Tytuł oryginału

LEVANDE OCH DÖDA I WINSFORD

Redakcja

Grażyna Mastalerz

Projekt okładki

Pola Raplewicz & Daniel Rusiłowicz RM Projekt

Zdjęcia na okładce

© Tieme Pool / Shutterstock, © BABAROGA / Shutterstock

Korekta

Beata Wójcik

Redaktor prowadzący

Anna Brzezińska

Copyright © Håkan Nesser, 2013

First published by Albert Bonniers Förlag, Stockholm, Sweden

Published in the Polish language by arrangement with Bonnier Rights, Stockholm, Sweden and Macadamia Literary Agency, Warsaw, Poland

Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Czarna Owca, 2016

Copyright © for the Polish translation by Małgorzata Kłos

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejszy plik jest objęty ochroną prawa autorskiego i zabezpieczony znakiem wodnym (watermark). Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku. Rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody właściciela praw jest zabronione.

Wydanie I

ISBN 978-83-8015-320-2

Wydawnictwo Czarna Owca Sp. z o.o.
ul. Alzacka 15a, 03-972 Warszawa
www.czarnaowca.pl
Redakcja: tel. 22 616 29 20; e-mail: redakcja@czarnaowca.pl
Dział handlowy: tel. 22 616 29 36; e-mail: handel@czarnaowca.pl
Księgarnia i sklep internetowy: tel. 22 616 12 72; e-mail: sklep@czarnaowca.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer.

„Z wrzosowiskiem jest tak, że właściwie nie ma początku i końca. Z innych rzeczy, których nie znajdzie się w tym niebiańskim krajobrazie, chciałbym wymienić trzy: ślepe uliczki, wymówki i, co równie ważne, słowa”.

Royston Jenkins (1866–1953), gospodarz z Culbone

„…ta pozbawiona pasji wilgoć w oku, które postanowiło o czymś zapomnieć, i w końcu zapomniało o wszystkim”.

Roberto Bolano, Amulet

I

1

Wczoraj postanowiłam przeżyć swojego psa. Jestem mu to winna. Dwa dni później, to znaczy dziś, postanowiłam wypić lampkę wina w Weddon Cross.

Teraz tak właśnie radzę sobie z czasem. Podejmuję decyzje, a potem je realizuję. Niezbyt to trudne, choć trudniejsze, niż mogłoby się wydawać. Oczywiście wszystko zależy od okoliczności.

Deszcz towarzyszył mi przez całą drogę przez wrzosowiska, od chwili kiedy zjechałam z A358 przy Bishops Lydeard, a szybko zapadający zmierzch sprawił, że płacz przelewał się po moim wnętrzu jak powoli zastygająca lawa. Najpierw wzbierał, potem opadał. Ale taki napierający płacz to dobry znak. Za mało w życiu płakałam, ale o tym potem.

Z Londynu wyjechałam około pierwszej i kiedy już się przecisnęłam przez Notting Hill i Hammersmith, podróż poszła łatwiej, niż myślałam. Na zachód M4 przez Hampshire, Gloucestershire i Wiltshire, przynajmniej tak mi się wydaje, że tak się nazywa to hrabstwo, a po dwóch godzinach, za Bristolem, na południe M5. Swego rodzaju spokojem napawała mnie świadomość, że wszystkie te drogi mają swoje numery, miejsca zaś swoje nazwy, choć sam fakt, że tak na to reagowałam, skłaniał raczej do niepokoju.

Nie do końca też można powiedzieć, że podróż poszła łatwiej, niż myślałam, ale przynajmniej strach przed zgubieniem się, przed tym, że wybiorę zły zjazd, wyląduję w beznadziejnych korkach i nie dojadę na czas, przez kilka ładnych godzin powstrzymywał mnie przed zaśnięciem. Stara historia o kochanku siostry Martina – przez resztę nocy. Nie wiem, czemu właśnie akurat oni przyszli mi na myśl, ale tak było. Przed nastaniem świtu człowiek staje się taki bezbronny.

Nie jestem doświadczonym kierowcą, tak wyszło. Pamiętam, że jako dziecko myślałam, że kiedy się tak siedzi za kółkiem i jest się panem lub panią własnego losu, można się poczuć wolnym. Ale przez ostatnie piętnaście czy dwadzieścia lat to Martin prowadził. Dużo czasu minęło, odkąd po raz ostatni w ogóle rozważaliśmy, kto podczas wspólnych wypraw samochodem usiądzie na miejscu kierowcy. A Martin zawsze krzywił się na GPS.

