Luis. Z pomocą znajomych z organizacji, w której pracował, załatwił jej wizę, z którą mogła lecieć do Hiszpanii. Ale kiedy Huda siedziała już na swoim miejscu w autobusie, kazano jej wysiąść pod pretekstem, że brakuje jakiegoś dokumentu. Było to kłamstwo, ale z siłami porządkowymi nie dało się dyskutować. To jej ojciec zawiadomił policję, żeby uniemożliwiła ucieczkę Hudy. Po dwóch dobach, które spędziła w areszcie policyjnym, nie wiedząc właściwie dlaczego, dziewczyna wróciła do swojego namiotu. Bracia przywitali ją wyposażeni w żelazny pręt, którym pobili ją tak, że musiała spędzić kilka tygodni w łóżku. Kiedy wyzdrowiała, znów próbowała uciec, tyle że tym razem zrobiła to sama: wyszła w nocy, wiedząc, że o tej porze pustynia nie jest tak zabójcza. Nikt już niczego się o niej nie dowiedział. Ani nikt jej nie widział. Jeszcze teraz Luis był przekonany, że jakaś piaskowa zasłona niewidoczna dla oczu Hudy ukryła przed nią prawdziwy bezmiar pustyni. Dziewczyna musiała się zgubić i umarła z odwodnienia…

Po chwili wspomnienie zniknęło i spojrzenie wolontariusza znów stało się czyste.

– Odwodniłabyś się. I to bardzo szybko, bo to, co w innych częściach świata zajmuje co najmniej trzy albo cztery dni, na Saharze trwa zaledwie dwanaście godzin. Właśnie to cię czeka, jeśli porwiesz się na szaleństwo ucieczki. Zakładając, że nie zaskoczy cię burza piaskowa, która cię całkiem unieruchomi i wyda na łaskę pustyni. Albo całkiem zasypie. Chcesz umrzeć? Naprawdę chcesz? Pragniesz właśnie tego? Bo jeśli chcesz w ten sposób skończyć ze sobą, możesz to zrobić od razu, tu, w jaimie, bez konieczności ślepego błądzenia po piasku. Nie byłabyś pierwsza. Niektórzy starcy wybierają takie rozwiązanie. Nazywa się to dobrowolne odwodnienie: brzmi lepiej niż samobójstwo.

– Proszę, zabierz mnie ze sobą, błagam cię – Laia po raz kolejny zwróciła się do Luisa, czując, że siły ją opuszczają.

– Gdyby nas złapali, znalazłabyś się w dużo bardziej skomplikowanej sytuacji i to byłby jedyny skutek. Nie moglibyśmy już tu więcej wrócić, utrudniłoby to wszystkim sprawę. Musisz mieć więcej cierpliwości i wiary, naprawdę robimy wszystko, co możliwe, żeby cię stąd wydostać. Ale tego, o co mnie prosisz, nie mogę zrobić. Nie teraz. Zaufaj nam. Błagam cię, żebyś mi uwierzyła. Nie zostawię cię bez pomocy, ale zabierać cię teraz z nami byłoby samobójstwem. Proszę, powiedz, że mnie rozumiesz.

A jednak go nie rozumiała. Wybiegła pędem, żeby jak najszybciej znaleźć się jak najdalej od Luisa. Kiedy dotarła do namiotu Hamida, nie mogła złapać tchu. „I co teraz?” – zadawała sobie pytanie. Przed sobą widziała tylko pustkę.

Następnego dnia konwój humanitarny Luisa wyruszył w drogę powrotną, ale Lai nie było wśród tłumu osób – głównie kobiet i dzieci – które przyszły pożegnać wolontariuszy. Schowała się, kiedy usłyszała w namiocie nawołujący ją głos Hiszpana. Szukał jej, ale spotkał się tylko z Selmą, której wręczył małą buteleczkę z przezroczystym płynem, z prośbą o przekazanie jej Lai.

– Powiedz jej, żeby wpuszczała sobie po dwie krople rano i dwie przed snem. Ważne, żeby to robiła codziennie – powiedział.

Laia chciała wyjść z ukrycia i objąć go, podziękować, że ją odszukał i spotkał się z nią, przypomnieć mu obietnicę, którą złożył – że wróci. Chciała mu powiedzieć, że mu ufa, że nie chce umrzeć odwodniona ani zagubiona na środku pustyni, że docenia jego wysiłki, że wie, jak pracują nad tym, żeby jej koszmar się skończył. Ale nie odważyła się. Znowu wstyd wziął górę nad innymi emocjami. Raz jeszcze skazała samą siebie na dźwiganie ciężaru niepewności, na niewiedzę o tym, co mogłoby się wydarzyć, gdyby powiedziała lub zrobiła coś innego… To samo wydarzyło się z Juliem, kiedy ukryła przed nim swój sekret, a teraz z Luisem. Zbyt wiele niespłaconych rachunków jak na kogoś, kto nie wie nawet, czy ma przed sobą dostatecznie dużo czasu, żeby je kiedykolwiek spłacić.

Imbryk z herbatą został już opróżniony i Laia wyszła z jaimy wiedząc, że skupia na sobie wszystkie spojrzenia i że stanie się obiektem komentarzy. Nie dbała o to, bo niewiele mogła zrobić – albo zgoła nic – poza wytrzymaniem kolejnej próby. „Boję się, że zapomnę widoku jego twarzy, jego pocałunków, głosu. Nie zapominaj o mnie. Nigdy nie przestawaj mnie szukać”. Zostawiwszy za sobą śmiechy i rozmowy, wyszła na zewnątrz.

Kiedy nie wykonywała prac porządkowych, nie spędzała zwykle dużo czasu w domku z suszonych cegieł i z eternitowym dachem przygniecionym wielkimi kamieniami, które miały zapobiec jego zerwaniu przez wiatr. Nie była też w nim w nocy, kiedy spała, choć wtedy najbardziej by tego potrzebowała. Ciasna jaima miała taki układ, że z centralnego korytarzyka wchodziło się do łazienki, kuchni i oddzielnych pokoików, w których spali członkowie rodziny, podczas gdy Laia zajmowała kąt namiotu. Weszła teraz do kuchni i zaczęła zmywać naczynia oraz szklanki nagromadzone w misce, nad którą miała się pochylać do końca swojego życia.

Zmywała z taką wściekłością i tak długo, że druciak, którego używała, do krwi rozdrapał jej skórę rąk. Nie słyszała nawet kroków Ahmeda, który zbliżył się do niej od tyłu.

Wiedziała, że jest za nią, kiedy na ścianie zobaczyła jego cień w słabym świetle lampy naftowej. Odwróciła się gwałtownie. Miała czerwone oczy – bardziej z powodu powstrzymywanej złości niż za sprawą łez.

– Oni cię nie rozumieją. Nie oszukuj się, to nie są ludzie dla ciebie, przestań z tym walczyć.

W jakiś sposób potrafił odczytać jej myśli i doskonale wiedział, co powiedzieć, żeby ją zabolało. Z każdym centymetrem zmniejszającej się odległości między nimi jej serce coraz bardziej przyspieszało. Laia odwróciła się twarzą do Ahmeda, ale wciąż trzymała ręce za plecami, dotykając krawędzi miski. Nie było trudno zlokalizować nóż. Chwyciła go. Nie miała zamiaru zgodzić się na to, co zapowiadało spojrzenie tego potwora. Przypomniała sobie, co usłyszała jako mała dziewczynka z ust młodej Saharyjki, krewnej Nadiry, po zatrzymaniu jej przez policję marokańską. Po tym, jak skuli jej ręce i nogi, zaczęli ją torturować: opowiadała, jak gasili papierosy na jej twarzy w okolicach oczu, jak oddawali mocz do jej ust. W końcu przywiązali ją do stołu i zagrozili, że ją zgwałcą. Laia na długo pozostała pod wrażeniem siły, z jaką tamta kobieta powiedziała: „Wolę, żeby mnie przypalali, żeby mnie zabili, niż żeby dotykali mnie wrogowie”. Nigdy, aż do tej chwili, nie rozumiała w pełni prawdziwego znaczenia tych słów.

– Wiesz, że jeśli pan zakochuje się w którejś ze swoich hartani i żeni się z nią, zamienia ją w kobietę wolną? Czy to nie wspaniałe, czego może dokonać miłość?

Laia czuła w oddechu Ahmeda zapach alkoholu, a w jego oczach widziała pijacki błysk. Zacisnęła dłoń, żeby mocno uchwycić nóż. Była zdecydowana go użyć, wahała się tylko, czy wbić go w szyję czy w serce mężczyzny, który się do niej zbliżał, niczego się nie obawiając, wiedząc, że jest panem, ona zaś jego łupem – łatwym i posłusznym. Modliła się tylko, żeby nie sparaliżował jej strach. Tylko o to.

Przybycie samochodu terenowego z dodatkowo wzmocnionymi reflektorami oraz głos Hamida, wołającego swego jedynego syna, powstrzymały bieg zdarzeń, które zakończyłyby się pewnie tragedią.

– Porozmawiamy o tym kiedy indziej. Nie myśl, że zapomnę.

Ani Ahmeda, ani Hamida nie było w obozie, kiedy nadszedł świt, choć nikt nie sprawiał wrażenia, jakby przejmował się ich nieobecnością. A już na pewno nie martwiła się tym Laia, która spędziła noc przerażona ewentualnym powrotem Ahmeda. Wiązałoby się to zapewne z podjęciem na nowo niedokończonej rozmowy. Takie nagłe zniknięcia ojca i syna nie były niczym niezwykłym. „W końcu jesteśmy nomadami” – mawiali. Z dzieciństwa Laia zapamiętała, że zdarzało im się znikać na całe tygodnie albo miesiące. Wracali potem do Dakhli samochodem wyładowanym podarunkami dla rodziny i sąsiadów. Po ostatniej podróży zjawili się z czterema bateriami słonecznymi, które na pustyni należały do najbardziej cenionych skarbów. Dzięki nim nie musieli już używać samochodowego akumulatora jako źródła zasilania domowych sprzętów elektrycznych, takich jak telewizor czy jarzeniówka zawieszona nad wejściem do jaimy. Tym razem nieobecność obu mężczyzn musiała wynikać z innych powodów, których Laia jeszcze nie znała.

Nazajutrz po nocy, która w taki czy inny sposób mogła zmienić życie Lai, w jej umyśle nastąpił przełom. Miała wrażenie, że słyszy, jak dotychczasowy bieg jej myśli wyhamowuje, i poczuła, jak kształtu nabiera pomysł, który tamtej nocy nawiedził ją we śnie. Do tej pory sama próbowała go w sobie stłumić. Nigdy wcześniej nie widziała go tak jasno, ale nie miała żadnych wątpliwości. Nadszedł już odpowiedni moment. Była zdecydowana. Pomoc musi nadejść z jej wnętrza, od niej samej.

Luis miał rację: było prawie niemożliwe, by przedostać się do obozu dla uchodźców. Niezależnie od podejmowanych prób obecna sytuacja przeciągała się już ponad miarę. A konsekwencje musiała ponosić przede wszystkim ona sama. Julio prosił ją o cierpliwość, ale Laia nie wiedziała, jak długo jeszcze jej ciało zdoła wytrwać. Intuicja mówiła jej, że niezbyt długo. Miała już dość pożegnań, czuła się zmęczona oddalaniem się od niej osób, które kochała. Nie była w stanie znieść nowej porcji obietnic na temat szybkiego powrotu, kolejnych próśb o cierpliwość, o wiarę i zaufanie. Walczyła z tym pomysłem, ale nie potrafiła go wyrwać z własnego umysłu, jak się to zdarzało poprzednio. A teraz jeszcze pojawił się nowy impuls, który zadziałał na nią jak strzał startera z pistoletu: niejasna groźba Ahmeda, która pobudziła ją do działania.

Skorzystała z nieobecności swoich „strażników” oraz z przytłaczającego uczucia pustki, które opanowało ją po pożegnaniu z Luisem, i zaczęła organizować ucieczkę. Pustynia czekała na nią i Laia postanowiła wyjść jej na spotkanie jeszcze tej samej nocy, kiedy wszyscy zasną, kiedy przygasną światła namiotów, a cisza przykryje wszystko płaszczem ciemności i chłodu.

Czuła autentyczny lęk przed przestrzenią, która rozciągała się naokoło, ale jeszcze silniejszy był w niej strach przed przyzwyczajeniem się i pogodzeniem z rzeczywistością, którą narzucono jej siłą. Ucieknie jeszcze tej nocy. Na wschód i na zachód od niej ciągnęły się nieskończone przestrzenie afrykańskiego interioru i Atlantyku. Drogi w obu tych kierunkach szybko się urywały. Czy ma więc iść na północ, w stronę Algierii, czy na południe, do Mauretanii? Nie wiedziała, która z tych dróg byłaby lepsza, gdzie skierować pierwsze kroki ucieczki. Spędziła w życiu więcej czasu poza pustynią niż na jej obszarze i była obca pośród saharyjskiego oceanu krzemionki, rannym zwierzęciem zdanym na łaskę największej pustyni świata. Ziarnkiem piasku gdzieś na środku obszaru liczącego 9 065 000 kilometrów kwadratowych. Kręciło jej się w głowie. Miała świadomość, że zamierza rzucić się do ucieczki w sposób desperacki, za jedyne przygotowania mając wizje, które roiły jej się podczas bezsennych nocy. Komplikowało to sprawy jeszcze bardziej, ale nie było w stanie jej powstrzymać. Zacznie iść, a prowadzić ją będą gwiazdy.

Pamięć podsunęła jej wspomnienie głosu dziadka w domu rodzinnym w Mauretanii. Tamta rodzina, tamten dziadek, o którym nigdy z nikim nie rozmawiała, nawet z Letycją i Sandrem: zachrypnięty głos opowiadający Lai i jej braciom dramatyczne historie na temat Marulina, dziadka cesarza Hadriana, który wierzył w gwiazdy i wpajał w swego wnuka miłość do nich. Laia zawsze zachwycała się tą historią. Uśmiechnęła się, wspominając, jak mieszkając już w Hiszpanii, pochłonęła książkę Marguerite Yourcenar40, prezent od Sandra. Podobała jej się do tego stopnia, że wielu fragmentów nauczyła się na pamięć: „Mój dziadek Marulino wierzył w gwiazdy. Od dnia moich narodzin wiedział, jaka będzie moja przyszłość: zostaniesz cesarzem. Pewnej nocy chwycił zapaloną pochodnię, zbliżył ją do mojej dłoni i wyczytał z niej nie wiem jakie potwierdzenie znaków widocznych na niebie. Świat był dla niego całością: dłoń potwierdzała werdykt gwiazd”.

Laia zwróciła wzrok ku niebu, które wyglądało, jakby się chełpiło niezliczonymi gwiazdami. Potem spojrzała na wnętrze swych dłoni. Nie chciała wspominać drugiej części opowieści o losie Marulina, tej, która mówiła o odnalezieniu go w kasztanowym lesie na obrzeżach posiadłości, zamarzniętego i zadziobanego przez drapieżne ptaki. Myśl o tym, że może ją spotkać podobny los, nie zdołała jej zastraszyć. Być może ta perspektywa była mniej przerażająca niż oczekiwanie na posępne jutro.

Teraz już nie czekała. Wszystko miało się wydarzyć tej nocy. Stawi czoła losowi, weźmie swoje życie we własne ręce, a gwiazdy będą ją prowadzić – niezależnie od tego, czy w nie wierzy.

∙ 22 ∙

Kiedy wyszła z namiotu, wszyscy jeszcze spali. Poczuła, jak po skórze rozchodzi się nocny chłód. Była przyzwyczajona do lodowatych ukłuć o tej porze, ale mimo to oddech nocy sprawił, że opanowały ją dreszcze. Otuliła się szczelniej ubraniem i przycisnęła do ciała torbę, do której włożyła coś do jedzenia i metalową menażkę oraz plastikową butelkę z wodą. Nie była w stanie nieść więcej, marsz miał być długi i wyczerpujący, a nadmierny ciężar wiązałby się z większym zużyciem energii i spowalnianiem wędrówki.

Zaczęła iść w panującej dookoła ciszy. Nadała swym krokom pospieszny rytm, aż wyszła poza obszar obozu, zostawiając za sobą największe jaimy i towarzyszące im domki z suszonych na słońcu cegieł, ale później zmusiła się do wolniejszego marszu; musiała to zrobić, jeśli nie chciała, żeby spłatało jej figla własne serce. W końcu postanowiła skierować się na południe, w stronę Mauretanii. Wolałaby wybrać kierunek na Algierię, spróbować dotrzeć do Tindufu, gdzie niemal na pewno wolontariusze mogliby jej oferować pomoc, ale odległość była zbyt duża, a Laia nie dowierzała własnym siłom. Zbyt wiele kilometrów, zbyt wiele niebezpieczeństw.

Życie zmuszało ją oto do powrotu w miejsce, w którym przyszła na świat. Nie było to powodem do uspokojenia, a wręcz przeciwnie, choć i tak ten wybór oznaczał mniejsze zło. Wolałaby, żeby matka oddała ją jako hartani jakiejś rodzinie z Al-Ujun albo Asmary: znajdowałaby się teraz bliżej Tindufu, Algierii, a nawet Wysp Kanaryjskich, choć w gruncie rzeczy niewiele by to jej pomogło. Były to tylko chimeryczne rojenia, które w żaden sposób nie zmieniały jej sytuacji. Teraz wszystkimi pięcioma zmysłami powinna skupiać się na niebie, podążając za wskazaniami gwiazd. Gwiazdy mogą prowadzić, ale kiedy idziesz w linii prostej… Jakiekolwiek odchylenie od prostej oznacza śmierć.

Szła przez kilka godzin, aż słońce wyszło jej na spotkanie. Nie była wcale tak zmęczona, jak się spodziewała: być może pomagało przyzwyczajenie do pracy fizycznej, a może jej percepcję zburzyło pragnienie, by oddalić się jak najbardziej od tamtego miejsca. Martwiło ją, że gwiazdy stopniowo blakną i ustępują pola ognistej kuli, która niosła zapowiedź dodatkowych kłopotów. Pustynny żar nie był przecież jej sojusznikiem. Będzie musiała racjonować wodę, którą dysponowała. Nie było to łatwe. Modliła się, żeby na jej drodze pojawił się jakiś pojazd, który by ją zabrał. Ale modlitwy nie zostały wysłuchane.

W miarę wzrostu temperatury jej ciało zaczęło męczyć się coraz bardziej. Okryła każdy centymetr skóry szerokimi szalami i płachtami gazy. Założyła rękawiczki, żeby uchronić dłonie przed spaleniem. Zawinęła głowę szalem, żeby wiatr nie ranił twarzy, a delikatne oczy zakryła okularami przeciwsłonecznymi, które podarowała jej Selma. Chciała utworzyć ochronny ekran, żeby oszukać słońce, ale wiedziała, że w tej bitwie skazana jest na niepowodzenie. Zauważała, jak stopniowo pot wydzielany przez całe ciało pokrywa skórę warstwą, która sprawiała, że ciężar ten był trudny do wytrzymania. Zaczęła ją boleć głowa, tak mocno, jakby miała pęknąć, skóra szczypała, jakby biegał po niej cały oddział rozwścieczonych pająków, okrywając ją dodatkową tuniką.

Im dłużej trwał dzień, tym droga stawała się trudniejsza. Otarcia i rany, które porobiły się jej na nogach i brzuchu, piekły ją. Nie potrafiła stwierdzić z pewnością, czy ropiały, czy też odczuwana w tych miejscach wilgoć była po prostu efektem wydzielania potu. Cień, gdyby tylko znaleźć jakiś cień… Po kilku zaledwie godzinach bezużyteczny plan racjonowania wody okazał się fiaskiem: nie potrafiła trzymać się takich dawek, jakie zaplanowała w namiocie w Dakhli, i teraz trawiło ją pragnienie, przeszkadzało jej iść naprzód, a nawet jasno myśleć. Im więcej piła, tym było gorzej, tak jakby pochłaniała na środku pustyni morską wodę. Co pewien czas zerkała na butelkę – wyglądało, jakby woda wylewała się z niej przez jakąś dziurkę. Niemożliwe, żeby wypiła taką ilość i nie zaspokoiła pragnienia. W głowie zaczęły jej dźwięczeć – niczym okrutna zemsta – słowa Luisa: Jak sądzisz, ile czasu wytrzymasz bez wody? Wciąż nie chciała się uznać za pokonaną. Nie przyjmowała do wiadomości, że te słowa miałyby wyznaczać jej los. Nie pozwoli na to. Nie podda się tak szybko.

„Wciąż jeszcze nie mam gorączki, a zmęczenie nie da mi tak szybko rady”. Chciałaby wierzyć własnym słowom. Ale było zbyt gorąco. Jej mięśnie powoli i podstępnie opanowywało dziwne odrętwienie, chciało jej się spać, czuła zmęczenie… „Muszę parę minut odpocząć – mówiła sobie między atakami senności. – Słońce mnie zniszczy. Jeśli teraz odpocznę, będę się lepiej czuła i dam radę iść w nocy. Tak, wolę noc”. Wyczerpana podniosła wzrok z nadzieją, że zobaczy jakieś miejsce, w którym zdoła uwolnić ciało od tej tortury: namiot, samotne drzewo, wysoką wydmę… cokolwiek. Nie widziała nic.

Jej oczy musiały się poddać wobec bezkresnej przestrzeni, która się przed nimi rozciągała. Odwodniłabyś się. I to bardzo szybko. Znów zaczął jej towarzyszyć tnący głos wolontariusza. Właśnie to cię czeka. Naprawdę chcesz? Właśnie tego?

Upadła na piasek na kolana.

Nie, nie tego.

To, co wydawało jej się gestem poddania, okazało się ratunkiem. Przypomniała sobie metodę zakopywania się w piasku, którą wielu Saharyjczyków stosowało podczas wojny z Marokiem. Polegała na wykopywaniu dostatecznie dużego dołu, żeby mieściło się w nim całe ciało. Potem należało się owinąć tkaninami i chustami, a na koniec przykryć piaskiem. Jeśli robiło się to prawidłowo, powstawało idealne schronienie. Krążyły opowieści o tym, jak dzięki tej metodzie liczni Saharyjczycy uniknęli dostania się w ręce armii marokańskiej. Ciężarówki wroga mogły przejeżdżać tuż obok kryjówek, nie wyrządzając żadnej krzywdy zagrzebanym w piasku ludziom.

Zaczęła kopać rękami. Nie było to łatwe. Piasek kaleczył jej palce, mimo że były osłonięte rękawiczkami. Wymagało to zbyt wiele czasu, a okrucieństwo słońca sprawy nie ułatwiało. Potrzebowała napić się jeszcze trochę wody… Kiedy skończyła pracę nad swoją prywatną niszą, opuszki palców miała zdarte do krwi. Czy minęło dwadzieścia minut, czy cztery godziny? Nie potrafiłaby tego określić. Nie wiedziała też, czy ta dziura w ziemi oznacza ratunek czy ma być po prostu scenerią ostatnich dni jej życia. Zakopała się, kładąc obok siebie małą, metalową manierkę. Torba z zapasami i pełna wody plastikowa butelka zostały opróżnione już kilka godzin wcześniej. Porzuciła je gdzieś po drodze.

Kiedy kończyła zakopywać się w piasku, przypomniała sobie zdanie, które niegdyś zobaczyła na jakimś transparencie i które teraz miało zdecydować o jej przyszłości: „Albo będziemy wolni, albo staniemy się ofiarami ludobójstwa”. Jej ucieczka miała jeden cel: raz jeszcze uściskać Julia. Jeśli jednak życie miałoby jej tej możliwości odmówić, przynajmniej umrze tak, jak umierało wielu ludzi w tej krainie: przysypana piaskiem między wydmami, w ciszy, oddalona od świata. Istniało duże prawdopodobieństwo, że nikt nie dowie się o jej tragicznym końcu. Może tak będzie dla wszystkich najlepiej. Lepiej poczuć się wolnym i samemu zdecydować o śmierci, niż żyć w niewoli, która nie pozwala poczuć smaku własnego życia.

Starała się jak najdokładniej zakryć całe ciało piaskiem. Była przekonana, że jej się udało, choć bała się braku tchu, który zmusiłby ją do ucieczki z tej kryjówki pod wpływem ataku paniki. Na szczęście do niczego takiego nie doszło. Była tak wyczerpana, że jej zdenerwowanie ustąpiło senności, zmęczeniu, rozpaczy, poczuciu opuszczenia.

Szedł za nią. Śledził ją od chwili, kiedy wyruszyła w drogę. Choć Laia tego nie podejrzewała, para oczu od tygodni podążała za każdym jej krokiem. Także i teraz te oczy, pełne zmartwienia i zdumienia, szukały dziewczyny. Czy nie powiedziano jej, żeby była cierpliwa? „Wszystko zaprzepaści…”. Zauważył jej poranną ucieczkę, kiedy stwierdził, że nie przyszła o świcie do studni tak jak co dzień. Później do jego uszu dotarły wieści o tym, że uciekła, i o planach Nadiry, żeby ją odnaleźć. Stracił kilka godzin, idąc na północ w kierunku Tindufu, ale teraz był pewien, że jest na dobrej drodze. Dobrze znał pustynię, każdy odcisk na piasku, każdy wzór pozostawiany przez wiatr. Wielu twierdziło, że w tej dziedzinie nie ma sobie równych. Pozostała tylko jedna niewiadoma: czy odnajdzie dziewczynę, zanim zrobią to inni.

Godziny mijały z szybkością sekund. Wszystko było ciszą, do chwili gdy do świadomości Lai zaczęły przenikać dziwne dźwięki, początkowo całkiem obce, odległe, jakby spowite w delikatny szum. Jako pierwsze nadeszło poczucie, że ziemia się trzęsie, że lekko się porusza, próbując wyszeptać jakiś sekret. Robiła to bardzo cicho, starając się nie zakłócić snu Lai. Ale później pustynia nabrała chęci do rozmowy, jej głos stał się bardziej szorstki i energiczny. Przestała mówić szeptem.

Nagle w umyśle Lai pojawiły się znów lapidarne zdania Luisa, tak wyraziste, że zdołały ją obudzić. Chcesz umrzeć? Naprawdę tego chcesz? I dopiero wtedy z wnętrza ziemi dotarło do niej bezlitosne poczucie duszności i braku tchu.

Zajęło jej kilka sekund, żeby zebrać myśli i wyzwolić się spod plątaniny tkanin, w które była owinięta. Jej ciało miotało piasek i kamienie jak wulkan. Kiedy pozwolił już jej na to przyspieszony oddech, zaczęła dłonią szukać na ziemi manierki. Musiała się napić, musiała przełknąć ślinę i zwilżyć wnętrze ust, żeby móc oddychać. Wyjęła korek i przyssała się do krótkiej rurki, jakby ukryte w niej było życie. I rzeczywiście było. Poczuła, jak piasek z jej warg łączy się ze strumyczkiem wody z manierki i wpada do gardła. Pomyślała, że dziwny stan, który owładnął jej ciałem, jest następstwem zmartwychwstania. Tak właśnie się czuła. Rozejrzała się wokół siebie.

Słońce pozbyło się już części swej przytłaczającej furii i zaczęło opadać za linię horyzontu: pokonane, nie stawiając oporu, pozwalało się pochłaniać po kawałku przez ziemię, podczas gdy błękit nieba bawił się różnymi czerwonawymi odcieniami, strojąc się w końcu w ciemnopomarańczowy płaszcz. Temperatura opadała. Laia odważyła się odetchnąć w miarę spokojnie. Czuła, że pustynia daje jej wytchnienie, pozwala znów żyć i uciekać. Schowała się za małym wzgórkiem piasku. Nie była to nawet wydma, a jedynie fałdka na środku pustynnego płaszcza. Spędziła tam kilka minut, od chwili, w której słońce schowało się za horyzontem, aż zobaczyła, jak jej własna ręka wznosi się nad powierzchnię piasku. Wydało jej się, że to sama pustynia wyciąga ramię, prosząc niebo o zmiłowanie. Ręka była jednocześnie blisko i zbyt daleko. Laia skierowała w końcu wzrok poza nią.

Oczy dziewczyny uchwyciły drgający obraz ponad horyzontem, przypominający jej o drżeniu ziemi kilkanaście minut wcześniej – drżeniu, które zdołało ją obudzić. Na początku miała wątpliwości: czy chodziło o jakąś zjawę? Było to dość prawdopodobne, przecież nadal pozostawała w stanie zbliżonym do letargu. Minęło kilka chwil, w trakcie których stwierdziła, że to, co się do niej zbliża, jest całkiem realne. Właśnie to spowodowało przedtem owo dziwne mruczenie ziemi. Sądząc po obłoku dymu, który przybliżający się przedmiot zostawiał za sobą, musiał to być jakiś pojazd.

Poczuła przypływ adrenaliny i zmobilizowała całą swą uwagę. Tak, był to pojazd, samochód terenowy. Wyprostowała się, a myśli z zawrotną prędkością przebiegały jej przez głowę. Nie była w stanie rozumować jasno, ale pośród wszystkich kłębiących się w niekontrolowany sposób uczuć zanotowała też nadzieję, że oto ma przed sobą odpowiedź na swoje modlitwy. Wyciągną ją stąd, oszczędzą jej czasu, zdrowia i wysiłku, zawiozą ją w bezpieczne miejsce, gdzie poprosi o pomoc. Wreszcie zdoła skrócić odległość między piekłem, w którym się znajduje, a rajem, do którego chciałaby dotrzeć. Ale wszystkie te fantazje rozwiały się z taką samą szybkością, z jaką zmieniają się wzory na pustyni podczas burzy piaskowej.

Rozpoznała kierowcę samochodu, kiedy tylko z niego wysiadł. Mina Ahmeda wyrażała mieszaninę wściekłości i ulgi. Laia pomyślała o szybkości, z jaką na pustyni rozchodzą się tajemnice. Przeklinała sirocco, zdolne w ciągu paru sekund pokonać odległość stuleci, a jednocześnie próbowała zebrać siły, żeby uciekać w przeciwnym kierunku. Było to niemożliwe. Upadła na ziemię, trzęsąc się na myśl o tym, jak drogo przyjdzie jej zapłacić za sny o wolności. Wiedziała, że jest już martwa.

– Naprawdę chciałaś popsuć ślub Ayuba Alego i twojej siostry? – Ahmed ograniczył się do tego pytania. Żadnej miny, żadnej złości. To było najgorsze. Nie usłyszała już ani jednego słowa wychodzącego z ust tego potwora: Ahmed ograniczył się do popatrzenia na nią i zaciągnięcia jej do samochodu. Milczenie nie mogło zwiastować niczego dobrego.

Zagubiona we własnych myślach Laia nie zdała sobie sprawy z obecności w pobliżu jeszcze jednego człowieka, pozostającego w pewnym oddaleniu i obserwującego rozgrywającą się scenę za pomocą lornetki.

Czarny Karim, legenda tej niegościnnej krainy, trzymał w dłoniach lornetkę. Przystanął, widząc obłok kurzu unoszący się za pędzącą z wielką prędkością terenówką, zmierzającą w kierunku dziewczyny. Stał się niemym świadkiem zdarzenia: bezmiar pustyni wzmacniał dźwięki, podobnie jak potęgował gorąco, samotność i siłę uderzeń. Karim poprawił elzem na głowie i cicho zaklął. Przybył kilka minut za późno, a za to na pustyni trzeba słono płacić.

Tego samego wieczoru Laia wróciła do dobrze znanej jaimy w obozie dla uchodźców w Dakhli. Towarzyszyła jej obojętność wszystkich członków rodziny Ahmeda. Wyglądało na to, że nikt nie wie, co się wydarzyło. Ahmed zaciął się w milczeniu i zadowolił się wymierzeniem Lai kilku bardzo bolesnych ciosów, po których zostały jej ślady na ciele. Taka była kara za śmiałość ucieczki. I nic więcej. Żadnego wyrzutu, żadnych gróźb. Tylko przemoc fizyczna.

Zanim wstał dzień, Ahmed znów zniknął z obozu, a następnego ranka nikt już nie pytał o Laię, nikt nie przyszedł, żeby ją zobaczyć. Zupełnie jakby nie istniała. Leżała zwinięta w kłębek na swoim legowisku prawie przez trzy dni.

A potem, kiedy wyzdrowiała, wróciła do codziennych obowiązków.

∙ 23 ∙

Oglądana z lotu ptaka Dakhla wygląda jak mozaika maleńkich, pomarańczowych światełek. Niektóre z nich drgają i sprawiają wrażenie, jakby brały udział w dziwnym, świetlnym tańcu, zapowiadającym niezmierzony piaskowy przestwór. Ten obraz zachęcał do marzeń i wiary w magię. Carlos obiecywał sobie, że powstrzyma własne emocje i przyrzekł to także rozentuzjazmowanemu, ale zachowującemu się spokojnie Germánowi, który podróżował obok niego w tym samym samolocie lecącym do Tindufu. Carlos nie miał się za starca, shaibani, jednego tych, dzięki którym te ziemie obfitowały w owoce ludzkiej wyobraźni, w legendy i opowieści przekazywane ustnie z pokolenia na pokolenie. Jednakże w ostatnich czasach emocje coraz częściej doprowadzały go niemal do łez – co wcale mu się nie podobało.

Wiedział o tym. Wiedział, jak niebezpieczną rzeczą jest wracać w miejsce, gdzie kiedyś było się szczęśliwym. Wspomnienia bowiem są oszustwem i w tej samej scenerii, w której dawno temu gościło szczęście, teraz zdarza się nam odnaleźć rozczarowanie. Nie był pewien, czy to, co robi, ma sens, ale odpowiadała mu myśl, że wróci na Saharę po trzydziestu pięciu latach, do Dakhli, która kiedyś nazywała się Villa Cisneros i była domem. Jedyną jego misją było nie zawieść syna; wolał nie przyjmować do wiadomości faktu, iż w pewnej mierze kierował nim egoizm, że ta podróż była także próbą uleczenia własnego serca zranionego przez historię zupełnie innej miłości. Miłości, która nie miała szansy się spełnić, choć wciąż nie potrafił zrozumieć dlaczego… Pamiętał teraz wyraz bezradności na twarzy Julia, kiedy Mayka poinformowała go, że ani on, ani ona nie powinni jechać do Dakhli.

– Na pewno już wiedzą, że ich zadenuncjowałeś z powodu uprowadzenia Lai, że zagroziłeś przedstawicielom Frontu Polisario oskarżeniem o współudział w porwaniu, ponieważ nie udzielili ci pomocy, i że działa już sędzia gotowa wysłać komisję śledczą do władz sądowniczych Algierii – powiedziała Juliowi w hotelu w Algierze, gdzie zatrzymali się na noc przed podróżą do Tindufu. – A po całej tej nieszczęsnej próbie dostania się do obozu w charakterze kamikaze obdarzonego kompleksem Indiany Jonesa jesteśmy kompletnie bez szans. Nasza obecność w obozie pogorszyłaby tylko sytuację. Pojedzie twój ojciec i jego przyjaciel. My zostajemy tutaj. Tak będzie dla wszystkich najbezpieczniej.

Tak więc do podróży zostali wydelegowani Carlos i Germán. Mieli być oczami i uszami Mayki, to właśnie im powierzono misję prowadzenia poszukiwań, odbycia spotkań z jej kontaktami i przywiezienia – o ile będzie to możliwe – dobrych nowin z pustyni. Carlos gotów był poświęcić życie, byle tylko okazało się to możliwe: najważniejsze, żeby miłość Lai i Julia przetrwała wszystko – na tej samej ziemi, na której jego własna miłość nie zdołała ocaleć. Własna historia Carlosa zakończyła się w 1975 roku. Dawno temu, być może zbyt dawno…

Tamten czas był trudny. Nikt nie chciał zbyt wiele wyjaśniać, nikt nie miał dość śmiałości: polityka na półwyspie41 wchodziła w fazę krytyczną – z umierającym Franco i z szeroko kontestowanym rządem Ariasa Navarro42. Zaledwie trzy tygodnie wcześniej miały miejsce wydarzenia, które przeszły do historii pod nazwą egzekucji wrześniowej43 – ostatniej dokonanej przez rząd frankistowski – i przeciwko którym protestowano zarówno w kraju, jak i poza jego granicami. W powietrzu czuć było zapach rewolty i następca Carrero Blanco44 nie panował już nad sytuacją, nie kontrolował w pełni wydarzeń. Miał dość problemów w europejskiej części Hiszpanii.

Na Saharze hiszpańskiej wyczuwało się ten sam brak stabilności. Wszyscy zaczęli nieufnie spoglądać na Hiszpanów. Szybko narastały napięcia. 16 października 1975 roku Carlos i Maima – którzy od pewnego czasu spędzali razem każdą wolną minutę, a szczególnie w tamtych zbuntowanych czasach – wysłuchali w radiu oświadczenia marokańskiego króla Hassana II, który postanowił wykonać następny, definitywny krok: zagarnąć hiszpańską część Sahary.

– Musimy zainicjować Zielony Marsz z północy Maroka na południe i ze wschodu na zachód. Musimy, ukochany ludu, stanąć jak jeden mąż, w sposób uporządkowany i zorganizowany, i skierować się na Saharę, gdzie spotkamy się z naszymi braćmi – mówił król.

Maima wyłączyła radio tranzystorowe z taką wściekłością, że została jej w dłoni czarna gałka. To właśnie Maima najlepiej dostrzegała sens wydarzeń.

– To jakieś przedstawienie. Nie widzicie, co się dzieje? – spytała obu Hiszpanów (tego dnia towarzyszył im bowiem Germán). – Rok temu Hiszpania postanowiła zorganizować referendum w sprawie samostanowienia narodu saharyjskiego. Marokańczycy chcą położyć łapę na naszym terytorium i na bogactwach wydobywanych z tutejszej ziemi. Szukają poparcia w Zgromadzeniu Generalnym ONZ, żeby zapobiec referendum. ONZ konsultuje się w tej sprawie z Trybunałem Międzynarodowym, a dziś Trybunał orzekł, że patrząc z historycznego punktu widzenia, istniały kiedyś pewne podstawy, żeby plemiona zamieszkujące Saharę Zachodnią podporządkować sułtanowi Maroka, ale nie istnieją związki między zwierzchnością nad terytorium Sahary Zachodniej a obecnym królestwem Maroka. Logiczny wniosek jest taki, że owszem, należałoby zorganizować referendum, że to my, Saharyjczycy, powinniśmy zdecydować. Ale ponieważ Hassan interpretuje to inaczej, zwołuje Zielony Marsz. Jest przekonany, że nasz kraj należy do niego, że jesteśmy Marokańczykami. – Widać było, że Maima nie panuje nad sobą. Mówienie o polityce często ją wzburzało, ale Carlos nigdy dotąd nie widział jej w takim stanie. – To wszystko kłamstwo, jestem pewna, że ta farsa z Zielonym Marszem była przygotowana jeszcze przed ogłoszeniem decyzji Narodów Zjednoczonych. Wszystko wypaczyli. Znów zaczęli kłamać i manipulować. Hiszpanie nie mogą im na to pozwolić i nic nie robić!

– Maima, kochanie, uspokój się, nie sądzę, żeby Franco na to pozwolił, to część jego państwa, nie mo…

– Carlos, nie bądź naiwny. – Germán zapalił papierosa i powoli wypuścił dym z płuc. – Franco dożywa swoich dni, może już nawet przestał oddychać, tylko ukrywają to przed nami. Maima ma rację. Dzisiaj rozmawiałem z kilkoma hiszpańskimi wojskowymi. Są przekonani, że Stany Zjednoczone poprą Hassana. Po tym, co właśnie usłyszeliśmy, nie zdziwiłoby mnie nawet, gdyby to Ameryka finansowała Zielony Marsz. Najwidoczniej istnieją spory między USA i Hiszpanią w sprawie zarządzania kopalniami fosforytów. Wielu ludzi wierzy, że nasz kraj i Maroko potajemnie negocjują układ w sprawie oddania Sahary. I nie sądzę, żeby chodziło głównie o łowiska ryb.

– Wiesz, co może się zdarzyć, jeśli Hiszpania nas porzuci i dojdzie do marokańskiej inwazji militarnej? – Oczy Maimy znów zapłonęły. – Znikniemy, obrabują nas, będą nas mordować, zniszczą wszystko, co nasze. Zdajesz sobie sprawę, co się może z nami stać, jeśli dojdzie do czegoś podobnego? Rozumiesz, jak poważna jest sytuacja?

– Nie pozwolę, żeby ci się cokolwiek stało – powiedział Carlos, obejmując ją ramionami.

– Ale to nie od ciebie będzie zależeć – odparła Maima. Miłość nie mogła wiele zdziałać, żeby ich uratować. – Germán, myślę, że powinieneś zabrać mój hiszpański dowód osobisty, przynajmniej na kilka dni. W tej sytuacji wolę, żebyś ty go pilnował. – Młoda kobieta podała dokument przyjacielowi. Germán był tak samo wtajemniczony w zawiłości polityki saharyjskiej i zaangażowany politycznie jak ona. Maima ślepo ufała Carlosowi, ale w sprawach politycznych Germán miał większe możliwości przyjścia jej z pomocą, gdyby zaszła taka potrzeba. – Nigdy nie wiadomo, co się może wydarzyć – dodała. – A ten dokument może mi przynieść więcej kłopotów niż inne rzeczy.

2 listopada 1975 roku hiszpański następca tronu, Juan Carlos, odwiedził Al-Ujun, przywożąc hiszpańskim wojskowym i Saharyjczykom uspokajającą wiadomość: „Hiszpania wyjdzie z tego konfliktu z honorem” – powiedział… Cztery dni później – tego samego dnia, kiedy Marokańczycy wysłali 350 000 swoich obywateli i 25 000 żołnierzy, rozpoczynając okupację tak zwanej Sahary Hiszpańskiej, Maima zniknęła. W tym momencie Carlos był już od kilku dni w Hiszpanii. Zmuszono go do pospiesznego wyjazdu, bez możliwości pożegnania się z Maimą. Próbował razem z Germánem zdobyć jakąś informację o kobiecie, którą kochał, oddzielony od niej tak ogromną liczbą kilometrów. Przez długie dni i noce nie mógł się o niej niczego dowiedzieć. Wreszcie pojawił się jakiś ślad, który urwał się 6 listopada, wraz z wkroczeniem Marokańczyków na Saharę.

W następnych dniach wszystko nabrało tempa: Rada Bezpieczeństwa zażądała od Maroka zakończenia inwazji; 9 listopada Zielony Marsz został wstrzymany, a 14 dnia tego samego miesiąca podpisano układ madrycki między Hiszpanią, Mauretanią i Marokiem. W trójstronnym porozumieniu – bez żadnych przedstawicieli starszyzny saharyjskiej czy Frontu Polisario – Hiszpania zrzekła się administrowania Saharą na rzecz Maroka i Mauretanii, rzekomo w porozumieniu z radą plemion saharyjskich. Powstała zupełnie nowa scena polityczna, na której miał się toczyć dalszy ciąg wydarzeń, ale Carlosa to już nie interesowało. Interesowała go jedynie Maima, po której zaginął wszelki ślad. I nigdy się nie odnalazł.

Carlos skierował wzrok na widok za okienkiem samolotu. Podchodzili do lądowania.

Natychmiast po wyjściu z samolotu obaj mężczyźni zanurzyli się w świecie własnych wspomnień: wszystkie niepowtarzalne zapachy, tak trudne do nazwania jednym słowem, ciężar, który spada z nieba na ramiona, wrażenie zorganizowanego chaosu rządzącego ruchami przechodniów, tak charakterystyczne głosy, zamieszanie panujące na ulicach… Niczym dwaj chłopcy na środku lunaparku, obaj mężczyźni spędzili dłuższą chwilę, przypatrując się wszystkiemu w koło z mieszaniną ciekawości i nostalgii: obserwowali ludzi wałęsających się po okolicy, słuchali krzyżujących się okrzyków, rozmów nowo przybyłych z bagażowymi – innymi niż ich pamiętali z dawnych czasów, jakby pozbawionych jakiegoś egzotycznego rysu. Obu dopadło niemiłe uczucie melancholii, kiedy spostrzegli, że wszystko w ich otoczeniu wydaje się wprawdzie takie jak przed laty, ale jednocześnie trudno się uwolnić od podejrzeń, że wszystko to jest wykonaną z kartonu scenografią. Czyjś głos wyrwał ich z zamyślenia.

– Jak minęła podróż? – spytał Luis nieco sarkastycznym tonem, sugerującym, że nie uważa pomysłu z przyjazdem za rozsądny.

Burza piaskowa opóźniła start i skomplikowała cały lot, szczególnie pasażerom z bardziej wrażliwymi żołądkami. Wylądowali po trzech i pół godzinie od startu z lotniska imienia Houariego Boumediene’a w Algierze. Trzeba do tego dodać półtorej godziny lotu z Madrytu do Algierii i prawie trzy godziny czekania w Algierze na to, aż pogoda pozwoli na kontynuowanie podróży. Ale i tak nie mogli się skarżyć: Mayka załatwiła im bezpośredni lot liniami Air Algerie, dzięki czemu uniknęli dodatkowych komplikacji z przesiadkami i ośmiogodzinnym podróżowaniem, które zamieniłyby tę wyprawę w drogę krzyżową.

– Burzliwie – odpowiedział Carlos, wyciągając dłoń.

– Na to pomaga dobra herbata, ale jeśli pozwolicie, wypijemy ją w samochodzie – powiedział wolontariusz, wskazując pokrytą piaskiem terenówkę, wyglądającą na dość zdezelowaną i niebudzącą wielkiego zaufania. – Długa droga przed nami: około 500–600 kilometrów po pustyni. Im wcześniej zaczniemy, tym wcześniej skończymy. Ale dzięki temu będziemy mieli dość czasu, żeby wszystko omówić. – Uśmiechnął się. – Taka jest Sahara: mówią, że tak naprawdę to jałowa ziemia służąca tylko do tego, żeby ją przemierzać. I właśnie to będziemy robić.

Carlos i Germán spojrzeli po sobie i nie zdołali ukryć lekko szelmowskiego uśmiechu. Znów czekała ich przygoda. Zdradzające zmęczenie miny malujące się na ich twarzach skłoniły Luisa do pewnych wyjaśnień.

– Wiem, że wolelibyście lecieć z Madrytu prosto do Dakhli, ale wydawało nam się, że to nie jest dobre rozwiązanie. Licząc przesiadkę w Casablance i międzylądowanie techniczne na lotnisku Al Massira w Agadirze, podróż trwałaby tyle samo albo trochę dłużej. A poza tym nie dałoby się uniknąć lądowania na terytorium marokańskim. Nigdy nie wiadomo, co może się zdarzyć, kiedy już wejdzie się do obozów w Tindufie, a już całkiem nie da się przewidzieć, w jaki sposób będzie się stamtąd wychodzić. Lepiej nie zostawiać zbyt wiele śladów na granicach. Nie wiem, czy mnie rozumiecie.

– Chodzi tylko o to, że chcielibyśmy połazić po Villa Cisneros zaraz po wylądowaniu – wytłumaczył Carlos. – Być może udałoby się jeszcze spotkać kogoś, kogo znaliśmy dawniej… nie wiem, może to wariactwo…

– Znam waszą historię. Wiem, że mieszkaliście tutaj, kiedy było to jeszcze hiszpańskie miasto. I to, co mówisz, nie jest żadnym wariactwem. Wciąż jeszcze są tu ludzie, Hiszpanie, którzy mimo wszystkiego, co się zdarzyło po interwencji marokańskiej, mimo wojny i wycofania się Hiszpanii, nadal chcieli zostać na pustyni. Są wśród nich naprawdę interesujące osobowości. Może to być wysoki rangą wojskowy albo zwykły szeregowiec, robotnik, kupiec, który nie chciał wracać do kraju, bo uważa, że jego kraj jest tutaj. Albo ci, którzy się zakochali w saharyjskich kobietach i to całkowicie odmieniło ich życie. Nie znam ich wszystkich, ale mogę was zapewnić, że zostali ludzie najbardziej niezwykli. I większość zdołała zaskarbić sobie szacunek i sympatię miejscowych. – Luis ciągnął swój monolog w czasie, gdy chowali dwie torby podróżne w tylnej części terenówki i ruszali w drogę. – W każdym razie radziłbym, żebyście nie robili sobie zbyt wielu nadziei i nie żyli ciągle wspomnieniami przeszłości. Sytuacja bardzo się zmieniła. Dakhla jest teraz innym miastem.

Luis opowiadał, że niektóre z dzielnic – na przykład Akseiquisar, Um Tunsi, El Gufram, Leboisahat, El Amal czy Colominas, istniejące jeszcze w czasach kolonii hiszpańskiej – przekształciły się w ogniska napięć, w których wciąż odbywają się manifestacje na rzecz niepodległości i przeciwko marokańskim prześladowaniom.

– Rzadko zdarzają się dni, kiedy nie dochodzi do żadnych incydentów. Niedawno pewien Marokańczyk zamordował dwie Saharyjki. To było jak iskra rzucona na beczkę z prochem: zatrzymania, gwałty, aresztowania, znikanie ludzi… Kiedy policja marokańska wchodzi do tych dzielnic, nigdy nie wiadomo, co się może zdarzyć. Dlatego lepiej trzymać się bezpiecznych miejsc, bliżej obozów dla uchodźców.

Organizacja rządowa Luisa miała im pomagać i dlatego mogli czuć się bezpiecznie. „Przynajmniej na razie” – powiedział im. Najwyraźniej nie zawsze tak było. Sytuacja coraz bardziej się komplikowała: żyli pomiędzy pogróżkami rządu marokańskiego a islamskim terroryzmem, siejącym wśród wolontariuszy panikę ciągłymi porwaniami. Mimo wszystko Luis zapewnił nowo przybyłych, że pojadą do Dakhli i może nawet uda się tam przenocować.

– Odrobinę herbaty? – Wolontariusz uniósł w górę prawą rękę, w której trzymał termos. – W schowku znajdziecie cukier i coś szczególnego, żeby ożywić herbatę, skoro nie musicie prowadzić. To dobra strona tutejszej rzeczywistości, że nie spotyka się żadnych kontroli policyjnych – Luis zrobił długą, nieco teatralną pauzę – to znaczy… chodzi mi o testy alkoholowe. Co zaś dotyczy innych spraw, nie dam sobie obciąć ręki, co się wydarzy podczas kontroli dokumentów… Niech Bóg ma nas w swojej opiece, jeśli ktoś sprytny dobierze się do papierów, które macie w rękach – skomentował Luis, przyjmując kubek herbaty, który podał mu Germán. Carlos wykorzystał pauzę w słowotoku młodego człowieka, żeby zapytać o to, co go naprawdę interesowało.

– W jakim stanie była Laia? Dobrze się czuła?

Na to pytanie nie było łatwej odpowiedzi.

– Była żywa i miała ochotę się stąd wydostać – odpowiedział Luis, wziąwszy kilka głębokich oddechów. – I to jest już dużo… po tylu miesiącach przebywania tutaj. Nie wszyscy potrafią tyle wytrwać.

– Dla mnie nie musisz upiększać sytuacji. Nie jestem Juliem i mogę znieść wszystko, co mi powiesz, nawet jeśli będzie bolało.

– Carlos, ona naprawdę ma się dobrze. Była zmęczona, ma problemy z oczami, ale czuje się dobrze. Nie kłamię. Nie zdołałem się z nią pożegnać tak, jak bym chciał. Zdenerwowała się na mnie na dzień przed moim wyjazdem, bo jej powiedziałem, że nie dam rady zabrać jej ze sobą. Źle to przyjęła, ale nie obwiniam jej. Ja bym na pewno zareagował tak samo albo gorzej. – Poszukał we wstecznym lusterku spojrzenia Carlosa, który podróżował na tylnym siedzeniu land rovera, ustąpiwszy miejsca pilota Germánowi. – Chce się stąd wydostać, jest gotowa zrobić wszystko, żeby to osiągnąć. A my jej w tym pomożemy.

Luis mylił się: przez wszystkie godziny spędzone w samochodzie nie napotkali ani razu kontroli policyjnej. Ani wtedy, ani podczas wielu podróży w późniejszych dniach, które odbywali w towarzystwie pracowników organizacji pozarządowej Luisa oraz uchodźców z obozu w Dakhli. Z pozoru mogli przed resztą świata uchodzić za zwykłych turystów i w gruncie rzeczy nie było żadnych powodów, dla których ktoś mógłby od nich czegokolwiek chcieć. Tym razem w końcu mieli szczęście. W dniu ich przyjazdu Luis nie okłamał ich w jednym: istotnie szybko przybliżali się do Dakhli, która dawniej nazywała się Villa Cisneros.

