Czarna Księga

oraz

inne teksty sakralne jazydów

opracowanie ogólne:
Andrzej Sarwa

przekład tekstów:
Grzegorz Ciecieląg i Andrzej Sarwa

Armoryka

Sandomierz

Seria: ŚWIĘTE KSIĘGI, ŚWIĘTE TEKSTY, Nr 15

Redaktor serii: Andrzej Sarwa

Redaktor tomu: Władysław Kot

Projekt okładki: Juliusz Susak

Grzegorz Ciecieląg przełożył: THE POEM IN PRAISE OF ŠEIḪ ‘ADÎ, SEVEN CLASSES OF YEZIDIS, Appendix to Part I, THE PRINCIPAL PRAYER OF THE YEZIDIS, ARTICLES OF FAITH, Mashaf Reš (The Black Book), podstawa przekładu: Devil Worship. The Sacred Books and Traditions of the Yezidiz, by Isya Joseph, Boston; R. G. Badger [1919] - Copyright © 2011 by for the Polish translation by Grzegorz Ciecieląg.

Andrzej Sarwa przełożył: AL-JILWAH (THE REVELATION), podstawa przekładu: Devil Worship. The Sacred Books and Traditions of the Yezidiz, by Isya Joseph, Boston; R. G. Badger [1919] - Copyright © 2011 by for the Polish translation by Andrzej Sarwa.

oraz:

Свидетельство веры - shehede dini, Восхваление Бога, podstawa przekładu: Езиды, курды, Центр Езидской Культуры - Copyright © 2011 by for the Polish translation by Andrzej Sarwa.

Copyright © 2011, 2013 for the Polish edition by Wydawnictwo „Armoryka”

Wydawnictwo ARMORYKA

ul. Krucza 16

27–600 Sandomierz

tel +48 15 833 21 41

e–mail: wydawnictwo.armoryka@interia.pl

http://www.armoryka.strefa.pl/

ISBN 978-83-64145-53-7

Konwersja:

Jazydzi – wierzenia, tradycje, zwyczaje

Jednym z mało znanych w Polsce, choć uważanym za najbardziej tajemniczy z kultów mających irańskie korzenie, jest jazydyzm - żywy i wyznawany po dzień dzisiejszy wśród Kurdów (głównie irackich i tureckich), którzy zachowali system kastowy, o czym będzie jeszcze niżej.

Jazydyzm to religia synkretyczna, łącząca w sobie wierzenia zaratusztriańskie, manichejskie, żydowskie, chrześcijańskie i muzułmańskie, ale posiadająca także i własne, niezwykle oryginalne, odróżniające jazydów od wyznawców wszelkich innych religii tak bardzo, że stali się oni obiektem prześladowań i to w zasadzie od czasu ich pojawienia się aż po dzień dzisiejszy.

Wśród jazydów rozpowszechniony jest oryginalny mit o ich pochodzeniu. Głosi on, że Adam i Ewa poróżnili się o to, które z nich dostarczy doskonalszego twórczego elementu, który da początek ich potomkom. Każde z nich zebrało swoje nasienie do naczynia. Naczynia zamknięto i zapieczętowano. Gdy po jakimś czasie zostały otwarte, w należącym do Ewy znajdowało robactwo i inne obrzydliwości, zaś w tym, które należało do Adama był śliczny chłopczyk, który gdy dorósł poślubił hurysę – mieszkankę raju. I od tej właśnie pary pochodzą jazydzi.¹  

Ale w rzeczywistości wzięli oni swoją nazwę od imienia kalifa omajjadzkiego Jazida I (680–683), za którego potomków oficjalnie się uważają, mając się również za wybrany lud boży. Jednakże za ich faktycznego założyciela i twórcę doktryny uważa się żyjącego w XII wieku muzułmańskiego mistyka, szejka Adi ben Mosâfer. Jazydzi sami siebie nazywają Ezdi, Ezidi lub Dâsini, co prawdopodobnie wywodzi się od perskiego „yazata”, czyli „anioł”.