Bo od czego są mapy? Czemu nagle mielibyśmy uznać, że się do niczego nie nadają?

Na dodatek w tym starym, konserwatywnym kraju obowiązywał ruch lewostronny, więc ryzyko, że coś pójdzie nie tak, było większe. Jakoś się jednak udało. Pokonałam gmatwaninę przestarzałych rozwiązań drogowych Londynu i koszmarne autostrady. Udało mi się bez problemów zatankować i zapłacić gotówką. Dopiero na prowadzącej to w górę, to w dół drodze przez Exmoor dopadła mnie melancholia. Mimo to nie zrobiłam ani jednego postoju, choć pewnie podniosłoby mnie to na duchu. Nie jestem nawet pewna, czy widziałam jakikolwiek parking.

Ponieważ jednak w tym kraju nadal jest tak, że w każdej dziurze zaznaczonej na mapie jest pub, tuż po wpół do piątej zatrzymałam przy białym vanie z napisem „Peter’s Plumbing”, na najwyraźniej odludnym parkingu przy najwyraźniej opuszczonym boisku do krykieta. Pospieszyłam do budynku, żeby się przypadkiem nie rozmyślić.

I tak wylądowałam w Wheddon Cross. Nigdy wcześniej tu nie byłam, nigdy nie słyszałam o tym miejscu.

Zanim wypiłam tę lampkę wina, rozważałam jeszcze krótki spacer z Castorem, ale on nie przepada za deszczem. Poza tym był na dworze półtorej godziny wcześniej, kiedy tankowałam. Gdy otwierałam i zamykałam drzwi, chyba nawet nie podniósł łba. Castor lubi wypoczywać. Jeśli okoliczności pozwalają, może spać piętnaście, szesnaście godzin na dobę.

Okazało się, że pub nazywa się The Rest and Be Thankful Inn. Tego listopadowego popołudnia poza biuściastą farbowaną blondyną za barem (w moim wieku, może nieco młodszą) były w nim jeszcze dwie osoby: starsza filigranowa dama popijająca herbatę nad krzyżówką i otyły mężczyzna koło trzydziestki, w ubraniu roboczym i brudnej czapeczce z daszkiem. Na otoku widniały ozdobne litery PP, a kufel z piwem wydawał się przyklejony do opartej o stół silnej dłoni. Domyśliłam się, że to hydraulik z vana, ale kiedy weszłam, ani on, ani starsza pani nie podnieśli nawet wzroku.

Spojrzała na mnie li tylko blondyna. Najpierw jednak dokładnie wytarła pękatą szklankę, którą już miała w ręku, i postawiła ją na półce przed sobą. Ale potem spojrzała.

Zamówiłam lampkę czerwonego. Zapytała, czy może być merlot. Odpowiedziałam, że oczywiście.

– Mała czy duża?

– Dużą proszę.

Możliwe, że w tym momencie pan PP i amatorka krzyżówek unieśli raz czy dwa brew, ale nawet jeśli, to zauważyłam to tak, jak można zauważyć motyla za swoimi plecami.

– Pada – oznajmiła blondyna, nalewając.

– Tak – odparłam. – Rzeczywiście pada.

– Pada, pada, pada.

Powiedziała śpiewnym tonem. Domyśliłam się, że to refren jakiegoś starego szlagieru. Nie wiem, czemu na myśl przyszło mi akurat słowo szlagier, w końcu nie mam więcej niż pięćdziesiąt pięć lat. Łapię się na tym, że ostatnio zaczęłam używać wyrażeń, których używał mój ojciec. Się wie. Babeczka. Li tylko, jak może zauważyliście.

Wzięłam lampkę i usiadłam przy stoliku, na którym leżała ulotka z okolicznymi szlakami turystycznymi. Udawałam, że ją przeglądam, żeby gdzieś podziać wzrok. Najchętniej wychyliłabym wino trzema haustami i pojechała dalej, ale nie chciałam zwracać na siebie uwagi. Może przyjdzie mi tu wrócić, choć zatrzymałam się tutaj właśnie z tego powodu: żeby nie wracać. Obca, samotna kobieta w dojrzałym wieku wchodzi do lokalu po południu i zamawia lampkę wina – w małej mieścinie to nie przejdzie niezauważone. Tak to już jest, nie ma po co walić głową w ten mur, jeśli się nie jest poetą lub artystą. A ja nie jestem.