Rankiem trzeciego dnia pobytu na Saharze dojechali wreszcie do miasta, które w pamięci Germána i Carlosa zachowało się jako pokryte złotem. Zostali uprzedzeni przez Luisa, żeby nie spodziewać się raju, który dawno temu zostawili za sobą: ten błąd popełniają zwykle wszyscy, którzy marzą o powrocie i ponownym spotkaniu ze sobą samym sprzed lat – człowiekiem, którym byli kiedyś i którym nigdy więcej już nie będą.

W pewnym momencie Luis zatrzymał land rovera i czekał przez kilka chwil na reakcję pasażerów, która jednak nie nastąpiła.

– Nie ma tu czegoś, co wydawałoby się wam znajome? – spytał, chcąc przerwać uparte milczenie obu mężczyzn. – Jesteście w Villa Cisneros.

Miasto zmieniło się. Niektóre ulice połyskiwały nową, asfaltową nawierzchnią, lepsze były też trotuary, oświetlenie i sygnalizacja uliczna. Budynki zostały pomalowane w inne barwy, niż pamiętali Carlos i Germán (dla nich ulubionym kolorem miasta był pastelowy róż), można było zauważyć wiele nowych sklepów i firm. Oczom przybyszów ukazały się nowoczesne budowle, szczególnie w pobliżu plaży, które rząd marokański starał się przekształcić w cel wypraw turystycznych, głównie miłośników windsurfingu, surfingu i innych sportów wodnych.

Żaden z nich nie mógł uwierzyć w to, co widzi. Prawie nic nie pasowało do kawałków puzzli, które podsuwała im pamięć. Przyjaciele patrzyli nawzajem po sobie, szukając u drugiego jakiegoś wyjaśnienia zagadki własnych wspomnień, jakiegoś cienia przeszłości, który zwróciłby im utracone miejsce. Słowa Luisa odebrały im całkiem głos.

– Mówiłem wam, że bardzo się tu zmieniło. Zostawimy teraz samochód i dalej pójdziemy pieszo. Umówiłem się z kimś, kto nam udzieli pomocy, a wy może po drodze zobaczycie coś, co obudzi wasze wspomnienia – powiedział.

Po około piętnastu minutach dotarli do małego baru. Zajęli jeden ze stolików i zanim zdążyli cokolwiek zamówić, zobaczyli wjeżdżającego do wnętrza korpulentnego mężczyznę siedzącego w fotelu na kółkach, którym zręcznie operował. Miał bardzo krótkie włosy i kilkudniowy zarost na twarzy. Ubrany był w luźną, niebieską koszulkę oraz granatowe spodnie. Zbliżył się do Luisa i jego przyjaciół z szerokim i szczerym uśmiechem, który rozświetlił jego oczy. Uściskał Luisa z radością, jaką daje spotkanie z dobrym przyjacielem, i zaczął przyglądać się dwóm starszym mężczyznom. Jego twarz wciąż ozdabiała zadowolona mina oraz uśmiech, który wydawał się nieco szelmowski.

– Przedstawiam wam Mohameda Fadela, dla przyjaciół Bouha. Bouh, poznaj Carlosa i Germána, dawnych sąsiadów z Villa Cisneros – powiedział Luis, ściszając głos; nikt z nich nie rozumiał zbyt dobrze, z czego wynikała ta ostrożność.

– Carlos Álvarez de Mena! – Na widok zdumienia malującego się na twarzy Carlosa z ust Bouha wydobyła się salwa śmiechu. – Zrozumiałe, że uczniowie lepiej pamiętają nauczyciela niż on ich. My mamy do zapamiętania tylko jedną twarz i jedno nazwisko, a nauczyciele setki.

– Byłeś moim uczniem? – Carlos przyjrzał mu się z mieszaniną zdumienia i ekscytacji. Wpatrywał się w niego przez kilka sekund, aż w końcu tryby jego pamięci zaczęły się obracać. – Tak, teraz pamiętam! Oczywiście! Mohamed. Zwykle siedziałeś na końcu klasy i zawsze przychodziła po ciebie matka, bardzo ładna kobieta.

– Nic dziwnego, że mnie pamiętasz, profesorze, mam towarzysza trudnego do zapomnienia – powiedział, pokazując wózek na kółkach. To oczywiste: siadał z tyłu, bo w ten sposób mógł pojawiać się w klasie jako ostatni i wychodzić pierwszy. – I twojego przyjaciela też pamiętam. Byłem bardzo mały, miałem siedem albo osiem lat, ale zapamiętałem ten dołeczek. Nawet moja matka mówiła o nim w domu! Chociaż nie za dużo, bo ojcu to się nie bardzo podobało, a był w tym czasie sierżantem policji.

Luis wydawał się dobrze bawić spektaklem, który odstawiał jego przyjaciel Bouh. Zawsze się z nim świetnie rozumiał, nie tylko ze względu na jego poczciwy charakter i sympatyczne usposobienie, które oferował całemu światu, ale także z powodu żywej pamięci o tym, czym było to miasto pod rządami Hiszpanii. Mohamed Fadel urodził się w Villa Cisneros w 1965 roku. Od czasu, gdy skończył trzy lata, był przykuty do wózka z powodu przebytej choroby Heinego-Medina. Matka nie umiała powiedzieć, czy winna była wadliwa szczepionka, czy choroba po prostu uwzięła się na niego, tak jak to się działo z wieloma dziećmi w tamtym czasie i w tamtym miejscu. Kanaryjski oddział Sekcji Kobiecej45 zorganizował mu pobyt w Las Palmas, gdzie spędził siedem lat – od 1974 do 1981 roku. Kiedy wrócił do Villa Cisneros, nie mógł się odnaleźć w żadnym zakątku wytęsknionego miasta. Hiszpania porzuciła je w 1976 roku, zostawiając Villa Cisneros w rękach Mauretanii, która okupowała je aż do 14 sierpnia 1979 roku, kiedy terytoria te przeszły w ręce Hassana II. Villa Cisneros przestało istnieć, na jego miejsce pojawiła się Dakhla – miasto marokańskie.

– Wyobrażam sobie, co poczuliście, wracając tutaj i nie mogąc niczego rozpoznać. Ja doświadczyłem tego samego. Kiedy wróciłem, mając szesnaście lat, przeżyłem szok. Nie rozpoznawałem miejsc, które widziałem wcześniej, wszystko było zmienione, nie mogłem się nawet uważać za jednego z mieszkańców, bo się nim nie czułem. Mówiłem po hiszpańsku, czyli w języku, którego używałem, kiedy stąd wyjeżdżałem i którego wy nas uczyliście – mówiąc to, spojrzał na Carlosa – a kiedy wróciłem, wszędzie słychać było tylko hassaniję. Było mi naprawdę trudno się porozumiewać. Musiałem wymienić pesety na dirhemy, chociaż do dziś jeszcze zachowałem trochę hiszpańskich monet i banknotów – jako pamiątkę.

Bouh czuł się obcy na swej własnej ziemi, wśród własnego narodu. Upił trochę zielonej herbaty, którą mu podano, i kontynuował opowieść delikatnym głosem, z wyraźnym kanaryjskim akcentem, miękkim i łagodnym.

– Człowiek do wszystkiego się przyzwyczaja. Nauczyłem się języka, ożeniłem się z piękną i dobrą Marokanką. Mam dwóch synów, którzy stanowią sens mojego życia, ale choć się przyzwyczaiłem, nie mogę zapomnieć starych czasów, kiedy byli tu Hiszpanie. Dla mnie była to dużo lepsza epoka, lepiej się żyło… było zupełnie inaczej. Jestem muzułmaninem, ale nigdy nie zapomnę, co czułem za każdym razem, kiedy obchodziliśmy Boże Narodzenie, radości, z jaką przeżywaliśmy Trzech Króli: zawsze tego dnia formowaliśmy karawanę, a ludzie rzucali nam słodycze, w szkołach dostawaliśmy prezenty, całe miasto było świątecznie przystrojone… Mówię poważnie: wolałbym, żeby moi synowie żyli w tamtych czasach. Byłem naprawdę szczęśliwy i chociaż czuję się przede wszystkim Saharyjczykiem, uważam się także za Hiszpana, bo nim byłem, i nie da się tego przekreślić. Oni próbują to zrobić – powiedział, mając na myśli władze marokańskie. – Zrobili wszystko, co możliwe, żeby zatrzeć ślady hiszpańskiej przeszłości. A wiecie dlaczego? Bo wiedzą, że naród bez przeszłości, bez historii, przestaje być narodem, i chcą, żebyśmy się czuli właśnie takimi Saharyjczykami.

Bouh zaczął głośno wspominać, jak 2 lipca 2004 roku Marokańczycy zburzyli hiszpański fort wojskowy mimo żądań i apeli UNESCO o jego zachowanie.

– Zrobili to, bo wiedzieli, że stanowił część dziedzictwa saharyjskiego od 1884 roku, kiedy do naszych wybrzeży przybyli Hiszpanie. Fort w Villa Cisneros, stara Medina Gatell w Cabo Blanco i port Badia w Bahia de Cintra to były trzy obiekty militarne należące do naszego dziedzictwa, a na dodatek symbole harmonijnego współżycia narodu saharyjskiego i hiszpańskiego. Marokańczykom bardzo zależało na zniszczeniu tych znaków.

– Dziedzictwo kulturowe liczące sto dwadzieścia lat – włączył się Germán. W swoim czasie czytał o tej historii w gazecie. Pochłonął krótki artykuł, siedząc przy swoim warsztacie w „Amrouku”, ale choć wiedział już o zniszczeniu fortu, sprawa nadal robiła na nim wrażenie. Bouh milczał przez czas potrzebny na zwilżenie gardła zieloną herbatą. – Zachowali się jak barbarzyńcy.

– A nie mówiłem wam? – spytał swych towarzyszy Luis. – Ten człowiek jest chodzącą encyklopedią, strażnikiem pamięci o Hiszpanach w tym mieście. Wszystko ma w głowie i w sercu. Jeśli on o czymś nie wie, to znaczy, że to nie istnieje.

– I co zostało z naszego Villa Cisneros? – spytał Carlos, którego poniosła fala nostalgii. – Wszystko zostało zniszczone?

– Wojsko zburzyło ośrodek kultury, kasyno, szkołę, która była w forcie. Stary Lumen jeszcze stoi, chociaż został tylko budynek, a dawnego hiszpańskiego kina już nie ma. Zamknięte, opuszczone. Przykro na to patrzeć. Ze ścian obłazi farba, schody wejściowe są zniszczone, a główne drzwi – wciąż pomalowane na intensywnie niebieski kolor – mają powybijane niektóre szyby. To samo z budką, w której kupowało się bilety. Pamiętacie?

Nagle w głowie Carlosa pojawił się błysk pewnego wspomnienia: Maima i on, zawsze pokazujący się publicznie w czyimś towarzystwie, zaglądający przez małą szybkę osadzoną w pomalowanej na niebiesko ramie, po prawej stronie budynku.

– Jeśli podeszło się do szklanych okienek w głównych drzwiach, można było zobaczyć afisz jakiegoś arabskiego albo francuskiego filmu lub bar, w którym sprzedawano napoje orzeźwiające i chipsy w torebkach. Kiedy już wyjechaliście, kino kupił ówczesny bogacz, Mohamed Lamine. Może go znacie? – Carlos i Germán pokręcili przecząco głowami. – Nadal należy do niego, ale chyba nigdy mu nie przyszło do głowy, żeby je otworzyć.

Bouh opowiedział im też o starej szkole podstawowej La Paz (teraz nosiło nazwę 14 sierpnia) i o gimnazjum, do którego chodzili starsi uczniowie. Otrzymało imię Hassana II. Mówił także o szpitalu wojskowym i o wojskowych koszarach, które zachowały swą funkcję, a także o klubie generalskim, który zburzono, żeby postawić nowy.

– Ale to już nie to samo, nie ma tam nic ciekawego, zbudowali złą i tanią kopię starego. To naprawdę prawdziwi barbarzyńcy. Stara latarnia morska w Arcipres też jest opuszczona. Zachowują się jak drapieżcy.

– Nikt nie został, żaden z Hiszpanów, którzy tu kiedyś przyjechali? – dopytywał Germán.

– Niektórzy zostali i przyjechało trochę nowych. Mam przyjaciela, który pracuje w przetwórni ryb i produkuje mrożonki. Nie rozumiem zresztą, jak można zamrażać ryby z tych okolic, to zbrodnia. Ale tu było tylu ludzi… Zostali i Hiszpanie, i Saharyjczycy. Nie wszystko jeszcze stracone. Zademonstruję wam to – powiedział Mohamed, dopijając ostatni łyk herbaty, który został w szklance.

We czwórkę wsiedli do specjalnie przystosowanego samochodu Bouha. On sam siadł za kierownicą, Luis zajął miejsce obok niego, a dwaj przybysze usiedli na tylnym siedzeniu, skąd przez okna obserwowali, co czas oraz barbarzyńska, niszcząca siła marokańskiego wojska zrobiły z ich miastem, ich dawnym domem.

– Spójrzcie tutaj – powiedział Bouh. – Poznajecie?

Przed wielką, niemal opustoszałą esplanadą wznosiła się konstrukcja, która Carlosowi i Germánowi wydała się znajoma. Był to kościół Najświętszej Marii Panny z Carmen, ten sam, w którego ławach Carlos po raz pierwszy zobaczył Maimę.

– Niemożliwe – powiedział Germán poruszony tym widokiem. – Jakim cudem pozwolili, żeby kościół katolicki stał w mieście przejętym przez Maroko? Przecież z Al-Ujun wyrzucali hiszpańskich nauczycieli tylko za to, że byli chrześcijanami i uczyli hiszpańskiego!

– Włożyłem w to dużo wysiłku – zaczął kolejną opowieść Bouh, wysiadając z samochodu.

Wracając z Hiszpanii, zastał w tym miejscu kościół zamieniony na barak zajmowany przez wojsko marokańskie, które wyczyniało w nim rozmaite szaleństwa. Opowiadano mu, że batalion rekrutów marokańskich zburzył część budynku. Wojsko opuściło kościół dopiero w 2004 roku.

– Byli bardziej zajęci fortem wojskowym w Villa Cisneros niż demolowaniem tego kościoła – ciągnął opowieść Bouh.

To właśnie on zorganizował wszystko, żeby świątynia znów pełniła swą dawną funkcję sakralną. Te działania nie były na rękę władzy, która w 1985 roku pozbawiła Bouha paszportu, a dwa lata później zmusiła jego ojca, żeby wysłał syna do Al-Ujun.

– Byłem tam przez rok, a kiedy tylko wróciłem, wziąłem się znów do roboty. Zaczęliśmy prace związane z odbudową dzięki pomocy Watykanu i różnych stowarzyszeń religijnych. Mieliśmy szczęście, że kaplica była w zasadzie nietknięta, musieliśmy ją tylko trochę odnowić.

Bouh z dumą pokazał im wnętrze kościoła. Zatrzymał się obok starych organów, na których leżały druki religijne, trochę zniszczone przez długotrwałe używanie. Widniały na nich słowa pieśni, które dzieci śpiewały podczas mszy. Gliniane Dzieciątko Jezus, starannie pomalowane, pełniło rolę ciężarka do tych papierów. Ręce Bouha dotknęły klawiatury organów.

– Właściwie są w takim samym stanie jak dawniej. Możecie tylko tęsknić za wielkim Chrystusem, który był nad nimi. Pamiętacie? Wywieźli go na Fuerteventurę46.

– Poczekaj chwilę. – Carlosowi zaświeciły się oczy, zaświtało mu też coś w głowie. – A don Camilo? Nie powiesz mi, że wciąż tu jest…

– Camilo González Riaño, don Camilo z Dakhli – powtórzył Bouh. – Cóż za wspaniały człowiek, jaki inteligentny i dobry! Był tu jeszcze wiele lat po tym, jak Hiszpania porzuciła to miejsce. Opowiadali mi, że w 1979 roku kościół wciąż był w jego rękach, podobno na mocy wyraźnego polecenia króla Hassana II. Ale parafianie już nie przychodzili tak licznie, ludzie się bali. Nie podobało mu się, kiedy na dziedzińcu kościoła stały samochody z zaciemnionymi szybami ani kiedy czterdzieści cel w budynku misji zajmowali ludzie pułkownika Dlimiego.

Bouh nie dodał już nic więcej, ale mówić o Ahmedzie Dlimim nie było łatwo: pułkownik był szefem marokańskich tajnych służb, dyrektorem generalnym do spraw bezpieczeństwa narodowego i zastępcą komendanta wojsk okupacyjnych na Saharze Zachodniej. Jego prezencja robiła wrażenie: miał w tych czasach około pięćdziesiątki i mógł się uważać nie tylko za najbardziej znaczącego wojskowego Maroka, ale także za człowieka o największej władzy po królu. Zorganizował swą tymczasową kwaterę główną w Dakhli i zamienił Saharę w afrykański Wietnam.

– Dlimi umarł niedługo potem, w 1983 roku. Miał pięćdziesiąt dwa lata, kiedy zginął w wypadku samochodowym. Samochód, którym podróżował, uderzył w ciężarówkę. Jechał na spotkanie z Hassanem II, a przynajmniej tak mówiono. Pamiętam, że nie chciano składać zbyt wielu wyjaśnień, tak jakby wręcz próbowano ukryć tę wiadomość… Ale don Camilo pozostał, znaliście go przecież: dla nas był po prostu jednym z Saharyjczyków. Umiał stanąć na wysokości zadania, znał nas wszystkich, rozumiał… Kochał pustynię i jej lud. Był oczywiście ostatnim reliktem kolonialnym, ostatnim śladem hiszpańskiej obecności w Afryce. Pewnego dnia przyszedłem tu i już go nie zobaczyłem. Pewnie jakieś nowe zadanie, tak przypuszczam. To było u niego normalne. Don Camilo udawał się tam, gdzie go potrzebowano: spędził sześć lat w Sidi Ifni, dziesięć w Cabo Blanco, niemal piętnaście w Villa Cisneros… Nigdy nie wierzyłem, że Villa Cisneros i ten kościół mogą bez niego pozostać niezmienione. Ale proszę, kościół jednak stoi.

Przeszli przez świątynię, przyglądając się fotografiom z roku 1953, które wisiały na ścianach i na których widać było mały kościółek zbudowany przed fortem w Villa Cisneros, na środku tego, czym w tamtych latach była Dakhla.

– Teraz przychodzi niewielu wiernych. Raz na miesiąc przyjeżdża z Al-Ujun ojciec Marco albo ojciec Valerio, żeby odprawić katolicką mszę. Czasem przychodzą dwie, cztery, maksymalnie dwadzieścia osób. W niektóre niedziele pojawiają się też grupy protestanckie – Anglicy i Portorykańczycy. Jestem muzułmaninem, ale pragnę, żeby ten kościół stał na swoim miejscu. Nie tylko ze względu na wspomnienia ani dlatego, że byłem szczęśliwy w tych murach, ale głównie dlatego, że jest częścią naszej przeszłości. Nie pozwolę, żeby ktoś go kiedykolwiek zniszczył. – Widać było, że ciało Bouha nabrało dziwnej sztywności, której wcześniej było pozbawione. Po chwili strząsnął z siebie nostalgiczny nastrój i uśmiechnął się. – Jesteście głodni? Zapraszam was na kolację w pewne miejsce… Jeśli poprosimy tam o tortillę z ziemniakami, dostaniemy najlepszą na całej Saharze.

– No, chyba nie chcesz mi powiedzieć, że Los Pinchos wciąż jest otwarte! – wykrzyknął Carlos.

– Niezupełnie, chociaż nie uwierzysz, jak długo się trzymało. Don Camilo był tam stałym gościem, tak jak co najmniej dziesiątka innych Hiszpanów, którzy zostali tu po 1975 roku, między innymi murarze i piloci portowi. Prawdę mówiąc, knajpę przekształcono w stołówkę, ale wierzcie mi: w dalszym ciągu był to jeden z popularniejszych lokali w całej Dakhli. Kuchnia hiszpańska ma na tych terenach wielu zwolenników. Dalej żyją tu ludzie, którzy pamiętają te wszystkie kulinarne wspaniałości. Ja zapraszam, pod warunkiem że to wy będziecie opowiadać, bo już dość gadania pana Bouha.

Weszli do małego lokalu, niewiele większego od rodzinnej jadalni, w którym stało siedem czy osiem stolików. Zajęte były wszystkie z wyjątkiem jednego w samym rogu. Wyglądał, jakby był zarezerwowany specjalnie dla nich. Podczas kolacji było wystarczająco dużo czasu, żeby wspominać różne historie, przypominać anegdoty i brodzić pośród wspomnień. Każdemu towarzyszyło jakieś imię, data, miejsce albo nazwisko, prowokujące kolejną opowieść któregoś z biesiadników i poruszające pozostałych. Te wspomnienia były jak wiśnie w szklanej misce: kiedy tylko ktoś wyjmował jedną, od razu wpadała mu do ręki cała garść kolejnych. Jak przy wszystkich tego typu rozmowach w grupie przyjaciół, którzy spotykają się po wielu latach, w najbardziej nieoczekiwanych momentach zapadało głębokie milczenie. I zawsze ktoś z obecnych potrafił tę ciszę wytłumaczyć. Tym razem był to Bouh.

– Macie takie powiedzenie, że przeleciał anioł – powiedział, uśmiechając się. – A skoro już mówimy o aniołach, Luis wtajemniczył mnie w sytuację tego dziecka.

Carlos był mu wdzięczny, że użył właśnie tego określenia. Dla Bouha było to jedynie tradycyjne kanaryjskie zdrobnienie, ale przypadkiem zbiegło się ze sposobem, w jaki Carlos sam zwracał się do Lai. Bouh mówił dalej, ale wyraźnie ściszonym głosem.

– Bolą mnie takie sytuacje, kiedy dotykają mojej rodaczki. Wszystko jest mocno skomplikowane. Wciąż nie jestem w stanie zrozumieć różnych rzeczy w moim narodzie, w moich ludziach. Są tu ludzie, którzy chcieliby źle interpretować to, co słyszą, więc lepiej nie komentować tego zbyt głośno. Nadużycia popełnione przez Marokańczyków nie mogą usprawiedliwić nadużyć, których dopuszcza się Front Polisario, o nie, proszę pana! A tych nie brakuje. Dlaczego jakiś Saharyjczyk, który mieszka w obozie dla uchodźców, nie może stamtąd swobodnie wyjść, kiedy chce? Dlaczego? Tak, wiem, teoretycznie może wyjść przez Mauretanię, ale wszyscy wiemy, że to nie takie proste. A dowodem jest fakt, że nikt nie ma odwagi powiedzieć, że zamierza opuścić naszą ziemię. Wiadomo, że taki osobnik mógłby mieć problemy z Frontem Polisario. Działa strach, presja społeczna, zobowiązania moralne, cały łańcuch uwarunkowań zarówno wyimaginowanych, jak i realnych, które ludzi wiążą.

Pozostali trzej przytaknęli. W ich pojęciu wszyscy Saharyjczycy żyjący w obozach administrowanych przez Front Polisario albo na terytoriach kontrolowanych przez Maroko powinni korzystać ze swych fundamentalnych praw.

– Ale o tym nie mówi się za granicą, tego nigdy nie usłyszysz od tych, którzy tu przyjeżdżają, robią sobie zdjęcie, machają naszym wspaniałym sztandarem i wracają do dzieci, do swojego kraju. – Bouh poczuł, że rozmowa staje się nieco zbyt gwałtowna i ktoś mógłby się poczuć dotknięty jego słowami. – Luis, na pewno nie mówię tego o tobie, wiesz przecież, że nie o ciebie mi chodzi, przyjacielu.

– Bracie, ile razy już o tym rozmawialiśmy? Uważasz, że wciąż musisz mnie wyłączać ze swoich obserwacji, żebym się nie czuł napiętnowany? To brzmi jak kłamstwo, tak jakbym nie stykał się codziennie z rzeczywistością, o której mówisz.

– Liczy się to – przerwał im Carlos – żebyśmy odzyskali Laię. Zdajemy sobie wszyscy sprawę, na jakie trudności napotkamy, na kogo możemy liczyć, a na kogo nie. Wszyscy, którzy siedzą przy tym stole, należą do jednej drużyny.

Byli zbyt pochłonięci rozmową, żeby zauważyć mężczyznę, który się do nich zbliżył. Miał na sobie długą dżelabę koloru waniliowego i tradycyjne marokańskie kapcie, nieco zniszczone. Głowę częściowo zasłaniał mu czarny zawój, niezakrywający jedynie oczu i nosa. Germán jako pierwszy zdał sobie sprawę z milczącej obecności człowieka, który ulokował się między nimi.

– Możemy panu w czymś pomóc? – zapytał obcego nieco zdezorientowany.

– Nie zrobiliście tego, kiedy mogliście, więc czemu mielibyście pomóc mi teraz? – powiedział nieznajomy, odsłaniając usta przykryte zawojem, za którym ukryta była prawie cała reszta jego twarzy. Czarne i głębokie oczy wydawały się przewiercać spojrzenie Germána, a później jego przyjaciela, Carlosa. – Nie wiem, dlaczego wróciliście, nie spodziewałem się już kiedykolwiek was spotkać.

Mężczyzna rozejrzał się w koło. Pozostali goście lokalu patrzyli na niego, ale po chwili opuścili głowy i skoncentrowali się na swoich daniach.

– Czy my się znamy? – spytał zaniepokojony Carlos.

– W gruncie rzeczy chyba nigdy się nie spotkaliśmy. Chodzi tylko o okoliczności, los, życie.

– Przykro mi, ale nie rozumiem pana. – Wszyscy zaczynali się czuć zakłopotani.

– Nigdy mnie nie rozumieliście. Nigdy nie zdawaliście sobie sprawy, że jedną ręką nie da się zaklaskać.

Mężczyzna odszedł, obrzuciwszy spojrzeniem Hiszpanów, którzy patrzyli na niego jak na zjawę. Oddalił się od stołu i skierował kroki ku wyjściu. Szedł spokojnie, jakby kontrolował czas i przestrzeń tak samo, jak zdominował rozmowę. Wydawało się, że ma nad nimi przewagę. Może właśnie dlatego tak się zachował.

– O co chodzi temu człowiekowi? – spytał Carlos. – Zna nas? Nie wiedziałem, że jesteśmy tak popularni.

– Nie jesteście – odpowiedział Bouh z ironią w głosie. – To on jest tutaj popularny. Brahim Ambark. – Na dźwięk tego nazwiska całkowicie zmienił się wyraz twarzy obu przyjaciół. Nie mogli uwierzyć, że ten trudno przystępny mężczyzna jest tym samym Brahimem, z którym przeżyli tyle dobrych chwil. – Popularny, co nie znaczy kochany. Jego ojciec był tu lubiany, tak samo jak stryj, który, według tego, co opowiadają, skończył jako szaleniec. Oczywiście warto być z nim na dobrej stopie. To człowiek ważny we Froncie Polisario, ustosunkowany. Albo przynajmniej ciągle mu się tak wydaje. Naprawdę go znaliście?

– To dawny przyjaciel – odpowiedział wyjątkowo powoli Germán, jakby starał się przeciągnąć każdą z liter, szukając jednocześnie jakiegoś wyjaśnienia w spojrzeniu jeszcze bardziej zdumionego Carlosa.

Nie było wątpliwości, że to musiał być on. Brahim, ten sam Brahim, który wsiadał do land rovera Carlosa, powtarzając jednocześnie z nudnym uporem, że „jeszcze w latach pięćdziesiątych po tych terenach podróżowało się na wielbłądach”. Ten sam, który potrafił w mniej niż pół godziny pochłonąć dwie tortille ziemniaczane. Ten, który tańczył w rytm piosenek Duo Dinamico i Manola Escobara. Który podśpiewywał Piętnaście lat ma moja miła i kołysał się w rytm Ukradli mi mój wóz, w nocy, kiedy spałem. Ten sam Brahim, który rzucił im spojrzenie pełne rozczarowania i gniewu, kiedy obaj uznali za wskazane porzucić Villa Cisneros. Widać było, że z czasem owo rozczarowanie zamieniło się w zapiekłą nienawiść. Germána to spotkanie zasmuciło.

– To dawny przyjaciel – powtórzył.

– To dawny przyjaciel… Albo bardzo dawny, albo słaby przyjaciel, sądząc po tym, jak na was patrzył – skomentował Luis, który pełnemu napięcia spotkaniu przyglądał się do tej pory w milczeniu.

– Tutaj każdy pisze swoją własną historię, co nie znaczy, że ta historia wydarzyła się w rzeczywistości. – Podobnie jak Germán, Bouh miał zwyczaj znajdowania odpowiedniego zdania na każdą okazję. – Chociaż myślę, że tak samo to wygląda w każdym innym miejscu tej planety. To jest przypisane każdej istocie ludzkiej, a nie miejscu urodzenia. Idziemy? Będziecie musieli gdzieś spędzić noc i nie znam lepszego miejsca niż mój dom. Moja rodzina będzie zachwycona, mogąc was gościć.

– Sądziłem, że wrócimy jeszcze dziś wieczorem – powiedział Carlos.

– Wcześniej musicie spotkać się z człowiekiem, który może nam pomóc – wtrącił się Luis. – Przedstawił mi go Bouh i dzięki niemu spotkaliśmy się z Laią. Jeśli to, co mówi, jest prawdą, dzięki niemu wyciągniemy ją z obozu.

– Posłuchajcie Luisa – uśmiechnął się Bouh. – Nie warto wyjeżdżać z Dakhli bez spotkania z Czarnym Karimem.

∙ 24 ∙

W dniach, które nastąpiły po próbie ucieczki, o której nikt w rodzinie nie mówił, zaczęły się przygotowania do ślubu Selmy. Uroczystość zdawała się być jedną z najważniejszych, jakie wydarzyły się kiedykolwiek w obozie, i wszyscy byli tą perspektywą zachwyceni, choć oczywiście najbardziej podniecona była panna młoda.

– Mój ślub będzie inny niż wszystkie. Odbędzie się tak jak przed wiekami, tak jak to robili nasi przodkowie – tłumaczyła wszystkim kilka razy dziennie. Niecierpliwie czekała na powrót ojca i brata, żeby przekazać im jedną z najważniejszych tajemnic swego małżeństwa.

Hamid i Ahmed wybrali się do Rabuni, żeby wziąć udział – jako specjalni goście – w tak zwanym rytuale ślubnego daru, d’fua, urządzanym w rodzinnym domu pretendenta. Był nim Ayub Ali, wpływowy człowiek Frontu Polisario, młody mężczyzna o wysokiej pozycji społecznej, wywodzący się z rodziny, która komercyjnym przedsięwzięciom ojca zawdzięczała spore bogactwo. Dlatego też dar ślubny był szczodry: od bydła i wielbłądów aż po piękne tkaniny, z których można szyć melfy dla przyszłej żony, cenne klejnoty, eleganckie meble i inne sprzęty do jaimy, którą dzielić będą ze sobą małżonkowie, samochód terenowy, najwyższej jakości kadzidła i lokalne perfumy rzemieślniczej produkcji. To wszystko jako dodatek do darów bardziej symbolicznych niż praktycznych: całych kilogramów herbaty i cukru. Selma czułaby się usatysfakcjonowana, znając jakość ślubnego daru, którym miała być uhonorowana. Jak dobrze wiedziała i jak wszędzie rozgłaszała, dar ten świadczył o przywiązaniu przyszłego męża do wartości plemiennych i dawał świadectwo jego hojności i galanterii, a także miłości, którą do niej czuł.

W oczekiwaniu na przybycie świty pana młodego rodzina Selmy – z pomocą wielu mężczyzn, którzy stawili się na polecenie Hamida – zajęła się wzniesieniem jaimat ar-rag, wielkiej jaimy, zdolnej pomieścić rodzinę Ayuba Alego, jego gości oraz hojne dary, które miały przybyć wraz z nim. Nadira, jako matka panny młodej, była odpowiedzialna za właściwą konstrukcję namiotu ślubnego oraz jego lokalizację – w miejscu dostatecznie oddalonym od obozu, aby odgłosy świętowania nie przeszkadzały sąsiadom. Podniosła głos tylko raz, kiedy upierała się, żeby główne wejście do namiotu umieścić od strony południowej – ze względów klimatycznych, dobrze znanych wszystkim mieszkańcom obozu. Nie mając starszej siostry, panna młoda wybrała Laię, by to ona udekorowała wnętrze jaimy materiałami, które miała wybrać sama w asyście przyjaciółek. W tym właśnie namiocie miał się odbyć bankiet i wiele kobiet otrzymało misję zadbania o to, żeby gościom niczego nie zabrakło. W tej samej jaimie planowano później zabawę z muzyką, tancerzami, śpiewakami, bębnami, lokalnymi pieśniami i tańcami.

Od czasu nieudanej ucieczki Laię przepełniało poczucie porażki. Patrzyła na wszystkie przygotowania, jakby odbywały się tysiące kilometrów od niej. Nie potrafiła wczuć się w to, co robi, potraktować jako części swojego życia, choć starała się dobrze wykonać pracę wewnątrz ślubnego namiotu. W końcu chodziło o ślub Selmy, jedynego członka rodziny, który okazywał jej choćby minimalne zainteresowanie.

W miarę jak zbliżał się dzień uroczystości, zdenerwowanie panny młodej stawało się coraz silniejsze. Selma lubiła otaczać się koleżankami, które karmiły ją przepowiedniami udanego pożycia, szczęścia i powodzenia, niekończącej się miłości i szybkiego pojawienia się licznej gromadki dzieci. Jedna z przyjaciółek zaproponowała, żeby zaprosić na któreś ze spotkań lokalnego czarownika – postać charakterystyczną dla saharyjskiej społeczności i otaczaną przez nią szacunkiem. Poszanowanie to opierało się na tradycji podtrzymywanej przez legendy, które opowiadali starcy, bardziej niż na samej osobie czarownika. Selmie pomysł wydał się zabawny i zgodziła się na zaproszenie szamana do rodzinnej jaimy. Nadira, która traktowała to bardziej jako zabawę niż cokolwiek innego, też wyraziła zgodę – zresztą jak zawsze, kiedy córka o coś ją prosiła. Jeszcze tego samego popołudnia czarownik stawił się w namiocie.

Przyjaciółki oblubienicy były równie podekscytowane jak główna bohaterka całego zamieszania. Laia w tym czasie została odesłana w miejsce oddalone o kilkanaście metrów od głównego pomieszczenia utworzonego dla gości na środku jaimy. W kontraście do ciągłej paplaniny, która towarzyszyła pozostałym młodym dziewczynom, hartani zachowywała milczenie, pochylona nad sprzętami do zaparzania herbaty. Miała ją przygotować dla wszystkich – razem dwie tace. Dziewięć małych szklaneczek zwanych hayami; inne niższe, o przekroju wielokąta, nazywane luaj; piękny imbryk, który matka Ayuba Alego podarowała przyszłej synowej w trakcie oficjalnej ceremonii zaręczyn, wajeb at-Tefla. Uroczystość odbyła się półtora roku wcześniej, a zaraz po niej wyzna-czono datę ślubu. Słodka woda, zielona herbata oraz cukier czekały obok podgrzewacza – zwanego ferna albo meymar – do którego Laia miała dodać węgla, gdy zacznie się ceremonia.

Kiedy szaman wszedł do namiotu – wcześniej, niż było to umówione – na krótko zapadło milczenie. Już po chwili wszyscy się uśmiechali i wymieniali komentarzami wypowiadanymi ściszonym głosem, ale z szacunkiem, wśród nerwów i ogólnego podniecenia. Lai nie dziwił wygląd czarownika, jako że widziała go już wcześniej: był to człowiek niskiego wzrostu, o długich włosach, choć przerzedzonych na karku i niemal łysy na czubku głowy. Miał długą, białą brodę przetykaną nielicznymi czarnymi pasemkami, które sprawiały wrażenie, jakby oparły się działaniu czasu. Ubrany był w zniszczoną, wąską tunikę, która niegdyś mogła mieć kolor ciemnoniebieski, ale teraz była brązowoszara. Pod nią dostrzec można było szerokie spodnie w tym samym kolorze, przepasane prostym sznurem. Wchodząc do namiotu, założył na głowę czarny zawój, zakrywając nim jednocześnie liczne naszyjniki – zrobione z drewnianych kulek, piór, kamyków i kawałków kości – którymi przesłonięta była jego szyja. W prawej ręce trzymał gruby, około metrowej długości kij, oczyszczony i oskrobany nożem. Idąc, opierał się na nim ciężko – nie wiadomo, czy wynikało to z konieczności, ze zwyczaju czy stanowiło część spektaklu. Przez pierś przewieszoną miał torbę z wielbłądziej skóry, z której wyjmował zwykle miseczki, gałązki, liście i inne sprzęty, które towarzyszyły jego przemowom i stanowiły ich dodatkowe zobrazowanie. Na stopach nosił sandały przymocowane skórzanymi rzemykami, pomiędzy którymi można było dostrzec grube i owłosione palce z długimi paznokciami – kolejne detale jego dość szczególnego wyglądu.

Selma wstała jako pierwsza i zaprosiła mężczyznę, żeby usiadł razem ze zgromadzonymi kobietami – zajmując honorowe miejsce – i wypił z nimi szklankę herbaty. Słysząc to zaproszenie, Laia zaczęła rozpalać węgiel, żeby zagotować wodę w imbryku.

Samym swym nietypowym wyglądem przybyły mężczyzna był w stanie przyciągnąć uwagę wszystkich zgromadzonych. To zainteresowanie nasiliło się jeszcze, kiedy szaman zaczął opowiadać legendy i baśnie przodków, które przechowywał w swej pamięci. Kobiety znały już niektóre z tych opowieści, ale w ustach czarownika brzmiały one zupełnie inaczej. Jego głos był chropowaty i dźwięczał dość cicho, co zmuszało do słuchania w skupieniu i unikania wszelkich odgłosów, które mogłyby zakłócać narrację.

– Ważne, żebyś chroniła swoje małżeństwo przed złymi duchami, trzymała je jak najdalej od siebie – zalecał czarownik. – Mogę ci udzielić kilku rad. Przede wszystkim nikomu nie ufaj. Nie ufaj słodkim, delikatnym głosom, pozornie czystym i łagodnym. Osoby nieskalane i niewinne mogą cię oszukiwać. Mogą na ciebie rzucać zaklęcia, które wcisną się między twojego męża i ciebie i staną się najgorszymi omenami. Musisz być czujna, dziecinko. Kiedy twoi goście będą zajęci weselną zabawą, skupieni na napojach i jedzeniu, kiedy tancerki będą pląsać w jaimie, a z gardeł śpiewaków wydobywać się będą pieśni zagharit, ad-dufh i assalaf, zanim twój przyszły mąż wejdzie do namiotu, duchy spróbują zniszczyć twoje święto swoją perfidną obecnością. Ale nie uda im się to, jeśli zostaną odprawione konieczne rytuały.

Czarownik przerwał na chwilę swój wywód. Wziął jedną ze szklanek ustawionych na tacy i napił się herbaty. Wypił łyk i spojrzał na Laię. Dziewczyna poczuła gwałtowny skurcz serca. Oczy szamana były czarne, patrzyły na nią z wielką uwagą i Laia miała wrażenie, że staje przed nim nago. Spuściła wzrok i starała się uchronić przed jego spojrzeniem.

– Będziesz musiała sama zdecydować, kto ma nosić przy sobie nóż, sztylet, szpikulec czy jakiś inny ostry, metalowy przedmiot, którym można odstraszyć demony krążące wokół twojego święta. – Raz jeszcze spojrzał na hartani. – Ona mogłaby to robić. Zna demony i wie, co to znaczy chwycić za stal.

Podczas gdy Laia modliła się, żeby pustynne wydmy rozstąpiły się i ją pochłonęły, Selma zareagowała na słowa szamana sceptycyzmem, który okazał się zbawienny.

– Ona? Ale cóż ona miałaby wiedzieć, skoro przez cały dzień nosi wodę, przygotowuje herbatę, miele ziarno albo czyści wielbłądy – żachnęła się, szepcząc te słowa do siedzącej obok niej przyjaciółki, która zareagowała na ten komentarz stłumionym uśmiechem. Czarownik ciągnął dalej:

– Sama wyznacz, kto ma zawiesić dwie chustki, białą i czarną, na szczycie dwóch tyczek ustawionych przy drodze, którą twój mąż nadjedzie do namiotu. Będzie wiedział, co ma zrobić. A ta osoba też będzie musiała zachować czujność i postępować zgodnie z rytuałem, żeby odpędzić złe duchy.

Szaman opowiadał o rytuale dotyczącym mężczyzn: przed wejściem do weselnego namiotu Ayub będzie musiał siedem razy obejść go w koło, recytując cichym głosem Koran. Siedem razy, nie więcej i nie mniej, bo jakakolwiek pomyłka mogłaby mieć fatalne następstwa.

– Siedem razy, zanim wejdzie głównymi drzwiami wychodzącymi na południe. Będzie przy tym recytował al’basmala, imię Allaha.

Szaman zamknął oczy i rozpoczął hipnotyzujący śpiew:

Bísmil-lâhi r-rahmâni r-rahîm

qul huva l-lâhu áhad

Al-lâhu s-sámad

lam yálid wa lam yûlad

wa lam yákun lahû kúfuan áhad.

„Mów: On – Bóg Jeden, Bóg Wiekuisty! Nie zrodził i nie został zrodzony! Nikt Jemu nie jest równy!47”. Sura Szczerość wiary. Po wypowiedzeniu tych słów, ale zanim Selma jako jego przyszła żona pojawi się przystrojona, z uplecionymi warkoczami i ubrana w ślubną szatę – suknię o barwach białej i czarnej, która nie powinna być uszyta rękami wdowy ani kobiety rozwiedzionej, żeby uniknąć tego samego losu – Ayub będzie mógł zbliżyć się do namiotu i zająć w nim miejsce w jego wschodniej części.

– Ważne, żeby zachował milczenie przez całą pierwszą noc, aż do świtu – powiedział poważnym głosem szaman, a dziewczęta przyglądały mu się zafascynowane. – Jeśli tego nie zrobi, jeśli otworzy usta i poruszy wargami, może paść ofiarą czaru áagdet ad-zhar, skurczenia pleców. Ty też musisz być czujna i unikać obecności wszystkich kobiet i mężczyzn, którzy w swoim wnętrzu żywią zazdrość albo nienawiść do ciebie lub twojego męża oraz takich, którzy trzymają w rękach otwartą i zużytą puszkę lub butelkę: taki człowiek będzie czekał, aż powiesz jakieś słowo, żeby zablokować twoją mowę i powtórzyć trzy razy: „Zamknąłem cię, nie zamknąłem cię, puszko”. – Mówiąc to wszystko, czarownik wykonywał w powietrzu gesty rzucania uroku. – Potem schowa puszkę w miejscu, do którego nigdy nie dotrzesz, i przez cały czas, kiedy pozostanie tam ukryta, będziecie pozbawieni możliwości znalezienia wspólnej płaszczyzny porozumienia.

– A jeśli mimo zachowania czujności ktoś rzuci czar? – chciała wiedzieć jedna z przyjaciółek.

– Wtedy powinnaś wziąć jakąś butelkę i powtórzyć trzy razy: „Otworzyłam cię, nie otworzyłam cię, puszko”. – Według tego, co mówił szaman, moc czarów i złych duchów czyhała także na seksualność kobiety i jej męża. Upiory były przyczajone, gotowe wykorzystać każdą nieostrożność mężczyzny, najmniejsze jego słówko. – Jedno słowo wystarczy, żeby demon otworzył nóż, odebrał mężczyźnie mowę i rzucił na niego czar powodujący impotencję. Mąż nie może wtedy skonsumować małżeństwa i zachowuje się tak, jakby odpychał kobietę.

Selma już nie sprawiała wrażenia, że się dobrze bawi. Przestała robić figlarne miny do przyjaciółek i patrzyła na czarownika z mieszaniną niepokoju i zniechęcenia: co takiego zrobiła, że wypełniają jej głowę podobnymi lękami? Szaman, który zdał sobie sprawę z jej stanu, włożył rękę do wielbłądziej torby, nie przestając mówić.

– Ale nie bój się, dziecinko. Twój przyszły mąż i ty możecie zrobić coś, żeby temu zapobiec. Powiedz mu, żeby usiadł na piętach, żeby milczał i, po trzecie – powiedział, wyciągając z torby maleńkie nieprzezroczyste flakoniki zatkane małymi korkami – rozstaw koło niego te odtrutki, które sprawią, że czary złych duchów się nie powiodą. Dopiero potem, ale nie wcześniej, mąż powinien cię dotknąć, żeby cofnąć działanie uroków, które mogły zostać rzucone. Jeśli zrobisz to, co ci mówię, będziesz odporna na przekleństwa duchów, tak jak i twoje małżeństwo.

– I to wszystko? – spytała Selma z ironią w głosie. Ale czarownik wciąż miał jeszcze asy w rękawie.

– Zawsze możesz liczyć na duszę z usposobieniem wojownika, która będzie cię chronić. Twój mąż też będzie miał kogoś takiego, kto nazywa się wasir. Oprócz pilnowania jaimy, w której się znajdziecie, i wypatrywania oznak rzucanych czarów, wasir zajmie się też spryskaniem zaproszonych osób perfumami na dowód gościnności, roznoszeniem napojów i jedzenia oraz rozdawaniem słodyczy dzieciom.

Laia słuchała tych wywodów z niedowierzaniem i zdumieniem: była pod wrażeniem łatwości, z jaką ten człowiek mylił rzeczywistość z fantazją, wiedzę wynikającą z doświadczenia z tworami własnej wyobraźni. Kiedy była mała, jeszcze zanim matka kazała jej jechać z Nadirą do Tindufu, dziadek zwykł opowiadać fantastyczne historie, które działy się w magicznych światach, w rajskich ogrodach zamieszkanych przez dziwaczne stwory – zarówno dobre, jak i złe – pociągające według własnego widzimisię za sznureczki ludzkiego przeznaczenia. A w tym czasie bezbronni ludzie musieli dostosowywać się do konsekwencji tych zabaw, widząc w nich działanie dobrej gwiazdy albo złego losu.

Szaman znów poszukał wzrokiem Lai, która nie rozumiała tego zainteresowania jej osobą. Przyglądał się jej, ponownie ją strasząc.

– Ona mogłaby być dobrym wasirem. Ma odpowiednie cechy. Potrafi odróżnić złe duchy, ponieważ je zna, umie rozpoznać ich twarze, bo na nią też czyhają.

– Bardzo dobrze – powiedziała Selma nieco zmęczona nadmiernym zainteresowaniem, jakie czarownik okazywał Lai. – Teraz, kiedy już wszyscy wiemy, jak się bronić, chciałabym, żebyś mi powiedział, jakie będzie moje małżeństwo. Chciałabym, żebyś przyniósł mi szczęście, udzielił rad… Co mam zrobić, żeby zaczarować męża – spytała pośród figlarnych śmiechów.

W końcu całe to spotkanie nie było dla niej niczym innym jak rozrywką, zabawą, ćwiczeniem z infantylnego egocentryzmu, którym była tak nasycona i bez którego nie zamierzała się obywać nawet jako mężatka. Nie było w tym złośliwości ani zazdrości – spotkanie z czarownikiem było zachowaniem całkiem trywialnym i niewinnym, z rodzaju tych, jakie zawsze znaczyły życie Selmy nawet w miejscu tak niegościnnym i mało sprzyjającym kaprysom jak pustynia. Laia zadawała sobie pytanie, jak wyglądałoby życie tej dziewczyny w którymkolwiek z krajów europejskich. Ta myśl wywoływała na jej twarzy lekki uśmiech.

Czarownik spełnił zachcianki oblubienicy i z pomocą wyreżyserowanego spektaklu z udziałem muszelek, kamyków i zwierzęcych zębów, które wyjmował z torby, zaczął snuć nową opowieść, tym razem naszpikowaną przepowiedniami i ekscytującymi sytuacjami, które zachwycały młode dziewczyny, a szczególnie przyszłą małżonkę. Było też specjalne zadanie dla grupy przyjaciółek, które słuchały opowieści, zajadając daktyle z kozim mlekiem, słodycze wyrabiane na bazie miodu, suszone i świeże owoce, małe kawałeczki mięsa, a wszystko obficie popijały zieloną herbatą.

– Wy wszystkie musicie przyczynić się do szczęścia małżeńskiego, recytując tradycyjne błogosławieństwa saharyjskie – polecił im czarownik.

Z błogosławieństwem Allaha

będzie z niej dobra żona.

Z błogosławieństwem Allaha

będzie miała dzieci,

sto wielbłądów i raj.

Nadejdzie szczęście, jeśli Allah tak zechce

i będzie dobrą kobietą.

Zachwycone dziewczyny śmiały się.

– Powinnyście śpiewać te słowa w trakcie drugiej nocy obchodów weselnych, bezpośrednio przed rozpoczęciem ceremonii teruagh, podczas której chowa się pannę młodą w jakiejś kryjówce, na przykład w namiocie krewnego albo przyjaciela. Będzie tam przyjmować wszystkie wyrazy sympatii i prezenty, czekając, aż przyszły mąż ją znajdzie z pomocą innych krewnych i przyjaciół…

Uśmieszki, towarzyszące opisowi ceremonii, miały drugie dno. Wszystkie dziewczęta wiedziały, że po tym, jak pan młody znajdzie swoją oblubienicę, podczas trzeciej i ostatniej nocy weselnej – zwanej aheshlaf – dochodzi do poddania się kobiety mężczyźnie po uprzednim symbolicznym „oporze” stawianym w czasie, gdy z twarzą zasłoniętą welonem prowadzona jest po grubym suknie wybranym przez najukochańszą przyjaciółkę…

– Tej nocy panna młoda otrzyma prezent, amrouk. A pan młody dostanie swój podarunek, al-fashja, od matki żony: będzie to połowa tego, co sam przywiózł ze sobą jako dar ślubny.

Ostatniego zdania Laia już nie słyszała. Dla niej wszystko zatrzymało się kilka sekund wcześniej, w chwili gdy wymówione zostało tamto słowo: kiedy szaman powiedział o prezencie dla Selmy, nie mogła opanować fali emocji, które ścisnęły jej gardło, zamgliły wzrok i skurczyły serce. Poczuła ból na wspomnienie małego sklepiku w dzielnicy Madrid de los Austrias, w którym królował Germán. Antykwariat, dzięki któremu dwaj starzy przyjaciele, w przeszłości dzielący wspólne życie, znów zdołali się odnaleźć. Zrozpaczona Laia, nie mogąc złapać tchu, gwałtownie otworzyła usta, jakby przeczuła nadchodzącą śmierć, i głęboko wciągnęła powietrze do płuc. Kilkakrotnie zakaszlała, próbując opanować zbliżający się atak astmy, która zaczynała ją już dusić.

Wspomnienie nadeszło w sposób tak nieoczekiwany… Bez uprzedniego znieczulenia słowami, obrazami czy myślami. Było jak policzek otrzymany nagle, bez uprzedzenia. Dlatego jego efekt był tak silny, a pozostawiona przezeń rana tak bolesna. Przez jej głowę przemknęła z wielką prędkością cała seria obrazów: pocałunki Julia przyciskającego wargi do każdego centymetra jej skóry; uściski Sandra, kiedy siedzieli razem na kanapie, oglądając telewizję przykryci kocem w szkocką kratę w zielonych barwach; słodkie słowa Letycji wypowiadane w trakcie rozczesywania zwichrowanych włosów Lai; uczucie wolności, kiedy kładła się na trawniku w ogrodzie domu w Huesca; prezent od Julia i Carlosa na jej siedemnaste urodziny, który dał początek tylu wydarzeniom…

Musiała przytrzymać dłonie na piersiach, żeby uderzenia jej serca nie rozbiegły się po dywanie ani nie potoczyły po piasku, w którym uwięzione było obecnie jej życie.

W czasie gdy serce Lai wykrwawiało się z powodu wspomnień, czarownik – po wypowiedzeniu wielu magicznych słów – zdjął jeden ze swych naszyjników i zawiesił go na szyi Selmy.

– Pilnuj go. Uchroni cię przed zazdrością, nienawiścią i zawiścią, które są główną bronią złych duchów – powiedział, akcentując te słowa z mocą, której dziewczyna nie była w stanie zrozumieć. – Zapamiętaj wszystko, co ci powiedziałem. Miej go zawsze przy sobie.

Ostatnie słowa wypowiedział już stojąc, pomagając sobie nieodłączną drewnianą laską i przewieszając przez pierś torbę z wielbłądziej skóry. Pożegnał się ze wszystkimi, szczególnie serdecznie z przyszłą panną młodą, która z dumą pokazywała nowy naszyjnik pozostałym koleżankom. Mężczyzna wypił dużo herbaty i potrzebował skorzystać z toalety.