Szejk Adi urodził się około 1075 roku w Libanie. Po odbyciu studiów teologicznych w Bagdadzie, zamieszkał na początku XII wieku w dolinie Lâlea (kilkadziesiąt kilometrów na północny wschód od Mosulu) i tu głosił swoje nauki. Przyłączyły się do niego mieszkające tu już wcześniej kurdyjskie grupy plemienne, które przechowały część starodawnej zaratusztriańskiej wiary i tradycji irańskiej, ale którym nieobce były także nauki żydowskie i chrześcijańskie. W ten sposób powstał konglomerat nowych i dawnych wierzeń, który wykrystalizował się po śmierci szejka (która nastąpiła w roku 1162) w nową religię. Jego grobowiec w Lâlea jest miejscem religijnych pielgrzymek jazydów.

Twórca religii czczony jest przez wierzących między innymi takim oto wspaniałym utworem, który przytaczamy poniżej:

POEMAT KU CZCI ŠEIḪA ‘ADÎEGO

Niechaj spoczywa w spokoju

Moje zrozumienie otacza prawdę rzeczy,

A moja prawda jest we mnie pomieszana,

I prawda o moim pochodzeniu wysuwa się na czoło

A gdy została poznana, to była całkowicie we mnie.

I wszyscy we wszechświecie są pode mną,

I wszystkie ziemie, gdzie można zamieszkać i pustynie,

I wszystko, co stworzone, jest mi podporządkowane,

I ja jestem władcą, co poprzedza wszelkie istnienie.

I to ja wypowiedziałem prawdę w słowach,

I to ja jestem sprawiedliwym sędzią i władcą ziemi.

I to ja jestem tym, któremu ludzie oddają cześć w pełni jego chwały,

Przybywając do mnie i składając pocałunki na mych stopach.

I to ja rozciągnąłem nad niebiosami ich wysokość

I to ja płakałem u zarania.

I to ja z siebie wyjawiłem wszystko

I to ja otrzymałem księgę dobrej nowiny

Od mego Pana, co spalił góry.

I to do mnie wszyscy ludzie przybywają

Posłusznie, by ucałować me stopy.

To ja rodzę owoc z pierwszego soku wczesnej młodości

Swoją obecnością, i kieruję ku sobie promienie uczniów.

I przed tym światłem ciemność ranka się rozproszyła.

Ja kieruję tym, co pyta o wskazówki.

To za moją sprawą Adam zamieszkiwał w Raju

A Nimrod w gorącym, płonącym ogniu.

I to ja kierowałem Ahmedem sprawiedliwym,

I sprowadziłem go na swoją ścieżkę i drogę.

I to do mnie przybywają wszelkie stworzenia

Dla dobrego skutku i darów.

I to ja byłem na wysokości,

A bogini dobroczynności powstała za sprawą mojej łaski.

I to ja napełniłem serca strachem

Przed moim celem, a oni powiększają wielkość i moc mojego złego charakteru.

I to do mnie przybył zabity lew

Rycząc, a ja mu odkrzyknąłem, a on zamienił się w kamień.

I to do mnie przybył wąż,

I swoją wolą obróciłem go w proch.

I to ja uderzyłem w kamień i sprawiłem, że zadrżał,

I sprawiłem, że z jego boków wystrzeliła najsłodsza woda² .

I to ja posłałem pewną prawdę;

Dla mnie jest księga, co pociesza ciemiężonych.

I to ja sądziłem sprawiedliwie,

A gdy sądziłem, takie było moje prawo

I to ja sprawiłem, że w źródłach³ pojawiła się woda,

Słodsza i przyjemniejsza w smaku, niż wszelkie inne wody.

I to ja sprawiłem, że pojawiła się z mojej litości,

I swoją mocą rzekłem, że jest czysta.

I to mnie Pan niebios rzekł,

Tyś jest sędzia sprawiedliwy i władca ziemi

I to ja skryłem niektóre z moich cudów,

A niektóre z moich cnót okazują się w tym, co istnieje.

I to ja sprawiłem, że góry się pokłoniły,

Poruszyły pode mną z mojej woli⁴ .