Poza tym Wheddon Cross nie było moją mieściną. Moja nazywała się Winsford i zgodnie z rozłożoną przede mną ulotką leżała jakieś sześć mil na południe. W tym pubie absolutnie nie mogłam zrobić fałszywego kroku. Może zagoszczę tu ponownie, żeby zamienić słowo z innymi. Tak przynajmniej to wcześniej zaplanowałam. Po pierwszym łyku wina z radością poczułam, że lawa w moim wnętrzu jakby się uspokoiła. Ta aksamitna miękkość wina mogłaby mnie doprowadzić do alkoholizmu, ale ja miałam zamiar iść w innym kierunku.

Choć o kierunkach mam raczej marne pojęcie. Tak wyszło, więc to, jak sprawy będą wyglądać za pół roku, wiązało się z budzącą śmiech niepewnością. Każdy dzień przynosi wystarczająco dużo zmartwień.

W ciągu tych dwudziestu minut, które spędziłam w The Rest and Be Thankful Inn, zmrok przeszedł w ciemność i akurat przestało padać. Dałam Castorowi mały przysmak – suszoną wątrobę, to jego cicha pasja – i spojrzałam na mapę. Wyjechałam z parkingu i skręciłam w A396, na Dulverton, i po kilku milach jazdy krętą drogą dotarłam do zjazdu w prawo, oznaczonego tablicą z napisem Winsford I. Droga biegła wąskim parowem, prawdopodobnie wzdłuż rzeki Exe, od której – o ile wiem – wzięło nazwę całe wrzosowisko, ale za szybą samochodu jej koryto ledwie majaczyło w tle. Jak duch albo jakaś niemrawa istota. Nietrudno było o takie mroczne wyobrażenie w tym obcym, zaciemnionym pejzażu, zwłaszcza że zaczęła też opadać mgła. Kiedy więc światła reflektorów uchwyciły pierwsze budynki, poczułam atawistyczną ulgę. Minęłam sklep i pocztę, skręciłam w lewo i zgodnie ze wskazówkami zaparkowałam pod pomnikiem poległych podczas pierwszej wojny światowej. Razem z Castorem przeszliśmy przez prostą drewnianą kładkę położoną nad płynącą wartko wodą. Na tle niespokojnego ołowianego nieba, które nagle wyjrzało zza mgieł, zlokalizowałam wieżę kościelną i ruszyłam uliczką o nazwie Ash Lane. Wokół ani żywej duszy. Minąwszy kościół, zapukałam do niebieskich drzwi niskiego domku z kamienia. Dziesięć sekund później otworzył mi pan Tawking.

– Miss Anderson?

Takie nazwisko mu podałam. Nie wiem, dlaczego zdecydowałam się akurat na nazwisko panieńskie matki, może z tego prostego powodu, że jego akurat bym nie zapomniała. W dodatku to Anderson przez jedno s, jak to zapisują tu, w Anglii. Pan Tawking zaprosił mnie gestem do środka. Zasiedliśmy w fotelach ustawionych przy niskiej ławie z ciemnego drewna i kominku gazowym. Dzbanek herbaty, dwie filiżanki i talerz herbatników, to wszystko. Do tego dwa klucze na breloczku ułożone na papierze. Domyśliłam się, że to umowa najmu. Pan Tawking nalał herbaty, pogłaskał Castora po karku i powiedział mu, żeby się ułożył w cieple, przed kominkiem. Castor posłuchał. Widać było, że pan Tawking miał w życiu do czynienia z psami. Choć ja na razie żadnego nie zauważyłam. Pan Tawking był stary i zgarbiony, dobrze po osiemdziesiątce. Może miał czworonożnego przyjaciela, który zmarł przed rokiem, i może wiedział, że już za późno na kupowanie nowego. Psy nie powinny przeżywać właścicieli, sama niedawno doszłam do tego wniosku.

– Sześć miesięcy, licząc od wczoraj – powiedział pan Tawking. – Od pierwszego listopada do końca kwietnia. Cóż, co złego to nie ja.