– Ona pana zaprowadzi – powiedziała Selma, gestem dłoni wskazując Laię. – I bardzo dziękuję za wszystko. Mój ojciec będzie wiedział, jak się panu odwdzięczyć.

Hamid włożył sporą sumę pieniędzy do skórzanej torebki i miał zamiar odesłać ją czarownikowi, jak to robił przy innych okazjach.

Szaman poszedł za Laią. Wyszli oboje z jaimy i skierowali się do toalety znajdującej się w budynku z suszonych cegieł.

– Dziękuję, bardzo tego potrzebowałem – powiedział czarownik, wpatrując się znów w dziewczynę, która z kolei utkwiła wzrok w ziemi. – A może ty potrzebujesz tego?

Otworzył dłoń, w której trzymał bransoletkę z wielbłądziego włosia oraz maleńkiego kawałeczka drewna, łączącego oba jej końce. Na drewienku widniała wypisana cyfra 5, często pojawiająca się na amuletach i tatuażach ze względu na bogate znaczenie symboliczne. Saharyjczycy wierzyli, że cyfra ta ma zdolność chronienia przed złem, a oprócz tego przekazuje idee wolności i miłości. Laia wiedziała o tym, ponieważ wielokrotnie słyszała różne zwyczajowe powiedzenia, które miały chronić przed chorobą oczu, na przykład Hamsa ala ainek, pięć w oku.

– Noś ją zawsze, będzie ci potrzebna. Ochroni cię, poprowadzi twoją drogą.

– Nie mogę… – zaczęła protestować Laia.

– Nie zdołasz nic zrobić, jeśli nie będziesz jej miała przy sobie. Nie zakładaj jej, jeśli nie chcesz, ale noś ją. I pamiętaj o jednym, dziecino… – Teraz, kiedy przyglądał się jej z bliska, jego wzrok nie wydawał się tak niemiły, chociaż spojrzenie oczu obwiedzionych dla nasilenia ich wyrazu czarnym kohlem było bardzo przenikliwe. – Każdy człowiek odpowiada za swoje postępowanie: ten, kto czyni dobro, otrzyma dobro, a temu, kto czyni zło, zostanie odpłacone złem. Strzeż się tych ostatnich i idź za głosem swojego serca z pomocą dobrych uczynków. W twoim losie zapisana jest cyfra pięć, nie pozwól, żeby ci ją ktoś zabrał.

Laia wpatrywała się w bransoletkę spoczywającą na jej dłoni jak w amulet. Zauważyła, że ręka jej się trzęsie. Chciała wierzyć, że czarownik, mówiąc te słowa, ma na myśli wolność i miłość… pragnęła ze wszystkich sił, żeby tak było. Niewątpliwie obecność szamana robiła na niej wrażenie. Nie odważyłaby się lekceważyć jego słów tak jak wtedy, kiedy słuchała, co mówił wewnątrz namiotu. Kiedy jego rady skierowane były do niej, miała wrażenie, że wypowiada je inny człowiek. Chciała zapytać o wiele rzeczy, pragnęła wyjaśnić mu swoją sytuację, zwierzyć się z tęsknot, obnażyć przed nim duszę, podzielić się lękami. Nie wiedziała, dlaczego ten człowiek sprawiał, że czuje takie pragnienie szczerości, nie rozumiała też, dlaczego ktoś całkiem nieznajomy wyzwalał w niej chęć wyzbycia się lęków i wykrzyczenia marzenia o wolności. Ograniczyła się do doświadczenia tych wszystkich emocji w swoim wnętrzu, do przeżycia ich we własnej wyobraźni, tak jak robiła zawsze na tej ziemi, o której najwyraźniej niebo zapomniało – tak samo jak zapomniana mogła stać się tu Laia. Nie rozumiała wiatrów, które przynosiły milczenie, nie była w stanie pojąć tego pustkowia bez ludzi, bez głosów i tęsknot.

Stała jak wmurowana, wpatrywała się w oddalającego się czarownika podpierającego się na lasce i zadawała sobie pytanie o los tego człowieka – a także o swój własny – tam, gdzie niosły go kroki. Patrzyła, jak jego sylwetka się zmniejsza, jak połyka ją stopniowo horyzont, na którym malowała się przezroczysta, kołysząca się kurtyna. Powietrze drgało od gorąca, potęgowało wrażenie, że wszystko, na czym spoczywa ludzkie oko, zanurzone jest pod wodą. Laia przypuszczała, że właśnie to zjawisko jest źródłem różnych wizji, jakich doświadcza się na pustyni, wtedy kiedy pragnienie jest silniejsze niż trzeźwość osądu i różne obrazy poczytuje się za rzeczywistość. Czuła się smutna, przygnębiona… A jeśli jej sen o powrocie do Julia jest właśnie tym? Iluzją, owocem tęsknoty, za którym kryje się jedynie rozczarowanie? Pragnęła, żeby czarownik raz jeszcze zwrócił swe niewielkie ciało w jej stronę i popatrzył na nią. Potrzebowała porozumiewawczego mrugnięcia, gestu. Ale nie doczekała się. Znów zadała sobie pytanie, dlaczego na tym pustkowiu tak trudno cokolwiek znaleźć.

∙ 25 ∙

Oczekiwanie w hotelowym pokoju, z jedynym kontaktem ze światem zewnętrznym w postaci podwójnego okna odcinającego wszystkie odgłosy codziennego życia, pożerało go. Od trzech dni nie wychodził z tego pokoiku odmalowanego na zbyt intensywny niebieski kolor i wyposażonego w nadmiar dywanów, od których uciec można było tylko w łazience. Pokój zamienił się w bezużyteczne centrum operacyjne, w którym jedynym towarzystwem była adwokatka o niebieskich oczach i czerwonych wargach, niezdolna do oderwania się od komputera oraz telefonu komórkowego. Trzy dni bez wieści z Dakhli, bez jednego dźwięku pustyni, bez jakiejkolwiek nadziei, której można by się uchwycić, żeby pofrunąć aż do Lai na palącym i zdradzieckim wietrze Sahary.

Jego życie zamieniło się w szyte grubymi nićmi kłamstwo, którego symbolem była scena w biurze turystycznym. Wraz z Mayką poszli tam, żeby znaleźć pokój hotelowy, w którym zameldowali się jako para nowożeńców. Chodziło o to, żeby nie wzbudzać podejrzeń i móc mieszkać razem, czekając na wiadomość albo konkretne zdarzenie. Julio był przyzwyczajony do latania w chmurach, uciekania przed śnieżycami i wyładowaniami atmosferycznymi na pokładzie boeinga 747, którego pilotował, ale nie do przebywania w zamknięciu w czterech ścianach i czekania na wiadomości, które mogły odmienić jego życie i których nadejście zależało od działania innych ludzi. Nadal nie rozumiał ważkich argumentów – tak określał je jego ojciec – które wysunęła Mayka, kiedy zakomunikowała mu, że ani ona, ani on nie pojadą do Tindufu. To zadanie otrzymali bowiem Carlos i Germán. Wszystkie wyjaśnienia, które nieustannie wyrzucała z siebie prawniczka – i o tym, że na obecnym etapie całej historii rodzina Lai oraz Front Polisario wiedzą o denuncjacjach składanych w Hiszpanii, i że jego obecność na Saharze skomplikuje tylko całą sytuację – nie zdały mu się na nic.

– Nie wiemy nawet, czy władze algierskie podjęły w obozach te działania prawne, o które wystąpiła hiszpańska sędzia – tłumaczyła Mayka. – W sensie prawnym jesteśmy w stanie zawieszenia, kosztem tych, którzy chcą działać i myśleć. Algieria nie uznaje Sahary, może uchylić się od działania i nie wysyłać komisji śledczej. To naprawdę proste: wystarczy, że władze algierskie raz jeszcze uznają, że terytorium, na którym umiejscowiono obóz uchodźców, jest zależne od Saharyjskiej Arabskiej Republiki Demokratycznej, i problem znika. Po co sobie komplikować życie? Po co mieliby to robić? Co uzyskają w zamian? Nic, ból głowy, kłopoty administracyjne i możliwe problemy z Frontem Polisario.

Nie było rzeczą całkiem zwyczajną, że Mayka do niego mówiła, w rzeczy samej praktykowała zwykle ćwiczenia z ignorowania go – doskonaliła zresztą tę umiejętność z dnia na dzień. Jednakże tego popołudnia była nadzwyczaj zrelaksowana, podczas gdy on nie przestawał chodzić w tę i z powrotem po hotelowym apartamencie, w którym czekali na wiadomości od wysłanników.

– Nie zdajesz sobie z tego sprawy? – ciągnęła Mayka, podczas gdy Julio zmierzał w kierunku minibarku. – W Algierii gówno ich obchodzą obozy i ludzie, którzy w nich siedzą. Pozwolili im się osiedlić na swoim terytorium tylko dlatego, żeby zrobić na złość Marokańczykom. Wierzysz, że interesuje ich los ponad 150 000 uciekinierów, którym pozwolili żyć w takich warunkach przez prawie czterdzieści lat? Mogłyby minąć jeszcze cztery kolejne dekady i nikt by nie ruszył palcem ani w jedną stronę, ani w drugą. Jedyne, co tu się liczy, to czynnik demograficzny. W 1975 roku mieszkało tam 50 000 osób; dziś, ponieważ nie robi się spisów powszechnych, nie wiadomo nawet, czy jest tych ludzi 200 000, 165 000 czy 130 000. – Julio otworzył kolejną buteleczkę whisky. – To szaleństwo. Każdy podaje inną liczbę, a światu jest wszystko jedno. Są tu, ale nie istnieją, zarówno Algieria, jak i Mauretania oszczędzają sobie w dokumentach nadmiaru szczegółów: wystarczy, że w paszporcie pojawiają się numery, które opisują ich sytuację: są uchodźcami.

Na tym etapie dla Julia było już jasne, że znalezienie kogoś na pustyni jest bardziej skomplikowane niż znalezienie igły w stogu siana. A szczególnie jeśli chodzi o kogoś, kto jest zdeterminowany, żeby się schować, i za wszelką cenę pozostać w ukryciu.

Napił się whisky z butelki. Przez kilka chwil oboje milczeli.

– Coś ci powiem – odezwała się w końcu Mayka. – Być może ktoś się nawet postarał, żeby zalecenie sędzi zniknęło.

– Co chcesz przez to powiedzieć?

– Doszły do mnie plotki, że algierskie tajne służby mogły być zainteresowane, żeby w tej sprawie nie prowadzić śledztwa. Moi informatorzy donoszą coś na temat spotkania przedstawicieli Polisario i kogoś z władz Saharyjskiej Arabskiej Republiki Demokratycznej. – Mayka zauważyła na twarzy Julia grymas świadczący o zagubieniu. – Siejące grozę algierskie służby wywiadowcze…

– O czym ty, u diabła, mówisz? Wiem, że będę tego żałował, ale zrób to dla mnie i przestań krążyć naokoło. Zacznij mówić wprost, tak jak zawsze.

– Chcą wyciszyć całą tę historię. Narobiliśmy dużo hałasu. Wydaje się, że planują zaproponować Laię jakiemuś wpływowemu członkowi Frontu Polisario. To rozwiąże problem i zamknie ci usta. Cała sprawa pogwałcenia praw człowieka zamieni się w prostą i gównianą historyjkę o miłości i odkochaniu. Chłopiec kocha dziewczynę, ale dziewczyna należy do innego świata i wychodzi za faceta, który również jest częścią jej świata. Takiego finału by chcieli.

– Mam uwierzyć, że jakiś ważniak z rządu ożeni się z niewolnicą?

Mayka miała wątpliwości, czy powinna kontynuować wyjaśnienie.

– Jeśli pan żeni się z hartani, kobieta przestaje być niewolnicą. Taka jest tradycja, pewnie jakiś zdziwaczały guru religijny mógłby ci znaleźć odpowiedni fragment w Koranie, który to uzasadnia. Byłaby wtedy wolną kobietą, w rozumieniu tamtego świata.

– Laia żoną Hamida, który grał rolę jej ojca przez te wszystkie lata?

– To niekoniecznie musi być Hamid. Może na przykład być to jego syn… nie byłoby to tak nonsensowne.

– Próbujesz kpić ze mnie.

– To oni próbują zakpić z Lai, z ciebie i ze wszystkich. I dlatego musimy siedzieć w tym hotelu, opróżniać od czasu do czasu minibarek i przerzucać kanały telewizyjne aż do starcia guzików w pilocie, a w tym czasie twój ojciec i jego przyjaciel dokończą pracę, którą inni zaczęli. Trzeba mieć cierpliwość, działać dyskretnie i, przede wszystkim, uważać, żeby pośpiech nie zniweczył wielomiesięcznych starań. Wierz mi, nie ma innego wyjścia… ani legalnego, ani nielegalnego. Tak to wygląda.

– No więc w takim razie ja się nie zgadzam z tym, jak to wygląda! – Julio podniósł głos. – Mam już dość dostosowywania się, trzymania języka za zębami, żeby nie urazić jakichś sztywniaków z Frontu Polisario, który rządzi czymś, czego nawet świat nie rozpoznaje. Widziałaś ich zachowanie, kiedy prosiliśmy o pomoc? – Wciąż pamiętał bezużyteczne spotkanie sprzed kilku miesięcy z reprezentantami Polisario w sprawie pomocy w zorganizowaniu natychmiastowego powrotu Lai. – Zignorowali nas, uznali to za osobistą sprawę rodzinną. Nie, właściwie dokładnie powiedzieli, że teraz jest ważny moment w rozwoju sytuacji na świecie, od której zależy los całego narodu, a nasza sprawa dotyczy konfliktu między rodzinami, w który oni nie mogą ingerować. Kurwa, od lat robią nam wykłady na temat praw człowieka, twierdzą, że cierpią prześladowania ze strony Marokańczyków i przedstawiają się całemu światu jako ofiary, a tutaj grymaszą, że to sprawa osobista i rodzinna! My też możemy stwierdzić, że o swoich sprawach powinni porozmawiać między sobą, Saharyjczycy i Marokańczycy, że to sprawy rodzinne. A zamiast tego od dziesięcioleci pomagamy im finansowo, wozimy pożywienie, lekarstwa. Wiesz, że Hiszpania wydaje miliony euro na pomoc dla nich? – Kilka tygodni wcześniej Julio przeczytał, że Front Polisario zarządza rocznie mniej więcej 20 milionami euro pochodzącymi z różnych instytucji hiszpańskich, a sama tylko administracja Wysp Kanaryjskich wysyła każdego roku 750 000 euro. – Nie mogą być takimi hipokrytami! Co się dzieje z tymi ludźmi? Są zachwyceni, że dostają pomoc, ale kiedy się ich poprosi o taką przysługę, odwracają się w inną stronę, ich to nie dotyczy. A poza tym, skoro są tacy biedni, skąd biorą pieniądze, żeby utrzymywać reprezentantów po całym świecie? Ich rodacy umierają z głodu i pragnienia, a oni nie przestają rozsyłać przedstawicielstw na cztery strony świata. Czy tego nie widzą? Czy nikt tego nie widzi?

Jakby dla podkreślenia ostatniego pytania, Julio uderzył pięścią w stół, obok którego przechodził. Nie wiedział, jak radzić sobie z całym napięciem, które się w nim nagromadziło. Zrobił sobie krzywdę w rękę. Swoim uderzeniem stłukł szybę leżącą na stole i rozciął sobie skórę. Z rozcięcia zaczęła się sączyć krew. Nie było to nic poważnego, ale tego typu rany wyglądają groźnie… Przypomniał sobie, że to samo powiedziała mu Laia kilka miesięcy wcześniej, kiedy napotkała odpowiedni opis w jednym z podręczników medycznych.

– To nic nie da, że sobie zrobisz krzywdę – uspokajała go Mayka, podczas gdy Julio usiłował powstrzymać krwotok za pomocą jednej z serwetek, które pozostały po kolacji. Próbowała odwrócić jego uwagę. – Chyba nadszedł moment, żebym ci coś powiedziała. Znasz legendę o saharyjskim nauczycielu? To raczej bajka, jedna z opowieści w stylu tej o mrówce i koniku polnym, chociaż bajki saharyjskie mają w sobie więcej magii. No więc był sobie nauczyciel, który przybył jako nowy do pewnej szkoły. Fama głosiła, że jest surowy, wymagający – i rzeczywiście taki był. Zamęczał uczniów pracami domowymi, klasówkami, niespodziewanymi pytaniami i zawsze chciał, żeby wszystko było na wczoraj. Pewnego dnia powiedział uczniom, że mają dwie minuty, żeby narysować ptaszka siedzącego na drzewie. Jeśli nie wykonają zadania w tym czasie, zostaną ukarani: będą musieli ponad godzinę klęczeć przy ścianie. Minęły dwie minuty i nauczyciel gwałtownie walnął pięścią w stół. Czas minął. Wszystkie dzieci narysowały ptaszka i drzewo, jak umiały, poza jednym chłopcem siedzącym w kącie. Nauczyciel spojrzał na jego kartkę i powiedział: „Jest tu tylko drzewo, dlaczego nie narysowałeś ptaszka?”. A uczeń odpowiedział: „Panie profesorze, narysowałem, ale kiedy pan uderzył w stół, ptaszek się przestraszył i odfrunął”.

Mayka wypiła ostatni łyk wódki ze swojej własnej buteleczki, zamknęła ją nakrętką i rzuciła na materac łóżka. Wstała i skierowała się w stronę Julia, żeby sprawdzić stan jego ręki.

– Uważaj, żeby nikogo nie przestraszyć. I nie chodzi tu tyle o ptaszka, ile bardziej o tych, o których rozmawiamy, bo fruwają bardzo wysoko i mogą nam z góry zrzucić na głowy całe gówno tego świata.

– Bardzo ładna bajka. Później ci zaklaszczę – powiedział Julio, odtrącając pomoc Mayki. Przewiązał sobie sam dłoń małym ręczniczkiem, który przyniósł z łazienki, i włożył do ust tabletkę nasenną, którą przełknął, korzystając z pomocy kolejnego haustu whisky. Potrzebował odpocząć. Czuł, że za chwilę pęknie mu głowa, a mięśnie pleców i szyi zmówiły się, żeby spleść się w największy i najbardziej bolesny węzeł, jaki kiedykolwiek powstał w jego ciele.

– Znam takich więcej, na przykład o sowie, która kupiła stado pasterzowi za kilka złotych monet, chociaż nikt w to nie mógł uwierzyć. A ona po prostu miała dość wiary i cierpliwości.

– Powinienem tam być. Żeby wiedziała, że jestem blisko, że nie zapomniałem i że jej szukam.

– No cóż, nie sądziłam, że po tym przeraźliwym ośmieszeniu się sześć miesięcy temu wystarczy ci jeszcze ochoty i wstydu, żeby próbować od nowa… Trzeba przyznać, że twoja nieświadomość nie ma granic, chociaż w terenie nie na wiele się przydaje… A tym razem jak próbowałbyś się tam dostać? – W tonie Mayki zaczynał pobrzmiewać sarkazm. – Na motocyklu, na lotni…? Aha, no tak, zapomniałam: w awionetce. Jesteś pilotem, bardzo dobrym, z tego co słyszałam… Szkoda tylko, że to niemożliwe: nie dlatego, że nie mamy awionetki, bo twoja uniżona sługa mogłaby się o nią postarać dzięki swym kontaktom, ale nie wierzę, że utrzymałbyś się długo w przestrzeni powietrznej, zanim ktoś by zdecydował, że jednak wylądujesz, i to robiąc sobie krzywdę.

– Muszę tam być. Ona musi wiedzieć, że próbuję jej pomóc…

– Ona o tym wie. Luis jej powiedział. – Mayka zbliżyła się do niego, podejmując kolejną próbę sprawdzenia, czy dłoń nie potrzebuje pomocy lekarskiej. – Rozmawialiście przez telefon, nie pamiętasz? Powinieneś bardziej ufać ludziom.

– Przedostałbym się niezauważony – próbował ją przekonać, ale bez większego skutku. – A poza tym, czy ja jestem pierwszy, który próbował dostać się do obozu i któremu nie wyszło? Chcesz powiedzieć, że obkleją pustynię moimi fotografiami? Podobno oni walczą o to, żeby ich uznano na świecie. Skoro nie robią nic poza tym, żeby oskarżać Marokańczyków o prześladowania, nadużycia i maltretowanie, muszą być tym tak zajęci, że nie zorientują się, kiedy się pojawię. To jakiś totalny absurd.

– Nie bądź naiwny. Oni nie muszą rozwieszać zdjęć. Kiedy tylko postawisz stopę na ich terytorium, policja będzie o tym wiedziała, dowiedzą się. Front Polisario kontroluje tam wszystko: zarządza sądami, więzieniami, policją, kontroluje granice. To jest prawdziwa władza. Mogą cię wsadzić do więzienia na lata, i to zgodnie z prawem. Mają taki uroczy artykuł w kodeksie, bardzo popularny: artykuł 52 bis kodeksu karnego Saharyjskiej Arabskiej Republiki Demokratycznej. Mówi, że mają prawo zamknąć każdego, kto rozpowszechnia publikacje mogące zaszkodzić interesowi publicznemu. I zdziwiłbyś się, gdybyś się dowiedział, jak bardzo ten interes publiczny jest zbieżny z ich interesami. Mogą cię zamknąć za jakikolwiek komentarz. A właściwie nawet nie musisz nic mówić. Wystarczy twoje doniesienie na rodzinę Lai. Wystarczy tym, którzy potraktują to jako zbrodnię przeciwko bezpieczeństwu narodowemu. – Mayka wyjęła z minibarku kolejną buteleczkę. Odkręciła maleńką nakrętkę i przytknęła szyjkę do ust. – Dziwny jest ten ich kodeks karny. Niektóre zapisy są sprzeczne z międzynarodowymi przepisami dotyczącymi praw człowieka. Tam, gdzie dochodzi do zgromadzenia nieuzbrojonych osób, oni widzą zagrożenie dla porządku publicznego i działają bez mrugnięcia okiem. Ale czego się spodziewać, skoro ich kodeks przewiduje więzienie dla samotnych matek albo rozmaite kary za akt seksualny między dwiema dorosłymi osobami za ich obopólną zgodą. Uwierzyłbyś w to? Front Polisario karze kobiety, bo władza zawsze zakłada, że mogą stać się powodem zbrodni honorowych przez swoją domniemaną aktywność seksualną. Mówią, że chodzi o ich ochronę i dlatego się je zamyka. A myślisz, że ktoś się tym przejmuje? Absolutnie nie. Gówno ich to obchodzi, ładniutkie i grubiutkie gówno!

Julio był zdumiony, słysząc takie wyrażenia w ustach osoby, która zawsze prezentowała się, mówiła i dobierała słowa w sposób irytująco perfekcyjny. Rozumiał, że jest to konsekwencja działania alkoholu, który w siebie wlała, bo i on miał trudności z klarownym myśleniem ze względu na mieszaninę barbituranów, środków uspokajających oraz whisky. W pewnym sensie głos Mayki zmienił się w uspokajający odgłos stapiający się z otoczeniem, rodzaj szmeru mającego przegnać nocne zjawy, które zwykle go straszyły.

– Wydaje mi się to niewiarygodne, a nawet urągające rozumowi, że większość ludzi na świecie nie wie nic o bardzo prawdopodobnym udziale Frontu Polisario w handlu ludźmi. Ogarnia nas jakaś niezwykła indolencja, kiedy sadzamy naszą wygodną, zachodnią dupę na miękkim fotelu! Cóż za obojętność nas ogarnia, kiedy dla wzbogacenia naszych przeżyć natrafiamy gdzieś na czyjeś cierpienie. Dlaczego tylu ludzi nie otwiera oczu przy żadnej innej okazji niż oglądanie telewizji? Te fakty są opisane w raporcie sekretarza generalnego ONZ, a nikomu nie wydały się ważne. Przypuszczam, że w Niemczech w 1942 roku też by cię gówno obchodziło budowanie krematoriów i gazowanie ludzi, gdybyś nie był Żydem… Przynajmniej do czasu, kiedy by rozszerzono definicję ludzi niższego gatunku i zaczęliby do niej zaliczać Cyganów, Polaków i wszystkich innych, którzy wpadliby do głowy szaleńcom w mundurach SS. Pamiętasz, co napisał Martin Niemöller48 à propos nazistów?

Julio, podobnie jak większość ludzi, znał te słowa: „Kiedy przyszli po Żydów, nie protestowałem. Nie byłem przecież Żydem. Kiedy przyszli po komunistów, nie protestowałem. Nie byłem przecież komunistą. Kiedy przyszli po socjaldemokratów, nie protestowałem.  Nie byłem przecież socjaldemokratą. Kiedy przyszli po związkowców, nie protestowałem. Nie byłem przecież związkowcem. Kiedy przyszli po mnie, nikt nie protestował. Nikogo już nie było”. Pokiwał głową.

– No więc widzisz, jak toczy się życie, nikt za bardzo nie słucha słów wielebnego – ciągnęła Mayka. – Niektórzy nawet mówią, że to słowa Bertolta Brechta… No cóż, szkoda! – wykrzyknęła. Znów otworzyła minibarek i przykucnęła przy jedynej, samotnej buteleczce wódki. Wyjęła ją i odbyła ten sam rytuał wznoszenia toastu co poprzednio. – Ale nie wiem właściwie, dlaczego mnie to zaskakuje. Ludzie wznoszą lamenty do nieba dopiero wtedy, kiedy dramat dotyka ich samych. Niektórym łatwo przychodzi uciszanie swojego sumienia. Ty, na przykład, przy tym wszystkim, co teraz dzieje się z Laią… Aha, pytałeś, ile osób na świecie żyje obecnie w niewoli. No więc powiem ci: 27 milionów istnień ludzkich, według badania przeprowadzonego niedawno w USA. I spójrz na nas dwoje, takich walecznych, znieczulających się za pomocą hotelowego minibarku. Ty obwiniasz Front Polisario za to, że pozwala, by Laia pozostawała hartani. A co robisz, żeby zapobiec temu samemu w twoim własnym kraju? W 1873 roku, 137 lat temu, w kontynentalnej Hiszpanii zniesiono niewolnictwo, a dziś wiadomo, że ponad 50 000 ludzi żyje u nas w stanie niewolnictwa. Są ofiarami wyzysku seksualnego i niewolnictwa w pracy. To ofiary niewidzialne, biali niewolnicy, współczesna forma niewoli. Dzieci, kobiety i mężczyźni złapani przez mafie w Afryce, w krajach Wschodu, w Ameryce Łacińskiej, dostarczeni do Hiszpanii albo w jakieś inne miejsce naszego pięknego zachodniego świata, gdzie obiecano im lepsze życie, pracę, marzenia, które roztrzaskują się na kawałki przy pierwszej konfrontacji z rzeczywistością. Porywani, maltretowani, upokarzani, zastraszani, zmuszani do prostytucji, do żebrania, do popełniania przestępstw, żeby spłacić dług, który nieświadomie zaciągnęli i którego zwrotu żądają od nich mafiosi. Większość z nich nie wie nawet, w jakim kraju się znajduje.

Mayka miała na myśli reformę kodeksu karnego, do której wreszcie doszło z końcem tego samego roku i która dodała do artykułu 177 bis przestępstwo handlu ludźmi, a także wprowadziła możliwość wszczęcia postępowania sądowego przeciwko handlarzom niewolników. Milczała przez chwilę, skupiona na swoich refleksjach, trzymając w dłoniach ostatnią buteleczkę.

– 177 bis – powiedziała – i czy ktokolwiek wierzy, że na coś się to przyda?

Juliowi pękała już głowa i słowa Mayki wydawały mu się całkowicie niedostosowane do jego sytuacji: nie chciał naprawiać świata. Chciał tylko odzyskać miłość swojego życia.

– Muszę coś zrobić, nie mogę tak siedzieć z założonymi rękami, podczas gdy ojciec i Germán rozwiązują za mnie problemy. Dlaczego nie możesz tego zrozumieć? Potrzebuję coś zrobić!

– A ja potrzebuję, żeby ktoś napełnił znowu minibarek, choćby po to, żebym mogła dalej słuchać twoich lamentów. – Mayka dostrzegła na twarzy Julia minę pełną dezaprobaty. Postanowiła dać mu ostatnią szansę. – Posłuchaj mnie: nie możesz niczego zrobić. Im szybciej to zrozumiesz, tym lepiej będzie dla wszystkich. Po raz setny chyba ci to powtarzam: twoje zachowanie tylko komplikuje sprawy. I bardzo cię proszę, ścisz trochę głos. Nie wiem, czy zdajesz sobie z tego sprawę, ale nie jesteśmy w tym hotelu sami. A poza tym ściany są tutaj z papieru, ludzie pomyślą, że jesteśmy jednym z tych małżeństw, które ciągle się kłócą. Albo coś jeszcze gorszego. Może tego nie wiesz, ale kraj, w którym właśnie jesteśmy, czyli Algieria, ma najgorszy rejestr niewykrytych zabójstw, tortur i zaginięć spośród 194 krajów przeanalizowanych przez brytyjski tygodnik „The Observer” we wrześniu ubiegłego roku. Przypadała wtedy 50. rocznica uchwalenia Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka – powiedziała Mayka, przypominając sobie, że oboje zarejestrowali się jako para.

Spojrzała na niego: siedział na łóżku przybity, ze spuszczoną głową – nie wiedziała, czy ze wstydu czy z poczucia klęski. Podeszła i kucnęła naprzeciwko niego, przyglądając mu się wielkimi, niebieskimi oczami.

– Julio, przysięgam ci, że tkwimy w tej sprawie po uszy i że wiele osób ryzykuje życie, żeby ratować waszą miłość. Od miesięcy kontaktujemy się z różnymi ludźmi, wybieramy trasy, rozmawiamy z wieloma osobami… Ale nie lubię nikogo oszukiwać. Powinieneś spojrzeć w oczy rzeczywistości. Sytuacja jest skomplikowana, a upływ czasu jeszcze ją pogarsza.

Pomimo swej młodości Mayka od wielu lat zajmowała się sprawami tamtych terytoriów i mogła policzyć na palcach jednej ręki kobiety, które były więzione przez swoje rodziny albo przez władze i którym udało się uciec z obozów dla uchodźców w Tindufie. Opowiadała Juliowi o setkach, może nawet tysiącach kobiet, które buntowały się przeciwko temu systemowi, przeciwko absurdalnym tradycjom przodków. Ktoś za wszelką cenę chciał te tradycje zachować przy życiu i dla własnych interesów przebrać w nie prawdziwą kulturę i religię. Opowiadała o kobietach, które oszukiwano, poddawano fizycznej i psychologicznej przemocy, zamykano, bito, izolowano od bliskich, aż w końcu, wyszydzane przez wszystkich, poddawały się. Zasychało im w ustach od wołania o prawa dla kobiet i o wolność, za którą tak tęskniły. O kobietach, które poddawały się ze względu na czysty instynkt przetrwania. Godziły się z losem, z życiem narzuconym przez innych i przez innych sfabrykowanym – ale jedynym, które było możliwe w ich przypadku.

– Kończą jako żony swoich porywaczy albo u boku mężczyzn, których wybrali dla nich ojcowie. A my, pozostali, niewiele możemy zrobić, bo nam też, tak jak i im, nie pozwalają, bo nam też zatykają usta albo je kaleczą.

– Czasami mam wrażenie, że na tym korzystasz.

– A wiesz, jakie ja mam wrażenie? Że to wszystko się odbywa w twojej wyobraźni. Że może jesteś jedyny, który w całej tej historii kocha. Przyszło ci to do głowy?

Julio miał ochotę uciszyć te wymalowane na czerwono usta, ale nie starczyło mu siły. Było zbyt gorąco. Nadmiar tabletek otępił go, alkohol też nie pomagał w odzyskaniu władzy nad umysłem i ciałem. Czuł, że płynie – porzucony, podporządkowany czemuś, jakby przestał należeć do siebie. Ale ona wciąż tam była. Widział, jak się do niego zbliża. Chciał ją gwałtownie odepchnąć, chociaż zdołał jedynie rzucić ją na łóżko i uwięzić pod własnym ciałem, podczas gdy jego usta zaczęły zażarcie bić się z jej ustami, jakby chciał w ten sposób poradzić sobie z jej chłodem, stłumić jej pewny siebie sposób mówienia, zdusić opanowanie, które zawsze jej towarzyszyło. Ich zachowaniem kierowała teraz wściekłość i zapamiętanie, dwa ciała siłowały się niezdarnie, nie widząc drogi, którą powinny obrać, nie słysząc własnych odgłosów, przypominających bardziej okrzyki niż jęki. Ta dziwna bitwa pośród prześcieradeł wyzwoliła złość gromadzoną już zbyt długo. W końcu Julio zdołał zetrzeć czerwień z jej ust. Czerwień, która pasowała do uderzeń pięści Mayki kierowanych prosto w jego wątrobę.

Kiedy furia już wygasła, wszystko zaczęło się uspokajać i cała sytuacja, jaka wydarzyła się przed momentem, zdawała się być zamknięta wewnątrz jakiejś chmury, która oddzieliła ów moment i miejsce od reszty świata. Ciała obojga spoczywały nieruchomo na łóżku. Żadne nie powiedziało ani słowa. Byli zajęci powracaniem do normalnego rytmu oddechu.

Kiedy pierwsze promienie słońca wpadały do hotelowego pokoju, Mayka brała prysznic. Julia obudził dźwięk wody spadającej na podłogę kabiny natryskowej. Chwilę trwało, zanim zdołał zareagować na ten odgłos i zaczął składać z poszczególnych klocków cały obraz sytuacji, w jakiej się znajdował. Wspomnienie o tym, co wydarzyło się kilka godzin wcześniej, dopadło go nagle: wyłoniło się spomiędzy rozwiewającej się mgły i spośród parkosyzmów bólu głowy. Żołądek Julia zacisnął się i podszedł mu do gardła w postaci gorzkiego węzła. Zakrył twarz dłońmi, jakby chciał tym gestem wymazać przeszłość.

– Nic nie pomoże płacz nad rozlanym mlekiem – powiedziała Mayka, wychodząc z łazienki i dopinając guziki bluzki. – Nie pamiętam, kto to powiedział, ale miał rację. Nie posuniemy się do przodu, jeśli będziemy robić sobie wyrzuty z powodu czegoś, co zrobiliśmy, chociaż nie powinniśmy byli tego robić. Oboje jesteśmy dorośli. Zachowujmy się więc jak dorośli.

– Jeśli nie pamiętasz, to chyba właśnie tak się zachowaliśmy w nocy.

– Więc nie wiem, czemu teraz się upierasz, żeby reagować jak dziecko…

Julio nie wiedział, kogo ma obwiniać, ale czuł, że przecież ktoś ponosi odpowiedzialność za to, co się wydarzyło. Trawiło go poczucie winy. Popełnił błąd w najgorszym możliwym momencie i odrzucał z góry wszelkie wyjaśnienia przychodzące mu na myśl, a mające go usprawiedliwić. Czuł, że zdradził Laię, kiedy był już tak blisko spotkania z nią, że zdradził też sam siebie. Nie miał odwagi spojrzeć w lustro, nie miał siły patrzeć na swoje Judaszowe oblicze. Jednocześnie odmawiał jakiegokolwiek kontaktu wzrokowego ze wspólniczką swej niegodziwości. Ta zaś wydawała się pozbawiona jakichkolwiek wyrzutów sumienia. Pulsujący ból w skroniach, który dokuczał mu już poprzedniego wieczoru, nasilał się z każdą sekundą, stając się jeszcze jedną torturą. Nie chodziło mu o rozgrzeszenie, wolał znosić ciężar obolałego sumienia. Z pewnością było to gorsze niż jakakolwiek kara przychodząca z zewnątrz.

– Schodzę na śniadanie – powiedziała Mayka.

Odczekała stosowną chwilę, żeby sprawdzić, jaka będzie reakcja Julia, po czym zamknęła za sobą drzwi od pokoju i wzięła głęboki wdech. Czuła się nieco rozczarowana, spodziewała się ze strony tego mężczyzny innego zachowania. Nie popełnili przecież żadnego przestępstwa, a poza tym nikt się nie dowie o tym, co wydarzyło się w tym hotelowym pokoju. Trzeba tylko zamknąć usta i życie potoczy się swoim trybem. Nie trzeba nikogo ranić ani szukać winnych czegoś, co – przynajmniej dla niej – nie zasługuje nawet na osobną anegdotę. Prawniczka nie podzielała żalu, który trawił Julia, ani nie odczuwała wyrzutów sumienia po tym, co się wydarzyło. Była kobietą wolną, wolnym człowiekiem – i zachowała się zgodnie z tym. Nie chciała przywiązywać do tego zdarzenia większej wagi. Napili się, męczyło ich napięcie, potrzebowali się zrelaksować i znaleźli taki właśnie sposób, żeby to zrobić. Nie zamierzała błagać o przebaczenie ani czuć się winną czegoś, co – przynajmniej w jej świecie – nie było wymienione w żadnym z artykułów jakiegokolwiek kodeksu.

W czasie gdy jej wargi ponownie dotykały brzegu filiżanki z parującą kawą – czarną i bez cukru – którą podał jej kelner, Mayka zadawała sobie pytanie, dlaczego tak trudno jest spotkać mężczyznę, który by ją rozumiał. Nie pojmowała tego niezrozumienia, tak odległego od naturalności, z jaką należy podchodzić do pragnień każdego człowieka. Nie znosiła takich demonstracji fałszywej moralności, hipokryzji, sztucznej skromności: trudno jej było zrozumieć, po co ludzie walczą o wolność, skoro osiągnąwszy ją wreszcie, nie chcą z niej robić użytku.

– Czy pan zejdzie na śniadanie? – spytał kelner, podając jej następną filiżankę kawy, równie mocnej jak poprzednia.

– Jeśli mam być szczera, pan chyba nie wie w tej chwili zbyt dobrze, co chciałby zrobić.

∙ 26 ∙

Legenda Czarnego Karima zaczęła się kształtować w latach siedemdziesiątych, i armia hiszpańska, która wówczas była obecna na Saharze, pomagała w jej wzmocnieniu. W Dakhli opowiadano, że pewnego dnia przeprowadzono operację, której celem było schwytanie grupy rozbójników napadających na ludzi w okolicach jednej z baz hiszpańskich. Mogło chodzić o Echedirię lub Asmarę albo o Mahbes. Niektórzy sądzili, że winowajcami mogą być ekstremiści z Frontu Polisario, inni bronili hipotezy o nękaniu przez Marokańczyków. Ale w rzeczywistości nikt nie miał o tej sprawie pojęcia. Postanowiono więc zorganizować operację poszukiwawczą, w której mieli wziąć udział najlepsi lokalni przewodnicy i tropiciele, niektórzy już w dość podeszłym wieku. Po kilku dniach patrolowania dróg ktoś doniósł o znalezieniu pewnych śladów. Wszyscy zebrali się we wskazanym miejscu. Przyprowadzono też najlepszych tropicieli, którzy mieli rozpocząć odcyfrowywanie pozostawionych tropów. Jeden z patroli złożony był z „Algierczyków” – El Gauza, Sida, Uaddada i El Merhiego – którzy uchodzili za najlepszych: dobrych żołnierzy i meharysów49 algierskich sprzed odzyskania niepodległości. Wszystko to nie na wiele się zdało. Nie było sposobu, żeby owi specjaliści porozumieli się pomiędzy sobą i sformułowali coś więcej niż tylko domysły. Całkiem pogubieni, zaczęli zgodnie powtarzać: „Wezwijcie Karima. Czarnego Karima”. Posłano więc po niego.

Niektórzy hiszpańscy wojskowi, szczególnie pewien porucznik, nie wydawali się zbyt przekonani, że drobny mężczyzna, który wysiadł właśnie z land rovera kierowanego przez hiszpańskiego kapitana, będzie umiał zinterpretować to, czego nie zdołali zrozumieć jego nauczyciele. Uważano, że jest zbyt młody. Po wyjściu z samochodu mężczyzna zbliżył się do widocznych wciąż śladów. Najpierw przypatrywał im się uważnie z różnych miejsc, a później spojrzał jeszcze z pewnym lekceważeniem, jak człowiek, dla którego nie ma szczególnego znaczenia to, co widzi przed sobą na piasku. Po kilku minutach całkowitego milczenia wszystkich Hiszpanów, a także saharyjskich przewodników, którzy obserwowali scenę jakby w oczekiwaniu na cud, Karim oddalił się na dziesięć czy piętnaście metrów, kucnął, wziął w rękę wielbłądzie odchody i pokruszył je w palcach. To, co pozostało mu w dłoni, wyrzucił po chwili w powietrze. Odwrócił się i powiedział:

– Trzech pieszych i cztery wielbłądy: osiodłany samiec, dwie samice i źrebię. Jedna z samic niesie ładunek, a druga, która jest matką źrebięcia, idzie bez obciążenia. Źrebię nie ma uprzęży. Przechodzili tędy wczoraj wieczorem i przybyli z miejsca oddalonego o piętnaście lub dwadzieścia kilometrów na północ od granicy.

Wszystkim odjęło mowę. Zdumieni, nie byli w stanie wypowiedzieć nawet słowa, a tym bardziej polemizować z werdyktem, który z taką pewnością siebie wydał przybysz. Ów porucznik hiszpański, który od początku okazywał pewną nieufność odnośnie do umiejętności Karima, jako jedyny ośmielił się podejść do niego i spytać, skąd, u licha, wie to wszystko, a do tego tak precyzyjnie. Karim wytłumaczył.

– To bardzo łatwe, mój panie. Tak jak w przypadku mężczyzny i kobiety, ślady samca i samicy wielbłąda można bez trudu rozróżnić, a w zależności od tego, czy wielbłąd idzie obciążony czy nie, odcisk kopyta na piasku jest trochę szerszy lub węższy. To samo dotyczy sytuacji, czy idzie na uwięzi czy też nie: tutaj ślady się nie rozchodzą ani nie rozszerzają, bo wielbłądy idą tak, jak lubią, kiedy są nieskrępowane. Jeśli zaś chodzi o czas, w którym grupa tędy przechodziła, kwestia ta także jest prosta: to sprawa wilgotności. Musieli iść nocą, kiedy piasek był bardziej wilgotny i ślady odcisnęły się wyraźniej. I wiem, że przyszli z Maroka, bo w wielbłądzim gównie był askar, a ten krzew występuje na tych terenach tylko na północ od granicy.

A teraz Carlos, Luis i Germán już trzeci dzień czekali na Czarnego Karima w domu Bouha. Saharyjczyk umilał im oczekiwanie, opowiadając historie o spodziewanym gościu, ale czas płynął coraz wolniej i Carlos zaczynał się już niecierpliwić. Kim był ten człowiek? Czy naprawdę mógł im pomóc? Pytania cisnęły się na jego usta jedno za drugim.

– To nie takie proste, nie chodzi tylko o odciski kopyt, ślady na piasku, wielbłądy i odchody. Bouh, wybacz szczerość – powiedział Carlos, kiedy wreszcie Saharyjczyk skończył kolejną historię o talentach tropiciela – tu chodzi o Laię, to ona jest stawką w tej grze.

– Carlos, przyjacielu. – Wypowiedziana przed chwilą uwaga nie tylko nie uraziła Bouha, ale wzbudziła w nim nawet pewną czułość. – Czarny Karim to najlepszy człowiek, jakiego moglibyśmy znaleźć na pustyni, a poza tym ma najlepsze kontakty.

Było pewne, że Karim, poza tym, że już za życia stał się legendą pustyni, był pełnokrwistą postacią. Po pierwsze był saharyjskim blondynem – chyba jedynym w Dakhli, jeśli nie w całym Tindufie. Mimo że kibicował Realowi Madryt, szefował fanklubowi Barcelony w obozie uchodźców.

– Co jeszcze mógłbym dodać? – pytał Bouh.

Po chwili sam dopowiadał, że Karim urodził się w Villa Cisneros, a jego matka wciąż jeszcze tam żyła, choć on sam przeniósł się do Auserd, niedaleko miasta Zug, razem z żoną i pięciorgiem dzieci. Studiował w Villa Cisneros na uczelni, kiedy ktoś – pewien hiszpański pułkownik, z którym się wtedy przyjaźnił – poradził mu, żeby uciekał z miasta, bo jeszcze tej samej nocy przyjdą po niego. Karim siedział już w więzieniu za poglądy polityczne w wieku szesnastu lat i dobrze wiedział, co go może tam czekać. Dlatego z pomocą zaprzyjaźnionego porucznika – tego samego, który okazał się tak nieufny przy okazji epizodu z wielbłądami – uciekł do Hiszpanii. Najpierw na Wyspy Kanaryjskie, a potem do Madrytu – tylko po to, żeby niebawem wrócić. A dokładnie wtedy, gdy usłyszał przez radio, że Maroko dokonuje inwazji na jego kraj, i zobaczył w telewizji sceny z Zielonego Marszu.

– Wrócił natychmiast, żeby bronić tego, co uważał za swoje. Wiecie, jakie rzeczy jako jedyne spakował do walizki? Książkę Garcii Lorki, kasetę Serrat i fotografię Che Guevary. Taki właśnie jest Czarny Karim.

Spędził szesnaście lat, walcząc na froncie z Marokańczykami, tak samo jak jego ojciec, który jako jedyny z rodziny zdołał uciec na algierską pustynię. Kiedy w 1991 roku wojna się skończyła, było już za późno, żeby wracać do Villa Cisneros. Ani on, ani miasto nie byli już tacy jak dawniej. Przeklętemu działaniu czasu i ekscesom Marokańczyków oparło się jedynie jego mieszkanie w domu rodzinnym, zajmowane wtedy przez matkę. Kobieta chciała zachować pokój syna w takim stanie, w jakim go zostawił. Wchodziła tam co wieczór i głaskała spodnie-dzwony, w których Karim zwykle chodził na tańce, czyściła codziennie jego sportowe buty, otwierała uczelniane podręczniki, w których zagłębiał się od wieczora do rana, a czasami nawet włączała magnetofon, który Karim kupił za ciężko zapracowane pieniądze. Była to forma zachowania żywego kontaktu z synem, choć była to przecież tylko kwestia wspomnienia. Karim wrócił do miasta raz czy dwa, ale nie podobało mu się tam.

– Teraz już prawie nie przyjeżdża do Dakhli: obecną podróż podejmuje tylko po to, żeby się z nami spotkać – podkreślił Luis. – Gdybyście skłonili go do przyjazdu i nie czekali na niego, nigdy by wam tego nie darował.

– I przypominam wam, że jest najlepszym tropicielem na świecie – powiedział Bouh z szerokim uśmiechem. – Znalazłby was, choćbyście się schowali w najdalszym zakątku ziemi.

Długo wyczekiwany gość zjawił się w drzwiach mieszkania Bouha jeszcze tego samego wieczoru. Carlos zdążył już zadzwonić do syna, żeby go poinformować o rozwoju wydarzeń.

– Czekamy na tropiciela, który twierdzi, że może pomóc Lai, ale jak na razie musimy uzbroić się w cierpliwość.

Julio znów skarżył się na swoją sytuację, coraz bardziej sfrustrowany i niecierpliwy, ale Carlos nie miał czasu ani argumentów, żeby z nim dyskutować. Kontakt na pustyni był utrudniony, a odległość między nimi dodatkowo go komplikowała. Pobyt Carlosa na tej jałowej ziemi, niesprzyjającej nadziei, wydłużał się, nie przynosząc żadnych owoców.

Czarny Karim podróżował nowym, ciemnym samochodem terenowym z silnikiem o dużej pojemności. Bouh nie kłamał: był to rzeczywiście szczególny człowiek. Jego przydomek był niewątpliwie przykładem saharyjskiego poczucia humoru, ponieważ skóra mężczyzny była bielsza niż wszystkich pozostałych osób zgromadzonych u Bouha. Miał blond włosy, przerzedzone już na skroniach, wpadające niemal w rudy odcień. Podobnego koloru był jego wąs, gęsty i bujny, ale przycięty starannie nad górną wargą. Przybywszy, przywitał się ze wszystkimi. Szeroki uśmiech nie schodził z jego twarzy podczas całego rytuału powitalnych pozdrowień.

– Przepraszam za spóźnienie, ale to ty jesteś winien, Carlos. – Adresat tych słów żachnął się zdumiony. Skąd Karim znał jego imię? A przede wszystkim dlaczego on miałby ponosić winę za spóźnienie? – Nie bój się, chłopie. Bouh! – krzyknął, zmieniając jednocześnie adresata swoich słów. – To takie przyjęcie mi przygotowałeś? A gdzie jest herbata, daktyle, mleko, owoce? Co się stało z tym domem? Gdzie się podziała gościnność, z której zawsze słynąłeś, paszo? – spytał żartem.

Cała rodzina Bouha przyszła przywitać się z przybyszem: dwaj synowie i żona, Galia, piękna Marokanka o migdałowych oczach, jasnej skórze i zmysłowym uśmiechu, która pozwoliła się wyściskać blond Saharyjczykowi, wnoszącemu do ich domu tyle radości.

– Czy twój skąpy mąż kupił ci porządną antenę satelitarną, czy wciąż używasz tej, którą wam podarowałem?

Karim czuł prawdziwą namiętność do telewizji. Nie miało dla niego znaczenia, czy nadawano wiadomości, filmy, programy rozrywkowe czy mecze piłkarskie. Oglądał wszystko, co pozwalało zachować kontakt ze światem, a szczególnie z Hiszpanią. Zwykł obsesyjnie słuchać co wieczór radia, tak jak wtedy, gdy był na froncie.

– Czy Bouh opowiadał wam o tym, co mi się kiedyś przydarzyło na linii ognia? – Pytanie miało charakter retoryczny, bo i tak zamierzał opowiedzieć tę historię. – Pewnej nocy wszystkim kazali przesuwać się powoli naprzód, żeby zrównać się z linią Marokańczyków i potem ich zaskoczyć. Powinniście byli mnie widzieć: w jednej ręce strzelba, w drugiej radio. Nie wiem, które z nich ściskałem mocniej, przypuszczam, że tranzystor. Wszystko odbywało się w ciszy. Moi towarzysze przesuwali się naprzód tak jak i ja, tylko że ja słuchałem przy tym programu, który mnie zachwycił. Nastawiłem bardzo niską głośność, bo zgubiłem słuchawki i bardzo mi to komplikowało słuchanie. Ale jeszcze się taki nie urodził, który by mnie zmusił do oderwania ucha od radia. No i w pewnym momencie spiker – musicie go znać… Jesús Quintero50, nazywali go głupcem ze wzgórza… jasne, jeśli chodzi o głupców, to raczej ja… W każdym razie ten spiker akurat przesyłał pozdrowienia dla narodu saharyjskiego, dla wszystkich Saharyjczyków, którzy w tym momencie go słuchają. I kiedy to usłyszałem, nie wiem, co mi się stało, czy krzyknąłem, zemdlałem, zacząłem się pocić… całkiem mnie sparaliżowało, jakbym na wysokości brwi zobaczył buty marokańskiego żołnierza. Poczułem, jakby krew zamarzła mi w żyłach, nie mogłem złapać tchu. Nie macie pojęcia, jakie emocje wzbudziły we mnie te słowa. Trochę czasu upłynęło, zanim doszedłem do siebie, a kiedy się już otrząsnąłem, podzieliłem się tym z kolegami. Przesłali nam pozdrowienia przez radio! Więc wiedzieli, że istniejemy! Ktoś się nami interesował! To był niewiarygodny moment, który omal nie zrujnował naszej misji, ale potem opowiadano o tym anegdoty. Niewiele nam zresztą pomogło przełamanie linii Marokańczyków…

Spojrzenie wypełniła mu nostalgia, a Bouh skorzystał z chwili milczenia.

– Ech, ty i twoje radio. Wystarczy mieć przy sobie odbiornik i cały świat znika.

Opowieść wywarła wrażenie na Germánie, który wydawał się wręcz zahipnotyzowany historią Czarnego Karima.

– Mówisz poważnie? Czyli nadal najlepszym prezentem, jaki można zrobić Saharyjczykowi, jest radio? – spytał. Pamięć podsuwała mu własne wspomnienia z podróży do Al--Ujun, dokąd jechał na wakacje wielkanocne razem z Carlosem i innymi kolegami. Po drodze zaskoczyła ich burza piaskowa i musieli przenocować w jaimie stojącej na środku pustyni. Carlos, który też to pamiętał, uśmiechnął się do niego. „Cóż, wydaje się, że czas i pustynne wydmy nie zdołały wszystkiego zatrzeć” – pomyślał.

Bouh zrobił zabawną minę.

– Człowieku! Dziś byliby ci bardziej wdzięczni za antenę satelitarną albo za baterię słoneczną, ale żaden Saharyjczyk nie pogardziłby radiem otrzymanym w prezencie.