I to przed moim majestatem zawyły dzikie bestie;

Zwróciły się do mnie oddając mi cześć, i ucałowały moje stopy,

Jam jest ‘Adî aš-Šâmî, syn Musâfira.

Zaiste, Wszechlitościwy nadał mi imiona,

Niebiański tron, i siedlisko, i (siedem) niebios, i ziemię.

W tajemnicy mojej wiedzy nie ma Boga innego niż ja.

Służą one mojej władzy.

Wrogowie moi, czemu się mnie wypieracie?

Ludzie, nie wypierajcie się mnie, lecz podporządkujcie.

W dniu sądu z radością się ze mną spotkacie.

Kto umiera miłując mnie, tego poślę

Do Raju, wolą swoją i życzeniem swoim;

Lecz ten, co umiera nie troszcząc się o mnie

Ciśnięty zostanie w tortury nieszczęścia.

Powiadam, że jestem jedynym, i wyniesionym;

Tworzę i czynię bogatymi tych, których chcę.

Dziękujcie mi za to, bowiem wszystko jest z mojej woli,

I wszechświat jest rozświetlony za sprawą niektórych z moich darów.

Jam jest królem, co wynosi siebie,

I wszelkie bogactwa stworzenia są mi na rozkazy.

Ukazałem wam, ludzie, pewne z moich ścieżek.

Ten, kto mnie pożąda, musi opuścić świat.

I mogę również wyrzec prawdę,

A ogród na wysokości jest dla tych, co czynią ku mojej przyjemności.

Ujrzałem prawdę i stałem się jej potwierdzeniem;

I tak jak przez prawdę, jak i ja, zająć najwyższe miejsce.”⁵

Z powyższego tekstu wynika, że jazydzi przypisali takie same cechy swemu założycielowi, jak chrześcijanie Jezusowi Chrystusowi. Bez wątpienia widać tu wpływ kontaktów pomiędzy wyznawcami tej religii, a bliskowschodnimi nestorianami.

Jazydzi urośli w siłę w czasie najazdów mongolskich w wieku XIII. W XV wieku muzułmanie uznając jazydów za bardzo poważną groźbę dla świata islamskiego postanowili ich zniszczyć. Największy pogrom miał miejsce po bitwie w roku 1414, kiedy to zrujnowano grobowiec szejka Adiego. Od tamtego czasu pogromy jazydów ponawiane były regularnie, aż po rok 1849, kiedy w imperium otomańskim uzyskali w końcu prawa, bowiem wcześniej, nie posiadając statusu „ludzi księgi”⁶ , a będąc uznawanymi za pogan, nie mieli żadnych praw.

[1]Ch. Allison, Yazidis, [w:] CAIS – The Circle of Ancient Iranian Studies – http://www.cais–soas.com/CAIS/Religions/iranian/yazidis. 

[2]To jest źródło Šeiḫa ‘Adîego.

[3]Jak wyżej.

[4]Nawiązanie do Jabala Maḳlûba który, wedle wiary jazydów, przeniósł się ze swego miejsca zamieszkania w pobliżu Lališ by umożliwić każdemu jazydzie, gdziekolwiek by nie był, skierowanie się podczas porannych modłów ku grobowi ‘Adîego.

[5]THE POEM IN PRAISE OF ŠEIḪ ‘ADÎ, [w:] Devil Worship. The Sacred Books and Traditions of the Yezidiz, by Isya Joseph, Boston; R. G. Badger [1919], s. 70-72 [w:] The Internet Sacred Text Archive – http://www.sacred-texts.com/asia/sby/index.htm - przeł. Grzegorz Ciecieląg.

[6]„Ludzie Księgi” to żydzi i chrześcijanie, posiadający Torę i Ewangelię, czyli księgi objawione, wierzący w tego samego co muzułmanie Jedynego Boga. Muzułmanie nie mogą ich siłą nawracać. „Ludziom Księgi” wolno praktykować swoje religie, tyle tylko że mają obowiązek płacić specjalny dodatkowy podatek.