Spróbował się uśmiechnąć, ale mięśnie twarzy nie bardzo go słuchały. Może minęło już sporo czasu, odkąd miał powody do radości. Zarówno od niego, jak i od całego pokoju biła goszcząca tam od dawna melancholia. Może odszedł nie tylko jego pies, pomyślałam, ale i żona. Żony powinny przeżywać mężów, ale to już zupełnie inna historia. Nad tym doprawdy nie miałam wtedy ochoty się zastanawiać. Skupiłam się na czym innym: zauważyłam, że wykładzina jest przetarta i brudna. Wzorzystą tapetę pokrywały plamy wilgoci, a w górnym prawym rogu telewizora z jakiegoś powodu naklejono czerwoną taśmę. Wiedziałam, że zabiorę się stamtąd tak szybko, jak się da. Mój ponury nastrój nie potrzebował dodatkowych bodźców. Kwadrans zajęło mi podpisanie umowy, zapłacenie ustalonej sumy za pół roku, trzy tysiące funtów gotówką (plus sześćset, które dwa dni wcześniej przelałam na konto) i odebranie kluczy. Rozmawialiśmy tylko o pogodzie i kwestiach praktycznych.

– Na blacie leży instrukcja. Jest oczywiście przeznaczona dla gości odwiedzających nas latem, ale jakby co, może pani tam zajrzeć albo zadzwonić. Mój numer też tam jest. Proszę uważać, kiedy będzie pani palić w kominku.

– Czy komórki działają na wrzosowisku?

– Zależy, jakiego ma pani operatora. Zawsze można spróbować na pagórku po drugiej stronie drogi. Tam dobrze słychać. Tam, gdzie jest pochowana ta kobieta. Elizabeth.

Uścisnęliśmy sobie dłonie. Pan Tawking znów pogłaskał Castora po karku i wyszliśmy.

Pies i jego pani wrócili Ash Lane do pomnika i samochodu. Zaczęło wiać, wiatr szarpał gałęziami modrzewia i przewodami telefonicznymi, ale nie padało. Wisząc na tej wysokości, mgła sprawiała, że widoczność wynosiła trzydzieści metrów. Wokół nadal nie było żywej duszy. Castor wskoczył na swoje miejsce w samochodzie, a ja dałam mu kolejny kawałek wątroby. Wymieniliśmy kilka uspokajających myśli i na tyle, na ile się dało, spróbowałam wymazać znaki zapytania widniejące w jego zmartwionych oczach. Potem powoli ruszyliśmy tą drugą drogą.

Halse Lane. Już po pięćdziesięciu metrach minęliśmy pub. Nazywał się The Royal Oak Inn. Dach był pokryty solidną warstwą strzechy. Przynajmniej tam w oknach wychodzących na ulicę widać było słabe światło. Tuż obok, ale po drugiej stronie drogi, stał zabity dechami hotel o nazwie Karslake House, z beznadziejnie ciemnymi prostokątami okien. Dalej kończyły się zarówno zabudowania, jak i latarnie. Droga robiła się jeszcze węższa, ledwo mieścił się na niej jeden pojazd, ale w ciągu tych siedmiu czy ośmiu minut jazdy do Darne Lodge przez ciasne, trudne do pokonania zakręty nie spotkaliśmy ani jednego samochodu. Widoki zasłaniały prastare wysokie murki z kamienia i żywopłoty z trawy, z wyjątkiem ostatniego odcinka, gdzie nagle wrzosowisko rozciągało się we wszystkie strony, w tamtej akurat chwili oświetlone światłem księżyca w pełni, któremu na kilka sekund udało się przecisnąć przez chmury i mgły. Krajobraz od razu nabrał nadprzyrodzonego charakteru, jak na starym obrazie – Gainsborough albo Constable’a. A może i Caspara Davida Friedricha.

Friedrich zawsze był ulubionym artystą Martina. Reprodukcja Mnicha nad morzem wisiała w jego biurze jeszcze zanim się poznaliśmy. Kiedy wysiadłam z samochodu, żeby otworzyć bramę, poczułam strach zmieszany z ulgą. Niewykluczone jednak, że ten diabelski alians ciemności i światła towarzyszył mi już od wizyty na plaży w Międzyzdrojach.

Międzyzdroje. Wciąż nie umiem wymówić tej nazwy, ale tak się ją pisze, sprawdzałam. To już jedenaście dni: trudny do przetrwania okres, ale w tym czasie te przyprawiające o utratę zmysłów, paraliżujące uczucia traciły na sile z każdym rankiem, z każdą nową decyzją. Tak przynajmniej chciałam to widzieć.

Tego się trzymajmy.