– Mówiąc bardziej precyzyjnie – dodał tropiciel – żaden Saharyjczyk nie pogardziłby jakimkolwiek prezentem. I tyle.

Przez niewielki salon Bouha przetoczył się śmiech wszystkich pięciu mężczyzn.

– Ja zawsze słuchałem radia w nocy, zwłaszcza kiedy musiałem stać na warcie. – Czarny Karim nalał sobie kolejną szklankę herbaty. – Pamiętam głos Ángela Álvareza i jego Lot 60551. Jak ja płakałem przy niektórych piosenkach! Sam zresztą przy nich tańczyłem z dziewczynami, tu, w Villa Cisneros. To były tańce! Dobre czasy. Miłość do radia mam po ojcu, który co rano wstawał przy dźwiękach hiszpańskiego radia publicznego. Zapadło mi w pamięć zdanie, przy którym się budziliśmy: „Nadajemy z góry Mesas na Teneryfie”. – Próbował nadać swemu głosowi kanaryjski akcent, którego nie miał. – Mówili to codziennie o 6:23 rano, a potem puszczali muzykę kanaryjską. Piękne melodie, niezwykle piękne.

– Patrzcie, to niesamowite, jak blisko ze sobą wtedy żyliśmy i w jak niewielkim stopniu zdawaliśmy sobie z tego sprawę – powiedział rozemocjonowany Carlos.

– Oczywiście. Chyba nigdy nie zrozumiemy, jak szczególna więź łączyła kiedyś Saharyjczyków i Hiszpanów. Jakie to było wspaniałe i jak to wszystko zniszczyliśmy, wy i my. Chociaż, jeśli mamy być sprawiedliwi, to nie nasze narody doprowadziły do tej sytuacji, tylko ci co zawsze, ci, którzy rządzą, którzy nas popychają do wojny, oszustwa, zdrady… Niech ich szlag trafi! Ale lepiej nie mówić o rzeczach, na które nie mamy pływu. Porozmawiajmy o sprawach, w których możemy coś zrobić.

– Dobry pomysł – orzekł Germán, sadowiąc się wygodniej na dywanie salonu, w którym Galia niedawno podała herbatę. – Laia.

Karim postanowił nie opowiadać im o ucieczce dziewczyny przez pustynię. Nie podzielił się tą informacją nawet z Luisem, który nawiązał z nim kontakt przez Bouha. Hiszpan poprosił go najpierw o odnalezienie dziewczyny, a później, kiedy jego organizacja pozarządowa opuszczała teren obozów, żeby ją obserwował. Karim zastanawiał się, czy opowiedzieć o tym epizodzie, ale postanowił milczeć. Niczego by nie osiągnął, martwiąc ich dodatkowo czymś, na co nie było już rady. Nie chciał ich zniechęcać na tak wczesnym etapie całej operacji. Najważniejsze było to, żeby skupić się na głównej kwestii: co mogą zrobić, żeby pomóc Lai. A na podstawie tego, co widział w ostatnich dniach w obozie, sądził, że nadarza się właśnie dobra okazja.

– Tak, Laia… Ale najpierw muszę wam wytłumaczyć, dlaczego powiedziałem, że to Carlos jest odpowiedzialny za moje spóźnienie. To była jego wina i niczyja inna. Gdyby Luis mi nie zaufał i nie podał twojego pełnego nazwiska, gdyby mi nie powiedział, kim naprawdę jesteś, nigdy bym cię nie skojarzył z moim serdecznym przyjacielem, Dahim Mokhtarem Burhim.

Carlos zaczął poszukiwać w pamięci dawnych kontaktów. Tak, oczywiście, Dahi, jego przesympatyczny uczeń, który pojawiał się w klasie i znikał w zależności od poleceń ojca. Ale przede wszystkim Dahi, młodszy brat kobiety, którą kochał, jak nikogo innego w życiu. I choć Carlos próbował się przed tym powstrzymać, jego umysł znów zaczęło wypełniać marzenie, które nosił w sobie już tak długo, któremu poświęcił tyle nieprzespanych nocy, tyle chwil samotności odczuwanej nawet wtedy, gdy był między ludźmi, tyle dni oderwania od rzeczywistości: marzenie, żeby jeszcze raz zobaczyć Maimę.

– Znasz Dahiego?

– Oczywiście że znam. To mój towarzysz, mój brat, człowiek, którego najbardziej w życiu kochałem. Wiem, że był twoim uczniem, bo dużo mi o tobie opowiadał, ciągle mówił o tobie. Jako młody urwis bardzo cię kochał. Zdaje się, że któregoś dnia rozmawiałeś z nim o Federico Garcii Lorce i od tego czasu Dahi uczył się na pamięć wszystkich jego tekstów, które czytał. Jeśli go nagle uszczypnąłeś, odruchowo mówił jakiś wiersz Lorki, a szczególnie jeden, który często powtarzał: „O piątej po południu. Była dokładnie piąta po południu. Chłopiec przyniósł białe prześcieradło o piątej po południu52”.

– Mój Boże, jak on się miewa? Wciąż mieszka w Dakhli? Co z niego wyrosło?

Karim poczuł skurcz w gardle.

– Zginął podczas wojny. Kula, która go zabiła, była przeznaczona dla mnie, ale on zerwał się w chwili, kiedy nie powinien, i znalazł się między swoim życiem a moją śmiercią. Jak bohater. Taki, jakim był. Spokojny człowiek, który uwielbiał milczeć, ale jeszcze bardziej uwielbiał piękne słowa. – Karim, przepełniony silnymi emocjami, zamilkł na chwilę. – Uwierzysz, że kula przebiła mu serce o piątej po południu? Jestem przekonany, że choćby z tego powodu umierał szczęśliwy. Przysięgam ci, że widziałem uśmiech na jego twarzy, a dopiero potem pustkę, jaką śmierć zostawiła w jego oczach.

„Kosz z wapnem był na swoim miejscu o piątej po południu. Reszta była śmiercią i tylko śmiercią o piątej po południu”. Carlos poczuł, że po jego twarzy zaczynają płynąć łzy. Obraz martwego Dahiego był nie do zniesienia. Dzieciak, któremu ojciec chciał przekazać tradycję koczowników, żeby potrafił trwać przy swojej saharyjskiej tożsamości, szanować berberyjskie dziedzictwo, bronić swoich rodaków i chronić swoje kobiety… Ten dzieciak został zabity. Jego najzdolniejszy uczeń, najwrażliwszy na poezję, na historię, kulturę padł martwy od nieprzyjacielskiej kuli. Dziecko, które zawsze prowadziła za rękę jego piękna siostra, nie wędruje już u jej boku. Carlos chciał zadać tysiąc pytań, ale nie był w stanie otworzyć ust. Był szczęśliwy, że zamiast niego zrobił to Germán.

– A jego siostra… Wiesz coś o niej? Czy też…? – Nie odważył się dokończyć pytania ze strachu, że odpowiedź mogłaby zniszczyć jego przyjaciela. Bał się też spojrzeć na Carlosa, żeby sprawdzić, czy to pytanie go zraniło.

– Ta kula przebiła dwa serca: Dahiego i Maimy. Nigdy nie widziałem kobiety tak zrozpaczonej jak ona, kiedy zawiadomiono ją o śmierci brata. Od tej chwili całkiem zgasła, już nigdy nie wróciła do siebie. Wyszła za mąż za porządnego człowieka, szanowanego, zamożnego, z zasadami. Przenieśli się do Rabuni. Dobrze im się tam żyje. Jej syn chował się w dobrym środowisku. Wiem, że wyjeżdżał gdzieś na studia, chyba do Francji, przez jakiś czas był też w Mauretanii, ale wrócił, i z tego, co słyszałem, należy do młodych saharyjskich talentów. Nie wiem, czy będzie z tego powodu szczęśliwy, ale na pewno udało mu się uniknąć niefortunnego losu. Życie czasami źle postępuje z dobrymi ludźmi, tak jakby przeszkadzało mu ich dobro i jakby miało większe upodobanie do zła, którym przepełnione są inne osoby, niezasługujące nawet na to, żeby żyć.

Po słowach Karima w salonie domu Bouha zapadło głębokie milczenie, którego nikt nie umiał przerwać. Carlos próbował dostosować rytm oddechu do prędkości, z jaką w jego udręczonej głowie kotłowały się myśli. Oczywiście zaskoczyły go wszystkie wiadomości. „Przynajmniej żyje” – pomyślał.

Jego myśli przerwał w końcu głos Karima, brzmiący teraz zupełnie inaczej niż poprzednio.

– Ale kiedy indziej życie jakby odprawiało pokutę. Uświadamia sobie popełnione błędy i grzechy, zdaje sobie sprawę, że zachowało się jak niewdzięczny skurwysyn i rozumie, że musi naprawić wyrządzone krzywdy. I zaczyna nam usługiwać. Właśnie teraz, panowie, jest taki moment, że możemy zostać bardzo dobrze obsłużeni. Dahi uratował mi życie na froncie i może uratuje Laię nawet po śmierci.

Ten komentarz zaniepokoił Carlosa i Germána – bardziej niż resztę zgromadzonych, którzy wydawali się mieć wiedzę o jakichś szczegółach, których nie znali dwaj Hiszpanie. Carlos, wciąż poruszony i wytrącony z równowagi, mówił sobie, że po tym wszystkim, co usłyszał, nie zdziwi się, jeśli 9 065 000 kilometrów kwadratowych powierzchni Sahary okaże się – za sprawą przeznaczenia albo przypadku – obszarem całkiem małym.

„Świat jest taki malutki, a my upieramy się, żeby traktować go jako strasznie wielki” – powtarzał w myślach ulubione powiedzenie swego przyjaciela Sandra. Pomyślał też, że stracił już rozeznanie, czy to, co mu się wydaje, jest prawdą. Czarny Karim przyjrzał się kolejno twarzom trzech Hiszpanów i zaczął mówić.

– Nie uwierzycie, czego się dowiedziałem…

CZĘŚĆ TRZECIA

Latający dywan

∙ 27 ∙

Przygotowania do ślubu Selmy i Ayuba Alego wprowadziły obozy w Dakhli w prawdziwie świąteczny nastrój. Nikt nie mógł pozostać na uboczu. Oprócz Międzynarodowego Festiwalu Kina Saharyjskiego, który organizowano w obozach w Tindufie corocznie od 2003 roku, żadne wydarzenie nie skupiło na sobie ostatnio tylu oczekiwań. Oczekiwań, które zostały jeszcze wzmocnione pewnego dnia wcześnie rano, kiedy na horyzoncie zaczęła się rysować chmura pyłu na tle pustynnego tła w kolorze głębokiej ochry.

Orszak pana młodego zapowiadał się imponująco. Musiało w nim być ponad dziesięć wielbłądów, pół tuzina samochodów terenowych, cztery ciężarówki wypełnione sprzętem potrzebnym na uroczystość i spora część darów ślubnych dla szczęśliwej panny młodej. Razem z tym wszystkim przybywało prawdziwe widowisko: cztery kobiety wiozły bębny wykonane z drewna saharyjskiej akacji; nie zabrakło też bendiru – bardziej płaskiego instrumentu perkusyjnego z dwiema membranami – oraz tidnitu – gitary wykonanej z drewna i wielbłądziej skóry. Przybywali też tancerze – a szczególnie tancerki – którzy mieli poruszać się po piasku, swymi ciałami rysując w powietrzu figury geometryczne, popisując się elastycznością i giętkością. Śpiewacy znali pokaźny repertuar ludowych pieśni, poematów i wierszy poświęconych między innymi sprawie Saharyjczyków. Miały one być recytowane we wnętrzu jaimy podczas uroczystości, z pewnością z towarzyszeniem akompaniamentu charakterystycznych, gardłowych odgłosów wydawanych przez Saharyjki jako wyraz radości. Na wyraźną prośbę pana młodego śpiewacy byli też przygotowani do wykonania muzyki haul. Ten styl muzyczny uchodził za szczególnie wyrafinowany i cieszył się prestiżem nie tylko na Saharze, ale także w Mauretanii, na południu Algierii i w Mali. Słowa tych pieśni poruszały tematy tak odmienne jak miłość, wojna, ziemia czy uroda panny młodej.

Przybywali też magowie i rzemieślnicy. Zadanie tych ostatnich polegało na tym, by w dniach poprzedzających ceremonię i w trakcie samych obchodów tworzyć maleńkie dzieła sztuki z drewna, skóry, koziej i wielbłądziej sierści, barwionej kości słoniowej, gliny i miedzi. Saharyjska sztuka miniatury była niezwykle zaawansowana. Artyści tworzyli biżuterię, narzędzia domowe, ozdoby, maleńkie kuferki, puzderka i poduszeczki ze skóry zdobionej rozmaitymi rysunkami. Takie poduszki nazywano asarmi i cieszyły się szczególnie dużym popytem.

Zaraz po przybyciu część uczestników orszaku zajęła się wznoszeniem małych namiotów. Jeden z nich, największy, był przeznaczony dla kucharzy: pan młody już na kilka miesięcy przed ślubem musiał zadbać o to, żeby podczas uroczystości nie zabrakło najwykwintniejszych dań, jakie zna saharyjska kultura kulinarna – tidguit i tichtar – uważanych za najcenniejsze, jakimi można podjąć gości. Niegdyś traktowano je jako dobrą i skuteczną zapłatę dla możnych, których przychodziło prosić o przysługę. Według tradycji po poderżnięciu gardła wielbłądowi jego mięso rozdzielano między rodziny mieszkające w okolicznych namiotach. Każda z nich miała otrzymaną porcję pokroić w paski i oddzielić tłuszcz od mięsa. Następnie suszono mięso na słońcu i chowano do worków. W ten sposób powstawał tichtar. Tidguit natomiast otrzymywano, gotując wysuszone mięso przez długi czas w garnku z niewielką ilością wody. Następnie ucierano je aż do otrzymania zwartej masy, do której dodawano nieco otrzymanego poprzednio rosołu. W zależności od upodobań potrawę doprawiano większą lub mniejszą ilością tłuszczu. Były to najbardziej tradycyjne metody przerabiania i konserwowania mięsa. Aby było ono naprawdę soczyste i delikatne, cały proces musiał trwać miesiącami. Inni kucharze byli ekspertami od przygotowywania tbija, dania przyrządzonego z najlepszego mięsa, zarówno wielbłądziego, jak i z różnych gatunków bydła hodowlanego. Szczegóły receptury zmieniały się zależnie od tego, czy potrawa była przygotowywana dla mężczyzn czy dla kobiet: mięso łopatki i goleni pojawiało się na talerzach mężczyzn, podczas gdy mostek i żeberka trafiały do glinianych miseczek przeznaczonych dla kobiet.

Nowe konstrukcje wznoszono obok tej, którą zmontowała już rodzina panny młodej, żeby przyjąć tam weselników. Podłogę i ściany większości z nich pokrywały piękne dywany i tkaniny. Niektóre z dywanów stanowiły część daru ślubnego przywiezionego przez pana młodego i przeznaczonego do wspólnego gospodarstwa domowego nowożeńców.

Wszyscy okazywali szczerą radość z powodu dawno oczekiwanej wizyty – wszyscy oprócz Lai. Wiedziała, że teraz dosięgnie ją kara. Nie potrafiła opanować drżenia na myśl o zbliżającym się powrocie Hamida i Ahmeda. Jej ciało wciąż jeszcze pamiętało pozbawioną miary wściekłość, z jaką Ahmed kazał jej zapłacić za przestępstwo, czyli próbę ucieczki. Kiedy o tym myślała, jej serce przyspieszało i czuła ukłucie bólu, jak to się często działo od czasu, gdy znów zamieszkała w obozie dla uchodźców. Może ze względu na przesąd, może ze strachu albo po prostu z ostrożności owinęła przegub bransoletką, którą poprzedniego dnia podarował jej miejscowy czarownik. Czy to przypadkiem, czy za sprawą magii, metoda okazała się skuteczna. Choć raz w ciągu ostatnich miesięcy życie pozwoliło jej odetchnąć. Miała szczęście: ponieważ czarownik wskazał na nią jako na idealną wasir, Selma uparła się, żeby mieć Laię blisko, najwyżej kilka metrów od siebie, a odległość ta mogła się skrócić do centymetrów, jeśli takie byłoby życzenie panny młodej. Laia nie mogła zrozumieć tej potrzeby bliskości, ale postanowiła skorzystać z niej dla uniknięcia – a przynajmniej opóźnienia – ponownego spotkania z bratem Selmy. Ceną za to była konieczność znoszenia słowotoku panny młodej, która sprawiała wrażenie, że zażyła jakiś narkotyk, który rozwiązał jej język.

– A wiesz, że w czasach młodości mamy, zanim mieszkaliśmy w obozie dla uchodźców, kobiety saharyjskie wychodziły za mąż, kiedy miały dziesięć lat? – spytała.

Laia wiedziała, że chociaż ta opinia jest przesadzona, bo nie dotyczyło to wszystkich dziewcząt, nie jest całkiem błędna: w większości rodzin saharyjskich uważano, że wiek czternastu lat jest już dość późny dla kobiety, żeby podjąć odpowiedzialność za gospodarstwo domowe i założyć własną rodzinę. Dziewczynki wychodziły za mąż przed pierwszą miesiączką, bo najważniejsze było, żeby umiały zajmować się domem, piec chleb, opiekować się braćmi… bez względu na to, czy chodzi o kobietę, czy jeszcze o dziecko.

– Matka mi opowiadała, że utrzymywali stosunki seksualne od pierwszej nocy. Nie miało znaczenia, w jakim była wieku ani że nie mogła mieć dzieci, bo nie miała jeszcze wtedy okresu. Sama powiedz.

Laia słuchała jej jak nadawanej przez radio audycji, która nie bardzo ją interesowała, choć próbowała to ukryć. Teraz sprawy wyglądały inaczej, chociaż w dalszym ciągu unikanie zamążpójścia oznaczało w społeczności saharyjskiej poważne wykroczenie. Kobieta nie może zostać starą panną, wyraźnie mówiły o tym reguły islamu: kobieta bezdzietna jest jak osoba, która niczego nie posiada.

– W dzień twojego ślubu zostają ci wybaczone wszystkie grzechy, tak jakbyś zaczynała nowe życie – nie przestawała mówić Selma. – I tak właśnie będzie ze mną. – Ściszyła głos i zbliżyła się do swojej słuchaczki. – Ty też powinnaś pomyśleć o tym samym. Czas szybko mija. Sytuacja bardzo się zmieniła od czasów Nadiry, ale są rzeczy, które nie podlegają aż takim przeobrażeniom. Mówię ci o tym, bo cię kocham i martwię się o ciebie… Zresztą nie ja jedna: wiem, że ojciec też dużo czasu poświęcił na rozmyślania i szykuje dla ciebie niespodziankę.

To oświadczenie nawet nie zdołało przestraszyć Lai: i tak była już martwa, więc nie miało dla niej znaczenia, co z nią zrobią. Przez chwilę zastanawiała się, co Selma może wiedzieć o miłości, o kochaniu innych i martwieniu się o nich. Ale nie potrafiła jej nienawidzić, nie czuła się do tego zdolna, odczuwała nawet wobec niej pewną czułość. Po chwili jej „siostra” zmieniła już temat i teraz paplała coś o swoim pierwszym dziecku i o uroczystości akika – czyli święcie imienia, które obchodzi się siedem dni po narodzinach i któremu towarzyszy specjalny rytuał. W trakcie tego święta rodziny matki oraz małżonka wybierają siedem imion, które zapisuje się na siedmiu patyczkach, przekazywanych matce, dokonującej wyboru. Matka wybiera trzy razy, z czego trzeci wybór jest już ostateczny.

– Ale ja już wybrałam imię: jeśli będzie dziewczynka, nazwę ją Zuenuha. – W języku hassanija oznaczało to „mała piękność”. – A jeśli chłopiec, otrzyma imię Leoyad. – To imię z kolei nosiła góra na Saharze Zachodniej, należąca teraz do Maroka. – Rozmawiałam o tym z Ayubem, on się ze mną zgadza. Śliczne imiona, prawda?

Na szczęście Laia nie musiała wyrażać swojej opinii: od głównego wejścia do jaimy zaczęły nagle dobiegać odgłosy radości. Nadeszła pora odwiedzin i obowiązkiem panny młodej było udzielić gościom zgody na wizytę. Selma przyjęła odwiedziny grupy kobiet, wśród których znajdowała się ta najbardziej oczekiwana, czyli m’alma – osoba odpowiedzialna za to, by upleść pannie młodej warkocze, ufarbować je henną i skropić je najwykwintniejszymi perfumami dostępnymi w okolicy. Kobieta przyniosła ze sobą dużą skrzynkę z wielbłądziej skóry, ozdobioną skórzanymi pasami i ćwiekami i kryjącą w sobie najbardziej pożądane sekrety kobiecej urody. Niczego nie mogło zabraknąć przyszłej żonie Ayuba Alego: olejków o tysiącu wszelakich zapachów zamkniętych w kryształowych buteleczkach, kremów o różnych teksturach, z których każdy przeznaczony był do uszlachetnienia i upiększenia innej części ciała i spowicia jej trudnym do zapomnienia zapachem, produktów kosmetycznych, w których sekretnej formule zawarte były tajemnice lśniącej skóry, niezapomnianego spojrzenia albo włosów jak marzenie. Wszystko było darem bardziej niż szczodrego pana młodego, który wybrał m’almę spośród najszlachetniejszych kobiet całego Rabuni. Obok niej – i na czele całej grupy – znajdowała się matka pana młodego.

– Jak się miewa najpiękniejsza panna młoda na całej pustyni? – Jej głos był słodki, uwodzicielski i tak delikatny, że wydawał się pochodzić od wiejącego wiatru.

Laia słyszała już, jak opowiadano Selmie o tej kobiecie. Wiedziała, że otaczano ją szacunkiem za działania na rzecz saharyjskich kobiet, że zrobiła wiele na rzecz ich wykształcenia, obrony praw i swobód, dla ich godności i docenienia trudnej roli w społeczności saharyjskiej. To na jej prośbę w przybyłym właśnie orszaku znalazła się grupa słuchaczek Szkoły Kobiet w Dakhli, gdzie kobiety saharyjskie uczone były rozmaitych zawodów i umiejętności pozwalających wyjść poza rolę matki i żony w obozie dla uchodźców. Słuchaczki szkoły stawały się nauczycielkami, krawcowymi, pielęgniarkami, urzędniczkami… W każdym razie Laia nie robiła sobie złudzeń. Ta kobieta była tylko kolejnym pustynnym mirażem: dużo sloganów i wiele żądań wolności, ale nazajutrz gotowa będzie złączyć się więzami rodzinnymi z ludźmi, którzy ją, Laię, trzymają jako hartani.

Matka Ayuba ubrana była w piękną melfę koloru fuksji, przetykaną błyszczącą, złotawą nicią wplecioną w tkaninę. Na nogach miała śliczne obuwie z białego jedwabiu, a na obu ramionach proste bransolety. Jedynym elementem luksusu w jej stroju był spektakularny naszyjnik z białej kości słoniowej elegancko opadający na pierś.

Panna młoda wyciągnęła ramiona w kierunku przyszłej teściowej.

– Umac! – pozdrowiła ją słowem oznaczającym matkę. Tak właśnie na znak szacunku nazywało ją wiele młodych dziewcząt, które przybyły wraz z nią. – Jestem zdenerwowana… bardzo zdenerwowana i chciałabym zobaczyć mojego narzeczonego. Co ci przekazał? Jak się miewa?

– Przystojniejszy i bardziej rozmarzony niż zwykle. Nie słyszysz tego rejwachu, jaki urządzili młodzi na zewnątrz? Na szczęście mój syn jest do szaleństwa zakochany w tobie, więc choćby z tego powodu uśmiecha się do was fortuna: macie w rękach bogactwo, które dla wielu ludzi pozostaje niedostępne, dar niebios, który mało kto dostaje, choćby strawił wiele lat na jego poszukiwanie. Jak dobrze wiesz, czasem tak się zdarza.

Te słowa sprawiły, że Laia instynktownie podniosła głowę: to samo mówił Germán w „Amrouku”. Nie potrafiła uniknąć myśli o Juliu, o darze, którym i oni oboje mogli się cieszyć, zanim Ahmed i Hamid pojawili się w domu w Huesca. To wspomnienie ją zabolało, jak zawsze, kiedy stawał jej przed oczami obraz mężczyzny, którego kochała: niezależnie od tego, co jej mówił, na pewno w końcu straci nadzieję i zapomni o niej. Porzuci ją, uwięzioną przez pustynię. I znów głos przybyłej przed chwilą kobiety przerwał jej myśli. W pewnym sensie była jej za to wdzięczna.

– Przedstawisz mi swoje towarzyszki? – spytała matka Ayuba. – Widzę, że otoczyłaś się pięknymi kobietami.

Selma spełniła życzenie przyszłej teściowej, prezentując kolejno wszystkie dziewczyny, aż przyszła kolej na Laię. Wśród śmiechów przyjaciółek panna młoda przedstawiła ją jako wasir.

– Ona jest jak moja siostra, od zawsze ze mną mieszkała, oprócz kilku lat, kiedy uczyła się w Hiszpanii. – Przez chwilę hartani zastanawiała się, czy Selma rzeczywiście tak myśli. Czy ojciec naprawdę wbił jej do głowy, że „siostra” wyjechała „na naukę”, a potem z własnej woli wróciła? Czy w to wierzyła? – Wróciła kilka miesięcy temu, tak jak wszyscy Saharyjczycy wracają na naszą ziemię, na której się urodziliśmy. – Rzuciła jej czułe spojrzenie. – Ma na imię Laia.

– Bardzo się cieszę, Laio – powiedziała Umac, podczas gdy Laia ograniczyła się do swego rodzaju ukłonu z udziałem ciała i głowy. – Byłabym zachwycona, gdybyś mi opowiedziała o Hiszpanii, tej pięknej krainie… – zawiesiła głos, przedłużając nieco milczenie – i wspaniałych ludziach.

W tym momencie wisząca u wejścia kotara pełniąca funkcję drzwi rozsunęła się. Tym razem w progu stanął Ahmed i poprosił o pozwolenie na wejście.

– Chyba nie możesz tu być, bracie – rzuciła, śmiejąc się, Selma. – Nie wiem, czy tradycja na to pozwala.

– To twój narzeczony mógłby mieć z tym problemy. Zakładam, że twoje towarzyszki już wiedzą, gdzie mają cię ukryć, żeby Ayub mógł cię szukać, jak nakazuje mu tradycja, prawda? – odpowiedział pośród nerwowych śmiechów przyjaciółek Selmy. Niektóre z nich były najwyraźniej zachwycone obecnością mężczyzny. Ahmed próbował przestraszyć spojrzeniem Laię. – Nie przygotujesz naszym wyjątkowym gościom herbaty? Wyjechałem na parę dni i widzę, że w tym czasie nastąpiły wielkie zmiany – powiedział, nie przestając się uśmiechać.

– Kochany Ahmedzie – wtrąciła się matka Ayuba, mając nadzieję na pozyskanie sympatii przyszłej synowej – chciałabym dzisiaj zarządzać uroczystością al-qiam, oczywiście o ile moja ukochana Selma się na to zgodzi. To będzie dla mnie ogromna przyjemność, jeśli pozwolicie mi pokierować ostatnim rytuałem z udziałem Selmy jako panny. Nie możesz mi tego odmówić. – Rzeczywiście tak było: nie mógł. Matka Ayuba łączyła w sobie dokładnie wszystkie cechy, które były potrzebne, żeby pokierować tak szczególnym rytuałem: była elokwentna, a jej wybitna uroda i sposób bycia znamionowały dobre wychowanie, znajomość sztuki i poezji, a także pochodzenie z rodziny z wyższymi aspiracjami. Czegóż jeszcze można było sobie zażyczyć?

– Moja pani, na pewno nie mogę tego odmówić. Wydaje mi się, że to z pani strony nie tylko wspaniały gest, ale dodatkowe ułatwienie dla mnie. Dziewczyna będzie mogła pójść ze mną, potrzebuję, żeby mi pomogła przy pewnej pracy – rzucił od niechcenia, wykonując ruch w kierunku Lai. A jednak Umac go powstrzymała.

– Muszę znów nadużyć twojej gościnności – odrzekła szybko. – Twoja siostra powiedziała mi, że Laia wróciła niedawno z Hiszpanii. Jeśli nie miałbyś nic przeciwko temu, byłabym zachwycona, gdyby mogła mi przekazać najświeższe wiadomości o różnych sprawach, które mnie interesują.

Selma stanęła obok niej i dodała:

– A poza tym, bracie, Laia jest moją wasir, wyznaczoną przez samego czarownika i nie pozwolę, żebyś zniszczył moją szczęśliwą, ślubną gwiazdę, zabierając ją ode mnie.

Na twarzy Ahmeda pojawił się wymuszony grymas, trochę zniekształcony przez napięcie widoczne po lewej stronie. Nie bawiła go ta nieoczekiwana sytuacja: kobiety zmówiły się, żeby odrzucić jego polecenia, ale wiedział, że w tak ważnej dla jego siostry chwili nie może odmówić im tych zachcianek. Nie był na tyle szalony, żeby na coś takiego się porwać. Ahmed zwykł bardzo precyzyjnie ważyć konsekwencje swoich czynów i jak dotąd okazywało się to korzystne. Bieżące porachunki musiały poczekać.

– Wasze życzenia są dla mnie rozkazem – powiedział, kierując się do wyjścia z jaimy, wcześniej jeszcze rzuciwszy znaczące spojrzenie Lai. Zrozumiała je jako zapowiedź dalszego ciągu i wiedziała, że nie będą to przyjemne chwile. – Zobaczymy się później. Będę z panem młodym i z jego orszakiem, gdzie może lepiej mnie przyjmą. – Bawił się, licząc na chór westchnień i lamentów ze strony przynajmniej niektórych przyjaciółek siostry, i nie zawiódł się. – Nie przejmujcie się, wystarczy czasu na wszystko. To tylko kwestia cierpliwości, jak zawsze w życiu.

Kiedy w końcu wyszedł z namiotu, Laia odzyskała oddech. Przynajmniej do chwili, kiedy jej spojrzenie skrzyżowało się ze wzrokiem przyszłej teściowej Selmy. Ich oczy spotkały się na moment – wystarczająco długi, żeby Laia zrozumiała, że aura tajemnicy otaczająca tę kobietę nie wzięła się z niczego. Niepokoiło ją to spojrzenie, bo nie wiedziała, co się za nim kryje. A coś musiało się kryć. Nie miała co do tego żadnych wątpliwości.

∙ 28 ∙

To, co mówił im Czarny Karim, dotyczyło oczekiwanego spotkania. W zasadzie mówił o wielu rzeczach, ale ta sprawa – przynajmniej w przypadku Carlosa – zdominowała całą resztę. Nie potrafił już się skupić na rozmowie o wielogodzinnej podróży przez pustynię ani o planie ucieczki opartym na skomplikowanym łańcuchu przysług świadczonych przez kolejnych przyjaciół, tworzących wyimaginowaną linię łączącą trzy różne obozy uchodźców. Nie potrafił z uwagą słuchać rozważań o lotnisku w Algierze jako terytorium krajowym, niepodlegającym kontroli policji saharyjskiej. O szczególnym typie wizy, którą Laia miała otrzymać dzięki staraniom Mayki i Luisa w ambasadzie hiszpańskiej w Algierii. O konieczności zachowania przez cały czas operacji spokoju, o potrzebie opanowania i nieoglądaniu się za siebie, niezależnie od tego, co będzie się dziać za plecami. Ani o przeszkodach piętrzonych przez niektórych ludzi związanych z Frontem Polisario. Maima. Te pięć liter ułożonych w szczególnym porządku wprawiło Carlosa w stan najgłębszego autyzmu.

Czuł się niepewnie. Po trzydziestu pięciu latach miał ją znów zobaczyć, usłyszeć jej głos, spojrzeć na jej uśmiech, na ciepłe spojrzenie, na spokojne piękno egzotycznych rysów. Spotkać się ponownie po ponad trzech dekadach z kobietą, którą kochał, i której ani serce, ani rozum nigdy nie zapomniały… Nagle poczuł lęk. A jeśli mimo tej przemożnej chęci spotkania górę weźmie rozczarowanie? Jeśli spotkanie z Maimą przyniesie mu takie samo uczucie obcości jak spacer po latach ulicami Villa Cisneros? A jeśli ona się tak poczuje? Nie był gotów, żeby stawić czoła ewentualnemu rozczarowaniu. I nie chciał tego. Przez lata malował w swoich marzeniach idylliczny obraz tego spotkania i teraz kaprys losu zmuszał go do rezygnacji z tej wizji. Nie potrafił ukryć, że zaczyna się bardzo denerwować.

– Co się z tobą dzieje, przyjacielu? – zapytał go Bouh. Widział trzęsące się dłonie Carlosa. Prawdę mówiąc, spodziewał się innej reakcji. – Czy nie pragnąłeś właśnie tego? Przecież mój brat Karim właśnie wręcza ci klucz do wyciągnięcia dziewczyny z obozu… To nerwy czy strach? – spytał, siląc się na żart.

– Wiem, co się z nim dzieje – wtrącił się Karim.

W jego pojęciu życie było jak wielki diabelski młyn, na którym siedzą wszyscy. Jeśli ma się szczęście, jazda trwa długo i ma wiele przystanków. W takich przypadkach jest całkiem normalne, że na tym czy innym postoju znów stykamy się z osobą, która kiedyś zajmowała w naszym życiu szczególne miejsce, i cały świat zaczyna się kręcić wokół niej. Karim uśmiechnął się do Carlosa, rozumiejąc doskonale jego obawy. Ale wiedział też, że lepiej będzie je zignorować.

– Uspokój się – powiedział. – Nie masz czego się bać, a tym bardziej wstydzić.

Carlos poczuł wyrzuty sumienia. Jak mógł dopuścić do tego, że niepewność poprzedzająca spotkanie z kobietą, którą nauczył się kochać, przesłoniła myśl o możliwym ocaleniu Lai – wielkiej miłości jego syna? Obwiniał się o to, ale nie był w stanie zdobyć się na skruchę. Taka możliwość nie istniała: perspektywa spotkania Maimy spowodowała, że całkiem stracił kontrolę nad myślami i uczuciami. Nie potrafił tego uniknąć. Po raz kolejny życie go przerosło.

Germán uśmiechnął się, widząc na twarzy przyjaciela rumieniec jak u nastolatka. Powtarzał sobie, że każdy ma prawo i do wspomnień, i do lęków, które one budzą. Czy ktokolwiek może to prawo kwestionować? Stanął w obronie przyjaciela.

– Zostawcie go w spokoju. I tak ma już dość zmartwień.

– Człowiekowi wydaje się, że dobrze strzeże swoich sekretów, a potem okazuje się, że pół świata o nich mówi – powiedział Carlos, próbując wyjść z niezręcznej sytuacji. Jednocześnie był nieskończenie wdzięczny losowi, że właśnie ta kobieta znalazła się na jego drodze.

– Życie to gra. Trzeba tylko przesuwać pionki i zawsze jakiś wynik się osiągnie. A w końcu wszystko idzie gładko. Zawsze jest tak samo – zawyrokował Karim, po czym włożył dłoń do kieszeni spodni, skąd od dłuższej chwili dobiegał dźwięk telefonu komórkowego. Kiedy Karim zobaczył numer osoby dzwoniącej, uśmiechnął się. Popatrzył na Carlosa.

∙ 29 ∙

Uśmiech, który jej przesłała, utwierdził ją w tych obawach. Blask oczu kobiety coś skrywał, ale Laia nie potrafiła zgadnąć, co takiego mogło się chować za zasłoną urody i przyjaznego zachowania. Jej słowa, jej mimika – coś w sobie kryły. Mogła to wyczuć. Za każdym razem, kiedy dziewczyna odnajdywała ją wzrokiem, podejrzenia potwierdzały się.

– Selma, kochanie – odezwała się w końcu dama. – Napijmy się wszystkie razem herbaty, a potem zostawimy cię w rękach m’almy. Te kobiety – powiedziała, wskazując otaczającą je grupę – też pragną podarować ci coś szczególnego, wykonanego własnoręcznie. To są najbardziej zaawansowane uczestniczki warsztatów tkackich – wyjaśniła, a w tym czasie cztery młode dziewczyny, najwyraźniej ogromnie onieśmielone, ułożyły u stóp panny młodej sześć dywanów. Cztery z tych tkanin były wielkich rozmiarów: miały zdobić podłogę rodzinnej jaimy Selmy i Ayuba Alego. Dwie pozostałe, utrzymane w tonacji czerwono-zielonej, przeznaczone były do modlitwy.

Laia zbliżyła się, podziwiając jakość wykonania dywanów. Wzdrygnęła się, kiedy podeszła do niej matka pana młodego.

– Chciałabyś obejrzeć warsztat szkolny, w którym robimy takie dywany? Jestem pewna, że wiele rzeczy by ci się tam spodobało. Kto wie, może zechciałabyś z nami współpracować? Chcesz tam ze mną pójść? – Powiedziała to dość stanowczym głosem, może odrobinę zbyt głośno. – Selma, kochanie, nie będziesz miała za złe, prawda? Chciałabym, żeby mi opowiedziała o Hiszpanii, a później, kiedy już się zaczną przygotowania do ślubu i uroczystości, pewnie nie będzie na to czasu.

Zajęta zabiegami m’almy, Selma zapomniała o radach czarownika: jeśli matka jej przyszłego męża chciała spędzić chwilę z jej wasir… cóż, niech tak będzie. Laia i jej przewodniczka wsiadły do nowiutkiego, czarnego land rovera o przyciemnionej tylnej szybie. Auto było większe niż inne tego typu pojazdy, które można było zobaczyć w tamtej okolicy. Matka Ayuba siadła na miejscu kierowcy. Kluczyki tkwiły już w stacyjce, co było dość niezwykłe jak na obóz dla uchodźców, gdzie zwykle obawiano się, że do samochodu w każdej chwili mogą dobrać się dzieci. Wciąż milcząca Laia usiadła na fotelu obok kierowcy, a dwie dziewczyny – najwyżej trzynasto- lub czternastoletnie – usadowiły się z tyłu, po czym oddały się ożywionej rozmowie w języku hassanija.

– Nie zajmie nam to dużo czasu. Godzinę albo trochę więcej. Jeśli będziesz miała ochotę, możemy coś zjeść w pobliżu szkoły. – Kobieta zdawała się wyczuwać niepokój, jaki te plany wzbudziły w Lai. – Nie bój się. Nie musimy się spieszyć z powrotem – powiedziała. – W końcu głównymi bohaterami uroczystości są mój syn i Selma, a do ślubu zostało jeszcze parę dni. Należymy do zaproszonych gości, niektórzy są w to wszystko bardziej zaangażowani, inni mniej, ale tak czy inaczej jesteśmy gośćmi. Planowane są trzy dni obchodów, ale chyba się nie pomylę, jeśli powiem, że pewnie będzie ich więcej. W moim przypadku uroczystości trwały siedem dni. Kompletne szaleństwo, słowo daję.

W trakcie jazdy Laia mówiła niewiele, ograniczała się do patrzenia przez okna samochodu i podziwiania bezmiaru pustyni. Nie rozumiała tak głębokiego zainteresowania jej osobą, wykazywanego przez towarzyszącą jej kobietę. Nie pojmowała, czego może od niej chcieć, ale postanowiła dłużej się nad tym nie zastanawiać. Dzięki niej oddalała się od Dakhli, a tym samym od zagrożenia, które wciąż czyhało ze strony Ahmeda. Cieszyła się, że od tamtego miejsca dzieli ją coraz większa odległość, chociaż znalazła się w towarzystwie nieznajomych. Może zresztą właśnie dlatego czuła się pewniej i bezpieczniej. Często się zdarza, że osoby nieznane są dla nas milsze niż bliscy, nawet krewni. Być może dzięki temu ludzkość jeszcze istnieje i świat nadal trwa. Wkroczenie nieznajomych w czyjeś życie może czasem stać się jedynym – i najpewniejszym – źródłem nadziei.

Do uszu Lai znów dotarł głos kobiety, zagłuszając jej własne rozważania. Sądząc po intonacji, matka Ayuba coś recytowała.

– „Ani ty, ani ja nie jesteśmy gotowi, aby się spotkać. Ty… przecież wiesz… Kocham go bardzo! Idź dalej swoją drogą. Na dłoniach mam dziury po gwoździach. Czyż nie widzisz, że krwawię? Nie oglądaj się wstecz, podążaj za mną i módl się tak jak ja do św. Kajetana, bo ani ty, ani ja nie jesteśmy gotowi, aby się zbliżyć”53.

Kiedy skończyła recytować – głosem jeszcze słodszym niż zwykle – popatrzyła zdziwiona na swoją pasażerkę, która od kilkunastu sekund zadawała sobie pytanie, czy ta kobieta przypadkiem nie oszalała.

– Nie powiesz mi chyba, że tego nie znasz – odezwała się zdezorientowana. Milczenie Lai potwierdziło jej podejrzenia. – Ależ dziecko, przecież mieszkałaś w Hiszpanii, prawda?

Laia popatrzyła na nią jak na osobę niespełna rozumu. O czym ona mówi? Co to ma wspólnego z pobytem w Hiszpanii?

Jej myśli znów zostały przerwane, tym razem przez śmiechy dwóch dziewcząt, które podróżowały razem z nimi. Śmiały się jak dzieci, zasłaniając usta dłońmi, z potrzeby dyskrecji albo ze wstydu.

– Są słodkie – skomentowała matka Ayuba, spoglądając na nie w tylnym lusterku. – Saltana i Asuha. Gdybyś je widziała rok temu, nie poznałabyś ich. Saltana była prawie niewidoma, kiedy jej ojciec, przyjaciel mojego syna, przyszedł do mnie. Był zdesperowany, płakał jak dziecko: prawdopodobnie dziewczynka zażyła niewłaściwe lekarstwo. Nie tylko straciła wzrok, ale na dodatek stopniowo zanikały jej mięśnie. Ledwo reagowały na polecenia mózgu. Była dzieckiem zamkniętym w ciele stuletniej kobiety. Prawie nie mogła chodzić ani się podnosić, utrzymanie szklanki z wodą było wielkim wyczynem, ledwo potrafiła mrugać powiekami. Dzięki mojej organizacji udało nam się ją uratować, doprowadzić do wyzdrowienia. Teraz musi tylko nosić okulary. Nie przestaje się śmiać. Niedługo skończy roczny kurs w warsztacie krawieckim, ale potem mam zamiar ją namówić, żeby została u nas w szkole informatycznej. Jest naprawdę aniołem, a zawsze jest dobrze mieć przy sobie kogoś takiego – powiedziała z czułym uśmiechem.

– Historia Asuhy jest jeszcze bardziej niesamowita. Została sprzedana pewnej saharyjskiej rodzinie.

Na dźwięk tych słów Laia poruszyła się niespokojnie na swoim fotelu. Natychmiast obudziła się w niej czujność, a całe ciało zalała fala gorąca. Laia poczuła, że jej twarz niemalże stanęła w płomieniach.

– Pochodzi z Mauretanii. Kiedy ojciec uzgodnił małżeństwo córki, która miała wtedy sześć lat, z mężczyzną o czterdzieści lat od niej starszym, matka postanowiła podarować ją kobiecie mieszkającej w obozie uchodźców w Auserd. Znała ją i wiedziała, że tamta rodzina nie jest zła. Matka musiała wybierać: albo zrobi z córki niewolnicę seksualną, albo odda ją jako sługę tamtej rodzinie na Saharze. Na szczęście nie został zrealizowany żaden z tych pomysłów: z obozu w Auserd skontaktowano się z jednym z naszych domów dla kobiet i wszystko zostało załatwione. – Zrobiła przerwę, żeby upić łyk wody z plastikowej butelki, którą potem podała Lai. Ta zaś przyjęła ją z wdzięcznością, bo od paru minut miała kompletnie wyschnięte gardło. – Uwierz mi, każdy, kto ją widział rok temu, dziś by jej nie poznał.

– Gdyby mnie pani widziała rok temu, też by mnie pani dziś nie poznała.

Laia pożałowała tych słów, zanim jeszcze skończyła je wypowiadać. Nie była w stanie zrozumieć, jak mogła rozluźnić się do tego stopnia, żeby niemal bezmyślnie rzucić ten komentarz. Gdyby mogła, wymierzyłaby sama sobie siarczysty policzek. Obwiniała się, że postąpiła tak nierozsądnie. Przecież ta kobieta była matką przyszłego męża Selmy i samo to nie pozwalało mieć do niej nadmiernego zaufania, mimo że zachowywała się tak sympatycznie i od pierwszej chwili podejmowała wysiłki, żeby się z nią zaprzyjaźnić. Wiedziała, że powinna w jakiś sposób naprawić błąd, i to jak najszybciej, ale nie wiedziała jak. Postanowiła powiedzieć coś jeszcze, tym razem zachowując większą ostrożność.

– Chodzi mi o to, że życie ludzi bardzo się zmienia i najczęściej nie da się na to nic poradzić. Dziś się jest tutaj, a jutro w jakimś innym miejscu, dalekim od wymarzonego.

Nie była przekonana, czy udało się cokolwiek wyjaśnić. Postanowiła napić się jeszcze trochę wody, głównie po to, żeby uzasadnić fakt, że ma zamknięte usta.

– Niezależnie od tego, jak gorzkie może ci się wydawać życie, zawsze możesz, jeśli tylko zechcesz, odejść daleko od miejsca, w którym się urodziłaś.

Laia nie miała zamiaru odpowiadać, nie chciała popełnić tego samego błędu co przed chwilą, podobnej niedyskrecji. Ale nie zgadzała się z tymi słowami. A zresztą, nawet gdyby chciała coś powiedzieć… Jej rozmówczyni wyciągnęła telefon komórkowy i zaczęła wybierać jakiś numer. Z uśmiechem na twarzy odbyła krótką rozmowę, mówiąc pełnym czułości, życzliwym głosem.

– Tak, już dojeżdżamy… Bardzo dobrze. Nie spóźnijcie się, czekam na was… Ja też tego chcę. To będzie szczególny dzień.

Laia pomyślała, że chodzi pewnie o jakichś nowych gości weselnych i zadała sobie pytanie, dlaczego w tak wyjątkowej chwili matka Ayuba postanowiła pokazać jej szkołę zawodową dla kobiet. Musiała być z niej bardzo dumna, ale czy nie mogła wybrać innej okazji niż najgorętszy okres przygotowań do ślubu własnego syna? I czemu właśnie jej chciała pokazać to miejsce? Pomyślała o jakiejś ewentualnej ofercie pracy. Nie bardzo sobie wyobrażała, że miałaby tkać dywany, ale w końcu jakiś czas temu nie była w stanie nawet pomyśleć, że mogłaby się znów znaleźć na środku pustyni, a właśnie tam wylądowała. Może jej rozmówczyni właśnie to miała na myśli, mówiąc o oddalaniu się od miejsca urodzenia. W jej głowie zrodziła się kolejna myśl: mimo deklarowanego zainteresowania Hiszpanią matka Ayuba nie zrobiła żadnej aluzji do tego kraju, z wyjątkiem tych paru dziwnych linijek wiersza.

– Głodna jesteś? – Laia usłyszała pytanie, a chwilę potem jego hassanijską wersję skierowaną do Saltany i Asuhy. Dziewczyny odpowiedziały twierdząco i znów się zaśmiały, jakby była to jedyna rzecz, którą umiały w życiu robić. – Jesteśmy już blisko. Dojedziemy za pięć minut.

Ale Laia wcale nie miała ochoty na jedzenie. Apetyt opuścił ją, kiedy zobaczyła telefon. Od tego momentu miała głowę zajętą tylko jedną myślą: jak przejąć aparat i zadzwonić do Julia? Musiała spróbować. Luis już jej wspominał, że hiszpańskie telefony komórkowe nie działają w obozach dla uchodźców, ale telefon tej kobiety nie miał hiszpańskiej karty. Laia była pewna, że Julio przez cały czas ma włączoną komórkę, bo może się spodziewać ponownego telefonu, podobnie jak przy okazji wizyty wolontariusza. Skupiła całą swoją energię na tej sprawie. Nie wiedziała jeszcze jak, ale była gotowa zaryzykować życie, żeby osiągnąć cel.

– Bardzo się cieszę, że poznasz to miejsce – powiedziała kobieta, parkując samochód przy głównym wejściu do szkoły. – Jeśli będziesz chciała, te drzwi będą dla ciebie zawsze otwarte. Mamy tu także kurs informatyki… Nigdy nie wiadomo, co się może wydarzyć w takim miejscu. Wiesz, że obóz imienia 27 Lutego, nieopodal Rabuni, pierwotnie był szkołą dla kobiet, a teraz mieszkają tam nawet członkowie rządu SARD?

Laia słyszała co nieco o tamtym obozie. Znajdował się blisko Rabuni i był najmniejszy spośród obozów w Tindufie, a na dodatek jedyny, do którego doprowadzono elektryczność. Kiedy wysiadały z terenówki i szły do budynku wzniesionego z suszonych cegieł, jej przewodniczka wciąż mówiła o tym, jak szczególne znaczenie ma dla niej szkoła dla kobiet.

– Jedna z uczennic tamtej szkoły powiedziała mi coś, czego nigdy nie zapomnę: „Tutaj uczymy się alfabetu wolności”. I wcale nie przesadziła – dodała.

Wyglądało na to, że obóz 27 Lutego przez całą populację saharyjskich kobiet uważany jest za wzór. Spotykały się tam kobiety w różnym wieku, w atmosferze swobody uczyły się zarządzania obozami i tworzenia w nich sprawiedliwego społeczeństwa, które pozwoliłoby w przyszłości domagać się własnego państwa. Z edukacji uczyniono tam najważniejszy sztandar i z jego pomocą starano się o niepodległość.

– Wszędzie można zauważyć kobiety, które skończyły tę szkołę. Na przykład kiedy urządza się debatę na dowolny temat w jakiejkolwiek jaimie w którejkolwiek wilayi, zawsze się usłyszy którąś z byłych uczennic: „Widać, że nie byłaś jeszcze w 27 Lutego”. I to jest prawda. Niesamowite, jak tamta szkoła się rozwinęła, jak się przekształciła. Dlatego zawsze, gdy wchodzę do jakiegoś budynku, zadaję sobie pytanie, w co przekształci się w przyszłości, co znajdzie się w tym wnętrzu. Nie zdarza ci się czasem coś takiego?

Rozmawiając, weszły do środka, a kiedy dotarły do pewnego miejsca wewnątrz budynku, starsza z kobiet zatrzymała się i powiedziała, spoglądając na Laię z uśmiechem:

– No dobrze, jesteśmy na miejscu. Oto nasz warsztat krawiectwa i produkcji dywanów – powiedziała, ogarniając pomieszczenie gestem dłoni. – Najpierw cię oprowadzę, a potem napijemy się herbaty. Myślę, że zasłużyłyśmy na nią.

Zwiedzanie zajęło im ponad trzy kwadranse, ponieważ przewodniczka Lai witała się po drodze ze wszystkimi kobietami pochłoniętymi pracą. Wszystkie uśmiechały się do niej i okazywały jej radość. Zwiedzające zatrzymywały się przy każdym stanowisku pracy, a matka Ayuba przypominała na głos o konieczności pobielenia ścian wapnem, żeby nie przestawały świecić czystością.

Umac opowiadała, że warsztat krawiectwa i produkcji dywanów utworzony w szkole w Dakhli we współpracy z hiszpańskim Czerwonym Krzyżem jest jednym z najbardziej obleganych. Pracowało tam czternaście kobiet zajmujących się wytwarzaniem różnego rodzaju dywanów. Asystowały im dwie pomocnice, których zadaniem było krojenie tkanin, naprawa maszyn, wybór produktów i barwników. Pracownice zmieniały się co roku, żeby jak najwięcej kobiet mogło wykształcić się w tej profesji. W tym konkretnym warsztacie przyjmowano każdego roku cztery kobiety pochodzące z różnych obozów – dwie zajmowały się szyciem, pozostałe dwie wyrobem dywanów. Wybierano je, biorąc pod uwagę ich sytuację społeczną, rodzinną i osobistą. Pierwszeństwo miały kobiety rozwiedzione i wdowy z wieloma dziećmi na utrzymaniu, a także te, na których spoczywały ważne zadania społeczne, niezwiązane z sytuacją rodzinną. Starano się wspierać także kobiety będące w trudnej sytuacji osobistej, które miały w domu osoby poszkodowane przez wojnę albo były samotne – bez dzieci, mężów, rodzin i żadnego innego wsparcia ekonomicznego. Kobiety same zajmowały się sprzedażą dywanów odwiedzającym, turystom, wolontariuszom albo rodzinom saharyjskim, które było stać na taki zakup. Za każdy sprzedany dywan pracownica otrzymywała połowę uzyskanych pieniędzy, podczas gdy drugą połowę przeznaczano na zakup rzeczy potrzebnych w szkole.

Laia przechadzała się między materiałami i urządzeniami, służącymi do wytwarzania rozmaitych tkanin dekoracyjnych – różnokolorowymi nićmi, maszynami do szycia, wielkimi igłami do reperowania namiotów z grubego płótna, krosnami. Pomogła nawet rozłożyć na podłodze ukończony już dywan, który czekał na zapakowanie przed sprzedażą. Matka Ayuba wyciągnęła z dużego stosu małych dywaników jeden i wręczyła go w prezencie Lai.

– To dla ciebie – powiedziała. – Kto wie, może pomoże ci odlecieć gdzieś daleko.

– Ale ja nie mogę… – mamrotała Laia.

– Ależ tak, możesz. I nie ma o czym mówić. – Spojrzała na zegarek. – Herbata?

Wyprowadziła Laię na zewnątrz, do malutkiego domku z cegieł dobudowanego do warsztatu krawieckiego. Kiedy były już w środku, sama zajęła się rytuałem parzenia herbaty. Laia czuła się przytłoczona. Spoglądała na mały dywanik, który położyła obok siebie, myśląc, że dobrze pasowałby do jej klepsydry… Wciąż powinna jeszcze stać na półce w jej pokoju, z którego wyszła przed wiekami, pewnego grudniowego ranka…

– Naprawdę ci się podoba? – usłyszała pytanie. Pokiwała głową. – To wcale nie był żart, kiedy mówiłam o dalekim locie. Dlatego też powiedziałam ci wcześniej, że jeśli się chce, można się bardzo oddalić od miejsca, w którym człowiekowi przyszło się urodzić. – Laia potraktowała te słowa jako zaproszenie, żeby im zaprzeczyć… ale nie wiedziała, co ma powiedzieć, i zachowała milczenie. – Mów, jesteśmy same – powiedziała Umac. – Nie musisz się niczego obawiać.

– Proszę posłuchać, to, co pani mówi… – Laia zastanowiła się, co powiedzieć dalej, i w końcu się zdecydowała. – To są tylko słowa.

– Nie, nie tylko. Tutaj puste słowa unosi pustynny wiatr, sirocco albo irifi, wszystko jedno. Oba pojawiają się i znikają, kiedy chcą. Ale słowa, które naprawdę tworzą życie i nasze marzenia, nie pozwalają się porwać żadnej burzy. Spójrz na mnie, jestem przykładem tego, o czym mówię. Urodziłam się w Dakhli, w bardzo ubogiej rodzinie. Mój ojciec był pasterzem, a matka aż do śmierci zajmowała się domem. W mojej rodzinie było wszystko, co składa się na autentyczne życie nomadów. Zajmowałam się rodziną także w czasie, kiedy pracowałam, wychodziłam z koleżankami, rozmawiałam z mężczyznami, interesowałam się tym, co piszą gazety albo o czym mówią w radiu, i kiedy stopniowo zaczęła mnie ciekawić polityka, gospodarka, przyszłość mojego narodu, prawa człowieka i, przede wszystkim, kobiet. Pracowałam dla nich i z ich powodu, no i udało mi się. Wciąż jest dużo do zrobienia, ale czuję, że jestem na dobrej drodze. Jesteśmy na dobrej drodze.

Opowiedziała Lai, jak za młodych lat, w 1974 roku, brała udział w powołaniu do życia Narodowej Unii Kobiet Saharyjskich pod parasolem Frontu Polisario. Od tego czasu nie przestaje walczyć o uwrażliwienie kobiet saharyjskich na sprawy wyzwolenia narodowego, samostanowienia i – przede wszystkim – na walkę z gwałceniem praw kobiet. Z tego powodu zaczęła bardzo aktywnie współpracować z różnymi organizacjami międzynarodowymi. Dzięki wytrwałej, codziennej pracy przy organizowaniu spotkań, kursów, konferencji, zebrań, przy publikacji gazet, badaniach i śledztwach udało jej się osiągnąć to, że w każdym obozie dla uchodźców istnieje Dom Kobiet – taki jak Szkoła dla Kobiet w Dakhli, Szkoła imienia 27 Lutego koło Rabuni czy Szkoła imienia Olofa Palmego w Al-Ujun. Przyjmuje się tam kobiety poszukujące lepszej przyszłości, niepolegającej tylko na rodzeniu dzieci i zajmowaniu się domem.

– Kiedy się urodziłam, też czekało na mnie takie życie. Trzeba było walczyć, żeby to zmienić, więc walczyłam… I udało się.

– W takim razie dlaczego tego nie zrobiłaś? Dlaczego nie oddaliłaś się od miejsca, w którym się urodziłaś? – spytała Laia, która nie była nawet w stanie zrozumieć, dlaczego mówi do tej kobiety w taki sposób.

– Bo jestem w miejscu, w którym chcę być, w którym się urodziłam, tak, i w którym zamierzam umrzeć. Chcę zbudować swój dom na tej ziemi. Wiem, że wielu Saharyjczyków wolałoby żyć w lepszych warunkach i wyjechać do Mauretanii albo Hiszpanii, ale to nie jest żadne rozwiązanie. Trzeba trwać w oporze tu, w obozach, do czasu, kiedy świat wreszcie nas zrozumie.

Kobieta zamilkła na dłuższą chwilę i Laia czekała, aż na nowo podejmie przerwany wątek. Patrzyła, jak bierze w ręce imbryk z herbatą i wlewa świeżo przyrządzony napar do dwóch małych szklaneczek. Wreszcie matka Ayuba znów zaczęła mówić.

– Urodziliśmy się tutaj, większość z nas nie zna niczego innego niż jaimy, domy z suszonych cegieł i pustynia. My, starsi, widzieliśmy, jak ten świat się zaczynał prawie czterdzieści lat temu. A młodzi urodzili się w tych warunkach i czują się jeszcze bardziej rozjuszeni niż my, bo widzą, że bez żadnych powodów zostali wszystkiego pozbawieni. Nie przeżyli tego, co do tej sytuacji doprowadziło. Nie rozumieją tego, nie chcą rozumieć i czują potrzebę buntu. Gdyby to oni decydowali, już jakiś czas temu znów chwyciliby za broń.

– To nie jest rozwiązanie – przerwała jej Laia. Jej rozmówczyni pokiwała głową.

– Nie, nie jest. Ani nie było dawniej, ani nie jest teraz. Nie lubię wojen… Ale wiesz, nie mam też zamiaru rezygnować z walki bez osiągnięcia celu. – Zamyśliła się. – Ale ty potrzebujesz latać, to oczywiste.

Spojrzała na Laię i dostrzegła nieufność w twarzy pięknej dziewczyny, którą życie przywiodło ku niej. Przez kilka chwil czuła wielką bliskość z Laią, większą niż z jakąkolwiek kobietą w ostatnich latach. Utożsamiła się z nią, chciała zobaczyć, jak odbija się w jej oczach, w tym uroczym profilu pognębionym przez pustynię czy raczej przez życie. Dziewczyna przypominała jej ją samą sprzed wielu lat. Zdecydowane spojrzenie, niezbywalne poczucie dumy, którego nie potrafiły zmóc żadne kamienie, o które musiała się potykać, pragnienie, by się rozwijać i poznać smak wolności – z dala od plątaniny wydm, wśród których życie i los próbowały ją zamknąć, wręcz pogrzebać. Przyglądała się jej przez dłuższą chwilę i uśmiechała się do swoich myśli, a potem znów się odezwała.

– Pewnego dnia, kiedy nasz kraj odzyska wolność, my, kobiety saharyjskie, staniemy się przykładem nie tylko dla narodów arabskich, ale dla całego świata.

– Dlaczego mi to mówisz?

Laia nie mogła nic zrozumieć. Prawdę mówiąc, czuła, jak wzbiera w niej złość. Jak ona może tak mówić? Jak może mówić o wolności, odpowiedzialności czy o przyszłości, skoro nic o niej nie wie? To takie proste – i takie niesprawiedliwe.

– Na tej ziemi, którą tak kochasz – mówiła Laia – i o którą tak walczysz, ja nawet nie jestem kobietą, jedną z tych, którym pomagasz. Czy naprawdę nic nie zauważyłaś? Nikt ci nie powiedział? Jestem hartani. Czy nie zdajesz sobie z tego sprawy? Czy syn ci nie powiedział, że jestem niewolnicą w rodzinie twojej przyszłej synowej? Nie mieliście czasu o tym porozmawiać, bo byliście zajęci organizacją wesela? Jestem taka jak Asuha, tylko nie mam swojego anioła odkupiciela.

Wypowiadając te słowa, Laia, nie zdając sobie z tego sprawy, podnosiła coraz bardziej głos. Była wściekła, ale wypowiedziawszy ostatnie zdanie, nagle zamilkła. Gdyby chciała powiedzieć całą prawdę, powinna dodać, że jednak ona też miała swoje anioły. Miała, ale nie przeżyły, zniknęły z jej życia, choć nie z jej pamięci. A pozostałe anioły, które jej strzegły, zostały odgonione kamieniami. Siedząca obok kobieta wpatrywała się w nią z poważną twarzą, ale bez zdziwienia. „I co to da? – myślała Laia. – Na pewno i tak wiedziała”. Odetchnęła głęboko i znów zaczęła mówić, tym razem już spokojniej, choć serce biło jej chyba tysiąc razy na minutę.

– Nie chcę nikomu robić wykładów o wolności. To nie moja rola. Wiesz, nie znam cię w ogóle, ale nie wierzę, że wiesz, o czym mówię. Chciałabym tylko nauczyć się kochać, kochać tego, kogo sama wybiorę, bez strachu, bez zakazów, bez rozkazów i nacisków. Kochać tego, kogo kocham.

– Julia.

To imię bez reszty pozbawiło ją tchu. To było ostatnie słowo, którego mogła się spodziewać w tym ceglanym domku. Zaczęła się bać. Skąd ona zna Julia? Dlaczego wymieniła jego imię? Pytania cisnęły się jedno za drugim, jak spadające rozbłyski podczas deszczu meteorytów. Nie potrafiła zatrzymać strumienia, który rozsadzał jej skronie. Dlaczego ta kobieta tyle o niej wie? Kim ona jest? Dlaczego mówi do niej w taki sposób, jakby ją znała, jakby wiedziała o jej nieszczęściach, o jej najintymniejszych marzeniach, o niespełnionych pragnieniach? Kim jest i dlaczego patrzy na nią jak matka na dzieci, kiedy ma pewność, że coś w ich życiu jest nie tak? Czuła się, jakby całe powietrze uszło z jej płuc, które gwałtownie się skurczyły i desperacko pragnęły tlenu. Choć z jej ust nie płynęły żadne wołania o pomoc, zaczęła walczyć o odzyskanie tchu.

Ciszę, która zapadła między dwiema kobietami, przerwał dobiegający z zewnątrz ostry dźwięk klaksonu. Laia przestraszyła się. Natychmiast pomyślała, że to na pewno Ahmed przyjechał po nią, tak jak to zrobił jakiś czas temu, kiedy uciekła na pustynię. Popatrzyła na siedzącą koło niej kobietę, szukając w jej oczach potwierdzenia zdrady, tego, że wszystko było zasadzką, a niedawny słowny wybuch skaże ją teraz na karę z rąk jej panów. Przez chwilę nienawidziła jej, poczuła jak jej pierś faluje, żeby wyrzucić z siebie to świeżo narodzone uczucie. Zadała sobie pytanie, jak ktoś o tak idealnych rysach może do tego stopnia zakłamać rzeczywistość. Obwiniała się, że nie zdała sobie sprawy z niebezpieczeństwa, z pułapki, w którą sama pozwoliła sobie wpaść. Przeklinała tę kobietę z całych sił za to, że ją zdradziła, że traktowała ją z udawaną czułością. Chwilę wcześniej zaczynała już ją prawie podziwiać… Ale najbardziej nienawidziła jej za to, że ośmieliła się wymówić imię Julia, a potem oddać ją w ręce losu – tak okrutnego i niesprawiedliwego. Kiedy zobaczyła, że kobieta uśmiecha się i wychodzi z pomieszczenia, w którym siedziały, nie wiedziała, jak ma się zachować. Czuła, że jej ciało stało się więźniem strachu, niepewności, kłamstwa. Była sparaliżowana i niezdolna do jakiejkolwiek reakcji. Siedziała więc i czekała na przybycie swoich oprawców. Zamknęła oczy i wyobrażała sobie, jak Ahmed zbliża się do niej krok po kroku.

Usłyszała dobiegające z zewnątrz głosy, wszystkie męskie.

A potem, w jednej chwili, przestała je słyszeć. W koło zapanowała dziwna cisza – coś jakby niemy łoskot werbli, niesłyszalny dla uszu, ale wyczuwalny w powietrzu… Coś przeczuwała. Wiedziała, że ktoś jest blisko, na progu budynku. Powietrze stało się tak gęste, że nie mogła nim oddychać. Nigdy jeszcze nie czuła się tak samotna…

∙ 30 ∙

To nie mogła być prawda. Nie chciała wierzyć. To, co widziały jej oczy, musiało być jeszcze jednym wybrykiem pustyni. Albo przynajmniej snem. Albo efektem gorąca i gorączki… Wszystko było możliwe, ale nie to. A jednak widok był aż nadto realny. Skóra Lai pokryła się gęsią skórką pod wpływem emocji towarzyszących uściskowi. Wargi poczuły słony smak łez. Węch rozpoznał znajomy zapach. Jej wzrok zamglił się przez płacz, którym wybuchnęła. Bolało ją gardło. Być może wynikało to z nagromadzenia w nim słów, tak nabrzmiałych emocjami, a niemogących wydostać się na zewnątrz. Uścisk Carlosa wyprowadził ją z błędu, który jeszcze kilkanaście sekund wcześniej karmił jej strach.

– Dziecinka, moja dziecinka – mówił do niej, trzymając ją w ramionach. – Jak się masz, kochanie? Nie płacz, nie płacz, już jestem z tobą. Nic mi nie powiesz?

Laia nie była w stanie zareagować. Chciała tylko wtulić się w pierś tej zjawy i nie oddzielić się od niej już nigdy. Carlos ze swej strony wciąż ją ściskał: czuł szczęście sam za siebie, za nią i za swojego syna.

– Czy to naprawdę ty? – spytała w końcu Laia cichutkim, ledwie rozpoznawalnym głosem. – Nie oszukujesz mnie? To ty? – Szloch przykrył jej pytania. – A ja myślałam… myślałam, że…

Kierując spojrzenie nieco poza plecy Carlosa, napotkała oczy kobiety: znów weszła do wnętrza budynku, uśmiechając się i spoglądając na nią tak, jak muszą spoglądać anioły stróże na swych podopiecznych albo jak patrzą dobre wróżki na tych, którzy wypowiadają życzenie w nadziei, że ktoś poruszy czarodziejską różdżką i dokona cudu. Laia robiła sobie wyrzuty, że pomyślała o niej źle, że jej nienawidziła – co prawda zaledwie przez kilkadziesiąt sekund – że nie ufała jej słowom. Przede wszystkim miała sobie za złe, że zlekceważyła własną intuicję, która podpowiadała jej, by uwierzyła tej kobiecie na przekór lękom i licznym wątpliwościom. Od czasu gdy pustynia stała się dla Lai jedynym horyzontem, z trudem przychodziło jej ufać komukolwiek.

– Myślałaś, że cię zdradziłam? – spytała ją kobieta, którą pracownice warsztatu nazywały matką, a na którą teraz wszyscy zaczęli mówić Maima. – Nie myśl, że nie przyszło mi do głowy, żeby wykonać jakąś woltę, kiedy się zorientowałam, że nie rozpoznajesz wiersza Garcii Lorki: zaczęłam podejrzewać, że w życiu nie postawiłaś nogi na hiszpańskiej ziemi. Dlatego zadzwoniłam do Karima, który potwierdził, że są już drodze i że to jednak ty… Czego teraz uczą w tych szkołach? Jeśli nie odkrywają przed wami Lorki, to kogo? – powiedziała, kierując to pytanie zarówno do Lai, jak i do Carlosa, do którego dodatkowo puściła oko. – Dobrzy nauczyciele nigdy nie powinni odchodzić na emeryturę.

Za Maimą pojawiły się – jak aktorzy na scenie teatralnej – kolejne postacie, które Laia natychmiast rozpoznała. Po chwili w festiwalu uścisków Carlosa zastąpił Germán.

– Nie sądziłem, że jesteś gotowa dotrzeć tak daleko, żeby znaleźć zapach mojego sklepu. No tak, ale kiedy ty sobie coś wbijesz do głowy…

– A wiesz… kilka godzin temu wydawało mi się, że czuję ten zapach wśród buteleczek i aromatów w ślubnym kuferku. I przypomniał mi ciebie, twój sklep, i mój dom, Julia… Skąd mogłam wiedzieć, że to jakiś sygnał?

– Może rzeczywiście to był sygnał. A może nie. Na pustyni nigdy nie wiadomo, co się może przytrafić ani dlaczego tak się dzieje. Ważne, że jesteś tutaj, a my razem z tobą.

Luis, wolontariusz, też chciał wziąć udział w ogólnej radości.

– Myślałaś, że po ciebie nie wrócimy? Na szczęście jestem przyzwyczajony, że kobiety mi nie wierzą – powiedział, próbując rozluźnić nieco atmosferę. – Ale nie jestem przyzwyczajony, żeby płakały na mój widok. Wtedy zaczynam marzyć.

W czasie gdy Germán i Luis zajęci byli przedstawianiem Czarnego Karima i Bouha rozemocjonowanej Lai, Carlos skierował kroki w stronę Maimy, która przypatrywała się całej scenie z pewnej odległości. Stanął przy niej w milczeniu, bojąc się cokolwiek powiedzieć, bo przecież… jak można rozmawiać ze snem? A jeśli rozwieje się przy pierwszym wypowiedzianym słowie? Poczuł ucisk w gardle.

– Nigdy się nie spodziewałem, że cię jeszcze zobaczę – powiedział w końcu. A tym bardziej, że uratujesz życie mojemu synowi, bo to właśnie robisz.

– Twój syn – powtórzyła Maima powoli i łagodnie. – Kiedy Karim opowiedział mi historię jego i Lai, nie mogłam uwierzyć. To niewiarygodne, że takie rzeczy wciąż się dzieją na mojej ziemi. Chciałam go poznać. Pewnie jest podobny do ojca.

– Ja też chciałbym poznać twojego syna, bo jeśli jest podobny do matki, świat ma szczęście, że się urodził.

– Prawdę mówiąc, bardziej podobny jest do ojca. Poznasz go jeszcze – obiecała, rzucając mu kolejne spojrzenie mistrzyni w dochowywaniu tajemnic.

– Dziękuję.

– Za nic mi nie dziękuj. – Ona też czuła, że ma wobec niego dług: podobnie jak ona dla Carlosa, tak i on dla niej był tą osobą, która pozwoliła jej odkryć, czym jest miłość… I jej także to odkrycie pomogło wybrać życiową drogę. Przyglądała mu się przez kilkanaście sekund. Przedtem nie miała na to czasu, kiedy po usłyszeniu klaksonu wyszła przywitać nowo przybyłych. – Bardzo się zmieniłeś, ale oczy masz takie jak dawniej. I taką białą skórę… Podoba mi się.

– A ty jesteś równie piękna jak trzydzieści pięć lat temu. A może jeszcze piękniejsza…

Niewątpliwie znajdował się w towarzystwie kobiety niezwykłej, wyjątkowej, otoczonej intrygująca aurą, która wzmacniała jeszcze jej atrakcyjność. Carlos pomyślał, że sama jej obecność wystarczała, by wypełnić świat. Elegancja towarzysząca każdemu jej gestowi mówiła o wyrafinowaniu. Nawet jej wzrok i intonacja głosu świadczyły o własnym stylu, którego nie da się nabyć w żadnej szkole. Intensywność spojrzenia podkreśliła delikatnie czarnym kohlem, a blask jej warg sprawiał, że wyglądały jeszcze bardziej zmysłowo. Ale to nie strój, który miała na sobie, ani nie staranny makijaż zdobiący jej skórę były odpowiedzialne za imponującą prezencję Maimy, ale jej postawa, sposób bycia i duch, znamionujące damę. Carlos miał właściwie ochotę powiedzieć jej, że wciąż jest w niej tak samo zakochany jak wtedy, kiedy widział ją po raz ostatni, ale nie odważył się na to. Bał się jej reakcji. Zamiast tego spróbował więc znaleźć wyjaśnienie spraw, na które już i tak nie można było nic poradzić.

– Zniknęłaś, nie mogłem cię znaleźć, szukałem cię dniem i nocą, potem kazali mi opuścić Saharę i…

– Teraz nie pora o tym rozmawiać. Jeszcze będziemy mieli czas – przerwała mu delikatnie, ale Carlos potrzebował tej rozmowy: wyobrażał ją sobie od ponad trzech dekad.

– Przez lata nie dawało mi żyć poczucie winy. Germán został z twoim hiszpańskim dowodem osobistym, po tym jak spotkaliśmy się, żeby porozmawiać o Zielonym Marszu, i nigdy potem nie dowiedzieliśmy się, czy nie skazano cię na śmierć.

– Tak naprawdę uratowało mi to życie. To i coś jeszcze, co mi zostawiłeś. Ale naprawdę, jeszcze będziemy mieli czas, żeby o tym wszystkim porozmawiać. Teraz powinniśmy się zająć Laią. Trzeba jej opowiedzieć o naszym planie i będziemy potrzebować waszego wsparcia. Rozumiem, że bardziej ufa tobie niż mnie.

– Dziwnie się czuję, będąc tu z tobą i nie mogąc cię nawet objąć…

W tym momencie dał się słyszeć mocny i władczy głos Karima, który przyciągnął uwagę wszystkich zgromadzonych.

– Maima, nigdy nie sądziłem, że nadejdzie dzień, kiedy powiem ci to, co właśnie zamierzam ci powiedzieć, ale muszę to zrobić. – Tylko Laia myślała, że te słowa wypowiedziane zostały serio. Inni znali Karima i dlatego uśmiechali się. – Czy ty nas nie zaprosisz na herbatę? Co się stało z saharyjską gościnnością? Czy Marokańczycy definitywnie nas pokonali, czy to po prostu brak szacunku?

– Mój kochany Karimie, są rzeczy, których nawet najjaśniejszy Mohamed VI nie potrafi zmienić, chociaż zabrał nam tyle ziemi. Ale masz rację. Wiele jest powodów do świętowania.

Myślała o tym pełnym słodyczy spotkaniu i o losie młodej dziewczyny: być może Maroko zdołało wymazać historię Sahary, ale Sahara nie zdołała do tej pory przekreślić historii miłości Lai i Julia. I Maima obiecała sobie, że zrobi wszystko, żeby nadal tak było.

– No i myślę – powiedziała, szykując się do przygotowania większej ilości herbaty – że ta oto dziewczyna powinna z kimś porozmawiać. Jesteśmy jej to winni. Czy ktoś mógłby ich skontaktować i upewnić się, że połączenie odbędzie się przez Algierię?

– To moja działka – potwierdził Luis, wyjmując z kieszeni telefon komórkowy. Połączenie przy użyciu jego aparatu było pewniejsze.

Laia nie była w stanie opanować radości. Czy to prawda, że zdoła wydostać się z pustyni? Czy jej modlitwy w końcu zostaną wysłuchane? Bała się marzyć o powrocie. Nie starczało jej odwagi, by wyobrazić sobie, jak miałby wyglądać jej wyjazd ani ponowne spotkanie z Juliem, ani przybycie do Hiszpanii. Nie chciała, żeby jej marzenia rozzłościły kogoś, kto jest w stanie je zniweczyć. Nie śmiała poczuć się szczęśliwa, bo przecież życie znów mogło jej to uniemożliwić.

– Mayka? Tu Luis… Wszystko w porządku, pierwsza część misji wykonana. Masz wszystko? Świetnie, właśnie tego się po tobie spodziewałem. Julio jest z tobą? Mam tu przy sobie kogoś, z kim pewnie chciałby porozmawiać – powiedział, uśmiechając się, a potem zwrócił się do Lai. – Tym razem nie musisz się spieszyć – zapewnił ją, wspominając pośpiech towarzyszący poprzedniej rozmowie zakochanych, prowadzonej z namiotu medycznego organizacji pozarządowej Luisa i przerwanej niespodziewanie przez Ahmeda. – Ale zostaw sobie coś na wasze osobiste spotkanie, żebyście nie zostali bez słów – zażartował, wręczając jej telefon i widząc, jak dziewczyna oddala się z nim o kilka kroków.

Głos Julia przywrócił Laię do życia, którego czasem tak się obawiała.

– Powiedziałem ci, że o tobie nie zapomnę. – Te słowa usłyszała jako pierwsze. – Powiedziałem ci. Wyciągniemy cię stamtąd. Tak bym chciał cię objąć, pocałować…

– Gdzie jesteś? Muszę cię zobaczyć. Tu jest twój ojciec, Germán, Luis… ale nie ma ciebie.

– Jestem blisko, a niedługo będę znacznie bliżej. Zaufaj mi. Trochę cierpliwości. Najtrudniejsze już za nami.

– Jestem przerażona. – To była prawda: wraz z nadzieją pojawił się też strach. Teraz bała się bardziej niż kiedykolwiek. Była szczęśliwa, ale czuła, że ogarnia ją panika. Te emocje przeplatały się ze sobą.

– Nie masz się czego bać. Jesteś na drodze do wolności i spotkamy się na jej końcu. Wciąż na ciebie czekam. Nigdy nie przestanę czekać ani cię szukać.

– I kochać mnie – przerwała mu Laia.

– I kochać cię. Bardziej niż własne życie.

Laia usłyszała odgłos zamykanych drzwi. Nie mogła tego wiedzieć, ale setki kilometrów od niej Mayka właśnie wyszła z hotelowego pokoju, żeby zapewnić im trochę intymności. Postąpiła słusznie. Jej rola w całej historii dobiegała końca i zmieniało się też jej miejsce w tamtej sypialni. Nie czuła z tego powodu żalu ani zazdrości, ani żadnych nieprzyjemnych emocji takich jak poczucie zdrady czy niespełnionych pragnień: nie miała ich w sobie wcześniej, nie szukała i teraz.

W czasie gdy Julio i Laia wciąż rozmawiali przez telefon, prowadzona w ceglanym budynku konwersacja krążyła wokół tego, jakie kroki należy w najbliższym czasie podjąć. Carlos i Germán byli najbardziej zainteresowani zadawaniem pytań, podczas gdy reszta głównie delektowała się aromatyczną herbatą Maimy.

– Jak się stąd wydostaniemy? – chciał wiedzieć madrycki antykwariusz.

– Tak jak wjechaliście – odpowiedziała szybko Maima z tą samą pewnością, która charakteryzowała ją zawsze – czyli samolotem. – Po minie Carlosa zorientowała się, że potrzebne jest jakieś dodatkowe wyjaśnienie. – Wszystko jest przygotowane. Będę wam towarzyszyć.

– Kiedy?

– Jutro. Wyruszamy jeszcze dziś po południu.

– Ale Karim powiedział, że jutro zaczyna się wesele twojego syna…

– Tak, i będę także z nim. Starczy czasu na wszystko, szczególnie przy takim weselu. Więcej czasu pochłaniają przygotowania niż sama uroczystość. Będziecie moimi gośćmi. A na dodatek – mówiąc te słowa, spoglądała na Carlosa – obiecałam ci, że poznasz Ayuba. Dogodniejszej okazji ku temu już nie będzie.

Maima uśmiechnęła się, widząc na twarzy Carlosa wyraz kompletnego zagubienia. Tak dobrze go znała… poczuła nagle wielką czułość. Tak samo wyglądał trzydzieści pięć lat wcześniej, kiedy coś działo się niezgodnie z jego oczekiwaniem, kiedy czuł się przytłoczony przez nią, przez coś, co proponowała albo robiła. Zdarzało się to dość często, przede wszystkim w sferze osobistej i intymnej. Dawniej była w stanie zrobić coś, co odbierało mu mowę i – jak widać – zachowała nadal tę umiejętność. Zachwycało ją, że znów patrzy na nią z podziwem i jednocześnie ze strachem, że oscyluje między uwielbieniem a tłumioną ostrożnością.

Po dwudziestu minutach Laia wróciła do wnętrza budynku z trudnym do ukrycia wyrazem szczęścia na twarzy. Nie próbowała zresztą go ukrywać. Głos Julia i jego pełne otuchy słowa sprawiły, że poczuła jeszcze większą bliskość z nim. Wszystkie cierpienia, które miała za sobą, rozwiały się jak dym, kiedy znów usłyszała jego miłosne wyznania, rady, obietnice. Sytuacja nie zmieniła się zbytnio od czasu ich wymuszonego rozstania przed dziewięcioma miesiącami. Jego słowa i ton głosu nadal działały jak balsam i zdołały ją uspokoić, napełniły ją nadzieją, że wszystko dobrze się skończy. Laia myślała o tym, jak jej życie w ciągu zaledwie paru godzin zmieniło bieg i kolor. Przeczuwała, że w każdej chwili może nastąpić kolejna zmiana. Ale wydawało jej się to niemożliwe w tym miejscu, gdzie czas jakby przestał biec, bo został zamknięty w kalendarzu, w zbiorowej pamięci, gdzie życie oznaczało powtarzanie raz po raz poprzedniej chwili. Myślała o tym, kiedy nagle zdała sobie sprawę, że wszyscy na nią patrzą: jako jedyna nie słyszała jeszcze nic na temat planu ucieczki. Po spojrzeniu, jakie skierował na nią Carlos, wiedziała, że ten plan nie będzie zbyt łatwy.

– Wrócić do namiotu Ahmeda? Wrócić do obozu? Nie, nie zrobię tego. – Czuła, że tą drogą nie zdoła pójść.

– Będziemy z tobą. Nie masz się czego bać – próbował uspokoić ją Germán.

– To nie ma znaczenia. Nie rozumiecie tego.

– To ty nie rozumiesz – upierała się Maima. – Mój syn na nas czeka. Ściśle rzecz ujmując, czeka na ciebie. Rozmawiałam już z nim i ma coś dla ciebie. To on umożliwi ci wyjazd z kraju. Nie sądzę, żebyś spotkała jeszcze kogoś, kto zdoła tego dokonać tak spokojnie, dyskretnie, bez ryzyka i unikając jakiejkolwiek przemocy. Wszystko jest przygotowane, żeby mogło przebiec zgodnie z planem.

– Nie, nie wierzę w to. – Laia spojrzała na Carlosa i Germána. – I wy też nie powinniście wierzyć! Tutaj zawsze jest tak samo. Obietnice i kolejne obietnice, z których nigdy nic nie wynika, które się nigdy nie spełniają, bo są kłamstwem. Nie zamierzam tam wracać. Prędzej umrę. – W gruncie rzeczy to właśnie się z nią działo od czasu, gdy przywieźli ją tu wbrew jej woli: dzień po dniu z wolna umierała. Była to agonia, której nie chciała już więcej doświadczać. Nie zdołałaby jej wytrzymać. Spojrzała na Luisa. – Znów zrobisz to samo? Znów mnie z nimi zostawisz?

– Kochanie, uspokój się – poprosił ją Carlos. – Czy nie jesteśmy tu z tobą? Czy nie przyjechaliśmy po ciebie? Nie wyjadę z tego kraju bez ciebie, ani Germán, ani Julio. Wyjedziemy stąd razem, obiecuję ci. Ale musisz nas posłuchać.

– Przestańcie składać obietnice, których nie będziecie w stanie dotrzymać. To nie jest w waszej mocy. Nie zależy od was. Nie znacie ich. Nie macie pojęcia. Ja też chciałam im uwierzyć, obdarzyć ich zaufaniem… no i proszę, jak skończyłam. Nie możecie mnie prosić, żebym tam wróciła, bo po prostu tego nie zrobię. Wolę zginąć na pustyni.

– Jeszcze raz? – spytał Karim. Laia zamilkła, słysząc jego słowa.

– Nie wiesz, co mówisz. – Luis zbliżył się do dziewczyny. – Jesteś zdenerwowana i nie potrafisz jasno myśleć. Czy zechciałabyś się nam przyjrzeć? Po co mielibyśmy zadawać sobie trud i organizować to wszystko, gdybyśmy nie byli pewni, że potrafimy cię stąd wydostać?

– To wy nie wiecie, o co mnie prosicie – upierała się Laia, niewzruszona w swoim sprzeciwie wobec powrotu do Dakhli. – Nie wrócę tam nigdy. Słyszycie mnie?

– Zachowujesz się jak przestraszone dziecko. – Głos Maimy zabrzmiał zdecydowanie i spokojnie.

– A jak ty byś się zachowywała na moim miejscu?

– Byłam na twoim miejscu, w sytuacji gorszej od twojej. I przetrwałam wszystkie trudy. Ty też to zrobisz, bo masz wokół siebie ludzi, którzy ci pomogą. Przykro mi, ale nie masz innego wyjścia, niż zaufać nam. Chyba ci udowodniliśmy, że możesz to zrobić, prawda? – Maima próbowała osłodzić te słowa, patrząc na Laię z czułością. – Nawet nie będziesz musiała ich oglądać, jeśli nie zechcesz. Nie wrócisz do rodzinnego namiotu. Pojedziemy tylko do obozu, żeby stamtąd rozpocząć powrót do domu. Musimy wyruszyć właśnie stamtąd. I tak zresztą powinnaś zrobić. Czy wolałabyś naprawdę wymknąć się z Sahary na paluszkach, tylnymi drzwiami?

– Chcę się tylko stąd wydostać.

– I żyć w strachu przez resztę życia? Oglądając się ciągle za siebie i bojąc się, że historia się powtórzy?

– Laio, ona ma rację – Carlos potwierdził słowa Maimy.

– Nie mogę tam wrócić – powtórzyła dziewczyna.

Maima podeszła do niej i wzięła ją za rękę.

– Po tym wszystkim, co się wydarzyło, po strachu, który musiałaś przeżyć, po miesiącach czekania, niepokoju… Czy nie zasłużyłaś na to, żeby wyjść stąd z głową podniesioną wysoko, patrząc w twarz tym, którzy uprowadzili cię siłą? Ty już jesteś poza Dakhlą, Laio. Przy nas jesteś już gdzie indziej. Ale oni też muszą się o tym dowiedzieć. Jeśli to ma się skończyć, musisz się zgodzić, żeby właśnie oni otworzyli ci drzwi.

– A jeśli tego nie zrobią? I jeśli…?

– Zrobią to. Nie będą mieli innego wyjścia, uwierz mi. Musimy pójść właśnie tą drogą. A poza tym tam jest mój syn. Bez niego nie będzie nam tak łatwo wyjechać. Jeśli nie chcesz, twoja stopa w ogóle nie postanie w jaimie Hamida, obiecuję ci. Ani przez chwilę nie zostaniesz z nimi sama. Rozgościsz się na kilka godzin w namiocie Ayuba albo w moim. Uwierz mi, nie masz się czego bać. Nic ci nie grozi, póki będziesz z moim synem albo ze mną. Zrozumiesz to później, nawet jeśli w tej chwili nie jesteś w stanie. A teraz wypij szklankę herbaty. Uspokój się.

Laia posłuchała z uległością dziecka, które właśnie zostało złajane przez matkę. W konfrontacji ze słowami Maimy i jej pewnością siebie upór dziewczyny zmiękł jak masło w cieple. Nie wiedziała dlaczego, ale wciąż bała się spojrzenia tej kobiety. Czuła się tak, jakby Maima hipnotyzowała ją za każdym razem, gdy się do niej zwracała. Choć ciało Lai mógł trawić ogień i gniew, kiedy tylko jej wzrok napotykał spojrzenie matki Ayuba, wszystkie emocje znikały i zamiast nich pojawiało się zaufanie, poczucie bezpieczeństwa i spokój.

Maima upiła łyk ze szklanki z herbatą, trzeciej już, którą sobie nalała w trakcie tego zaimprowizowanego spotkania.

– Co ci powiedział Julio? – spytała.

– Żebym wam ufała. Żebym zrobiła wszystko, co mi każecie – powtórzyła niemal słowo w słowo zalecenie ukochanego.

– Podoba mi się ten chłopak – w głosie Maimy zabrzmiała lekka ironia. Carlos uśmiechnął się do niej porozumiewawczo. – Bardzo mi się podoba. Chciałabym go poznać. – Znów przytknęła do ust szklankę z zieloną herbatą. – Któregoś dnia…

Wszyscy poszli za jej przykładem i zbliżyli do ust szklanki, pijąc kolejne porcje naparu. Dla zebranych był to pewien rodzaj uczczenia faktu, że ich gospodyni zdołała przekonać Laię. Przez chwilę wszystkich ogarnęły wątpliwości, czy obrany przed miesiącami plan wydostania dziewczyny z tego kraju nie zakończy się niepowodzeniem wobec nieugiętej postawy jej samej. Rozumieli jej strach i obiekcje, ale nie chcieli, żeby zagroziły one realizacji zadania o znacznie większej skali. Ale teraz pośród zgromadzonych znów zapanował spokój, którym wszyscy cieszyli się w milczeniu.

Jednakże na pustyni nic nie jest takie, jak się wydaje, i w każdej chwili nieprzewidywalna zmiana kierunku wiatru może odmienić los tego, kogo podmuch napotka na swej drodze. I właśnie coś takiego wydarzyło się w budynku z suszonych cegieł.

– Czy jest szklanka herbaty dla niestrudzonego wędrowca? – Reakcją na to pytanie były zdumione spojrzenia zgromadzonych. Tylko Maima się uśmiechnęła: czekała na niego. Podeszła do przybysza, żeby go uściskać.

– Kochany Brahimie. Już się bałam, że nie przyjdziesz.

Carlos i Germán spojrzeli po sobie. Nie odezwali się do siebie słowem, bo było to całkiem zbędne. Obaj, zdumieni i zdezorientowani, pogrążyli się jednocześnie w gorączkowych rozważaniach. To niemożliwe. Brahim? Ten sam Brahim, którego, jak sądzili, spotkali w małym lokalu, do którego Bouh zabrał ich po wizycie w kościele Najświętszej Marii Panny z Carmen? A jeśli ten sam, to co tu robił? Dlaczego zachował się wobec nich tak nieprzyjaźnie? Czy mógł stanowić zagrożenie dla ich planu? Dlaczego Maima przywitała go tak wylewnie? Wątpliwości kłębiły się w głowach obu mężczyzn z taką samą prędkością, z jaką zanikło ich gawędziarstwo. Jeśli zaś chodzi o Maimę, wydawało się, że dobrze się bawi.

– Nie powiesz mi chyba, że ci dwaj cię nie rozpoznali. Czy to możliwe, żeby pamięć była tak zawodna, tak krucha?

– To musi być jakaś cecha Hiszpanów – odpowiedział nowo przybyły mężczyzna kpiącym tonem. – Nie poznali mnie ani w jadłodajni w Dakhli, ani nie rozpoznają teraz. Nie rozumiem, przecież to dla nich porzuciłem wygodną ścieżkę: jedną ręką nie da się klaskać.

Z twarzy obu Hiszpanów nie znikało zdumienie. Uparcie wpatrywali się w niego, szukając jakiegoś rysu twarzy, który potwierdziłby, że oto stoi przed nimi ten sam Brahim, którego znali przed trzydziestu pięciu laty i którego – jak im się zdawało – widzieli przed kilkoma dniami w Dakhli, kiedy wykazał się przed nimi niezwykłą zuchwałością. Carlos spojrzał na Maimę i w jej twarzy odnalazł znaną mu dobrze minę: wyraz rozbawienia, który pojawiał się, kiedy kobieta zdawała sobie sprawę ze swej uprzywilejowanej pozycji – na przykład z tego, że zna czyjeś sekrety, podczas gdy jej własne wciąż pozostają tajemnicą. Kiedy zdarzała się taka sytuacja, jej oczy błyszczały z taką samą intensywnością jak rozbłyskująca gwiazda. Wyglądała wtedy jeszcze piękniej niż zwykle.

– Nie przyszło wam do głowy, że szczęściu trzeba dopomóc? Nie twierdzę, że nie udałoby się wam dotrzeć do bram Dakhli tylko z pomocą wolontariusza, ale czasami dobrze jest mieć saharyjskiego wasira – roześmiała się w końcu Maima. – Brahim zawsze był dobrym przyjacielem i ma dobre kontakty: jego też potrzebujemy, żeby uruchomić cały mechanizm.

Pod wpływem niespodziewanego komunikatu Maimy usta obu Hiszpanów otworzyły się jednocześnie, tak jakby chodziło o dobrze zgrany zespół muzyczny. A więc za tym, że uniknęli po drodze kontroli, a także niewygodnych pytań, stało coś więcej niż przypadek… Stopniowo zaczęli dopasowywać do siebie poszczególne kawałki układanki i wciąż siedzieli w milczeniu, niezdolni do wypowiedzenia choćby jednego słowa.

– Spójrzcie teraz na wszystkich zebranych pod tym dachem: tyle pracy włożyliśmy w to, żeby Laia mogła wrócić do domu.

Maima wypowiedziała te słowa swoim śpiewnym głosem i uśmiechnęła się. Carlos zgodnie z jej sugestią rozejrzał się po twarzach wszystkich zgromadzonych. Maima mówiła prawdę. Brakowało Mayki i Julia, ale zamiast nich byli on i Germán, którzy rozpoczęli poszukiwania jeszcze w Madrycie. Był Brahim, który zgodnie ze słowami Maimy otworzył przed nimi bramy Dakhli. Byli Luis i Bouh, którzy skontaktowali się z Karimem, żeby odnalazł Laię na środku pustyni. Był tenże Karim, który odszukał dziewczynę w morzu piasku i dowiedział się, że to właśnie syn Maimy będzie się żenił z „siostrą” Lai. No i była ona… kobieta jego życia, która przyglądała mu się z uśmiechem. Zrozumiał, że w tym budynku z suszonych cegieł zamknęło się koło obejmujące przeszłość i teraźniejszość, i tu otwierała się przyszłość. I po raz pierwszy w życiu odniósł wrażenie, że ostatecznie wszystko w jego życiu miało sens.

Brahim pierwszy przerwał milczenie i Carlosowi wydało się, że Saharyjczyk potrafi czytać w jego myślach.

– Mam nadzieję, że po tym wszystkim nikt nie będzie już wątpił, że przeszłość do nas wraca – powiedział z sarkazmem.

Maima odpowiedziała mu szerokim, porozumiewawczym uśmiechem. W końcu ulitowała się nad swymi wciąż zdumionymi gośćmi i postanowiła położyć kres ich zakłopotaniu.

– No dobra, wszystko jest prostsze, niż się wam wydaje. Proszę was, nie szukajcie duchów tam, gdzie ich nie ma. Kiedy tylko Karim skontaktował się ze mną, żeby opowiedzieć, co się dzieje i kim jest Laia, zadzwoniłam do Brahima. To dobry przyjaciel, oddany człowiek, choć trochę z upodobaniem do teatralnych scen, to prawda. Dzięki przedstawieniu, które urządził w lokalu w Dakhli, mógł mnie zapewnić, że tam rzeczywiście byliście wy. A przy okazji ta udawana sprzeczka potwierdziła, że przedstawianie was jako turystów, którzy wracają powspominać stare czasy, naprawdę jest rozsądnym wyjściem. A z drugiej strony udało się nam rozwiać podejrzenia, że możecie coś obmyślać z ludźmi związanymi z Frontem Polisario. Musicie wiedzieć, że na pustyni zawsze są oczy, które przyglądają się człowiekowi, chociaż samemu się ich nie widzi. Im mniej podejrzeń, tym mniej problemów. Tego nauczyło mnie życie.

– Nie uściskacie mnie? – spytał ich Brahim z nadzieją, że wreszcie wyrwą się z paraliżu, który odebrał im całkiem zdolność reakcji. – Nie widziałem was trzydzieści pięć cholernych lat. Kiedy mieszkaliście w Villa Cisneros, byliście bardziej czuli.

– Co za sukinsyn! – Germán przyglądał się Saharyjczykowi sponad szkieł swojego pince-nez. – Byłeś przy nas od chwili, kiedy stanęliśmy na Saharze. To naprawdę byłeś ty? – spytał, wstając jednocześnie, żeby odwzajemnić uścisk. Jesteś jeszcze brzydszy niż wtedy, kiedy cię tu zostawiliśmy.

– A ty jeszcze bardziej przypominasz karła – odpowiedział napotkany po latach przyjaciel. – Na pewno już nie masz takiego wzięcia u kobiet, kanalio.

– Brzydszy i bardziej ordynarny, jak można zauważyć… – dodał Germán.

– I ma więcej wdzięku, niż kiedy tańczył do piosenek Manolo Escobara – rzucił Carlos, szykując się, by uścisnąć Brahima, który właśnie wydostał się z objęć Germána.

Po wyrazach radości z odzyskania utraconych przyjaźni przyszła pora na wymianę informacji. Trzej mężczyźni wdali się w rozmowę o swoim życiu, a pozostali cieszyli się, słuchając ich anegdot. Powracająca pamięć, odtwarzanie wspomnień o tym, co łączyło tak długo Carlosa, Germána i Brahima, stworzyło szczególną atmosferę przyjaźni. Przyjaźni, o której myśleli, że przestała istnieć już dawno temu, a która jednak przetrwała rozstania, zapomnienie, inwazje, opór i wojny. Są rzeczy, których nie jest w stanie wymazać czas ani zasypać piasek pustyni. Wiatr wymiata wspomnienia, przenosi w odległe miejsca i upycha w jakichś zakamarkach, gdzie zazdrośnie ich strzeże. Ale w miarę postępów rozmowy w mężczyznach budziła się pamięć i uśpione widma.

– Dobrze się tam bawiliśmy – skomentował w pewnym momencie Carlos wspomnienie o tańcach, które zostały zorganizowane na placu w Villa Cisneros dla uczczenia wydarzenia, którego żaden z nich nie mógł sobie przypomnieć.

– Do czasu, kiedy sobie pojechaliście – dorzucił Brahim tonem, w którym można było usłyszeć pewien wyrzut. Nie było to z jego strony celowe, ale wystarczyło, żeby rozpalić płomień w duszy Germána.

– A może raczej do czasu, kiedy nas wyrzuciliście – odparł. Komentarz Brahima ani trochę mu się nie spodobał. Nie pierwszy już raz Saharyjczyk formułował tego typu pretensje, mówiąc o końcu pewnej ery i początku własnych problemów: robił to już trzydzieści pięć lat wcześniej. Jego głos i spojrzenie zarówno wtedy, jak i teraz mogły zmrozić krew w żyłach Germána. – Przypominam ci, że tamtego dnia, kiedy rzuciłeś mi spojrzenie pełne nienawiści, kazano mi opuścić miejsce, które było moim domem, i zostawić wewnątrz cały dobytek. Wyjechałem z kilkoma tysiącami peset w kieszeni, nie mogłem nawet zabrać ze sobą walizki z ubraniami. Więc jeśli masz jakieś pretensje, już wiesz, do kogo się powinieneś z nimi zwrócić. Na pewno nie do nas.

– Wszystkich nas wyrzucili z naszej ziemi, przyjacielu. My też cierpieliśmy wyzysk, taki sam, o jakim mówisz. Marokańczycy przy usuwaniu nas z domów stosowali większą przemoc niż w waszym przypadku.

– Brahim, błagam cię, nie poruszajmy znowu tego tematu. Nie mogłem tego zrozumieć wtedy, nie zdołam i teraz. – Germán przecząco pokręcił głową. W koło zapanowało większe napięcie. – Rozumiem, co wy, Saharyjczycy, musieliście wycierpieć przez te wszystkie lata, niesprawiedliwość, którą od dziesięcioleci znosiliście, ale nie mów mi o braku przemocy. Wszyscy wiemy, co się działo, i chyba nikt nie jest wolny od grzechu, żeby mógł pierwszy rzucać kamieniem. Mam ci przypomnieć o hiszpańskich ofiarach, które zostawiał za sobą Front Polisario w swoim uporze, żeby nie przyjąć ręki wyciągniętej przez Hiszpanię, chociaż wcześniej przez wiele lat z tej ręki jadł? Nie waż mi się mówić, że obyło się bez przemocy, bo za dużo jej wokół siebie widziałem, żeby teraz ktoś temu zaprzeczał.

Przed powrotem do Hiszpanii Germán nie jeden raz musiał brać udział w pogrzebach zamordowanych przyjaciół, zarówno wojskowych, jak i cywilów, wywodzących się spośród ludzi, których Front Polisario zamienił w armię repatriantów. Pod dachem ceglanego budynku spojrzenie i głos madryckiego antykwariusza emanowały coraz większym chłodem. Ale i Brahim nie ustępował mu pola, wypowiadając obojętnym i lodowatym tonem komentarze, które zamiast studzić emocje, coraz bardziej je rozpalały. Wyglądało tak, jakby obaj mężczyźni prowadzili pojedynek na wspomnienia, w którym każdemu chodzi o to, żeby zwyciężyła jedna jedyna pamięć: jego własna. Wszyscy czuli narastające napięcie, choć trudno było uchwycić moment, w którym wspomnienia przyjaźni i wspólnie przeżytych chwil zamieniły się we wzajemne zarzuty i niechęć. Zebrani zaczęli czuć się niezręcznie, a co gorsza, nikt nie wiedział, co zrobić, żeby rozładować sytuację.

– To są kłamstwa – odpowiedział Brahim. – Prymitywne kłamstwa, które wam opowiadali i w które uwierzyliście.

– Kłamstwa? Pracowałem w Fos Bucraa i widziałem, jak wyleciało w powietrze życie moich dwóch przyjaciół, Raimunda i Francisca.

Carlos spuścił wzrok. On też to pamiętał. 10 stycznia 1976 roku, o jedenastej przed południem, pod samochodem, którym podróżowali jego koledzy elektrycy, wybuchła mina. Raimundo López, który prowadził auto, zmarł na miejscu. Francisco Jiménez stracił wzrok i odniósł ciężkie rany, ciało miał naszpikowane odłamkami. Uszedł z życiem, ponieważ siedział na skrzyni z częściami zamiennymi, która prawdopodobnie zamortyzowała wybuch, choć popękały mu bębenki. Francisco… Ten sam, który towarzyszył mu w drodze do Auserd z Półwyspu Iberyjskiego, a potem w trzydniowej podróży na statku handlowym z portu w Al-Ujun do Villa Cisneros. Po odrzuceniu Sidi Ifni jako miejsca ewentualnego zatrudnienia Francisco przyjął proponowaną pracę w kopalni fosforytów na Saharze Zachodniej, nie zdając sobie sprawy, że niecałe pięć lat później ta decyzja doprowadzi go do tragedii.

Siedzący obok Carlosa Germán mówił dalej.

– Francisco miał trzydzieści osiem lat, pięcioro dzieci. Rząd uznał go za dożywotnio niezdolnego do pracy. Przez trzydzieści lat, dziesięć miesięcy i siedem dni musiał podtrzymywać wersję, że przytrafił mu się wypadek przy pracy. Ale to nie była prawda. Umarł w 2005 roku, rok przed tym, jak rząd uznał go za ofiarę aktu terrorystycznego na Saharze Zachodniej. Minę podłożył Front Polisario. Utrzymywali, że zrobili to z myślą o armii marokańskiej, ale rzeczywistymi ofiarami stali się Raimundo i Francisco. Mówisz, że to kłamstwa? Porozmawiaj z ich rodzinami i przekonaj się, czy kłamią, czy mówią prawdę. Porozmawiaj z Lucíą, córką Francisca. Posłuchaj mnie, Brahim, może ci się nie podobać przeszłość i to, co robili twoi przyjaciele, ale nie daje ci to prawa do negowania faktów ani manipulowania nimi czy rzucania oszczerstw. Jak możesz mi mówić, że śmierć moich przyjaciół była kłamstwem? To mogłem być ja albo Carlos, albo którykolwiek z wielu przyjaciół, którzy pomogli ci zbudować dom, znaleźć pracę, iść do przodu…

Germán wpatrywał się w Brahima, który nie wydawał się poruszony tym, co słyszał. Jego milczenie jeszcze bardziej irytowało Hiszpana, ponieważ pamiętał nie tylko ten zamach, o którym właśnie opowiedział.

– A pięciu hiszpańskich rybaków, którym poderżnęli gardła w Virgen del Rosario? A to, co się stało 10 maja 1975 roku, kiedy Hiszpania jeszcze was nie „porzuciła”, jak to lubicie do znudzenia powtarzać: dwa patrole spośród oddziałów koczowniczych, z górą trzydziestu rdzennych żołnierzy, przeszły na stronę Polisario. Uwięziono dowódców, schwytano jeszcze sześciu żołnierzy… Starczyło nawet czasu, żeby zabić z zimną krwią poborowego Ángela de Morala trzema strzałami w plecy. Nie pamiętasz? Odświeżę ci pamięć: pozostałych torturowali, trzymali ich w półtorametrowych dziurach wykopanych w piasku w Tindufie, aż w końcu uratowała ich armia algierska.

Germán, który starał się wówczas śledzić wszystkie wydarzenia, dowiedział się, że hiszpańscy wojskowi byli nieustannie bici, i to coraz dotkliwiej. Wypełniono im usta piaskiem, dawano do picia wodę mieszaną z benzyną, zabawiano się, przykładając im lufę strzelby do głowy i pociągając za spust – nie mówiąc, czy broń jest nabita.

– Znałeś kolegów porucznika Sancheza-Gey Venegasa i porucznika Fandiño, którzy przeszli przez to wszystko. To byli twoi przyjaciele, pijałeś z nimi wino – ciągnął dalej Germán. – Będziesz miał odwagę temu zaprzeczyć? Czy to też jest kłamstwo? Na Boga, Brahim, przecież Front Polisario sam przyznał się do tych zamachów!

Bolał go brak wyrazu na twarzy Saharyjczyka, który zachowywał się tak, jakby to, co słyszy, nie docierało do niego, jakby to nie dotyczyło jego. W duszy Germána kipiały emocje, wspomnienia wrzały aż nadto gwałtownie. Coś w nim pękło, jakieś zawory bezpieczeństwa przestały działać i gdzieś zniknęła charakteryzująca go zawsze wstrzemięźliwość. Jego pamięć eksplodowała, być może dlatego, że zbyt długo była wyciszona, tłamszona przez jego umiarkowaną postawę. Teraz zaczął wymiotować wspomnieniami. Wykrzykiwał je swemu rozmówcy w twarz.

Mówił o tym, jak 28 listopada 1978 roku ludzie z Frontu Polisario wysadzili w powietrze kanaryjski kuter rybacki „Cruz del Mar”, po tym jak zamordowali siedmiu z dziesięciu członków załogi – tylko siedmiu, bo pozostali trzej zdołali wskoczyć do wody, choć jeden, Eusebio Rodríguez García, był już ciężko ranny. Tamtego dnia nieprzyjazne morze zmusiło kuter do zacumowania w miejscu oddalonym o dwie mile morskie od Punta del Cabiño, blisko latarni morskiej na przylądku Bojador. Łódź z dwudziestką zwolenników Frontu Polisario ubranych w piankowe kombinezony do nurkowania dokonała abordażu. Napastnicy zamierzali pozabijać wszystkich – chyba dla czystej przyjemności mordowania. Nie szukali niczego poza listą członków załogi, żeby móc odhaczyć wypełnienie morderczej misji. Wśród zamordowanych był niepełnoletni chłopak – zaledwie cztery dni wcześniej skończył piętnaście lat. Sebastián Cañada García, zwany Chanito, kuzyn kapitana, którego zabrali na wyprawę w nagrodę za dobre stopnie. Kiedy doszło do abordażu, chłopak leżał na koi w kutrze, ponieważ kaszlał, był przeziębiony i potrzebował odpoczynku. Ludzie z Polisario zeszli na dół i wyciągnęli go na pokład.

– Wiesz, co mi opowiadali? Wiesz, co powiedział dowódca Saharyjczyków, zanim go zabił? – wypalił Germán. – „Co za szkoda, takie dziecko i już nie żyjesz”. I roześmiał się. Roześmiał się! Czy tak się zachowuje front wyzwolenia narodowego? – Irytowała go obojętność Brahima, może dlatego, że znał matkę zamordowanego. – Jeśli mi nie wierzysz, możesz odszukać matkę chłopaka: Carmen García Fernández. Czeka na ciebie i na syna przy ulicy Agustina de Aragón de Arrecife, na wyspie Lanzarote. Będzie zachwycona, kiedy usłyszy, że zabójstwo Sebastiána to kłamstwo. Od trzydziestu lat czeka, żeby coś takiego usłyszeć. Przez te wszystkie lata pyta też Boga, dlaczego tamtego dnia został uruchomiony silnik kutra „Cruz del Mar”, dlaczego kapitan nie zrezygnował z wypłynięcia, tak jak planował na początku, widząc, że silnik raz czy drugi się zaciął. Ale proponuję, żebyś jednak spróbował temu zaprzeczyć. Reprezentant Frontu Polisario na Wyspach Kanaryjskich, Mohamed Luchad, już przyznał, kto wówczas dopuścił się napaści, i nawet znalazł wytłumaczenie: wszystko wynikło z wtargnięcia kutra na wody podlegające jurysdykcji Frontu. No popatrz! – powiedział z sarkazmem zdradzającym poirytowanie – nie mieliście ziemi, ale na wodach terytorialnych, owszem, panowaliście.

– Myślę, że musimy zmienić temat – wtrąciła się Maima, próbując odwrócić bieg rozmowy. – Minęło wiele lat i każdy ma odmienną wizję tego, co się działo, kie…

– Widzę, że spędziłeś połowę życia, ćwicząc pamięć – przerwał jej Brahim, zwracając się do przybysza z Madrytu. – Chcesz, żebym ci podał wszystkie imiona i nazwiska Saharyjczyków, którzy stracili życie na tej ziemi, od zawsze naszej, a nie waszej? – zapytał rozgniewany. – Mam ci podać nazwiska zaginionych na pustyni? Interesują cię?

– Jak chcesz, tylko że nigdy nie będziesz w stanie stwierdzić, że zostali zabici przez Hiszpanów. Natomiast twoi przyjaciele z Polisario owszem, zabijali Hiszpanów, ciężko ich ranili i porywali bez jakichkolwiek wyjaśnień. Do dziś nikt nic nie wie o tych zaginionych. – Germán był w stanie podać poszczególne daty. Znał konkretne imiona i nazwiska. Znał je wszystkie. Zbierał te dane od czasu, gdy wyjechał z Villa Cisneros.

7 kwietnia 1977: kuter rybacki „Pinzales” zostaje ostrzelany z broni maszynowej, wielu członków załogi ciężko rannych. 22 kwietnia 1978: przez ponad sześć miesięcy, do czasu zapłacenia okupu, Polisario więzi ośmiu rybaków hiszpańskich z kutra „Cansado Palomas”. 16 sierpnia 1978: szyper kutra „Tela”, Parrilla Cuberlo, zostaje raniony w nogę z broni maszynowej. 22 lipca 1986: kanaryjski rybak zostaje zabity podczas ataku na kuter „Los Andes”. 10 września tego samego roku: inny rybak kanaryjski ginie w ataku na statek „Puente Canario”… Tyle było przykładów… Germán opowiedział o jednym:

– To pewnie znasz, Front Polisario sam się do tego przyznał. 22 września 1985 roku ostrzelano z lądu z broni maszynowej kuter „Junquito” i patrolowiec „Tagomago”. Dwóch marynarzy i siedmiu rybaków zostało rannych. Mniej szczęścia miał szyper „Junquito” i dowódca „Tagomago”, który wyruszył z misją ratunkową, ponieważ kuter zaczął tonąć. Obaj zginęli. Wiesz, ile strzałów dostał patrolowiec? Czterdzieści osiem: od pocisków 12,7 milimetra, czyli wystrzelonych z ciężkiej broni maszynowej, do 106 milimetrów, czyli z działa. I z jakiego powodu to wszystko, Brahim?

Carlos obserwował swego przyjaciela i z trudem go rozpoznawał. Wiedział, że Germán ma rację, że nie kłamie, że wszystkie jego informacje są prawdziwe, ale nie podejrzewał, że przez wszystkie te lata jego pamięć zamieniła się w szczegółowe archiwum przestępstw. Dopiero teraz to zrozumiał i chciał, by Germán wiedział, że on też jest po jego stronie, że też zna te czarne karty przeszłości, o których nie wszyscy mieli odwagę mówić – ze strachu albo z bezduszności, albo przez inne uwikłania. Carlos znał mnóstwo przerażających historii o wielu spośród kanaryjskich rodaków i o hiszpańskich przyjaciołach, którzy padli ofiarą okrucieństw popełnianych przez Polisario. O przyjaciołach, którym odmawiano nawet prawa do poskarżenia się, do uznania ich krzywd i otrzymania godnej rekompensaty. Położył dłoń na ramieniu Germána, mając nadzieję, że ten gest go uspokoi i przerwie jego wywód – jednocześnie prawdziwy, ale może niezbyt fortunny, zważywszy na okoliczności, które sprowadziły ich znów na Saharę… Jego przyjaciel powinien zrozumieć, że nie jest osamotniony, ale że pewnie lepiej byłoby zmienić temat i skupić się na rzeczywistych przyczynach ich pobytu w Dakhli. Ale nic takiego się nie stało. Germán nawet nie poczuł dotyku ręki Carlosa. Jego pamięć przemawiała coraz pewniejszym głosem.

– Mówisz o zaginionych? 1 listopada 1980 roku, przy spokojnym morzu, znika łódź z czternastoma rybakami z Mencey de Abona, a czterdzieści dni później koreański kuter natrafia na dwa ciała ze związanymi rękami i nogami, na tych samych wodach, na których zaginęła łódź. 19 lipca 1984 statek-chłodnia „Montorve” z szesnastoma osobami na pokładzie znika i do dziś nikt nie wie, co się z nimi wszystkimi stało. 12 grudnia tego samego roku inny kuter rybacki, „Islamar III”, znika wraz z dwudziestoośmioosobową załogą; morze, jak i w innych przypadkach, było spokojne… – Germán zamilkł na chwilę, oddychając głęboko. Ale to nie był jeszcze koniec. – Dziwne, że nigdy nie wysadzano ani nie napadano na statki innych bander. Według tego, co mi mówił jeden z dygnitarzy Frontu Polisario, bali się odwetu i tego, że sprawa saharyjska zostanie w tamtych krajach pokazana w niekorzystnym świetle. Ale Hiszpania to co innego, prawda? Wiedzieliście, że jesteśmy idiotami, że nie tylko nie będziemy prosić o wyjaśnienia, ale przez długie lata mój kraj nadal będzie wam pomagał.

– Jesteś chory – przerwał mu w końcu Brahim, szukając jednocześnie wsparcia w nieruchomych spojrzeniach pozostałych zebranych. Wszyscy byli aż nadto poruszeni tym, jaki bieg przybrała rozmowa. – Jesteś chory z wściekłości i żądzy zemsty. W gruncie rzeczy nienawidzisz nas, bo twoje życie na Saharze zostało przerwane. A doskwiera ci tak naprawdę to, że twoja historia miłosna z młodą i piękną Saharyjką nie zakończyła się sukcesem. Tylko że szukasz winnych nie tam, gdzie trzeba: nikt ci tego nie zepsuł poza pewnym Hiszpanem, który tu przyjechał wcześniej. Wielka szkoda.

Po wypuszczeniu tej zatrutej strzały Brahim roześmiał się. Wiedział, że zadał bolesny cios. Ta aluzja nie podobała się ani Maimie, ani Carlosowi, którzy jako jedyni rozumieli, o czym mowa. Germán nawet nie mrugnął. Był w stanie rozpoznać prawdę, niezależnie od tego, jak jest bolesna: tak, był zakochany w Maimie od pierwszej chwili, kiedy padło na nią jego spojrzenie. Przyznanie się do tego nie sprawiało mu ani wstydu, ani bólu. W jego przypadku zawsze chodziło o czyste uczucie, miłość platoniczną, która towarzyszyła mu przez znaczną część życia. Jeśli wypowiedziane przez Brahima oskarżenie sprawiło mu przykrość, to wyłącznie z powodu Carlosa. Przez chwilę chciał na niego spojrzeć, ale powstrzymał się. Nie miał ochoty okazywać słabości, a oczy mogły go zdradzić. Widząc, że Germán nie kapituluje, Brahim postanowił w inny sposób wzmocnić swoje argumenty.

– To, co się wydarzyło, nie wynikało z naszej winy. Mieliśmy takie samo prawo jak i wy, żeby żyć jako wolny i niezależny naród.

– Przypominam ci, że Saharyjczycy byli obywatelami Hiszpanii, z takimi samymi prawami jak reszta, jeśli nie większymi, bo szanowane były wasze własne zasady, zwyczaje, wasza historia, to wszystko, co Marokańczycy chcieli wykorzenić. Przecież wiesz o tym lepiej niż ktokolwiek inny. Nie można było nawet zmuszać dzieci saharyjskich, żeby przychodziły do szkoły! Wielu wojskowych miało problemy z przekonaniem askarysów, rdzennych żołnierzy, żeby wysyłali swoich synów do szkoły. O córkach nawet nie wspominam. Nie sądzę, żeby Hiszpanie wyzyskiwali was w tym samym stopniu co na przykład Francuzi. Nie jesteś sprawiedliwy. Pensja askarysa była dwa razy wyższa niż policjanta na Półwyspie i o wiele wyższa niż żołnierza hiszpańskiego na tym terenie!

– Kłamiesz. Albo nie znasz prawdy, albo kłamiesz.

– Może nie znam twojej prawdy, ale stąd do wniosku, że kłamię, jest jeszcze daleka droga. Przecież dobrze wiesz: wielu ludzi, w tym nawet samych Saharyjczyków, jest przekonanych, że całe zło zaczęło się od pierwszych żądań niepodległości, o której nikt nawet nie śnił, może poza niektórymi frakcjami Frontu Polisario. Uważa się powszechnie, że zostaliście pozbawieni swoich terytoriów wtedy, kiedy Polisario zaatakowało Hiszpanię, kiedy myśleliście, że już nas nie potrzebujecie, że daliśmy wam już wszystko: sposób życia, infrastrukturę, model gospodarczy, edukację, pomoc, darmową służbę zdrowia, kształcenie zawodowe… Mam ci przypomnieć, że przed przybyciem Hiszpanów nie było tu miasteczek ani miast oprócz Asmary, która była tylko miejscem na szlaku? Al-Ujun nie istniało, Villa Cisneros też nie. – Widać było, jak oczy Brahima nabiegają wściekłością, bólem, niemal krwią. – Wiesz co, kocham twój naród, twoich rodaków, pracowałem z nimi i dla nich, spędziłem część życia tutaj i walczyłem o wasze prawa w miarę swoich możliwości, a wcale nie były małe. Wiem, że wiele przecierpieliście, że was zabijano, torturowano, upokarzano, ale szczerze mówiąc, uważam, że niektóre problemy zawdzięczacie samemu Frontowi Polisario, który został oszukany przez Narodowy Front Wyzwolenia Algierii. Tamtym nie chodziło o wasze żądania, a wyłącznie o to, żeby uzyskać dostęp do Atlantyku i zaszkodzić, gdzie tylko się da, Marokańczykom, ich historycznym wrogom. Wcale się wami nie przejmowali, sam wielokrotnie słyszałem, jak mówili, że nigdy nie byliście narodem, nigdy nie mieliście swojego terytorium, bo wcale tego nie chcieliście ani – jako koczownicy – nie potrzebowaliście. Dziś byliście tu, jutro, wraz nadejściem deszczu, zbieraliście swój dobytek i przenosiliście się w inną część pustyni… Myślę, że algierski Front Wyzwolenia was zatruł, wykorzystał was i zmanipulował, a potem zostawił własnemu losowi w całkowitej nędzy. Jedyna pomoc płynęła dzięki solidarności innych krajów, między innymi Hiszpanii. Przynajmniej w tym musisz mi przyznać rację.

– Znów się mylisz. A ja nic nie muszę.

– Co się z wami dzieje? – wtrącił się Carlos. – Zostawcie już to, proszę was. To przecież absurd, który w żaden sposób nam nie pomoże. Proszę was… Germán, przyjacielu, posłuchaj mnie, to niczemu nie służy…

– Twój przyjaciel, zdaje się, zapomniał, że ONZ uznało Front Polisario za prawowitego przedstawiciela narodu saharyjskiego – zauważył Brahim, nalewając sobie kolejną szklankę herbaty i próbując wytrwać w udawanej obojętności, mimo gniewu, który pożerał go od środka.

– To co mówisz, to prawda – odparł Germán. – Ale ONZ uznało także Idiego Amina, kiedy był prezydentem Ugandy i naruszał najbardziej podstawowe prawa człowieka, wspierał skrytobójstwa i prześladowania etniczne… Że nie wspomnę o roli ONZ w wojnie na Bałkanach, gdzie ta organizacja ograniczyła się do milczącego obserwowania setek tysięcy morderstw i gwałtów. Obserwatorzy ONZ czekali z wkroczeniem do akcji, aż zobaczą zniekształcone ciała kobiet i dzieci. No tak, przekonałeś mnie tym argumentem o uznaniu Frontu Polisario przez ONZ. Świetny fundament pod twoje poglądy.

– Germán, wiesz, że cię kocham – wtrąciła się wzburzona Maima – ale nie jesteś sprawiedliwy wobec Polisario. Nie można zaprzeczyć, że są tam czarne owce, jak wszędzie, ale w sumie zrobili dużo dla Saharyjczyków.

– A co takiego? To, że od ponad trzech dekad trzymają was porzuconych na środku pustyni, w obozach, które miały być tymczasowe? Takie są te dokonania Frontu Polisario? Macie na stałe status uchodźców, podczas gdy niektórzy z nich żyją jak królowie w przedstawicielstwach na zachodzie. Na czym polega moja niesprawiedliwa postawa wobec Polisario, Maimo? Czy oni byli sprawiedliwi wobec Kanaryjczyków, których zabili?

– Mnie Front Polisario uratował życie. I wielu innym ludziom.

– A Dahiemu je zabrali. – Germán pożałował tych słów, kiedy tylko zdążył je wypowiedzieć. Posunął się za daleko. Zadawanie bólu Maimie wcale nie było jego zamiarem. Wiedział, że w tym momencie musi już przestać mówić. Widok bolesnego grymasu na twarzy kobiety, którą kochał w milczeniu przez tyle lat, obezwładnił go bardziej niż wszystkie argumenty Brahima. – Przepraszam, wybacz mi, proszę. Nie powinienem był tego mówić. Bardzo cię proszę, wybacz mi.

– Przeprosiny zawsze przychodzą wtedy, kiedy zło już zostało wyrządzone i nie da się mu zaradzić – skomentował Brahim, wyraźnie poruszony. – Jesteśmy już do tego przyzwyczajeni.

– Żeby wypowiadać tyle sądów wartościujących – podsumowała rozmowę Maima – wszyscy powinniśmy dysponować kompletem danych, pełną informacją. A sądzę, że nikt z nas nie ma takiej wiedzy. Naprawdę lepiej będzie skończyć tę rozmowę: zadaje nam zbyt wiele bólu. A poza tym Carlos ma rację: ona nigdzie nas nie doprowadzi. Wręcz przeciwnie, może nas cofnąć na naszej drodze.

– Prawda zawsze jest bolesna, i tyle – orzekł Brahim.

– Proszę…

To słowo powiedziała Laia, w której zdenerwowanie ścierało się z przestrachem. Dzień aż w nadmiarze obfitował w emocje i teraz zaczynała ją boleć głowa. Dziewczyna nie panowała nad swoimi myślami, miała problem z przetrawieniem wszystkich tych uczuć… Zaczynał ją znów gnębić okrutny, niedający się opanować strach. Bała się, że przez wściekłość tego człowieka cały plan wyjazdu zakończy się niepowodzeniem – wyjazdu, o którym mówili wszyscy, a który jej wciąż kojarzył się z tyloma wątpliwościami. A jeśli Brahim rozjuszy się jeszcze bardziej w wyniku gorącej dyskusji z Germánem? I wszystko spali na panewce? Tak naprawdę w ogóle go nie znała, nie znała prawie żadnej z osób zaangażowanych w jej ucieczkę, a musiała im ufać. Nie było to łatwe, ale tylko w ten sposób mogła w ogóle marzyć o odzyskaniu szansy na wytęsknione życia u boku Julia. Nienawidziła tego poczucia, że jej los nie zależy od niej, że wszystkie nadzieje wiążą się z dobrą wolą innych. Trudno jej było to znieść, choć wiedziała, że niewiele może zrobić, by ten stan rzeczy zmienić.

– Proszę – powtórzyła – ja chciałabym tylko wrócić do domu. To moje jedyne marzenie. Nie chcę nic więcej.

Laia czuła na sobie spojrzenie Maimy. Nie musiała tego sprawdzać, po prostu czuła. Ale odpowiedział jej Brahim.

– Wszyscy chcemy tego samego, dziecko, wszyscy marzymy o powrocie. Ty jesteś bliższa spełnienia marzeń niż my wszyscy. Saharyjczycy marzą już od ponad trzydziestu pięciu lat. I wciąż jesteśmy jak uśpieni, znarkotyzowani, w stanie trwałego letargu, z którego nikt nie chce nas obudzić.

Ci, którzy jeszcze kilka chwil wcześniej demonstrowali niezwykłą gadatliwość, teraz pogrążyli się w skrępowanym i ciężkim milczeniu. Ich gardła wydawały się wysuszone i spękane jak skóra tych, których dotyka słońce Sahary. Ich wargi zdawały się zaszyte niedostrzegalną nicią – niewidzialną jak jarzmo, pod którym znalazła się ludność berberyjska, niegdyś ciesząca się wolnością… Nikt już nie recytował nazwisk ani dat, nie opowiadano o pomysłach, wydarzeniach, historiach. Całe to milczenie było jak niema kara za nadmiar wypowiedzianych przed chwilą słów.

W końcu Maima zdołała znów ożywić całą grupę, która przez długą chwilę trwała jak wrośnięta w pustynny piasek, w strachu przed wykonaniem fałszywego ruchu albo wypowiedzeniem słowa mogącego znów zdetonować bombę.

– Sądzę, że musimy ruszać – powiedziała niemal szeptem. – Czeka nas długa droga, jeśli ta młoda kobieta ma odzyskać swoje życie. Jest wiele do zrobienia, między innymi trzeba wziąć udział w ślubie mojego syna. Wiem, że uroczystości mają trwać trzy dni, ale chyba nie chcielibyśmy przegapić początku, prawda?

Wszyscy potraktowali propozycję Maimy jak rozkaz, zebrali swoje rzeczy i w milczeniu usadowili się w samochodach, którymi przyjechali. Luis, Karim i Bouh ruszali w drogę powrotną do swoich domów. Carlos, Germán, Laia i Maima mieli udać się w kierunku obozu w Dakhli. Wszystko zdawało się wracać do normalności – w sposób trochę wymuszony, ale nikt nie sprawiał wrażenia, że mu to przeszkadza.

Germán znów się odezwał, tym razem tonem spokojnym i pełnym ostrożności.

– Maima, ja… – powiedział, zanim ruszyli w stronę grupki, która zaczęła się żegnać z resztą.

Nie miał nawet odwagi, żeby na nią spojrzeć, zbyt ciężkie było brzemię winy i wstydu. Kobieta pogłaskała go po twarzy, uśmiechnęła się i pocałowała w prawy policzek, dokładnie w to miejsce, w którym – kiedy Germán się uśmiechał – pojawiał się dołeczek wywołujący sporo lat wcześniej takie zamieszanie wśród kobiet.

– Jesteś jednym z przyjaciół, o których nigdy ani nie umiałam, ani nie chciałam zapomnieć. A cała reszta to dawne życie, minione dzieje, rozmyte wspomnienia i nic więcej.

Germán ucałował jej dłonie i skierował się w stronę samochodu terenowego, przy którym z braterskim uśmiechem czekał już jego przyjaciel Carlos, obejmujący ramieniem Laię.

– W tym miejscu nasze drogi się rozchodzą. – W chwili rozstania Luis stał się rzecznikiem Bouha i Czarnego Karima, którzy spoglądali na Hiszpanów wzrokiem pełnym niegasnącej przyjaźni. – Mam nadzieję, że kiedy spotkamy się następnym razem, będziemy nad morzem… – powiedział, cytując jedno ze zdań, które Saharyjczycy często wypowiadali podczas pożegnań.

Laia nie mogła powstrzymać łez, obejmując ludzi, którzy bez jej wiedzy stali się towarzyszami podróży, zaangażowanymi w jej uratowanie. Dlaczego płakała, skoro niebawem miało się spełnić to, o czym marzyła przez wszystkie miesiące, kiedy pustynia zamieniła się w jej więzienie? Dlaczego czuła płynący z serca smutek, niepozwalający mówić, podziękować za pomoc i pożegnać się z ludźmi, których nigdy nie zapomni? Nadmierne pobudzenie przeszkadzało w artykułowaniu zdań w spójny sposób i w dobieraniu właściwych słów.

Żegnając się z nowymi przyjaciółmi – Karimem, Luisem i Bouhem – Carlos i Germán zastąpili formalny uścisk dłoni serdecznymi objęciami.

– Jesteśmy waszymi dłużnikami. Będziemy nimi dożywotnio – wyznał madrycki antykwariusz.

– Już wiesz, jak się spłaca długi na pustyni – przypomniał mu Czarny Karim. – Trzeba wrócić na herbatę, przynosząc ze sobą trochę cukru i jakieś radio w prezencie. I wiecie, że w tym kraju pamięć trwa przez wieki, tak samo jak długi. Nie tracą ważności, nie wygasają.

– Przypominam wam o Kaidzie Manolo i o domu, który zbudował w Asmarze: „Kto nie spłaca długu człowiekowi pustyni, ryzykuje, że pustynia upomni się o zwrot należności” – powiedział Bouh, odnosząc się do historii Galicyjczyka, który założył Al-Ujun, mając kilkaset peset majątku. Tę samą historię dawno temu Carlos opowiedział Sandrowi i Letycji w całkiem odmiennej scenerii.

Niedaleko od nich stał Brahim pogrążony w niezobowiązującej rozmowie z Maimą. Przez chwilę spojrzenia Germána i Saharyjczyka skrzyżowały się. Żaden z nich nie spuścił wzroku. Potem kontakt został przerwany. Pożegnania dobiegły końca, Brahim wsiadł do samochodu, którym parę godzin wcześniej przyjechał. Po kilku minutach auta rozjechały się w różnych kierunkach. Powoli oddalały się od siebie na rozległej pustyni. Tylko Germán odwrócił jeszcze głowę, żeby spojrzeć na znikający ślad po Brahimie, aż w końcu samochód zniknął wśród wydm. Germán poczuł dziwny smutek, przeczuwając, że już nigdy więcej się nie zobaczą.

∙ 31 ∙

Przez okna samochodu terenowego dotarło do nich szafranowe światło, w którym skąpany był obóz dla uchodźców. Przez chwilę Laia miała wrażenie, że cała Dakhla przekształciła się w potężne ognisko sypiące pomarańczowe i czerwonawe iskry: uroczystości weselne objęły już obrzeża obozu. Wystarczyło popatrzeć na liczbę i wielkość namiotów postawionych specjalnie z okazji śluby Ayuba Alego i Selmy, żeby zrozumieć, że nie chodziło o ceremonię taką jak inne. Kobiety paradowały w swych najlepszych melfach, a i mężczyźni mieli na sobie najelegantsze szaty. Dzieci biegały i śmiały się, połykając słodycze i przysmaki, którymi wcześniej nieczęsto mogły się delektować. Wszystko było starannie oświetlone za pomocą wbitych w piasek pochodni, wyznaczających jednocześnie drogę do poszczególnych namiotów, w których odbywały się uroczystości. Rozpalono też ogniska, do których dorzucano wielkie kłody drewna. Płomienie, mieszające się w oczach widzów z czerwonawym odcieniem piasku, nadawały obozowi magicznego uroku. Na ogromnych masztach powiewały piękne, kolorowe tkaniny, zdane na łaskę wiatru, który zerwał się tej nocy. Łopoczące płótna zamieniły Dakhlę w ocean kolorowych fal. Goście gromadzili się w wielu różnych namiotach, żeby kosztować jedzenia, rozmawiać z zaprzyjaźnionymi rodzinami, z którymi nie widzieli się od długiego czasu, albo tańczyć w rytm tradycyjnej muzyki saharyjskiej. Większość kobiet dawała się ponieść dźwiękom: zapominając o codziennych zmartwieniach, kołysały ramionami i dłońmi, wymachiwały do rytmu melfami, wiele śpiewało, klaskało, śmiało się albo wydawało charakterystyczne, gardłowe dźwięki.

Laia obserwowała spektakl, który rozgrywał się przed jej oczami, choć – inaczej niż pozostali – nie dawała się porwać jego kolorytowi: szukała czegoś konkretnego, przebiegała wzrokiem cały obszar, gdzie odbywały się uroczystości, i w każdym kącie poszukiwała znajomej twarzy – Ahmeda. Strach, z którym go wypatrywała, nie dawał się rozproszyć przez liczne słowa wsparcia i apele o spokój, które słyszała od Maimy. On gdzieś tu był. Nie odszedł daleko. Czuła jego obecność i to nie pozwalało jej się odprężyć.

Terenówka zatrzymała się przed ogromnym namiotem z wielbłądzich skór. Za sprawą wewnętrznego oświetlenia jaima wyglądała z zewnątrz, jakby miała barwę pomarańczową. Laia, Carlos i Germán wysiedli z samochodu i weszli do środka zgodnie ze wskazówkami Maimy. Wnętrze namiotu zdobiły niezwykłe dekoracje: podłoga przykryta była pięknymi tkaninami i dywanami, na których porozkładano dziesiątki poduszek różnych kształtów i rozmiarów, zapraszających do ułożenia się i bezstresowego relaksu. Pośród nich ustawiono cztery prostokątne stoły o ponadmetrowej długości, na których spoczywały tace z naczyniami pełnymi jedzenia, szklankami, kielichami i dzbanami z rozmaitymi winami i napojami. Cztery wielkie pochodnie oświetlające wnętrze rozmieszczono na tyle przemyślnie, że w żadnym kącie dużego pomieszczenia nie było ciemno. Muzyka dobiegająca z zewnątrz brzmiała niehałaśliwie i nienatarczywie.

Maima podawała gościom kieliszki z winem. Carlos i Germán z ochotą przyjęli poczęstunek. Laia odmówiła, zachwycona tak jak wcześniej tą samą wyczuwalną w powietrzu mieszanką zapachów, która kojarzyła jej się z antykwariatem Germána i w której rozpoznawała kadzidło oraz drewno. Ten zapach pozwalał jej poczuć się blisko domu. Chwilę po tym, jak ułożyła się na sprężystych poduszkach, zasłona, która pełniła funkcję drzwi wejściowych do namiotu, rozstąpiła się. Do uszu Lai dobiegł spokojny i poważny głos.

– Witajcie, przyjaciele. Jestem zachwycony, że mogę was gościć na swojej uroczystości. Matka już was o to prosiła tysiąc razy, ja też nalegam: czujcie się jak u siebie w domu, wszyscy, a szczególnie ty, Laio.

Oczy Ayuba Alego przypatrywały się dziewczynie, a ona odwzajemniała spojrzenie: po raz pierwszy znalazła się twarzą w twarz z synem Maimy. Była to twarz o delikatnych rysach, z wyraźnie zaznaczonymi kośćmi policzkowymi i podbródkiem. Miał taką samą skórę o cynamonowym odcieniu jak matka, duże, wręcz ogromne, lśniące oczy koloru nieba pustyni, kontrastujące z barwą czarnej czupryny. Uwagę zwracały jego duże dłonie, znaczone wydatnymi żyłami, i długie, silne palce. Laia wyczuwała, że stoi przed nią mężczyzna dobrze wychowany, uważny, pełen troski o nowo przybyłych. U jego boku potrafiła się rozluźnić. Prawdę mówiąc, nie mogła pozbyć się wrażenia, że widzi w nim kogoś dobrze znanego, jakby spotkała go już wcześniej, a jego ciało o atletycznej budowie – odziane w obszerną, niebiesko-białą szatę ze złoconymi i czarnymi brzegami – kryło w sobie jakiś sekret, pozwalający Lai czuć się pewnie i bezpiecznie. Zadawała sobie pytanie, czy magnetyzm, który był tak wyraźny u Maimy, jest dziedziczny. Było to dość prawdopodobne, bo najwyraźniej Ayub też miał go w swoich genach.

– W ostatnich dniach wiele mi o tobie mówiono – powiedział, zwracając się do Lai. – Wolałbym, żeby powody były trochę inne, ale w tym życiu nie wszystko dzieje się tak, jak byśmy chcieli. – Zauważył, że dziewczyna zasępiła się. Zbliżył dłoń do spuszczonej głowy Lai i lekko ją unosząc, sprawił, że podniosła wzrok. – Nie, nie rób tego błędu. Nie powinnaś wstydzić się swojej przeszłości, bo to właśnie ona doprowadziła cię, na dobre i na złe, w to miejsce, w którym się dziś znalazłaś. Dzięki niej jesteś tym, kim jesteś. Nie chcę, żebyś się martwiła czymkolwiek ani kimkolwiek. Tu jesteś bezpieczna, ze mną i z moją matką. Nie masz się czego bać. Jeśli mówię, że nie masz, to właśnie tak jest.

Przekrzywił głowę i skierował do niej uśmiech, z którym wyglądał jeszcze bardziej atrakcyjnie.

– Rzeczywiście jesteś ładna – powiedział, próbując oddalić powagę poprzednich słów. – Nie da się ukryć, że mój przyjaciel Julio ma szczęście. Mówię przyjaciel, bo czuję, że jest dla mnie kimś bliskim… Matka tyle mi o was mówiła – ciągnął, patrząc tym razem na Hiszpanów – o tym, co razem przeżyliście, o wspólnej przeszłości… Kiedy was teraz widzę, mam wrażenie, że znam was lepiej, niż myślałem. To bardzo przyjemne wrażenie. Obyśmy zawsze je mieli, kiedy w nasze życie wkracza jakaś nowa osoba. Ale proszę was bardzo, usiądźcie wygodnie. Wiem, że czeka was długa droga do domu i chciałbym, żebyście się rozluźnili i uspokoili. Jeśli chcecie przyłączyć się do nas i do obchodów, każę jednemu z moich ludzi, żeby wam towarzyszył przez cały czas. A jeśli wolicie zostać w bardziej intymnym otoczeniu, ta jaima oraz druga, należąca do mojej matki, będą teraz waszym domem.

– Ale on wie… – zaczęła zdanie Laia, zwracając się do Maimy, przezwyciężywszy nieśmiałość, którą poczuła w obecności Ayuba Alego.

– Tak, wiem, i nie potrzebuję wiedzieć nic więcej. – Zamiast Maimy odpowiedział jej syn, ponownie się uśmiechając. Inni, znajdujący się w pobliżu dziewczyny, zachowywali pewien dystans, żeby zapewnić jej prywatność: są słowa, które lepiej trawi się w samotności, i zarówno Maima, jak i Carlos z Germánem dobrze o tym wiedzieli. Kiedy Ayub Ali znów zaczął mówić, zwracał się wyłącznie do niej. – A myślałaś, że o czymś nie wiem? Być może wiem więcej niż ty sama: wiem, że twoje prawdziwe imię brzmi Noah, że jesteś o dwa lata starsza, niż wszyscy sądzą, bo kiedy zostałaś przywieziona do obozu, zmieniono twoje imię, nazwisko i wiek. Wiem, że urodziłaś się w Mauretanii, w mieście F’derik, że jesteś najmłodsza z siedmiorga rodzeństwa, że twoja matka nazywa się Hawa Dioum i że porzuciła cię w dniu, w którym przekazała cię Nadirze, chociaż twój dziadek ze strony ojca próbował wszelkimi sposobami temu zapobiec. Wiem, że od czasu, kiedy przybyłaś do Sahary Zachodniej, nie wiedziałaś, co znaczy słowo wolność… Czy to właśnie miałem wiedzieć?

Słowa Ayuba Alego wydobyły z zakamarków pamięci uśpione wspomnienia. Noah. Pamiętała to imię jak przez mgłę. Nawet to jej zabrali, nawet pamięć… Usta Ayuba znów ułożyły się w szeroki uśmiech.

– Chyba mi nie ufasz, kiedy cię zapewniam, że wszystko jest przygotowane i możesz się uspokoić. Nikt nie może napisać swojego życia na nowo, bo to byłaby całkiem inna historia. Nie rób tego więcej. Nie umniejszaj wartości tego, co przeżyłaś. To bardzo dobrze, że znamy naszą przeszłość, bo skoro nie da się jej zmienić, lepiej skupić się na teraźniejszości i przyszłości. Proponuję ci, żebyś tak właśnie zrobiła. Dla siebie samej i dla Julia.

– Czuję się taka pogubiona… – Laia ożywiła się na tyle, żeby zadać kolejne pytanie. – Naprawdę go znasz?

– Julia? No, nie całkiem. Wiem o nim i o jego rodzinie więcej niż ty, ale nie do mnie należy opowiadanie tej historii. Chociaż jestem przekonany, że pewnego dnia ją poznasz. – Chwycił dłoń Lai i ją pocałował. – Lepiej niż ktokolwiek inny powinnaś wiedzieć, że nie każda tajemnica jest dochowywana i nikt nie chce zabierać swoich sekretów do grobu.

Laia nie do końca zrozumiała prawdziwe znaczenie tych słów, wypowiedzianych tak delikatnym głosem. Ale zdołały przenieść ją w bezpieczne miejsce, w którym spokój panował nad ciemnością, do rajskiego ogrodu, w którym wreszcie, po tak długim czasie, zdołała poczuć, że naprawdę nic jej nie grozi.

– To dziwne – wyznała, nie bardzo wiedząc dlaczego – dopiero cię poznałam, ale mam wrażenie, że znam cię od dawna. Może z poprzedniego życia.

– Nie oszukuj się. Złączyło nas to życie, zresztą znacznie wcześniej, niż może ci się wydawać. Trzeba tylko złożyć wszystkie klocki razem tak, żeby pasowały. Wtedy wszystko zrozumiesz. I przypomnisz sobie o mnie z szerokim uśmiechem, który podobno nie schodzi z twojej twarzy, przynajmniej kiedy jesteś w Hiszpanii.

Silny impuls popchnął ją w jego stronę. Przytuliła się do niego, nie wiedząc dlaczego, czując nawet, że to śmieszne. Po prostu musiała: ciało zażądało tego od niej.

Kiedy Laia obejmowała Ayuba, a Germán zajmował się posiłkiem, po innej stronie namiotu Maima prowadziła z Carlosem rozmowę, na którą oboje od wielu lat czekali.

– W ogóle się nie zmieniłaś – powiedział. – Jesteś taka sama jak wtedy, kiedy cię poznałem. Zbuntowana, stanowcza, silna, prowokująca…

– Prowokująca? Kto, ja? Ciebie nie trzeba było w ogóle prowokować.

– Nie mówiłem o sobie. Pamiętasz twarze żon hiszpańskich wojskowych tamtego niedzielnego ranka, kiedy postanowiłaś usiąść z Dahim w pierwszych ławach kościoła? Myślałem, że nas wszystkich wyrzucą. Gdyby nie Germán…

– Pamiętam to świetnie – zaśmiała się Maima, a dźwięk jej śmiechu rozpalił nieznany blask w spojrzeniu Carlosa, który przyglądał się jej, jakby miał do czynienia z jakąś zjawą. Wciąż nie mógł uwierzyć, że znów przed nią stoi. – Muszę ci wyznać, że nie tylko one miały takie miny. Prawdę mówiąc, jeszcze dzisiaj niektóre kobiety patrzą na mnie w ten sam sposób. Więc w gruncie rzeczy jestem wdzięczna generałkom – powiedziała, przypominając określenie, które Saharyjczycy stosowali w odniesieniu do żon hiszpańskich oficerów.

– Zawsze byłaś wojownicza!

– Nieraz ratowało mi to życie. Przynajmniej mnie…

– Przykro mi z powodu Dahiego – powiedział Carlos, zmieniając ton. – Bouh mi opowiedział. Nie masz pojęcia, jak mi przykro.

– Wiem. Wiem, że pokochałeś go tak samo, jak on kochał ciebie. Dałeś mu więcej, niż myślisz. Był szczęśliwy z twoimi książkami, z twoimi naukami. Zabierał ze sobą coś do czytania nawet wtedy, kiedy nasz ojciec kazał mu pilnować kóz.

– Tak jak Miguel Hernández… Ten chłopak miał serce poety.

– Wszystkich nas zaraził miłością do tych małych książeczek… Pamiętasz? Z czerwoną okładką i złotymi literami. Ty mu je podarowałeś. I chyba wszyscy je przeczytaliśmy, niektóre nawet znaliśmy na pamięć. – Maima patrzyła nieobecnym wzrokiem, porwana przez wspomnienie, które wyrysowało uśmiech na jej ustach. – Jeszcze mam jedną, chcesz zobaczyć? Zawsze ją zabieram ze sobą, wszystko jedno, dokąd jadę, jak daleko… Zawsze mam ją przy sobie.

Carlos przytaknął i oboje wyszli z namiotu. Szedł za nią. Mógłby tak iść aż na koniec świata, nie myśląc o niczym, nikomu nic nie tłumacząc. Weszli do innego namiotu i Carlos szybko się zorientował, że to jej jaima. Maima przez chwilę szukała czegoś wśród swoich rzeczy i wyciągnęła spomiędzy nich małą książeczkę w twardej, czerwonej okładce. Znali ją oboje. Podała książkę Carlosowi, który powoli ją otworzył. Podniszczone od częstej lektury kartki zachowały niepowtarzalny zapach właścicielki. Wymienili się spojrzeniami, w których dostrzegli niegasnący uśmiech. Żadne z nich nawet nie próbowało ukryć swoich myśli.

Maima otworzyła usta, tak jakby chciała coś powiedzieć. Po chwili wyrecytowała:

– „Kłębią się w mym mózgu dwa wiejskie gołębie. A na horyzoncie, daleko, pogrąża się dnia wahadło. Straszliwy kołowrót czasu!”.

Carlos rozpoznał wiersz Lorki, który niegdyś wypowiadały jego własne usta na takiej samej scenie z pozłoconego słońcem piasku, pełnej gwiazd. Nie mógł się oprzeć pokusie pocałowania Maimy. Jego wargi musnęły usta kobiety, którą minione lata przemieniły w niedające się spełnić marzenie i której życie teraz znów nadało rzeczywistą postać. Rozpoznał smak, który jej pocałunki miały trzydzieści pięć lat wcześniej, taki sam zawrót głowy, takie samo wrażenie skromności, która dopiero później miała ustąpić niekontrolowanym impulsom, identyczne pragnienie, żeby zatrzymać czas jednym celnym ciosem zadanym wieczności, unicestwić metrykę, odwrócić godziny, zniszczyć minuty, anulować sekundy… Znaleźć się w miejscu, gdzie nie sięga zegar ani kalendarz. To było jego największą tęsknotą.

Nie wiedział, ile czasu minęło do chwili, gdy ich usta się rozłączyły, delikatnie i powoli. Poczuł tylko dłonie Maimy głaskające jego twarz, oddalającą się od jej twarzy.

– Nie możemy odzyskać przeszłości, którą przysypał pustynny piasek.

– Nie chcę odzyskiwać przeszłości, chcę tylko nie przegapić teraźniejszości.

– Moja teraźniejszość jest teraz oddzielna od twojej. Dla nikogo nie byłoby to dobre, gdybyśmy próbowali to zmieniać.

– Nie było to dobre i dla nas ponad trzydzieści lat temu, a jednak zmuszono nas, żebyśmy to zrobili. Zaakceptowaliśmy to i tyle – próbował jej zaprzeczać. – Nie byłoby źle przełamać tamto posłuszeństwo jakimś buntem.

– Teraz nikt nas do niczego nie zmusza. Sami też tego nie robimy. Dzisiaj moim jedynym obowiązkiem jest moja ziemia, moja godność, marzenie, żeby wrócić do domu, do mojego kraju.

– A ja mam tylko jedno marzenie, żeby wrócić do ciebie. Mógłbym rzucić wszystko, żeby być z tobą. – Słysząc własne słowa, Carlos uśmiechnął się jak nastolatek. – Wydawało mi się, że takie rzeczy mówią zwykle kobiety. Ale widzę, że się myliłem.

– Byłeś już ze mną. Na pewno masz jeszcze inne marzenia i nie możesz z nich rezygnować, żeby raz jeszcze przeżyć to, które chyba przekształciło się już bardziej w obsesję niż w rzeczywiste pragnienie. To byłoby zbyt egoistyczne. Z twojej strony i z mojej.

Po tych słowach Maimy ich ciała rozdzieliły się. Carlos wciąż ją kochał, jeśli to możliwe, to jeszcze bardziej niż przed laty. Mógłby też przysiąc, że ona te emocje odwzajemnia. Ale czas znów zaczął odgrywać swoją przeklęta i kapryśną maskaradę, odmawiając pozwolenia na tę miłość. Carlos był pewien, że los pozazdrościł im czegoś tak rzeczywistego, tak silnego i czystego jak ich szczere uczucie, dzięki któremu pozostaną złączeni za życia i tym bardziej po śmierci.

– Wybacz – powiedział Carlos – ale nie mogę powiedzieć, że mi z tego powodu przykro. Czekałem na ten moment tak długo… tak długo. Śniłem o nim, wyobrażałem go sobie. Więc nie mogę przepraszać, bobym cię okłamał.

– Wcale tego nie chcę, bo i tak bym ci nie uwierzyła. Myślisz, że ja o tym nigdy nie śniłam? Nie przesadzę, jeśli ci powiem, że co noc widziałam twój obraz. I wiele razy to mnie ratowało. Chociaż nie byłeś ze mną, towarzyszyłeś mi przez całe życie. I tak nadal będzie, aż do dnia, kiedy umrę. To najlepszy sposób na przeżycie w czyjejś pamięci, kiedy się jest daleko. Zresztą nie tak bardzo daleko. Oddziela nas Morze Śródziemne i dwa tysiące kilometrów. Przecież wiemy, że miłość nie zna odległości. Wystarczy spojrzeć na nas.

– Może masz rację. W końcu dzielą mnie od ciebie jedynie centymetry, a czuję, że się oddalasz. – Carlos uśmiechnął się. – Nie wierzę, że kiedykolwiek będziesz wiedziała, jak bardzo cię kocham. Ale jestem takim egoistą, że właściwie mi wszystko jedno. Wystarczy mi, że kocham.

– Wiem, jak bardzo mnie kochasz. A gdybyś wiedział, jak bardzo ja cię kochałam przez cały ten czas… Nie przeczę, że miałam w tym meczu przewagę… tak właśnie było.

Carlos spojrzał na nią, nie rozumiejąc tych słów, ale w tym momencie gotów był zaakceptować choćby i największy absurd. Stała przed nim, jego wargi ośmieliły się pocałować ją, jej głos ponownie zdominował jego podświadomość… Znów czuł zapach jej skóry, dotykał jej włosów, zatracał się w jej spojrzeniu. „Jaka to różnica, co znaczą jej słowa” – myślał.

W tym momencie do jaimy matki wszedł Ayub Ali.

– A, tu jesteście. Już myślałem, że się zgubiliście. – Upił trochę z kieliszka, który trzymał w ręku. – Już wie?

– Jeszcze nie – odpowiedziała Maima. – Co ty tu robisz? Powinieneś teraz szukać narzeczonej w namiotach jej przyjaciółek. Czyżbyś nie znał tradycji?

– Znam świetnie. Od paru godzin chodzę za nią i już dłużej nie mogę. A poza tym oni się wszyscy zbyt dobrze bawią, tańczą i śpiewają w głównym namiocie i wcale za mną nie tęsknią. Naprawdę jeszcze mu nic nie powiedziałaś?

Maima w odpowiedzi rzuciła mu tylko spojrzenie, w którym prosiła, żeby milczał albo – jeszcze lepiej – znowu sobie poszedł.

– Czego mi jeszcze nie powiedziałaś? – spytał zaskoczony Carlos, którego zaczęła pożerać ciekawość.

– Widzisz, co zrobiłeś? – zbeształa Ayuba Alego matka. – Zostawiasz mnie z człowiekiem głodnym informacji, na którą będzie musiał czekać całą noc i jeszcze część jutrzejszego dnia. Bardzo elegancki gest miłości wobec twojej matki!

– Idę sobie. Znam ją i wiem, że kiedy tak się zachowuje, nic dobrego z tego nie wynika – powiedział Ayub, zwracając się do Carlosa. – Po czym dodał z nieśmiałym uśmiechem: – Bardzo bym chciał, żebyśmy się potem mogli jeszcze zobaczyć.

Maima przyglądała mu się, jak wychodzi z namiotu. Była bardzo dumna z syna, jej jedynego potomka.

– Myślałam, że ci to powiem później, na przykład na lotnisku – powiedziała przepraszającym tonem.

– Na lotnisku? To coś tak poważnego, że czekasz, aż będę wyjeżdżał do innego kraju, żeby mi powiedzieć?

– Naprawdę nie wiesz, o co chodzi?

– Akurat nie mam mocy wiejskich czarowników.

– Ayub Ali to najważniejsze, co mam w życiu. Gdyby nie on, umarłabym albo jeszcze gorzej – straciłabym chęć do życia. – Maima zamilkła, mając nadzieję, że Carlos zdoła zinterpretować te słowa. Ale tak się nie stało. – A jaki jest Julio? Podobny do ciebie? Podobny do swojego brata…?

W jednej chwili twarz Carlosa kompletnie się zmieniła, jakby jego rysy całkiem się rozmyły, wydłużyły i straciły naturalny wygląd. To nie mogła być prawda. To niemożliwe.

– Carlos, Ayub Ali to twój syn – potwierdziła Maima. – Kiedy wyjechałeś, zostawiłeś w moim łonie to, co w tobie najpiękniejsze. I teraz, wróciwszy, właśnie zobaczyłeś to, co było w tobie najpiękniejsze. Nie licząc Julia, rzecz jasna. I co, teraz ty nic nie mówisz?

Nie potrafił nawet otworzyć ust, rozchylić warg, przełknąć śliny, mrugnąć. Miał wątpliwości, czy w ogóle oddycha. Był tylko w stanie patrzeć na nią, szukać w jej oczach potwierdzenia, że wciąż żyje. „Tak, żyję teraz bardziej niż kiedykolwiek” – pomyślał. W istocie: życie zwróciło mu kobietę, którą kochał najbardziej, i podarowało syna, o którego istnieniu nawet nie wiedział. Nagle całe przepełniające jego wnętrze uczucie euforii zaczęło odpływać i w jego miejsce pojawiła się fala smutku. Poczucia straconych możliwości.

– Dlaczego mi nie powiedziałaś? Wszystko mogło wyglądać zupełnie inaczej – powiedział, nie bardzo przekonany do tego, co mówi.

– Nie wiedziałam. Dowiedziałam się dopiero później. To były trudne chwile, nie z powodu mojej ciąży, którą zawsze uważałam za błogosławieństwo, dar, ale z powodu wojny: mój ojciec i młodszy brat na froncie, matka umierająca ze smutku, niezainteresowana nawet tym, żeby przeżyć, a ja zagubiona, bez żadnego drogowskazu, dokąd miałabym iść. Nie, nie – odpowiedziała, zanim Carlos zdążył zadać jej pytanie, którego się spodziewała, jako zarzutu z jego strony – nie mogłam cię znaleźć. Oczywiście że chciałam do ciebie dzwonić, powiedzieć ci, biec do ciebie choćby z zawiązanymi oczami. Chciałam unieść ramiona i pozwolić, żeby wiatr pustyni zaniósł mnie do ciebie, który byłeś miłością mojego życia… Bawiłam się w to, kiedy byłam mała. Próbowałam. Szukałam nawet pomocy u don Camila i u jednego z hiszpańskich wojskowych, don Vicente, tego, który mieszkał w domku obok lotniska w Villa Cisneros… Był mężem generałki, która mnie tak nienawidziła. Ale nie było sposobu, żeby cię zlokalizować. Ani ciebie, ani Germána, którego usiłowałam znaleźć nie po to, żeby mi zwrócił hiszpański dowód osobisty, ale w nadziei, że będzie miał jakieś wieści o tobie. Wydawało się, że zapadłeś się pod ziemię, jakby życie zatarło po tobie wszelkie ślady. Czas grał na moją niekorzyść. Wszystko nagle przyspieszyło.

Pamięć Maimy odtwarzała dawne wspomnienia, emocje, obrazy… Pojawiając się w jej głowie, ponownie raniły jej serce. Wbiła nieruchome spojrzenie w jakiś punkt przed sobą. Tkwiło tam, nieruchome jak gwiazda na nocnym niebie. W wypowiadanych przez nią słowach, które znajdowały swe odbicie w źrenicach, Carlos znów zobaczył postępującą od północy marokańską inwazję na Saharę Zachodnią oraz atak mauretański od południa. Znów odżyły obrazy ucieczki Saharyjczyków mieszkających w Dakhli, Al-Ujun i Asmarze, którzy między październikiem 1975 roku a lutym 1976 musieli zbiec na pustynię, ratując się przed bombardowaniami i przed pewną śmiercią grożącą im tylko dlatego, że są Saharyjczykami, a więc – zdaniem Marokańczyków – zwolennikami Frontu Polisario. Musieli zostawić za sobą domy, wspomnienia, dobytek, niektórych bliskich, całą przeszłość i część przyszłości. Pamięć Maimy odtwarzała te wspomnienia jak czarno-biały film, może dlatego, że kolory uciekły wraz z Saharyjczykami, wraz z melfami kobiet. Znów usłyszała krzyki mężczyzn na ulicach: „Zaraz wejdą Marokańczycy, zaraz wejdą Marokańczycy!”. Mówiło się o poważnej, wielkiej inwazji, niepozostawiającej miejsca na nadzieję czy opór. Pojawiła się ciężka artyleria, czołgi, piechota, lotnictwo. Wojna z całym swym okrucieństwem, najsilniejszy przeciwko najsłabszemu. Dawid przeciwko Goliatowi – ale ten Dawid nie miał procy, a jedynymi kamieniami był żwir trafiający się wśród pustynnego piasku.

Saharyjczycy z północy musieli uciekać i chować się na pustyni, w miejscach takich jak Amgala, Mahbas, Tifariti, Guelta Zemmur, Yderia czy Tighisit. Ci z południa byli tak samo zagrożeni inwazją mauretańską, okrutną i przerażającą, która przynajmniej napotykała na opór wycieńczonego wojska Polisario, zdolnego tu i ówdzie przeciwstawić się najeźdźcom. Exodus ludności przyjął niewyobrażalne rozmiary. Saharyjczycy zamienili się masowo w ponure cienie zalewające bezmiar pustyni koloru ochry.

Naród saharyjski stał się ludzkim tsunami rozlewającym się stopniowo po pustynnym piasku. Coraz bardziej niedożywiony i coraz liczniejszy tłum tworzył na saharyjskim tle wielkie, czarne plamy, które rozdzielały się na drobniejsze plamki tylko podczas brutalnych bombardowań. Dryfujący naród, pozbawiony środków transportu podczas desperackiej ucieczki dla ratowania życia, wyposażony jedynie w koczowniczego ducha i doświadczenie starszych, którzy dzięki swej intuicji potrafili doprowadzić całe tłumy w bezpieczne miejsca z dostępem do wody. Pamięć Maimy zachowała przez te wszystkie lata dźwięk karabinów o północy, a jej oczy wciąż widziały przelatujące pociski, jakby to działo się właśnie teraz. Na jej twarzy zaległ cień. Carlos ścisnął mocno jej dłonie. Czuł, że jego milczenie pomoże Maimie radzić sobie z okrutną przeszłością. Wspominała dzień 6 listopada.

– Udało mi się wyjechać z matką z Villa Cisneros. Wiesz jak? – zapytała z lekkim uśmiechem. – W land roverze, którego dostał od ciebie w prezencie don Camilo. Dał nam go pod warunkiem, że wydostaniemy z miasta wszystkie dzieci, które damy radę zabrać. Zrobiliśmy to. Zatrzymaliśmy się w Tinguirze, bo sądziliśmy, że stamtąd będziemy uciekać w bardziej zorganizowany sposób, ale nie było na to czasu. Ktoś nam powiedział, że siły mauretańskie depczą nam już po piętach i musimy pędzić na piechotę, bez dobytku, prawie bez ubrań i jedzenia. Można było zabrać tylko trochę manierek z wodą i pewną liczbę butelek. – Stopniowo, powoli się przełamując, Maima ubierała swoje wspomnienia w słowa. – Musieliśmy oczywiście zostawić twojego land rovera komuś, kto podjął się powrotu do Villa Cisneros, żeby pomóc w ewakuacji wszystkich, którzy jeszcze czekali na wydostanie się z miasta. Pamiętam, że szliśmy sześć albo siedem godzin, a potem dołączyliśmy do większej grupy, która też uciekała przed inwazją. Trzy dni zajęło nam dotarcie do dairy Um Dreiga.

Maima wciąż jeszcze pamiętała każdy krok. W Um Dreiga spotkali ludzi idących z wielu różnych miejsc. Były wśród nich osoby, które czekały cały tydzień, zanim wyruszyły ze swoich wiosek. Niektórzy zostali w drodze, odpoczywając w przejściowych obozach zbudowanych głównie z kobiecych melf, z których wzniesiono małe namioty. Dawano tam odsapnąć Saharyjczykom, którzy uciekali ze swej ziemi. Dostawali trochę picia i pożywienia. Maima opuściła wzrok i powoli kontynuowała opowieść.

– Zamieniliśmy się w uchodźców i nawet nie zdawaliśmy sobie z tego sprawy. Nikt wtedy nie wątpił, że walki zakończą się najpóźniej za parę tygodni, ani też nie mieliśmy pojęcia, że przyjdzie nam zostać przez prawie czterdzieści lat w obozie dla uchodźców utworzonym przez Algierię. Chcieliśmy tylko przeczekać, aż minie niebezpieczeństwo, a strefy walk się uspokoją. Szukaliśmy miejsca, gdzie przesiedzimy bezpiecznie, aż wszystko minie. Myliliśmy się. To właśnie tam wiele rodzin zaczęło się rozpadać.

Wielu przyjaciół i znajomych Maimy oraz Brahima było bardzo zżytych ze społecznością hiszpańską – czy to ze względu na zwykłą przyjaźń, czy przez pracę urzędniczą albo służbę w armii hiszpańskiej – i postanowiło zostać na miejscu w nadziei, że Hiszpania obroni ich przed najeźdźcami.

– Pamiętam pewną kobietę w Al-Ujun. – Maima podeszła do jednej z tac i nie przestając opowiadać, nalała do dwóch szklanek herbatę. Carlos słuchał w milczeniu i z poważną miną. – Opowiedziała mi, jak zaczęła wyciągać ze swojego domu różne rzeczy: najpierw worek mąki, potem worek pszenicy, ryżu, później beczkę wody, jakieś koce… Kiedy zobaczyła nadchodzące niebezpieczeństwo, zostawiła wszystko i zaczęła uciekać z dwójką dzieci. Ale jej mąż wolał zostać w domu, bo ktoś musiał tych rzeczy pilnować, to były oszczędności całego jego życia… Nigdy więcej się nie zobaczyli.

W tamtych miesiącach, znaczących koniec roku 1975, a jednocześnie koniec epoki na Saharze, większość uchodźców w Um Dreiga stanowiły kobiety, dzieci i starcy. Codziennie przybywało ich coraz więcej. To był prawdziwy exodus. Na początku próbowali przeprowadzić spis, żeby poznać liczbę i personalia uciekinierów. Nadszedł jednak taki moment, kiedy stało się to niemożliwe: w ciągu kilku tygodni wzniesiono około czterystu, może pięciuset namiotów, mniejszych niż klasyczne jaimy, mniej stabilnych, ale prostszych w budowie i łatwiejszych do przeniesienia.

– Było nas… trzy, a może nawet cztery tysiące osób.

– Co wtedy zrobiliście? – chciał wiedzieć Carlos, biorąc do rąk szklankę z herbatą. Maima odetchnęła głęboko, siadła przed nim i znów zaczęła snuć wspomnienia.

– Stopniowo obóz zaczął się organizować. Było tam trochę drzew. Niektóre ścięto, żeby zbudować coś w rodzaju szkoły dla dzieci. Nie taką jak twoja… Był to raczej mały, kwadratowy budyneczek zrobiony z pni, mała chatka, w której paru mężczyzn prowadziło lekcje dla dzieciaków.

– A Dahi? – spytał Carlos. Maima pokręciła przecząco głową.

– Nie przyszedł z nami. Większość mężczyzn przyłączyła się do ruchu, który nazywano oporem zbrojnym, pod skrzydłami Frontu Polisario. Nawet i tacy, którzy nie mieli żadnego przygotowania wojskowego, jak mój ojciec i brat. W Um Dreiga byli tylko ci, którzy musieli zadbać o zaopatrzenie, ochronę i edukację. My, kobiety, zajmowałyśmy się zbieraniem drewna na opał, przygotowaniem jedzenia. Był też osobny namiot – biały z niebieskim kołem na szczycie i czerwonym półksiężycem poniżej. Pracowała tam między innymi baskijska pielęgniarka, nie pamiętam teraz jej imienia. Zajmowała się ciężarnymi, a przede wszystkim porodami. Teraz już nie jestem w stanie zrozumieć, jak to było możliwe: bez jakiejkolwiek higieny, bez środków medycznych… A ona bez przerwy odbierała dzieci. Tak bardzo ją podziwiałam! Nigdy nie ustawała w pracy. Pewnego dnia pozwoliła, żebym jej pomagała. Wszyscy ją pytali: „Hiszpania nas nie opuści, prawda?”. A ona odpowiadała, że w tej chwili zajmuje się przyjmowaniem porodów, a na resztę nie ma żadnego wpływu.

Nie była to jedyna placówka medyczna. Maima pamiętała jeszcze jedną, mniejszą i trochę bardziej oddaloną, położoną trzy kilometry od cywilnego obozu. Ktoś jej powiedział, że leczy się tam piętnastu żołnierzy mauretańskich. Nie wywarło to na niej większego wrażenia. Interesowała ją tylko jedna wiadomość: że wszystko się skończyło, że bombardowania ustały i że ona z rodziną może wracać do domu. Chciała wracać, żeby próbować odnaleźć Carlosa. Nie przyjmowała do wiadomości, że mogło już być dla nich za późno. W głębi duszy ona sama była taka jak przedtem, nie odczuwała upływu czasu. Dopiero pewnego lutowego ranka straciła nagle nadzieję, że zdoła odzyskać przeszłość, którą zostawiła za sobą.

– Poprzedniego wieczoru słyszeliśmy odgłos samolotów przelatujących nad obozem. Wyszłam z namiotu, żeby popatrzeć, widziałam nawet jakieś białe światła. Sądziliśmy, że to normalne samoloty. Byliśmy senni, nie chcieliśmy rozmawiać o lotach zwiadowczych. To był 20 albo 21 lutego 1976 roku, nie pamiętam dokładnie, bo było tam łatwo stracić rachubę czasu.

Carlos zaczął liczyć w myśli: w tym dniu był już od kilku miesięcy poza Saharą. Pamiętał jak przez mgłę, że chyba 26 lutego tamtego roku nastąpiło oficjalne wycofanie się Hiszpanii z Sahary. Maima ciągnęła swą opowieść. Mówiła łagodnym głosem, którym zawsze go czarowała. Przyszła teraz kolej na wspomnienie następnego dnia po tamtej niespokojnej nocy. Około godziny jedenastej rano na błękitnym, rozświetlonym słońcem niebie znów pojawiło się kilka samolotów.

– Byłam w swojej jaimie, w północnej części obozu, i pamiętam doskonale, jak jeden z nich spuścił przedmiot, który wyglądał jak butla gazowa. Widziałam, jak spada on na drzewo, i nagle rozległ się ogłuszający hałas, buchnęły płomienie, ludzie zaczęli biegać we wszystkich kierunkach… Poczułam coś zimnego na twarzy i myślałam, że to woda, którą właśnie przyniosłam, ale kiedy dotknęłam ust i oczu, na dłoniach pozostała mi krew. Zatkały mi się uszy i nie słyszałam krzyków ani jęków, ani wołania o pomoc, ale pełno ich było wokół, widziałam to w twarzach ludzi. Potem spadły następne bomby, tym razem w południowo-wschodniej części obozu. Nadleciał kolejny samolot, wypuszczając serię z broni maszynowej, a potem jeszcze jeden, który zrzucił bomby na namioty z prowiantem i z wodą.

– Jak to możliwe? Nie wiedzieli, kim jesteście? – Carlos słuchał zdumiony. – Myśleli, że strzelają do kogoś innego?

– To nie była pomyłka. Doskonale wiedzieli, kogo bombardują. I zrzucili bomby także na namiot szpitalny. Była tam ta hiszpańska pielęgniarka, która została raniona w nogę. Miała szczęście, prawie wszyscy inni, którzy byli w tym miejscu, zginęli albo zostali inwalidami.

Także i teraz, wiele lat po tamtych wydarzeniach, Maima nie była w stanie wytłumaczyć, jaki dziwny impuls rzucił ją w sam środek piekła, które wówczas nastało: chciała pomagać, podać rękę tym, którzy pozostali przy życiu. Obrazy okrucieństwa, które wówczas widziała, nie opuściły jej już nigdy. Wszędzie leżały ludzkie ciała. Wśród nich dostrzegła zwłoki pielęgniarki z La Güera, uważanej za jedną z bohaterek walki z mauretańską inwazją. Nazywała się Chaia Abeidala Ahmed Zein i za tydzień miała urodzić dziecko. Jeden z odłamków bomby dekapitował ją. Kiedy Maima zbliżyła się do ciała, zobaczyła wyzierający z jej brzucha płód. Pielęgniarz włożył go do kartonowego pudełka, w które wcześniej zapakowane były lekarstwa.

– Chaia nie musiała tam być. Została trochę dłużej, bo chciała zaczekać na kilkoro znajomych. Nie musiała tam być… Była z nią inna pielęgniarka, Fala, której nic się nie stało, jakieś drobne zadrapania, bo chyba miała czas, żeby stamtąd wybiec. Tak mi się wydaje. Wszystkie materiały medyczne, czyli leki, strzykawki, prycze, wszystko zostało zamienione w pył. To było przerażające. – Maima kręciła głową: nadal nawiedzały ją koszmary senne, w których widziała te obrazy, nie mogła wymazać ich z pamięci. – To był punkt medyczny z naprawdę dużym znakiem Czerwonego Półksiężyca na namiocie i po obu stronach. I miał też wymalowane wyraźne granatowe koło, które bez trudu można było rozpoznać z góry. Z całą pewnością to widzieli. Wiedzieli, kogo zabijają.

– Wiedzieli… – powtórzył Carlos.

Żadna z osób, które tam były, w dairze Um Dreiga, nie miała czasu zareagować. Spadły kolejne bomby. W ciągu kilku sekund zapanował chaos, prawdziwa panika. Straszliwe obrazy zaczęły płynąć z pamięci Maimy całymi seriami. Rozerwane ciała niemowląt; ranne dzieci; matki nadaremno ich szukające; płaczący ludzie wykrzykujący imiona bliskich, których nigdzie nie mogli dostrzec; ciężarna kobieta leżąca na podłodze w trakcie porodu, błagająca o pomoc.

– Jakieś kobiety zaczęły kopać doły i okopy wewnątrz namiotów, które jeszcze ocalały, żeby ukryć tam swoich bliskich. Inne uciekały w obszar najbardziej skalisty, mając nadzieję na schronienie w jakiejś grocie. Wiele osób pobiegło w stronę pobliskiego lasku. I nagle usłyszeliśmy kolejną eksplozję, znacznie silniejszą niż poprzednie, ale z daleka. Nie wiedzieliśmy, co to było. Wyobrażaliśmy sobie, że bomby spadają na inne obozy albo na jakieś zabudowania wojska saharyjskiego. To był ten sam obraz piekła. Tak, to musiało być piekło. Wszędzie snuł się w dym i zniszczenie, drzewa pękały na tysiąc kawałków, płomienie pożerały wszystko. Pamiętam, że blisko nas spadła następna bomba. – Wspominała bez słów przez kilka chwil – wszyscy milczeli, wiedząc, że ich los został już przypieczętowany, że umrą tam na miejscu. – To było kilkanaście najdłuższych sekund w moim życiu. Nikt nic nie mówił, nie słychać było nawet jęków, płaczu, oddechów.

Starannie dobierając słowa i ściskając w dłoni szklankę z herbatą, jakby chciała w ten sposób związać się z teraźniejszością i osłabić bolesne działanie przeszłości, Maima opowiedziała, jak w końcu ktoś odważył się przejść kilka kroków i spojrzeć, co się stało: bomba nie wybuchła. Krótko mówiąc, dzięki temu właśnie – wbrew wszelkim przewidywaniom – cała grupa została przy życiu. Prawdopodobnie bomba wpadła w wydmę i to ich uratowało. Po chwili jednak zaczął się z niej wydobywać dym, gęsta, toksyczna chmura rozchodząca się w powietrzu i pozbawiająca ich tlenu. Zmusiło to wszystkich do kolejnej ucieczki. Pobiegli w kierunku gór, gdzie – jak wiedzieli – znajdował się wiejski szpital.

W trakcie tej ucieczki minęli, jako memento uświadamiające wszystkim, co mogło się z nimi stać, trzy wielkie leje w ziemi: dwa z nich miały metr głębokości i średnicę ośmiu metrów, głębokość trzeciego sięgała dwóch metrów. Były dokładnie tam, gdzie znajdował się punkt sanitarny przed bombardowaniem. Zniszczeniu uległ też jedyny zbiornik z wodą, co skazało tych, którzy przeżyli atak, na pewną śmierć. Tamtej nocy spali na korzeniach drzew, modląc się o to, żeby bombardowania się nie powtórzyły.

Nie pierwszy raz w życiu zmarzła. Bolał ją brzuch i to najbardziej ją martwiło: wiedziała, że jest w ciąży co najmniej od czterech lub pięciu miesięcy i bała się, że fala uderzeniowa albo trujący dym wyrządziły dziecku krzywdę. Była sama: po bombardowaniu nie zdołała już odnaleźć matki i nie zobaczyła jej nigdy potem. Tamtej nocy poznała jeszcze jedną hiszpańską pielęgniarkę. Pocisk z broni maszynowej zranił ją w biodro. Ktoś udzielił jej pierwszej pomocy i podał jej surowicę. Maima zapamiętała surrealistyczny widok butelki zwisającej z gałęzi drzewa.

– Opowiadali nam, że kilka godzin po bombardowaniu pojawili się różni członkowie Frontu Polisario, wśród nich pewien wysoki dowódca strefy południowej, Mahfud Ahmed Zein, który kazał swoim ludziom, żeby pochowali zmarłych. To ci ludzie dostarczyli nam potem prowiant i wodę, bez ich pomocy nie przeżylibyśmy. Zajęli się tym, żeby pogrupować z powrotem rodziny, porobili kryjówki z gałęzi i kamieni, żebyśmy mogli się schować, postawili jakieś budki pod drzewami i między korzeniami. Jak wielokrotnie wcześniej, chciałam też pomagać, potrzebowałam poczuć się potrzebna, żywa. Liczyłam, że może odnajdę matkę. W końcu przekonałam jednego z pielęgniarzy. Może nie powinnam była tego robić, ale kiedy już wróciłam do obozu, nie poszłam z powrotem do punktu sanitarnego. – Maima zamilkła na chwilę, tak jakby musiała znów przetrawić przeżycia tamtych dni. – Zaczęłam zbierać resztki ciał.

– Jakieś pięćdziesiąt metrów od namiotu medycznego znalazłam ramię staruszki, którą znałam: trzymała w dłoni różaniec, który zawsze jej towarzyszył. Członkowie Frontu Polisario wytłumaczyli nam, że powinniśmy ograniczyć się do przykrycia zwęglonych ciał płótnem albo dywanami. Nie należało ich dotykać, bo było ryzyko, że rozsypią się nam w rękach. Widziałam ciało niemowlęcia przyciśnięte do piersi matki… oboje zwęgleni. To było bardzo trudne… Słuchałam, jak ktoś tłumaczył, że podczas ataku powietrznego użyto bomb z napalmem i białym fosforem. Z tego wynikał taki a nie inny charakter obrażeń: śmiertelne poparzenia. Szczypały mnie oczy, skóra, miałam sucho w gardle, czułam nudności i kilka razy wymiotowałam. Myślałam, że to przez te wszystkie widoki, ale potem mi wytłumaczyli, że to były skutki zastosowania białego fosforu.

W ciągu następnych dni Maima i grupa innych ochotników oraz członkowie Polisario pochowali wszystkie znalezione zwłoki. Niemal żadne nie były w całości… fragmenty różnych ciał spoczęły w końcu na zawsze we wspólnych mogiłach. Jeśli jakieś ciała – nieliczne – były całe, chowano je w osobnych grobach; w niewielu przypadkach udawało się ustalić tożsamość zabitej osoby. Groby musiały być wystarczająco głębokie, żeby do pochowanych nie dostały się zwierzęta.

– Widziałam kiedyś kruki w akcji, więc nie musiano mi tego długo tłumaczyć. Na mogiłach kładliśmy kamienie, ale nie zamieszczaliśmy tabliczek z nazwiskami, to było niemożliwe. Przynajmniej powstało miejsce, gdzie, kiedy wszystko się skończy, będą mogły przychodzić rodziny, żeby odwiedzić zmarłych, wyrazić swój ból.

Tak przynajmniej myśleli ci, którzy grzebali wtedy zabitych. Mylili się: w 1980 roku Marokańczycy wznieśli wokół tego miejsca mur – mur wstydu – a wzdłuż niego wykopali fosy. Saharyjczycy nie mogli nawet pójść pomodlić się za swoich zmarłych ani wydobyć ich szczątków. Jeszcze dziś niektórzy chcieliby ekshumować zwłoki i poddać je identyfikacji, korzystając ze współczesnych technik laboratoryjnych. Być może pewnego dnia Marokańczycy na to pozwolą. Do tej pory jednak tak się nie stało: najeźdźcy nie zadowolili się pozbawieniem tych ludzi życia, i dodatkowo chcą profanować ich śmierć.

Carlos przyjrzał się oczom Maimy: stały się zimne, matowe, nie było już w nich ani śladu poprzedniego blasku czy jakichkolwiek emocji. Zaskoczył go ten widok, z trudem rozpoznawał swoją rozmówczynię.

– Po dwóch czy trzech dniach intensywnego działania załamałam się i straciłam przytomność na kilka dni. Jakiś człowiek z Frontu Polisario znalazł mnie i otoczył opieką. Jak wielu rannych, zabrali mnie najpierw do Rabuni. Droga trwała pięć dni, bo ledwo mogliśmy jechać naprzód z obawy przed kolejnymi atakami lotniczymi. Samochody wyruszały tylko w nocy, bez świateł i bardzo wolno, żeby nie namierzyły nas radary. Potem przenieśli mnie do szpitala w Tindufie. Innych ciężarówki rozwiozły w różne miejsca od Um Dreiga do Mherizu, do Tifariti i Birlehlu.

Maima przypomniała sobie charakterystyczną rzecz: tamten atak z powietrza pozostawił w psychice ludzi, którzy go przeżyli, niezatarty ślad. Za każdym razem, kiedy słyszeli warkot samolotu albo helikoptera, wpadali w panikę. Dotyczyło to przede wszystkim kobiet saharyjskich, które odczuwały obsesyjny strach przed samolotami. Ktoś doszedł do wniosku, że jeśli przeniesie się je do obozu dla uchodźców w Rabuni, blisko lotniska w Tindufie, nigdy nie zdołają poradzić sobie z tym, co przeżyły. W końcu postanowiono wysłać dużą grupę Saharyjek z Um Dreiga do Dakhli. Tamtejszy obóz był najbardziej odizolowany od innych. Nie dochodziły tam dźwięki żadnych samolotów. Była to pewna forma oddalenia ofiar od ich wspomnień.

– Kiedy byłam w Rabuni, dotarły do nas informacje, że armia marokańska podpala wszystkie jaimy na całej Saharze Zachodniej. Dostali rozkazy, żeby wszystko rabować, przede wszystkim kozy i wielbłądy. Wiedzieli, że to są dobra najcenniejsze dla saharyjskich nomadów. Organizowali rzezie zwierząt tylko po to, żeby pozbawić nas wszystkiego, bez możliwości powrotu na pustynię, do naszych domów. Wojskowi wyrzucali nas z naszych gospodarstw, aresztowali, oskarżali o sympatyzowanie z Polisario, chociaż to było kłamstwo… Powiedzmy, że miałeś w domu worek cukru. Jeśli przychodzili Marokańczycy, oskarżali cię o przechowywanie zapasów cukru Frontu Polisario. Nie było sposobu, żeby ich przekonać, że to cukier hiszpański, z którym Polisario nie ma nic wspólnego. Nie zwracali uwagi na żadne tłumaczenia. Rabowali wszystko: koce, ubrania, cukier, mąkę, wszystkie przybory do przygotowywania herbaty (od imbryka do samych liści). Dobrze wiedzieli, czego chcą: zabrać nam naszą tożsamość, aż do najdrobniejszego szczegółu. Takiego ogromu zła Saharyjczycy nigdy wcześniej nie widzieli. Chodziło o wyrządzenie krzywdy tylko po to, żeby się nią napawać.

To właśnie wtedy Maima zdała sobie sprawę, że nie zdoła nigdy wrócić do swojego domu, na swoją ziemię. Jej samej oraz jej pobratymcom, także tym najbliższym, odebrano przeszłość i tożsamość.

– Chcieli nas zlikwidować, sprawić, żebyśmy zniknęli, przestali istnieć jako naród i jako poszczególne osoby. W dużym stopniu im się to udało. Negowali to i nadal negują, ale została jeszcze pamięć narodu saharyjskiego, coś, czego nie mogą spalić ani poddać torturom, ani zburzyć, bo to jest nasza zbiorowa własność. Mamy świadectwa, fotografie…

W umyśle Maimy pojawiły się obrazy rannego w głowę niemowlęcia Tarchy Mohameda Malainina, które publikowała światowa prasa. A potem amputowane ramię Zuenany, czteroletniej dziewczynki rannej podczas jednego z bombardowań. Zuenana przeżyła, a teraz jeździ po świecie, działając na rzecz sprawiedliwości i prawdy… I tyle innych obrazów – pozbawionych imion, ale wciąż jeszcze domagających się od niej głośnego krzyku. Po raz pierwszy od chwili, kiedy Maima zaczęła tę przerażającą opowieść, uniosła głowę i spojrzała na Carlosa. Uśmiechnęła się do niego, zebrała dłońmi włosy, jakby chciała je związać, ale w końcu zostawiła je rozpuszczone, nie chowając ich nawet pod melfą. Potem chwyciła dłonie Carlosa, a jej spojrzenie szukało w jego oczach bezgranicznego zrozumienia.

– Nigdy nie zapomnę, co przeżyłam w Um Dreiga, i mam nadzieję, że świat któregoś dnia otworzy oczy i to dostrzeże – powiedziała. – Tam byli tylko cywile: kobiety, dzieci, starcy. Nikt z nas nie miał broni, nikt nie chciał brać udziału w walkach. Chcieliśmy tylko żyć, a samoloty marokańskie nas zabijały. To były celowe ataki. Oddziały wojskowe Frontu Polisario były o dwie godziny drogi stamtąd, nie znajdowaliśmy się w strefie wojny. Obozy nie miały najmniejszego znaczenia militarnego, które mogłoby uzasadnić tak intensywne ataki. To była zbrodnia przeciw ludzkości, zbrodnia wojenna.

– A konwencje międzynarodowe? Statuty Międzynarodowego Trybunału Karnego albo Statut Rzymski? Konwencja Genewska z 1949 roku?

– Tak, to wszystko zostało złamane, podobnie jak najważniejsze zwyczajowe normy humanitarnego prawa międzynarodowego. Według tych zasad cywile nie mogą być atakowani, ale co z tego? Nigdy się tego nie przestrzega, w żadnym miejscu na świecie. W Um Dreiga też nie przestrzegano, ani w pozostałych obozach, gdzie bombardowano Saharyjczyków. Maroko nigdy się do tego nie przyznało, a Organizacja Narodów Zjednoczonych, czy też jakakolwiek inna organizacja międzynarodowa zajmująca się prawami człowieka, nie zadała sobie trudu, żeby przeprowadzić śledztwo.

Obóz, w którym przebywała Maima, nie był jedynym, który bombardowano. Było wiele innych, choć tamten rzeczywiście był wyjątkowy, gdyż zginęło w nim najwięcej ludzi. Maima poznała kiedyś pewnego artystę, Mouluda Yeslema, który nazwał bombardowanie Um Dreiga „Guernicą pustyni”. W 2010 roku namalował kilka obrazów na skałach w Tifariti. Miał to być hołd dla wszystkich ofiar i wołanie do świata. Tamte skały były przecież niemymi świadkami barbarzyństwa i mogłyby teraz opowiedzieć wszystkim, co się tam wydarzyło. Maima nie widziała jeszcze obrazów, ale wiedziała, że dominuje w nich kolor różowy. Taki bowiem jest kolor fosforu, kiedy wybucha. Twórca wykorzystał w pracy resztki bomb klastrowych i czołgów. Nazwał swe dzieło Zapomnianą Guernicą i zaprezentował je w ramach IV edycji ARTfariti – jedynego na świecie festiwalu sztuki i praw człowieka, organizowanego co roku na wyzwolonych obszarach Sahary Zachodniej. Chciałaby kiedyś je zobaczyć.

Podczas gdy Maima błądziła wśród swoich wspomnień, Carlos patrzył na nią z podziwem przemieszanym z głębokim poczuciem żalu. Chciałby usunąć te emocje ze swego serca i zatracić się w długim uścisku z tą kobietą. Czuł, że tak bardzo ją kocha… i tak mało o niej wie. Nagle, na jego oczach, Maima odmłodniała o trzydzieści pięć lat, jakby to ćwiczenie pamięci zasiliło ją dodatkową dawką witalności, siły i odwagi. Bił od niej blask, piękno i spokój ducha, który odbijał się na jej twarzy. On z kolei czuł, że gwałtownie postarzał się o kilka dziesięcioleci, trawiony intensywnym poczuciem winy. Nie mógł przestać obracać w głowie myśli o tym, że nie był u jej boku, kiedy najbardziej go potrzebowała. Jeszcze i teraz nie potrafił wybaczyć sobie tej nieobecności.

– A co się działo potem? Co robiłaś? – odważył się w końcu spytać ledwo słyszalnym głosem, zduszonym bardziej przez wyrzuty sumienia niż przez emocje.

– Żyłam. Nie zostało mi nic innego. I pamiętałam wszystkich zmarłych, którzy zostali pod tym samym piaskiem, po którym ja stąpałam. Traktowałam to bardziej jako zobowiązanie niż jako prawo. Opowiadałam ci już, ze straciłam na parę dni świadomość. Pewnego ranka obudziłam się na kilka godzin w Rabuni, potem znowu straciłam przytomność, a kiedy ją odzyskałam, byłam w Tindufie. Ocknęłam się w tylnej części ciężarówki, w ramionach jakiegoś człowieka, który wydostał mnie stamtąd, po tym jak zadał sobie trud, żeby sprawdzić, czy jeszcze żyję. Prawdziwy cud. To był ojciec mojego przyszłego męża. Na pewien czas przyjął mnie do swojej rodziny: twierdził, że zna mojego ojca, ale nigdy nie byłam tego pewna. Wydaje mi się, że było to po prostu najlepsze wytłumaczenie, jakie przyszło mu do głowy, żeby mnie uspokoić i dać mi poczucie bezpieczeństwa. Przekonał mnie, żebym pojechała na Kubę: po to, żeby uciec przed wojną i żebym mogła studiować. Jego syn, Kori, też miał zamiar to zrobić, i stary przekonał mnie do pomysłu wyjazdu razem z nim. I tak właśnie zrobiłam. Nie miałam gdzie się podziać, a tamci ludzie byli dla mnie naprawdę mili. Zapłacili za moją podróż, utrzymywali ze mną kontakt, troszczyli się o mnie. Prawdę mówiąc, nigdy nie zrozumiałam dlaczego. Ale znasz przecież saharyjską gościnność. I z dnia na dzień Kori i ja staliśmy się dwójką spośród tysięcy saharyjskich studentów na Kubie, którzy przyjechali na wyspę, żeby się uczyć i wywalczyć dla siebie jakąś przyszłość albo po prostu uciec przed przeszłością, o której próbowali zapomnieć.

– Na Kubie zaczęła się nasza historia miłosna. – Maima zastanawiała się przez kilka sekund nad słowami, których właśnie użyła. – Zawsze mi się wydawało, że on był we mnie znacznie bardziej zakochany niż ja w nim. Okazywał mi to każdego dnia. Wiedział, że noszę w łonie twojego syna, ale nigdy o nic nie pytał. Studiowaliśmy, żyliśmy, zawieraliśmy przyjaźnie i próbowaliśmy o wszystkim zapomnieć, chociaż nie byliśmy w stanie. Po dwóch latach wróciliśmy na Saharę i pobraliśmy się.

– A Ayub? Nasz… syn? – Carlosowi wciąż z trudem przychodziło wypowiedzenie tych słów.

– Kori powiedział ojcu, że dziecko jest jego. Naprawdę, mogę tylko dziękować jemu i jego rodzinie. Dopóki żył, każdego dnia był moim wiernym towarzyszem, najlepszym człowiekiem, jakiego kiedykolwiek znałam. Dobrym ojcem i wspaniałym mężem… I zawsze będę opłakiwać jego śmierć. Sprawił, że z mojego życia zniknęło poczucie opuszczenia, które mnie prześladowało, wrażenie, że jestem zgubiona, że nie rozumiem, co robię na tym świecie, skoro ciebie przy mnie nie ma… Że straciłam rodzinę, że wszystko wokół mnie się rozpadło, że nie ma już życia, które znałam wcześniej. Chociaż może nie wszystko zniknęło – powiedziała, myśląc o synu.

Popatrzyła na Carlosa i w jego oczach dostrzegła zbyt wiele pytań. Miała ochotę odpowiedzieć tylko na jedno.

– Miłość nie jest jedyną treścią związku między dwojgiem ludzi. Wdzięczność, szacunek, lojalność – to także ważne filary relacji. Nie mogę się skarżyć. Najpierw przeżyłam z tobą tak intensywne uczucie i codziennie dziękuję niebu, że dało mi tę możliwość. Są ludzie, którzy przechodzą przez życie, nie przeżywając go, nie czując, nawet nie przeczuwając takiej miłości, bo jej nie można sobie wyobrazić, dopóki się nie doświadczy. A potem żyłam z nim, aż trzy lata temu zabrała go choroba… W gruncie rzeczy moje serce zawsze było szczęśliwe.

– Nigdy o nic nie pytał? Nie chciał wiedzieć, kto jest ojcem?

– Kobiety, która nie ma już dwudziestu lat, nie można pytać o przeszłość z nadzieją, że jej nie miała. Zakładać, że w jej życiu nic się nie wydarzyło, byłoby głupotą. A Kori nigdy nie był głupcem.

Carlos uśmiechnął się, słysząc te słowa. Zawsze była inna od reszty kobiet.

– Nie powinnaś była urodzić się tutaj – powiedział. – Zawsze wyrastałaś ponad pustynię i ponad Saharyjczyków.

– Mylisz się. Właśnie tu powinnam się była urodzić i tu jest moje miejsce. – Zamilkła tylko na chwilę, potrzebną, by sformułować pytanie, które cisnęło się jej na usta. – Nie wydaje ci się to piękne? Twoi dwaj synowie ratują Laię, śliczną Saharyjkę. Jeden robi to z powodu miłości. Drugi przez lojalność. To niemal powtórka mojej historii. Jeden dał mi życie; drugi pozwolił je zachować. Dwie historie miłosne, które się ze sobą splatają, żeby przynajmniej jedna z nich mogła się dobrze skończyć.

Carlos nie mógł przestać na nią patrzeć i kochać jej coraz bardziej. W przeszłości miał czasami ochotę uciszyć swoją pamięć, przestać ciągle widzieć tę kobietę, przyglądać się jej. Myślał nawet, że lepiej byłoby nigdy jej nie spotkać, nie pokochać tak mocno, jak właśnie oni się pokochali. Pewnie w ten sposób uniknąłby wielu problemów. Ale to były niemądre myśli, egoistyczne, niesprawiedliwe i – przede wszystkim – fałszywe. W gruncie rzeczy nie potrafił sobie wyobrazić, czym byłoby jego życie, gdyby jej nie poznał.

– Oby te dwie historie mogły się dobrze skończyć. – Tylko tyle powiedział. Maima odpowiedziała mu uśmiechem.

– Nie bądź głupcem. My nie mamy czego dobrze kończyć, bo nasza miłość już się dobrze skończyła. Zawsze będzie z nami. A miłość twojego syna i Lai będzie mogła się spełnić dzięki temu, że istniała nasza… Nie zdajesz sobie z tego sprawy?

Ależ oczywiście, w gruncie rzeczy dobrze o tym wiedział.

∙ 32 ∙

Wróciwszy do głównego namiotu, stwierdzili, że nikt nie zauważył ich nieobecności. Dzięki telefonowi pozostawionemu przed wyjściem z namiotu przez Maimę Laia zdołała znów porozmawiać z Juliem i nabrała większego optymizmu. Zaczęła nawet snuć plany na najbliższe dni, w trakcie których, jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, znów do siebie wrócą. Odbyła też zabawną rozmowę z Germánem. Jedynym nieobecnym był pan młody, który w towarzystwie przyjaciół szykował się do uczynienia zadość tradycji i odwiedzenia różnych namiotów w poszukiwaniu panny młodej. Nie było to dla niego szczególnie zabawne, bo wiedział, że i tak aż do następnej nocy przyjaciółki Selmy zadbają o jej skuteczne ukrycie gdzieś z dala od przyszłego męża. Dlatego nie zadawał sobie tyle trudu co inni narzeczeni ani nie angażował się zbytnio w kolejne zabawy.

Co pewien czas zaglądał do głównego namiotu, żeby sprawdzić, jak mają się jego goście. W trakcie jednej z takich wizyt natknął się na zupełnie nieoczekiwaną osobę. Ledwo zdał sobie sprawę, że ktoś nowy wszedł do jaimy, gdyż był odwrócony plecami do wejścia, rozmawiając z Carlosem i Maimą. Dopiero rzuciwszy okiem na twarz Lai, zorientował się, że dzieje się coś dziwnego.

– Ahmed – powiedział, jednocześnie odwracając się w kierunku brata Selmy. – Nie spodziewałem się tu ciebie. Myślałem, że będziesz świętował ślub siostry wśród przyjaciół.

– Ja też myślałem, że będziesz zajęty szukaniem jej.

– Nie martw się o nią, wszystko z nią w porządku. Na moim ślubie wszyscy są w odpowiednich miejscach.

– Obawiam się, niestety, że grubo się mylisz. Jest tu ktoś, kogo nie powinno być, drogi szwagrze – powiedział Ahmed, mając na myśli Laię.

– Masz całkowitą rację. Jak widzisz, zajmuję się tu specjalnymi gośćmi, którym obiecałem dyskrecję i prywatność i z przykrością stwierdzam, że twoja obecność może im przeszkadzać. – Ayub Ali nie miał zamiaru tracić czasu. Starał się być miły, ale nie chciał opóźniać wyjścia tego człowieka z namiotu. Co prawda był to brat jego przyszłej żony, ale nie podobało mu się to, co w ostatnich czasach opowiadano mu o nim. W gruncie rzeczy uważał go za czarną owcę wśród osób zajmujących się sprawami Saharyjczyków, mimo wielu dobrych kontaktów, które Ahmed nawiązał. Jego działania – oraz akcje rodziny – nie stawiały go w korzystnym świetle. – Będę ci wdzięczny, jeśli wyjdziesz z mojej jaimy.

– Chyba nie zdajesz sobie sprawy, że…

Głos Ayuba Alego uciął wszelką dyskusję.

– To ty nie zdajesz sobie sprawy z tego, co robisz. – Obaj mężczyźni prowadzili przez kilkanaście sekund pojedynek na spojrzenia, choć wszyscy w koło wiedzieli, że to Ayub Ali okaże się zwycięzcą. Ahmed nie wybrał sobie łatwego przeciwnika i sam pierwszy się tego domyślił. – Powinieneś natychmiast wyjść z tego namiotu i poradzić, komu uznasz za stosowne, żeby nie opowiadał o różnych twoich działaniach, które poważnie szkodzą celom politycznym twoim i twojego ojca. I przestań niepokoić pana młodego, który co prawda ciągle jeszcze zachowuje się grzecznie, ale w każdej chwili może przestać. A myślę, że ani twoja siostra, ani twoi rodzice nie chcieliby tego oglądać. Nie wiem, czy wypowiedziałem się wystarczająco jasno.

– Ta kobieta należy do mnie – upierał się Ahmed, wskazując brodą Laię. – Jest pod moją kontrolą. Jest moja.

– Udam, że niczego nie słyszałem. Gdybym miał zachować się inaczej, musiałbym donieść do władz krajowych i instytucji międzynarodowych o uprowadzeniu, a także innych sprawach. Chociaż właściwie, jeśli dobrze zrozumiałem, w Hiszpanii już się to stało. Nie sądzę, żebyśmy mieli wiele problemów z przedstawieniem dowodów. Wstyd mi za ciebie. Kompromitujesz nas wszystkich.

– Wstydzisz się tradycji?

– Wstydzę się zła i niesprawiedliwości, i niewolnictwa. I także twojej bezczelności. Ciesz się, że mam zamiar ożenić się z twoją siostrą, bo to, jak na razie, jest dla ciebie ratunkiem.

– Wstydzisz się swojego narodu. Nigdy bym nie pomyślał.

– Wstydzę się tych, którzy wykorzystują mój naród. Takich jak ty. Walczyliśmy przez dziesięciolecia nie po to, żeby popierać takie zachowania jak twoje. Takie, które kompromitują naszą sprawę.

– Powinieneś wiedzieć, że na tej ziemi ludzie łatwiej znoszą i bardziej szanują popełnienie przestępstwa niż sprzeciwianie się tradycji.

– Nie interesują mnie przemyślenia pijaka.

Ahmed zrozumiał, że jego obecność w tym miejscu nie ma sensu i konfrontacja z Ayubem nie przyniesie nic dobrego. Wręcz przeciwnie. Rozumiał, że musi machnąć ręką na własną dumę i przełknąć upokorzenie, którego niewątpliwie doświadczał w obecności tylu ludzi. Ale najbardziej go irytowało, że świadkiem tego afrontu jest Laia. Postanowił uciec się do milczenia jako broni defensywnej, odwrócił się i skierował do wyjścia. Ledwo potrafił okiełznać falę gniewu, która groziła przerwaniem mechanizmów samokontroli. Był już niemal w drzwiach, czując na plecach spojrzenia Hiszpanów, Ayuba, Maimy i przede wszystkim Lai, kiedy odwrócił się do swej hartani.

– Ty kurwo. Nie myśl, że nie wiem, co musiałaś zrobić, żeby zdobyć sympatię mojego szwagra.

Obrażona dziewczyna nie miała nawet okazji odpowiedzieć – nie z braku chęci, ale dlatego, że pięść Ayuba Alego była szybsza nawet niż jej gniew. Precyzyjny cios powalił Ahmeda na podłogę. Na oczach wszystkich świadków, którzy nadal zachowywali przerażone milczenie, brat Selmy zaczął krwawić z nosa i ust. Pozbierał się i wstał, nie spuszczając wzroku z hartani. A w każdym razie z tej, która nią była aż do tego dnia. To spojrzenie niosło w sobie wystarczająco groźną amunicję, żeby zniszczyć zasłonę obojętności, za którą Laia skryła się po wybuchu Ahmeda.

– To się tak nie skończy – powiedział z trudem. Pięść Ayuba Alego rozcięła mu wargę. Czuł w ustach silny, metaliczny smak.

Ręce Ayuba gwałtownie uniosły Ahmeda w górę. Zamierzał wyrzucić go z jaimy, ale po chwili namysłu powstrzymał się od tego. Przyglądał się swojemu szwagrowi przez kilka sekund, po czym pozwolił mu znowu opaść na ziemię. Ani na moment nie odwracając od niego wzroku, wydał polecenie jednemu z mężczyzn, którzy pilnowali wejścia. Wokół panowała kompletna cisza, zakłócana tylko przez przyspieszony oddech Ahmeda. Szwagier Ayuba wyglądał jak ranny pies. Nie padło ani jedno słowo, aż w końcu Ayub otworzył usta i powiedział głośno, wymawiając wyraźnie każde słowo, żeby jego komunikat był możliwie najbardziej klarowny, żeby wszyscy obecni mogli być jego świadkami – i żeby pogłębić upokorzenie, którego niewątpliwie doświadczył Ahmed.

– Nie zamierzałem tego robić, myślałem, że obejdzie się bez tego i że uda się zaoszczędzić wstydu zarówno tobie, jak i twojemu ojcu. Ale chyba przyda ci się ta nauka, żebyś pewne rzeczy zrozumiał. Do tej pory miałeś z tym problemy.

Ahmed nawet nie zebrał w sobie dość odwagi, żeby na niego spojrzeć. Ograniczył się do próby powstrzymania dłonią krwawienia z ust. Cisza trwała jeszcze kilkadziesiąt sekund, aż jakiś człowiek wszedł do jaimy i wręczył coś Ahmedowi. Kartkę papieru. Wszystkie spojrzenia skupiły się na tym przedmiocie. Laia próbowała sobie wyobrazić, co to mogło być. Z kolei Germán i Carlos zorientowali się natychmiast: kilka miesięcy wcześniej mieli w rękach podobny arkusz wyciągnięty z głębin teczki Mayki. Nie potrzebowali go czytać ani nawet oglądać kroju czcionki używanej przez urzędników w tego typu dokumentach, ani badać pieczęci, którą niezgrabny kauczukowy stempel wycisnął na powierzchni papieru, jakby to urzędowe znamię mogło w jakikolwiek sposób uzasadnić zadziwiające działania opisane w dokumencie. W namiocie znów zapanowała kompletna cisza.

Ahmed nie zdawał sobie sprawy, że krew spływająca z jego ust pada na piasek, zmieniając jego kolor. Nie zdawał też sobie sprawy, że głowa kiwa mu się z boku na bok, powoli, czyniąc znak desperackiego zaprzeczenia. To przecież niemożliwe, nie mógł w to uwierzyć. To musi być jakiś żart, jakiś kiepski żart.

Z trudem zdołał oderwać na kilka chwil wzrok od trzymanej w ręku kartki, po to by utkwić go w Lai, która nadal nie rozumiała nic z tego, co się dzieje. Co to za papier? Co takiego mogło tam być, co uzasadniałoby rozgrywającą się właśnie scenę? Nikt nie odważył się wypowiedzieć choćby słowa, nawet najprostszego pytania, które wszyscy mieli na końcu języka. I właśnie wtedy do jaimy wszedł Hamid, poprzedzony przez któregoś z członków orszaku Ayuba. Jego twarz była pełna chłodu, w oczach zaś dostrzec można było tylko nieprzeniknioną pustkę. Nie widać było po nim ani śladu emocji czy zaskoczenia. Była to umiejętność wyuczona przez długie lata, coś, czego syn po nim nie odziedziczył. Zwykle rzucał światu wyzwanie, mówił mu – bez wypowiadania choćby jednego słowa – że nic, co ktokolwiek zdołałby powiedzieć albo zrobić, nie wywrze na nim jakiegokolwiek wrażenia, ponieważ tylko on sam potrafi tego dokonać. Ale tym razem w jego masce dostrzec można było małe pęknięcia, tak jakby wszystkie te wydarzenia miały jednak na niego jakiś wpływ. Ojciec spojrzał na syna, który wciąż klęczał na piasku. Nie zrobił żadnego gestu, świadczącego o chęci, by mu pomóc, jakby to nie był jego problem.

– Skoro jesteśmy tu już wszyscy – odezwał się znów Ayub – przejdźmy do rzeczy. Te sprawy lepiej załatwiać w obecności świadków, żeby historia, która jest potem przekazywana przyszłym pokoleniom, nie odbiegała zanadto od rzeczywistości. Wiemy już, jaką krzywdę potrafią wyrządzać rozmaite legendy. – Ayub spojrzał na Laię i wyciągnął ku niej ramię. Chciał, żeby dziewczyna zbliżyła się do niego. – Chodź ze mną – powiedział.

Jego głos robił hipnotyczne wrażenie. Choć jeszcze chwilę wcześniej Lai wydawało się, że jej nogi są wrośnięte w piasek i nie miała najmniejszej chęci, żeby nimi poruszyć, niezwłocznie spełniła prośbę Ayuba i jak w transie ruszyła w jego kierunku: miała wrażenie, że płynie w powietrzu, a jej stopy nie dotykają w ogóle ziemi.

– Musisz odebrać coś, co należy do ciebie, i wolę, żebyś stała w pierwszym rzędzie i nie przegapiła żadnego szczegółu. W końcu to ty jesteś tu najważniejszą osobą.

Oddech Ahmeda wrócił do normalnego rytmu i nie przypominał już postękiwania rannego zwierzęcia. A jednak tym właśnie był teraz – rannym zwierzęciem. Podobnie jak Hamid. Choć nie drgnął mu ani jeden mięsień na twarzy, wpatrywał się uważnie w papier, który Ayub przed chwilą dostarczył jego synowi. Widział już w swym życiu wiele podobnych dokumentów: była to deklaracja uwolnienia hartani, dokument, który czynił z Lai wolną kobietę, ten sam papier, którego wydanie przez długie lata był w jego gestii, a teraz trafił do rąk kogoś innego.

– Podpisz go tam, na ziemi. Nie potrzebujesz innej podkładki. Ten lud nauczył się swojej historii, zapisując ją na piasku, i jak widzisz, nadal ją tam pisze. Przypuszczam, że wolisz to podpisać ty, a nie twój ojciec. Nie sądzę, żeby był w stanie uklęknąć, chociaż jak dla mnie, to wszystko jedno. W końcu – powiedział, utkwiwszy wzrok w Hamidzie – chyba też miał taki plan, skoro zgodził się na twój ślub z hartani.

Na dźwięk słów Ayuba twarz Lai stała się biała. Z jej policzków odpłynęła cała krew. Niespodzianki kłębiły się jedna za drugą, zbyt szybko, żeby dziewczyna była w stanie je przetrawić. Kiedy tylko Ahmed zostawił na papierze swój roztrzęsiony znak, Ayub wyrwał mu kartkę z ręki.

– Bardzo miło, „bracie” – powiedział z oczywistym cynizmem, kierując się do Lai, żeby wręczyć jej świadectwo wolności. – To należy do ciebie. Jest twoje. I nigdy nie powinno być u nikogo innego. – Potem odwrócił się raz jeszcze i stanął przed Ahmedem i Hamidem. – A teraz, panowie, jeśli pozwolicie, mielibyśmy ochotę na rodzinną biesiadę. Wydaje mi się, że wasza obecność jest zbyteczna.

Był usatysfakcjonowany, dumny ze swojej decyzji. Niewątpliwie dobrze się bawił. Sprawiało mu przyjemność, że panował nad sytuacją, tym bardziej że miał poczucie, iż robi rzeczy słuszne.

– Matko, wszystko w porządku?

– Tak, synu. Teraz już tak – skłamała Maima. W gruncie rzeczy była jeszcze bardziej wystraszona niż Laia.

– Nic się nie wydarzyło – uspokoił ją syn. – Tyle że mamy o jeden problem mniej.

– No i Ayub chyba nie zdobędzie nagrody dla zięcia i szwagra roku – powiedział Germán ze swoim typowym, nieznacznym uśmieszkiem na połowie twarzy.

Po awanturze z Ahmedem we wnętrzu jaimy zapanował spokój i nie było już żadnych innych niespodzianek. Carlos i Maima postanowili cieszyć się każdą minutą tej co prawda rachitycznej i niepełnej, ale jednak realnej rekompensaty, którą życie postanowiło dać im w zamian za to, co kiedyś zostało im odebrane. Spoglądając na nich od czasu do czasu, Germán pochłaniał przemysłowe ilości herbaty. U jego boku Laia, która nie potrafiła ukryć swego podniecenia, od czasu do czasu wpatrywała się w zdumiewający dokument, który potwierdzał wszystko to, co się wydarzyło. Jednocześnie czekała nerwowo, aż Ayub przyniesie jej jedyną rzecz, o którą go poprosiła, żeby dla niej odzyskał z jej starej jaimy: zegarek kieszonkowy, który właściciel „Amrouka” podarował jej pierwszego dnia, w którym pojawił się w jej życiu, nie zdając sobie nawet sprawy, jak ważną jego częścią się stanie.

Musiała czekać prawie godzinę, zanim dostrzegła sylwetkę Ayuba po zewnętrznej stronie płótna namiotu. Kilkanaście sekund, które zajęło mu dotarcie do wejścia i pojawienie się w nim, Laia spędziła na modlitwie: tak bardzo pragnęła, żeby okazało się, iż Ayub zdołał odnaleźć jej największy skarb, który chowała na pustyni. Trudno byłoby jej odjechać z Dakhli bez podarunku od Germána – bez zegarka, który tak bardzo pomógł jej przetrwać czas oczekiwania. Nie potrafiłaby się pogodzić z myślą, że cenny przedmiot miałby wpaść w ręce kogoś nieznajomego albo spocząłby gdzieś zasypany przez piasek Sahary, zdany na łaskę wiatru, który zmienia teraźniejszość w przeszłość, kiedy indziej zaś odsłania ślady wczorajszego dnia. Kiedy w końcu zobaczyła syna Maimy i upewniła się, że trzyma w lewej ręce coś zawiniętego w kawałek brązowego płótna, poczuła się jeszcze bardziej wolna, jeszcze bliżej domu. Jej błagania zostały wysłuchane.

– Ten zegarek musi być naprawdę ważny – powiedział Ayub Ali, próbując przybrać rozbawiony ton. – Nie masz pojęcia, ile mnie kosztowało, żeby przyjaciółki panny młodej wpuściły mnie do rodzinnego namiotu.

– Odmierzał czas mojego życia w tym miejscu.

W pewnym sensie Laia czuła, że w sekundniku zegarka gromadziły się jej dni, jej lęki, marzenia, nadzieje. Chciała mieć go przy sobie, żeby nikt nie mógł tego wszystkiego zmieniać, nawet ona sama – tak jak to wcześniej powiedział Ayub.

Ayub Ali uśmiechnął się i zostawił ją sam na sam z Germánem. Potem spojrzał na swoją matkę i ojca, którego zobaczył tego dnia po raz pierwszy w życiu. Krótkie spotkanie, w którym nieco wcześniej wzięli udział w trójkę w rodzinnej jaimie, sprawiło mu przyjemność: tylko jeden uścisk, jedno spojrzenie i milczenie, w którym było zbyt wiele treści, żeby ubierać je w słowa. Ten uścisk był dla obu czymś wyjątkowym. Zawierało się w nim trzydzieści pięć lat wzajemnej nieobecności, ale też i obecne, pełne czułości i spokoju spotkanie. Byli zdziwieni wybrykiem losu, który sprawił, że tak późno odnaleźli się jako rodzina. Cóż, życie. Ayub uśmiechnął się do niego z daleka, Carlos zapragnął, żeby zamiast uśmiechów to spotkanie zwróciło im uściski, godziny pogawędek i wzajemną znajomość, których czas im do tej pory skąpił. Zadowolił się jednak tym uśmiechem, tak jak musiał się zadowalać ciągłym wspominaniem przeszłości. Był świadomy, że nie da się żyć wspomnieniami, a jednak przez sporą część swej egzystencji tak właśnie robił, nie próbując nawet rozeznać się, czy to właściwe zachowanie. Po prostu tak ułożyło się jego życie. W końcu wspomnienia przechowujemy przecież w sercu, nie w głowie. Dlatego mogą trwać wiecznie. Dlatego się nie starzeją i zachowują młodość pomimo nieubłaganego upływu czasu.

Czas płynął i teraz, pożerając godziny, które pozostały jeszcze do świtu. Nie zdawali sobie z tego sprawy, ale w końcu nadeszła pora wyjazdu. Na dworze zaczęło się przejaśniać. Rozpoczynało się jedno z najwspanialszych widowisk, które można obejrzeć w tym rejonie świata.

Kiedy Ayub Ali ponownie wszedł do jaimy, prawie wszyscy w Dakhli jeszcze spali.

– Pora już – powiedział. – Ruszamy.

Wyjechali w piątkę. Maima i Ayub mieli im towarzyszyć aż do Tindufu, żeby upewnić się, że zdołają bez problemów wydostać się z terytorium Sahary w kierunku Algieru – a stamtąd do Hiszpanii. Później Ayub miał wrócić do Dakhli, a Maima chciała skorzystać z okazji i odwiedzić obóz Gdeim Isik niedaleko Tindufu, dwanaście kilometrów od Al-Ujun. Grupa Saharyjczyków wzniosła tam namioty, domagając się lepszych warunków do życia.

– Pierwszego dnia było sześćdziesiąt osób – opowiadała Maima – głównie młodych, studentów i bezrobotnych. Zainstalowali się w czterdziestu namiotach. Ale opowiadają mi znajomi, że od tego czasu obóz nie przestaje się rozrastać. Nazywają go obozem wolności i godności. Ważne, żeby okazać im nasze wsparcie.

Tak, Laia i dwóch Hiszpanów odjeżdżali, a tutejsze życie biegło dalej. Tak musi być. Wszystko zostało tak zaplanowane.

Laia czuła, że jej żołądek rozpoczął samotny taniec, zaczynający się w brzuchu, a kończący się gdzieś blisko gardła. Powściągnęła nudności. Nie było przecież czasu na cokolwiek, co nie wiązało się z rozpoczęciem podróży: z jak najszybszym wyjściem z namiotu, wskoczeniem do samochodu, który czekał przed wejściem do jaimy, i ucieczką od tamtejszego losu. Nawet nie czekała na pozostałych. Chciała stamtąd zniknąć i bała się, że jakiekolwiek niewinne opóźnienie może zniweczyć całe przedsięwzięcie. Kiedy wychodziła z jaimy, żeby jak najszybciej wsiąść do czarnego land rovera z przyciemnianymi szybami – tego samego, który poprzedniego dnia prowadziła Maima, wioząc ją do wytwórni dywanów – coś powstrzymało jej kroki.

Zobaczyła ich obu, jak stali kilkanaście metrów od samochodu, wpatrując się w nią uporczywie, jak makabryczne przypomnienie, czym była tu jej przeszłość. Nieśmiertelne, niedające się wymazać, wieczne przypomnienie, jak szept złej pamięci, zawsze nie w porę, zawsze niepożądany. Hamid i Ahmed stali całkowicie nieruchomo, nawet nie drgnęli, skupieni wyłącznie na przyglądaniu się jej pustym wzrokiem, z myślą o tym, żeby ją przestraszyć. Przez chwilę nawet im się to udało, do czasu, kiedy przyszły jej z pomocą słowa wypowiadane przez Ayuba:

– To tylko widma wczorajszego dnia, relikty przeszłości, szczątki pozbawione głosu, władzy, niezdolne zrobić czegokolwiek. Pamiętaj o nich zawsze. To wspomnienie będzie podstawą twoich przyszłych zwycięstw, ilekroć przeszłość będzie chciała ci złożyć niechcianą wizytę.

Laia uczepiła się tych słów, bo dzięki nim mogła po raz ostatni spojrzeć obu mężczyznom w twarz. Odetchnęła głęboko, uniosła brodę w górę, wyprostowała się i patrzyła na nich. Tym razem nie chowała wzroku, spoglądając w piasek, tak jak była uczona przez całe życie. Chciała, żeby jej spojrzenie wychodziło z wnętrza ziemi, silne i chłodne, tak jak kiedyś wyrastały z ziemi róże w ogrodzie domu w Huesca. Była spokojna. Strach nie ściskał jej serca, jak to bywało dawniej. Po chwili przestała czuć do nich nienawiść, przestała też myśleć o zemście. Było to silne uczucie, realne i satysfakcjonujące. Pozwalało jej wznieść się ponad tych dwóch ludzi, którzy wyrządzili jej tyle zła. Ale teraz już nie mogli jej nic zrobić. Role się zmieniły.

Zdała sobie sprawę, że teraźniejszość krąży nad jej przeszłością i – nie negując jej – zasłania ją, jak księżyc zasłania słońce podczas zaćmienia. Uśmiechnęła się. Nie była pewna, czy ten wewnętrzny uśmiech w ogóle znalazł odbicie na jej ustach. Tak powinno smakować życie: szczęściem, spełnieniem. Ten właśnie smak poczuła w ustach. Pomyślała, że jej oczy zabłysły zapewne w tym momencie z taką samą intensywnością, z jaką gwiazdy rozświetlały pustynne noce, zaplatając jej sny i karmiąc pragnienia. Otchłań oddalała się coraz bardziej, stawała się coraz mniejsza, coraz bardziej bezsilna, mniej groźna. Dawne ślady stóp przestawały ciążyć i znaczyć jej drogę, podobnie jak lęki i obawy. Ayub miał rację: ci dwaj byli już niczym. Wspomnieniem, złym snem, czymś, o czym chciała zapomnieć. Chociaż nie: lepiej to zapamiętać, mieć zawsze na podorędziu jako miarę nowej rzeczywistości – jakakolwiek ona będzie. Ci dwaj mężczyźni pozostaną punktem odniesienia, symbolem tego, od czego musiała uciekać, żeby stać się szczęśliwą.

Kiedy Hamid odwrócił się i wszedł z powrotem do jaimy, Laia nie zdołała ukryć uśmiechu. Nie zapominaj o tym nigdy, moja córko pustyni. Jesteś jak akacja, potrafisz wszystko wytrzymać. Carlos wypowiedział do niej te słowa, zanim jeszcze mógł sobie uświadomić, czemu będzie musiała stawić czoła. Ale to była prawda. Tak, istotnie zdołała wytrzymać. Zwyciężyła. A własne zwycięstwo smakowało lepiej niż klęska wrogów. Wygrała wojnę, a nie tylko jedną bitwę.

Siedząc z tyłu auta, ściskała mocno w dłoni kieszonkowy zegarek, choć nie chciała nawet na niego spojrzeć, by dowiedzieć się, która jest godzina. Nic nie powinno zepsuć smaku tej chwili, żadnym wspomnieniom nie pozwoli jej zniszczyć. I nie pozwoli na to także ludziom odpowiedzialnym za jej niewolę. Nie czuła pokusy, żeby spojrzeć do tyłu i upewnić się, że widma przeszłości zostają za nią. Wiedziała, że to, czego nie widzą jej oczy, nie zdoła się schronić ani w jej umyśle, ani w sercu. Jej pamięć nie zachowa niepożądanych obrazów. Laia nie czuła potrzeby, żeby spoglądać za siebie. Jej wyobraźnię, tęsknoty i marzenia ożywiał jedynie horyzont rozciągający się przed jej oczami. Te marzenia miały swoje imię.

Julio.

To zadziwiające, że miejsca, których obraz idealizują nasze pragnienia i kształtują nasze sny, zwykle okazują się znacznie mniej atrakcyjne, kiedy mamy już z nimi do czynienia w rzeczywistości. Lotnisko w Tindufie, o którym Laia tyle razy marzyła, jako o punkcie startowym przed powrotem do domu, okazało się mniejsze, bardziej archaiczne i zapuszczone niż modelowy port lotniczy, który stworzyła jej wyobraźnia. Czy właśnie tak się dzieje, kiedy to, czego pragniesz, staje się rzeczywistością? Nie chciała określać tego zjawiska słowem „rozczarowanie”, bo wcale nie czuła się zawiedziona, a jedynie niespokojna i nieco wystraszona. W tym momencie nie miały znaczenia jej pragnienia zakotwiczone w przeszłości, tylko teraźniejszość, dzięki której miała szansę uchwycić pełną spełnionych marzeń przyszłość. Pogrążona w myślach nie dosłyszała pytania Maimy.

– Jesteś zdenerwowana? – spytała ją ponownie matka Ayuba. – Nie powinnaś. To najgorszy moment na okazywanie niepokoju. A poza tym nie masz powodów.

Maima miała rację: w trakcie długiej, pięciogodzinnej podróży na lotnisko w Tindufie, z którego mieli lecieć do Algieru, nie wydarzyło się nic niepożądanego. To prawda, że dwukrotnie land rover musiał się zatrzymać na punktach kontroli policyjnej, ale obecność Ayuba Alego uwolniła ich od rewizji i ścisłej kontroli. W żadnym momencie nie musieli wysiadać z samochodu ani wchodzić do wnętrza posterunków, aby ich nazwiska zostało zapisane na budzących strach żółtych arkuszach, co wiązałoby się także ze stratą czasu.

Syn Maimy i Carlosa był największą gwarancją bezpieczeństwa, jaką można było mieć w trakcie podróży przez pustynię. Przy nim nie trzeba się było obawiać pytań policjantów, sprawdzania spisów, zabaw z paszportami, dokumentacją, wizami i pozwoleniami – a więc tego wszystkiego, co w większości wypadków stanowiło nieodłączną część podróżowania po tym kraju. Ayub uciekł na kilka godzin z własnego ślubu i Laia uśmiechała się na myśl o Selmie, schowanej w którejś z jaim, dobrze ukrytej przez przyjaciółki i przekonanej, że narzeczony właśnie jej szuka. Ayub i Selma… Któż miałby im to powiedzieć: wydawali się tak różni, a jednak… Laia wiedziała, że jej „siostra” też ma dobre serce i w gruncie rzeczy cieszyła się, że będą razem. Taka jest miłość: nie pozostawia dystansu między ludźmi, skoro już zapuści korzenie w ich sercach. Niewiele już dzieliło ich od ślubu. Za kilka godzin Ayub odnajdzie narzeczoną i zacznie się ich wspólne życie. Nowe życie, jak to, które ona sama miała nadzieję wieść razem z Juliem.

W samochodzie Laia przyglądała się odbiciu przyszłego męża Selmy we wstecznym lusterku. Chciała utrwalić w sobie ten obraz, pełne ekspresji oczy, wyraz twarzy, który wydawał się tak dobrze znany. Miała wrażenie, że przeżywa spełniony sen, i modliła się, żeby nigdy nie nastąpiło przebudzenie. Jeśli istnieją Anioły Stróże – myślała – jej niewątpliwie przydzielono Ayuba Alego.

Kiedy zdawała się odzyskiwać świadomość i odgłosy rzeczywistości znów zaczynały docierać do jej uszu, zastępując zamęt kłębiących się myśli, usłyszała znane jej głosy mówiące o pożegnaniu. Nadeszła pora rozstania. Troje pasażerów samolotu, który czekał już na pasie startowym, szykowało się do okazania wszystkich niezbędnych dokumentów naziemnemu personelowi lotniska. Laia w końcu poczuła pewność, że za chwilę sen stanie się rzeczywistością. Wreszcie, po tak długim oczekiwaniu. Czuła wciąż lęk, ale dzieliła go z innymi: cała trójka miała coraz większe obawy, w miarę jak zbliżała się godzina pożegnania. Taka jest ludzka natura: boimy się w pełni cieszyć momentami szczęścia, które przynosi życie… Serca i żołądki trojga pasażerów opanował trudny do przezwyciężenia lęk i panika. Laia usłyszała głos Ayuba, który zdawał się być skierowany wyłącznie do jej uszu.

– Kiedy już wejdziesz do samolotu, a potem postawisz stopę na ziemi na lotnisku w Algierze, znajdziesz się na terytorium międzynarodowym. Wtedy będziesz już bezpieczna i będziesz mogła robić ze swoim życiem, co tylko zechcesz: przeżyć je w najciekawszy sposób i z tym, kogo wybierzesz. Czy to nie jest najwspanialsza podróż, jaka ci się kiedykolwiek przydarzyła? – spytał ją z uśmiechem.

Laia pokiwała głową. Tak właśnie było. Przymknęła powieki i zacisnęła je z całych sił, tak jakby chciała utrwalić w pamięci każdy obraz, każde słowo, każdą chwilę milczenia. Zależało jej na zapamiętaniu każdego dźwięku i potrafiła to zrobić, jedynie zamykając oczy, jakby tylko w ten sposób była w stanie zostawić na boku swoje przywidzenia. Kiedy je wreszcie otworzyła, zobaczyła najbardziej emocjonalny uścisk między dwoma mężczyznami, jaki kiedykolwiek widziała. Stała się jego świadkiem razem z Germánem i z Maimą – piękną kobietą o cynamonowej skórze, łagodnej mowie i egzotycznej urodzie – patrzącą zamglonymi oczami na rozgrywającą się scenę. Carlos i Ayub Ali wydawali się jednością. Objęli się mocno ramionami, zawierając w tym geście coś więcej niż wdzięczność: była w nim nieskończona miłość eksplodująca gwałtownie na oczach innych. Właśnie tworzyły się między nimi nierozerwalne więzi, zdolne przetrwać oddalenie nawet o tysiące kilometrów. Laia wiedziała, że w tym uścisku zawiera się jakaś tajemnica, choć dokładnie jej nie rozumiała. Być może pewnego dnia Carlos zechce podzielić się nią z synową.

Kiedy na nią przyszła kolej, by uściskać Ayuba Alego i zakończyć proces pożegnań, objęła go gestem przepełnionym szczerą wdzięcznością. Emocje łączące ją z młodym mężczyzną były poza jej kontrolą i nie umiała ich wytłumaczyć. Życie w niezwykły sposób skrzyżowało ich drogi w chwili, gdy jej zdolność podtrzymywania w sobie nadziei została już niemal wyczerpana. Cieszyła się, że właśnie tak się to odbywa: wiedziała, że uczucia najgłębsze i najsilniejsze najtrudniej jest ubrać w słowa. Po raz pierwszy od długiego czasu poczuła, że ma wielkie szczęście.

Laia chwyciła jedną z dłoni Ayuba Alego, rozchyliła jego palce i położyła na niej kieszonkowy zegarek, który dostała od Germána, ten sam, którego tak strzegła podczas pobytu w obozie dla uchodźców. Ten sam, który Ayub odzyskał dla niej zaledwie kilka godzin wcześniej. Przypomniała sobie słowa Germána, wypowiedziane w jego sklepie pamiętnego grudniowego popołudnia: „Zawsze powtarzam, że trzeba się urodzić z czymś szczególnym w sobie, żeby umieć nosić w ten sposób zegarek. Potrzebna jest do tego pewna elegancja, naturalna wytworność”. Ayub miał te cechy.

– Chciałabym, żebyś go przyjął ode mnie. – Wiedziała, co robi i że postępuje właściwie. – Proszę cię, nie odrzucaj go: nie sądzę, żeby mógł trafić w bardziej godne ręce. W ten sposób za każdym razem, kiedy na niego spojrzysz, przypomnisz sobie mnie, a ja będę wiedziała, że z każdą upływającą sekundą czas wiąże nas ze sobą coraz mocniej.

– Nie potrzebuję żadnego zegarka, żeby o tobie pamiętać, ale będę go pilnował jak wielkiego skarbu.

– To będzie nasza tajemnica – rzekła Laia.

– Niech tak będzie. Ale wiesz, jak trudno dochować tajemnicy.

Pożegnanie Lai z Maimą, Maimy z Germánem… Każde wypowiedziane zdanie miało wielką wagę. Powoli rozdzielali się na dwie grupki, aż w końcu – jakby w bańce pozostającej poza działaniem czasu i poza zasięgiem innych ludzi – pozostała już tylko jedna para: Carlos i Maima. Ich pożegnanie było tak trudne, że wydawało się wręcz niemożliwe. Ich oczy mówiły znacznie więcej, niż mogłyby wyrazić słowa. Maima świetnie pamiętała jedno ze zdań, które często wychodziło z ust jej ukochanego brata Dahiego: „Spojrzenia dawnej miłości to ocean, w którym utonęły i spoczywają na dnie wszystkie marzenia”. Bolało ją wspomnienie brata, być może dlatego, że pojawiająca się w nim myśl było aż nadto prawdziwa.

Ale zegar nie miał dla nich litości: trzeba było kończyć pożegnania, ostatnie uściski, ostatnie pocałunki, ostatnie słowa przed wejściem na pokład – a także ostatnie chwile milczenia. Dźwięk obracających się śmigieł samolotu przykrywał wszystko jak ścieżka dźwiękowa jakiegoś pełnometrażowego filmu, opowiadającego skomplikowaną historię o nienawiści, zemście, miłości i niewiarygodnych zakrętach losu – historię, której główną bohaterką była Laia.

Z dużej wysokości ten nieskończony piaskowy płaszcz, okrywający pustynię, wydawał się jeszcze bardziej rozległy, jeszcze bardziej imponujący niż z ziemi. Laia uśmiechnęła się, widząc, jak oddala się od niej pomarańczowa kraina pełna wydm, wśród których ktoś rozsypał ciemne plamki. Z każdą chwilą tysiące namiotów, które składały się na obóz dla uchodźców, kurczyły się coraz bardziej, aż w końcu stały się maleńkimi punkcikami inkrustującymi krajobraz. Laia nie była w stanie zamknąć oczu. Musiała patrzeć na ogrom pustyni, bo chciała zachować go w pamięci i ustrzec się przed błędem zapomnienia, którego nigdy już nie wolno jej było popełnić. Rejestrowała ten obraz z fotograficzną precyzją, aż w końcu usłyszała z samolotowych głośników zapowiedź, że zostało zaledwie piętnaście minut do lądowania w Algierze. Po raz pierwszy od bardzo, bardzo dawna pod swoimi stopami zobaczyła raj.

∙ 33 ∙

Ze zdziwieniem przekonała się, jak szybko w różnych sytuacjach człowiek bije poprzednie rekordy ustanowione przez innych. Jej uścisk z Juliem znacznie przewyższył swą siłą ten wcześniejszy, między Carlosem i Ayubem Alim. Uścisk ojca był pełen przeszłości, uścisk syna wypełniała przyszłość. W pierwszej chwili nie uświadamiała sobie tego, ale właśnie w tym tkwiła zasadnicza różnica między nimi. W pewnym sensie było to normalne. Przygotowywała się do tej chwili ponad dziewięć długich i trudnych miesięcy. Była więc skazana na perfekcję. Wysiłki, żeby ich od siebie oddzielić, były daremne. Nawet stanowczość czerwonych warg Mayki, oznajmiających rychłe przybycie samolotu, który miał ich przetransportować do miejsca docelowego – a więc do Madrytu – nie zdołała ich od siebie oddzielić.

Laia nie pozwalała oderwać się od ciała Julia, o którym śniła przez tyle nocy. Nie pozwoli na to, żeby ich usta oddzieliły się choćby na chwilę.

– Jestem tu, kochanie – wyszeptał w końcu Julio do jej ucha, a ona chłonęła jego słowa, tak jak sucha i wyjałowiona ziemia chłonie zimną wodę. – Obiecałem ci to. Nie zapomniałem o tobie. Musiałbym wcześniej umrzeć. Ale chyba i wtedy bym nie zapomniał.

– Nie chcę się z tobą nigdy rozłączać, słyszysz? – Wyznanie Lai zabrzmiało bardziej jak rozkaz niż jak życzenie. – Nie wytrzymałabym tego. Już nie.

– Ja też nigdy na to nie pozwolę.

Pocałunki zaczynały się od ich ust i po chwili obejmowały całe, rozgorączkowane twarze. Wielu pasażerów spoglądało na nich i uśmiechało się, widząc pełen pasji spektakl, który oboje urządzili w terminalu lotniska, jakby byli jedynymi mieszkańcami ziemi. I rzeczywiście, przez kilka minut nic i nikt wokół nie był w stanie oderwać ich od tego, co w tym momencie było dla nich najcenniejsze: od siebie samych. Ani Carlos, ani Germán, ani Mayka w żaden sposób nie mogli im przeszkodzić.

– Tęskniłam za twoimi pocałunkami – zdołała wyznać Laia, pozostawiwszy na moment gorące wargi Julia. – Nie masz pojęcia jak bardzo.

– To ty nigdy nie będziesz miała pojęcia, jak bardzo cię kocham. Bardziej niż własne życie – powiedział Julio, wsuwając na jej serdeczny palec pierścionek zaręczynowy, który zsunął się tamtego popołudnia, kiedy została porwana. – Znalazłem go tego samego dnia, kiedy straciłem ciebie. Od miesięcy chcę ci go oddać… Obiecałem ci to: nigdy nie przestałem cię szukać.

Jeśli mieliby wskazać jakiś jeden szczegół z pożegnania z Mayką, z okazania paszportów do kontroli policyjnej, z kontroli bezpieczeństwa, przez które przechodzili, z wejścia na pokład samolotu, startu, ponaddwugodzinnego lotu i dość skomplikowanego lądowania, nie byliby w stanie tego zrobić. Na pewien czas ich pamięć zamieniła się w ogromną, opuszczoną połać ziemi, jakby odpowiedni wiatr wiejący z południowego wschodu – przez jednych zwany sirocco, przez innych jaloque – całkowicie ją opustoszył, wyrównał, pogrzebał. Nie został w nich żaden ślad po wszystkich tych wydarzeniach. Świat nadal był dla nich zbędny. Istniały tylko ich oczy przepełnione emocjami, utkwione w siebie wzajemnie, ich palce splątane przez cały czas podróży, twarze podniecone spotkaniem i horyzontem widocznym przez okienka samolotu. Były też pocałunki. Pocałunki pustyni rozciągającej się pod nimi.

EPILOG

Dwa lata później

Julio w milczeniu obserwował ojca. Carlos czytał w skupieniu gazetę, czekając, aż nowo zatrudniona w tej kawiarni kelnerka przyniesie im kawę, stanowiącą obowiązkową część śniadania.

– A mnie się ciągle wydaje, że nie opowiedziałeś mi wszystkiego, tato.

Carlos wzdrygnął się, słysząc głos syna, który wyrwał go z zamyślenia, w jakie zawsze wpadał na widok ulubionej części porannej gazety: krzyżówki.

– Jak zawsze nieufny – powiedział, ledwo podnosząc wzrok i śliniąc palec, żeby przewrócić stronę. – Przecież dzięki temu życie jest ciekawsze, nie sądzisz? – Znów zamierzał pogrążyć się lekturze. – Dzięki temu, co pozostaje w cieniu, w ukryciu. – Przeczytał na głos jedno z haseł krzyżówki, zamierzając wpisać właściwe słowo w białe kratki: „To, co chowa się głęboko w sobie” – na dziewięć liter.

– Tajemnica – odpowiedział Julio bez zastanowienia.

Carlos podniósł wzrok znad papieru, spojrzał na syna i uśmiechnął się. Julio nie wiedział, czy rzeczywiście chodziło o krzyżówkowe hasło, czy też ojciec w ten sposób potwierdzał jego podejrzenia. Pojawienie się Lai znów rozładowało sytuację. Weszła uśmiechnięta, przywiązawszy smycz Browny’ego do drzewa rosnącego przy wejściu do kawiarni.

– Zamówiliście dla mnie croissanta z czekoladą na ciepło i kawę z mlekiem: dużo kawy i zimne mleko w wielkim kubku?

– Tak, dokładnie taką, jaką lubi moja piękna żona. Coś jeszcze? – Julio z lubością grał rolę troskliwego męża.

– Siedem liter. „Cykl satyrycznych rycin autorstwa Francisca de Goi, uderzających pomysłowością i przenikliwością”.

– Kaprysy – odpowiedziała Laia – ale mylisz się, teściu: w moim przypadku to nie są kaprysy, tylko zachcianki ciężarnej – powiedziała, przesuwając dłoń po brzuchu, w którym od prawie sześciu miesięcy nosiła dziecko.

Ten gest stał się jej zwyczajem, który mogła powtarzać nieprzerwanie przez cały dzień. Czasami używała do tego jednej ręki, głaszcząc się i obejmując tym ruchem cały brzuch. Kiedy indziej posługiwała się obiema dłońmi, przesuwając je w górę i w dół, w dół i w górę, jak w specjalnie opracowanym układzie choreograficznym. Julio zwracał jej półżartem uwagę, że zamęczy dziecko, ale ona lubiła te pieszczoty. Była to forma okazywania dumy z faktu, że nosi w sobie nowe życie, a jednocześnie – chęci chronienia dziecka, które już za niecałe trzy miesiące miało przyjść na świat. Ten sam świat, którego tak kurczowo trzymała się jego matka, walcząc z wichrami pustyni i przeciwnościami losu. Nigdy nie czuła się bardziej spełniona niż teraz, kiedy jej życie miało znaleźć swą kontynuację w dziecku – owocu miłości i walki o wolność.

– Skoro mnie pytasz, kochanie – powiedziała Laia z uśmiechem – owszem, chciałabym coś jeszcze. Nie czytałam dzisiejszej gazety. Zechciałbyś mi ją podać?

Kiedy już trzymała gazetę w dłoniach, zmarszczyła brwi, widząc wydrukowaną na pierwszej stronie datę: 7 listopada 2012.

– To wczorajsza. Wolałabym dzisiejszą. Nie lubię żyć przeszłością. Powinieneś już to wiedzieć – powiedziała takim tonem, jakby tłumaczyła coś staremu kumplowi.

Złożyła gazetę i odłożyła ją na stół. Wyciągnęła z torebki tablet, który zawsze ze sobą nosiła.

– Skoro mój mąż nie jest w stanie zapewnić mi dzisiejszej gazety, poszukam jej sobie sama. Żaden problem – skomentowała, wyszukując na iPadzie wiadomości dnia. Nowe technologie wtargnęły do jej życia całkiem niedawno. Jej teść natomiast nadal wolał trzymać w rękach prawdziwy papier, choć może wynikało to z upodobania do krzyżówek. Laia przebiegała spojrzeniem najważniejsze nagłówki dnia, jednocześnie smakując śniadanie. Zatrzymała się przy jednej wiadomości, która poruszyła w niej emocjonalną strunę.

– Mijają dwa lata od zlikwidowania obozu Gdeim Izik. Wiedzieliście, że profesor Noam Chomsky54 uważa, że właśnie to miejsce stało się detonatorem „arabskiej wiosny”? Jego zdaniem to właśnie tamtejsi Saharyjczycy zasiali ziarna buntu, który wstrząsnął fundamentami różnych dyktatur – opowiadała Laia, kontynuując lekturę wiadomości.

Przez chwilę wszyscy milczeli, zastanawiając się nad jej słowami. Niewątpliwie ich myśli krążyły wokół tych samych osób, które wywalczyły sobie prawo do miejsca w życiu Lai zarówno w przeszłości, jak i w przyszłości.

– I mówi to pan Chomsky, który nawet nie zna Maimy – podsumował Carlos, którego twarz rozjaśniał wyraz dumy.

– Szacują, że w obozie zdołało się pomieścić około 16–20 tysięcy ludzi zajmujących ponad sześć tysięcy namiotów. Pamiętacie, jak Maima mówiła, że wszystko zaczęło się od czterdziestu namiotów, w których mieszkało sto siedemdziesiąt osób?

Laia przeczytała im na głos jeszcze niektóre fragmenty reportażu opowiadającego o przemocy, z jaką policja marokańska zlikwidowała obóz. O tym, jak o szóstej rano pojawił się nad nim helikopter, z którego przez megafony nadawano komunikat o przesiedleniu, podczas gdy w tym samym czasie marokańskie siły bezpieczeństwa wjechały tam z armatkami wodnymi, karabinami szturmowymi, kamieniami, gazami łzawiącymi i nożami, którymi przecinano liny podtrzymujące jaimy w tak zwanym obozie wolności saharyjskiej. O tym, jak kilka dni wcześniej wzniesiono mury, zainstalowano posterunki policyjne przy wejściu i wyjściu z obozu. O tym, jak w tajemniczy sposób wszystkie telefony komórkowe przestały działać również kilka dni wcześniej, tuż po 24 października 2010 roku, kiedy o siódmej po południu żandarmeria królewska otworzyła ogień, ostrzeliwując samochód terenowy, którym jechała grupa Saharyjczyków. Według wersji policji ludzie ci zamierzali staranować jedną z piaskowych zapór. Od kul policyjnych zginął czternastoletni chłopiec, Elgarhi Najem, którego zabójcy postanowili pochować pod nieobecność krewnych, w nocy, i nie pozwalając na odbycie żałoby przez rodzinę – rzekomo z powodów bezpieczeństwa.

Laia czytała ten tekst z zachłannością, z jaką głodny rzuca się na pożywienie, w każdym wierszu spodziewając się napotkać imię Maimy albo Ayuba Alego, choć jednocześnie bardzo chciała, żeby ich tam nie wymieniono. Czy jeden artykuł wystarczy, żeby odwrócić wydarzenia, do których doszło dwa lata temu? Nie widziała tych nazwisk. Liczby mówiły o trzynastu ofiarach śmiertelnych (z których dziesięć stanowili marokańscy policjanci), o setkach Saharyjczyków zatrzymanych, rannych, torturowanych, o setkach zaginionych i o dwudziestu trzech osobach nadal siedzących w więzieniu – oskarżonych i czekających bezterminowo na sąd.

Artykuł mówił o wydarzeniach w Gdeim Izik jako o kluczowym momencie w historii najnowszej. Były one inspiracją dla tego, co później zdarzyło się na placu Tahir w Egipcie, w tunezyjskiej Kasbie, na placu Taghir w jemeńskiej Sanie czy na placu Perły w Manamie, stolicy Bahrajnu. „Obóz dla uchodźców – pomnik historii” – powtórzyła Laia sama do siebie. Te słowa były zbyt dobrze znane, żeby ich nie odczytać jeszcze kilka razy.

Głównemu artykułowi towarzyszyły rozmaite reportaże z wielu miejsc świata saharyjskiego, podnoszące problemy wciąż jeszcze bardzo żywe pod koniec roku 2012: mówiono w nich o tym, jak w styczniu tego roku dwóch Marokańczyków zaatakowało w Madrycie przewodniczącego Saharyjskiego Stowarzyszenia na rzecz Obrony Praw Człowieka, Ramdama Mesauda; o tym, jak kryzys gnębi naród saharyjski po ustaniu pomocy dla Tindufu; o tym, jak w lipcu rząd saharyjski próbował zapobiec solidarnościowym podróżom Hiszpanów na Saharę i wydalił wolontariuszy z Tindufu po tym, jak Al-Kaida porwała i przetrzymywała przez dziewięć miesięcy dwóch pracowników z Hiszpanii i jedną Włoszkę; o tym, jak wydaleni wolontariusze – i wielu innych – wracali na Saharę, bo nie chcieli się poddać… I jeszcze jedna wiadomość, zaledwie sprzed tygodnia.

1 listopada Christopher Ross, specjalny wysłannik Sekretarza Generalnego ONZ Ban Ki-Moona, spotkał się w Al-Ujun zarówno z saharyjskimi działaczami niepodległościowymi, jak i ze stronnikami Rabatu. Celem spotkania była próba zbliżenia stanowisk stron konfliktu, trwającego już zbyt długo. Z okazji drugiej rocznicy zlikwidowania Gdeim Izik zwolennicy niepodległej Sahary wyszli na ulice z żądaniem uznania ich praw. Kolumna, w której o tym pisano, ilustrowana była wieloma fotografiami, zarówno najświeższymi, jak i zaczerpniętymi z archiwum. Musiało upłynąć parę minut, żeby wzrok Lai padł na jedno z tych zdjęć. Coś w nim przykuło jej uwagę. Postanowiła je powiększyć: palce dziewczyny delikatnie poruszały się po ekranie dotykowym, który po chwili wypełnił się fragmentem fotografii. Laia przesuwała obraz z góry na dół. Nie miała już żadnych wątpliwości: w prawym dolnym rogu rozpoznała kieszonkowy zegarek, który podarowała Ayubowi Alemu na lotnisku w Tindufie, zanim się z nim pożegnała. Hampden z 1889 roku leżał częściowo przysypany piaskiem, obok koła i w pobliżu wielkiej góry szczątków pozostałych po zniszczonych namiotach.

Laia przebiegła wzrokiem obraz na ekranie tabletu, próbując upewnić się, czy rzeczywiście chodzi o ten sam zegarek. Nie miała wątpliwości. Rozpoznałaby go wśród tysiąca podobnych. Nie wiedziała jednak, jak ten widok zinterpretować, jak go rozumieć. Poczuła niepokój, zauważyła, że jej serce przyspiesza, a powietrze zastyga w płucach. Przeczytała wiadomość najszybciej, jak pozwoliły jej na to oczy, połykając całe linijki tekstu. Jej siatkówka zamieniła się w precyzyjny skaner zaprogramowany na wykrywanie imion, nazwisk, dat, jakichkolwiek danych, które mogłyby ją uspokoić. „Proszę, niech on będzie zdrowy, niech się okaże, że nic mu się nie stało” – błagała niebo.

– Laia, dobrze się czujesz? – spytał Julio.

– Nic, nic, to tylko mała Maima, jest trochę niespokojna – powiedziała, znów głaszcząc się po brzuchu. Ten gest zdołał ją w niemal cudowny sposób uspokoić.

Imię dla córeczki wybrali z Juliem jednomyślnie: kiedy tylko pani ginekolog poinformowała ich, że urodzi się dziewczynka, ani przez sekundę nie mieli wątpliwości. Było to kilka miesięcy po tym, jak Carlos również przeniósł się z Huesca do Madrytu, do małego mieszkania w połowie drogi między Plaza España a sklepem z antykami należącym do jego towarzysza przygód. Kanaryjczyk przeżył pierwsze rozczarowanie pewnego popołudnia, kiedy przyszedł do domu Julia i Lai z tajemniczą miną, trzymając pod pachą książkę z dziecięcymi imionami. Jego pomysł z książką został od razu stanowczo odrzucony, ale oczywiście Carlos był wzruszony, kiedy dowiedział się, z jakiego powodu. Widząc, jak pod wpływem rozczulenia wilgotnieją mu oczy, kiedy tylko usłyszał imię swej przyszłej wnuczki, młodzi przekonali się, że wybór był właściwy.

– Wszystko będzie z nimi dobrze – powiedział teraz Carlos.

Czasami wydawało się, że potrafi czytać w myślach innych. Nie widział przecież fotografii, którą oglądała jego synowa, zauważył tylko nagłówki dotyczące Sahary.

Laia uśmiechnęła się. Słowa teścia zdołały ją uspokoić. Postanowiła nie karmić w sobie ponurych wizji, które próbowały zająć w jej umyśle jak najwięcej miejsca. Po cóż się torturować, skoro wszystko to domysły, skoro nie ma pewności… Powinna wystrzegać się tego błędu. Nie wiedziała, dlaczego na zdjęciu widać było zegarek na wpół przysypany piaskiem ani czy nosił go przedtem Ayub, czy może hampden dostał się w jakieś obce ręce – mogło przecież istnieć tysiące wyjaśnień, w które nie miało sensu się zagłębiać. „Ma się dobrze. I Maima też. Potrafi o siebie zadbać. Wiem to. Wiem, że jest cały i zdrowy, że nic im się nie stało” – przekonywała samą siebie.

Przez całe dwa lata nie mieli żadnych wieści od Maimy ani od Ayuba Alego. Zresztą tamci ostrzegali ich, że utrzymywanie kontaktu będzie trudne, a oni sami też nie dokładali zbyt wielu starań, żeby zachować więź. Każde z nich żyło w świecie, który dla siebie wybrało. Byłoby niesprawiedliwe i bolesne zmuszać innych do przekroczenia linii nakreślonej między tymi dwoma tak różnymi wszechświatami. A jednak wciąż czuła potrzebę, żeby się czegoś dowiedzieć. Obejrzane przed chwilą zdjęcie znów wyzwoliło w niej czarne myśli. Potrzebowała tylko odrobiny światła, żeby je rozjaśnić.

– Czy istnieje jakiś sposób, żeby się czegoś o nich dowiedzieć? – spytała, starając się, żeby to zdanie zabrzmiało niewinnie i zwyczajnie. – Czasami chciałabym mieć jakieś informacje.

Julio i Carlos spojrzeli po sobie, jakby już od dłuższego czasu obawiali się podobnych słów.

– Oboje zdecydowali, że najlepiej będzie nie utrzymywać kontaktów – przypomniał jej Carlos. – Mogłoby to być dla nich niebezpieczne.

– Nie mówię o tym, żeby z nimi rozmawiać… Ale może masz telefon do Mayki? – spytała Julia. Kiedy usłyszał to imię, zmienił się na twarzy: nie spodziewał się, że znów będzie o niej mowa, ale był zdecydowany nie dopuścić do tego, żeby jedno słowo przywołało duchy przeszłości, mogące wprowadzić zamęt. – Może dzięki niej moglibyśmy się dowiedzieć, czy wszystko w porządku. Nic więcej.

– Możemy zadzwonić do Roberta. W końcu to on nas z nią skontaktował. Byłoby lepiej, żeby porozmawiali ze sobą. On nam to może potem przekazać.

Carlos zauważył, że Laia się rozluźniła i nagrodziła męża jednym ze swych prześlicznych uśmiechów. Podobny odnotował na twarzy syna.

– A jednak wciąż mam wrażenie, że nie powiedziałeś mi wszystkiego. – Julio odezwał się po chwili do ojca nieco przekornym tonem, korzystając z tego, że Laia poszła do toalety.

Syn poklepał Carlosa po plecach, co było dalszym ciągiem poprzedniego komentarza. Starszy z mężczyzn wyczuł w tych słowach pewien wyrzut, a nie tylko czystą ciekawość. Julio zwykle szanował nauki, których udzielał mu ojciec. Wiedział, że może mieć do niego zaufanie, ale rozumiał też, że pewne tajemnice nie wymagają słów, żeby je dzielić z kimś innym. Wystarczy czasem spojrzenie, delikatny uśmiech, westchnienie, milczenie…

– Może byśmy poszli? Robi się tu trochę ciepło, nie sądzicie? – zaproponowała Laia po powrocie z toalety. Założyła na głowę czapkę, osłoniła szyję grubym szalikiem z zielonej wełny, który opadał jej aż do brzucha, i starannie wciągnęła na dłonie rękawiczki. – Miałabym ochotę na spacer. A wy? Może poszlibyśmy do sklepu Germána? – zaproponowała podniecona. Nie chciała, żeby przeszłość w jakikolwiek sposób znów położyła się cieniem na teraźniejszości tych, których kochała, ani zmąciła czyjkolwiek wzrok.

– Do „Amrouka”… znowu? – odpowiedział Julio tonem nadmiernie znudzonym, który wcale nie odpowiadał prawdziwemu stanowi jego ducha.

Lubił przychodzić do małego i przytulnego sklepu, w którym przeznaczenie – czyli coś, w co Laia nie bardzo wierzyła – pociągało za sznureczki, rozdzielając i łącząc na nowo ludzkie losy. Lubił Germána, bo przypominał mu o szczęśliwym okresie życia ojca. Sam czuł się tym szczęściem wzmocniony.

– Mam nadzieję – zwrócił się do Lai – że nie będziesz go znów pytać, skąd bierze się zapach jego sklepu. Już bym tego nie zniósł – powiedział, jednocześnie zamykając własnymi wargami jej usta, szykujące się do udzielenia najbardziej prawdopodobnej odpowiedzi. – A zresztą ja chyba lepiej pachnę.

– Możesz być tego pewien, kochanie. Moje życie pachnie tobą.

Ruszyli we trójkę przez dzielnicę Madrid de los Austrias, choć myśli Lai krążyły gdzieś daleko, kilka tysięcy kilometrów od wilgotnego i szarego chodnika, tak odmiennego od gorącego piasku w kolorze ochry. Pozwoliła ponieść się wiatrowi pamięci, który przywoływał coraz to nowe wspomnienia wyjmowane z szuflad przeszłości.

Laia skuliła się w swym ulubionym miejscu świata – w schronie, który tworzyły ramiona Julia. Myślała o Ayubie, o Maimie. Tak daleko. Tak blisko. Zawsze obecni w jej sercu. Tak, teraz nie miała już żadnych wątpliwości. Wszystko było w porządku. Takie rzeczy się czuje. Tak jak piaskowe pocałunki Julia na pustyni jej ciała.

1 Sporne terytorium o powierzchni ok. 266 000 km2 zamieszkałe przez blisko 400 000 osób, niegdyś będące kolonią hiszpańską; obecnie przedmiot sporu między Marokiem a Saharyjską Arabską Republiką Demokratyczną (wszystkie przypisy pochodzą od tłumacza).

2 Rodzaj tuniki noszonej przez saharyjskie kobiety, wyrastające z wieku dziecięcego.

3 Pustynia pokryta odłamkami skał, które pozostają po wywianiu przez wiatr drobniejszych produktów wietrzenia skał, czyli piasku.

4 Powieść wydana w 1951 roku.

5 Jedno z najbardziej typowych dań hiszpańskich, rodzaj omleta z ziemniakami i cebulą.

6 W różnych częściach Hiszpanii oprócz najbardziej rozpowszechnionego w całym kraju języka kastylijskiego (hiszpańskiego) używa się także języków lokalnych, np. katalońskiego (w Katalonii i w Walencji), galicyjskiego, baskijskiego (m.in. w Bilbao) i innych; na Wyspach Kanaryjskich mówi się natomiast po kastylijsku. W czasach Franco zwalczano wszelkie przejawy lokalnej autonomii – w tym używanie własnych języków; np. mówienie po katalońsku w miejscach publicznych było zakazane; Carlos nawiązuje tu do frankistowskiej polityki „mieszania” języków.

7 Tytuł zwyczajowo stosowany w odniesieniu do urzędników w Afryce Północnej.

8 Arabskie słowo oznaczające targowisko w krajach Afryki Północnej.

9 Po odzyskaniu niepodległości przez Maroko – byłą kolonię francuską – kraj ten na początku lat 70. XX wieku zaczął rościć sobie pretensje do hiszpańskiej Sahary Zachodniej, rywalizując o to terytorium z Mauretanią. Z oboma tymi państwami walczył zbrojnie Front Polisario – organizacja autonomiczna domagająca się niezależności Sahary Zachodniej. W połowie lat 70. Hiszpania stopniowo zaczęła się wycofywać z Sahary. Punktem kulminacyjnym tego procesu była „Operacja Jaskółka” jesienią 1975 roku – ewakuacja większości Hiszpanów mieszkających w dawnej kolonii; zabierano wówczas nawet zwłoki pochowane na cmentarzach. W 1976 roku Maroko przeprowadziło tzw. Zielony Marsz – kilkaset tysięcy cywilów oraz kilkadziesiąt tysięcy żołnierzy wkroczyło na terytorium Sahary Zachodniej i zaanektowało trzy czwarte jej terytorium. To właśnie wtedy część rdzennej ludności saharyjskiej uciekła za granicę Algierii, gdzie w mieście Tinduf stworzono dla niej obozy (tam wychowywała się Laia). Hiszpania zrzekła się wówczas ostatecznie wszelkich wpływów w Saharze Zachodniej. Dziś kraina ta pozostaje terytorium nieautonomicznym: większość jej terytorium jest w istocie przyłączona do Maroka, część kontroluje Front Polisario, niewielkie obszary są pod zarządem Mauretanii.

10 Apteki, w których udziela się także pierwszej pomocy medycznej w nagłych wypadkach.

11 Główny ośrodek administracyjny kompleksu obozów w okolicach algierskiego Tindufu.

12 Dostępna m.in. w Hiszpanii postać paracetamolu.

13 Rodzaj namiotu stosowanego przez niektóre ludy koczownicze.

14 Miasteczko w Kastylii-La Manchy, będące popularnym celem wycieczek weekendowych, słynące z tzw. Wiszących Domów zbudowanych na krawędzi klifu.

15 Guardia Civil, jedna z formacji czuwających w Hiszpanii nad bezpieczeństwem i przestrzeganiem prawa, m.in. kontroluje ruch drogowy na terenach pozamiejskich.

16 Rzadka choroba, w której występują objawy ostrej niewydolności serca, ale pozbawiona podłoża miażdżycowego, wywołana silnym stresem; nazwa pochodzi od japońskiego słowa oznaczającego przyrząd do połowu ośmiornic, który ma kształt podobny do obrazu lewej komory serca w przypadku zespołu chorobowego.

17 Antonio Cánovas del Castillo – polityk hiszpański, w latach 1874–1897 był sześciokrotnie premierem Hiszpanii, jeden z głównych twórców konstytucji państwa z 1876 roku.

18 Konferencja, na której mocarstwa europejskie i Stany Zjednoczone w latach 1884–1885 dokonały rozbioru Afryki.

19 Miejsce na jednym z głównych madryckich placów, Puerta del Sol, od którego liczy się odległość na wszystkich hiszpańskich drogach.

20 Stare centrum Madrytu zbudowane w czasach Habsburgów.

21 Tradycyjny hiszpański deser bożonarodzeniowy – rodzaj nugatu; występuje w wielu odmianach, dwie podstawowe to turrón twardy i miękki.

22 Niezwykle popularna w Hiszpanii coroczna loteria z główną nagrodą wynoszącą obecnie 40 milionów euro; Hiszpanie często kupują losy zbiorowo – w grupach znajomych, kolegów z pracy, całymi rodzinami; transmitowane przez telewizję losowanie odbywa się na początku stycznia.

23 Miejscowość na Teneryfie, jednej z Wysp Kanaryjskich. Posąg z tamtejszego kościoła był w czasach Inkwizycji obiektem badań specjalnego trybunału, który miał orzec, czy we właściwy sposób ukazuje on Jezusa.

24 Dokument wydawany cudzoziemcom i zaświadczający o ich prawie do stałego pobytu w Hiszpanii.

25 Dosłownie „woda ognista” – popularny w Hiszpanii i Ameryce Południowej mocny alkohol otrzymywany przez destylację sfermentowanych zacierów owocowych lub zbożowych.

26 Po zwycięstwie w wojnie domowej Franco zamieszkał w starym pałacu królewskim El Pardo.

27 1931–2013, piosenkarz hiszpański szczególnie popularny w latach 60. i 70., wykonawca przeboju Y viva España.

28 1944–2006, piosenkarka i aktorka, jedna z najpopularniejszych solistek w Hiszpanii.

29 Hiszpański zespół popowy, założony w 1965 r., wykonujący muzykę stylem podobną do Beatlesów.

30 1923–1995, popularna tancerka, piosenkarka i aktorka.

31 Dialekt języka arabskiego używany w Mauretanii (gdzie jest językiem urzędowym) i na Saharze Zachodniej oraz w części przyległych krajów.

32 Główne lotnisko pasażerskie w Madrycie.

33 Jedna z najbardziej reprezentacyjnych ulic Madrytu.

34 W Hiszpanii prezenty gwiazdkowe wręcza się tradycyjnie nie w Wigilię i nie w Boże Narodzenie, ale w święto Trzech Króli.

35 Znane marki lekkich samolotów pasażerskich.

36 Odniesienie do pojedynków piłkarskich między drużynami FC Barcelony i Realu Madryt.

37 Kadi – sędzia muzułmański powoływany przez władze państwowe.

38 Najczęściej z sokiem z cytryny; chodzi o zakwaszenie niezbędne dla uwolnienia barwnika.

39 Saharyjska Arabska Republika Demokratyczna.

40 Pisarka francuska, 1903–1987. Pamiętniki Hadriana (wyd. polskie PIW 1961) to jedna z jej najbardziej znanych książek, napisana w formie listu umierającego cesarza Hadriana do 16-letniego wnuka, Marka Aureliusza.

41 Chodzi o Półwysep Iberyjski.

42 Premier Hiszpanii w latach 1973–1976, jeden z najbardziej znanych polityków schyłkowego okresu Franco, niechętny procesowi demokratyzacji; to on 20 listopada 1975 r. poinformował w telewizji hiszpańskiej o śmierci Franco.

43 We wrześniu 1975 r. rozstrzelano pięć osób należących do organizacji walczących zbrojnie przeciwko dyktaturze Franco (były to ostatnie wyroki śmierci wydane i wykonane w Hiszpanii); egzekucja stała się początkiem fali rozruchów, która rozlała się szeroko po Hiszpanii.

44 Carrero Blanco był najbliższym współpracownikiem Franco, typowanym na jego następcę. W 1973 r. został mianowany premierem, a pół roku później zginął w zamachu zorganizowanym przez baskijską ETA. Jego następcą został Arias Navarro.

45 Kobieca przybudówka Falangi – partii, na której opierał się reżim Franco. Główną misją Sekcji Kobiecej było wychowanie dziewcząt i kobiet hiszpańskich na oddane członkinie ruchu falangistowskiego, w zgodzie z obowiązującym w nim systemem wartości (m.in. pełne podporządkowanie kobiety mężczyźnie); oprócz tego zajmowała się m.in. działalnością społeczną i charytatywną.

46 Jedna z wysp w archipelagu Wysp Kanaryjskich.

47 Koran, przekład J. Bielawskiego, Warszawa 1986.

48 1892–1984, niemiecki duchowny protestancki, działacz antyhitlerowski, więziony w czasie wojny w obozach koncentracyjnych w Sachsenhausen i Dachau.

49 Od nazwy rasy wielbłądów mehari – członkowie oddziałów kawalerii poruszającej się na wielbłądach.

50 Znany hiszpański dziennikarz radiowy i telewizyjny, na antenie od 1973 roku; jeden z jego najbardziej znanych programów radiowych był zatytułowany Głupiec na wzgórzu.

51 Álvarez był popularnym dziennikarzem radiowym; przez ponad 40 lat (1963–2004) prowadził audycję Lot 605 (Vuelo 605), w której prezentował muzykę spoza głównego nurtu rozrywki (jazz, country, folk).

52 Fragment wiersza Lament na śmierć Ignacia Sáncheza Mejíasa w tłumaczeniu Feliksa Netza.

53 Wiersz Spotkanie Federica Garcii Lorki.

54 Urodzony w 1928 r. amerykański lingwista i filozof, angażujący się także w kwestie społeczno-polityczne, w których przyjmuje często radykalnie lewicowe stanowisko.