I o ile tylko uda mi się rozpalić w kominku i włączyć prąd w Darne Lodge, a do tego zaopatrzyć się w lampkę lub dwie porto, rozciągnie się przede mną morze spokoju. Sześć miesięcy, zima i wiosna na wrzosowisku. A za towarzystwo jedynie Castor, moje starzejące się ciało i zbłąkana dusza. Jeden dzień podobny do drugiego, żadnej godziny nie da się odróżnić ani od minionej, ani od nadchodzącej. Tak, o ile w ogóle rozważałam w myślach, jakie będzie kolejne pół roku, to właśnie tak miało wyglądać. Pustelniczy żywot, skupienie na uzdrawianiu, refleksji i Bóg wie czym jeszcze – ale i ja, i Castor wiedzieliśmy aż nadto dobrze, że nie ma się co martwić o jutro, i kiedy godzinę później on wyciągnął się na owczej skórze, a ja na bujanym fotelu przed kominkiem, w którym niepewnie trzaskał ogień, po prostu zasnęliśmy.

Był drugi listopada, warto to odnotować. Dotarliśmy dalej, niż przypuszczałam w najśmielszych snach i, o ile wiedziałam, zatarliśmy wszystkie ślady. Z tym uspokajającym przekonaniem tuż przed północą przenieśliśmy się do sypialni, do trzeszczącego podwójnego łóżka. Przez chwilę nie spałam, układałam sobie w głowie wstępne praktyczne plany na następny dzień. Wsłuchiwałam się w wiatr hulający nad wrzosowiskiem i w szmer lodówki stojącej w połączonej z salonem kuchni, i pomyślałam, że wreszcie definitywnie skończyło się to, co się działo przez ostatnie miesiące. A mówiąc ściślej – ostatnie lata.

A jeszcze ściślej: przez całe moje dotychczasowe życie.

2

– Rozumiem, że potrzebujecie odskoczni – powiedział Eugen Bergman, spoglądając na nas znad staroświeckich okularów. – Ze względu na tę wariatkę i w ogóle. No i pora też niezła. Cokolwiek z tego wyjdzie, powinno się dać sprzedać.

Te niepowiązane ze sobą zapiski nie mają opowiadać o tym, co było, a jeśli już, to tylko o tym, bez czego nie da się zrozumieć obecnej sytuacji. O ile w ogóle mam jakieś ambicje, to chodziłoby mi mniej więcej o taką treść. Człowiek pisze – i czyta – żeby zrozumieć, tak o tym często myślę. Wielu rzeczy nigdy nie pojmę. Ostatnio przekonałam się o tym aż nadto wyraźnie, ale przecież można przynajmniej spróbować rzucić na sprawy trochę światła. Zaczęłam zdecydowanie za późno, ale człowiek czekający na śmierć musi przecież coś robić, jak mawiał w ponure poniedziałkowe poranki mój kolega z Domu Małp. Zaczynam się już gubić, słowa i daty się mieszają. Wróćmy na Sveavägen. Dokładnie miesiąc temu. Eugen Bergman.

– Cokolwiek z tego wyjdzie? – odparł Martin, jakby zupełnie nie trafiła do niego ta uprzejma ironia w tonie wydawcy. – Pozwolę sobie przypomnieć, że nad tym materiałem siedzę od trzydziestu lat. Jeśli wasi spece od finansów nie doceniają takiej wartości, to w innym wydawnictwie na pewno znajdą się tacy, co docenią.

– Przecież powiedziałem, że to wydamy – odpowiedział Bergman z jednym z tych swoich krzywych uśmiechów na ustach. – A ty dostaniesz zaliczkę. Co z tobą, stary? Mogę ci od ręki obiecać tłumaczenie na siedem, osiem języków. W Anglii będą się pewnie licytować. Więc ruszaj w drogę, do cholery, masz moje błogosławieństwo. Całość składasz ostatniego dnia kwietnia przyszłego roku, ale chętnie coś tam poczytam w międzyczasie, wiesz przecież.

– To nie wchodzi w grę – odparł Martin, kiwając na mnie głową. – Nikt nie przeczyta ani słowa, dopóki całość nie będzie dopięta na ostatni guzik.

Zrozumiałam, że czas się pożegnać. Spędziliśmy w tym pokoju nie więcej niż dziesięć minut, ale, rzecz jasna, omawiano to już wcześniej. Bergman był wydawcą Martina od dwudziestu lat i należał do starego, chyba już wymierającego gatunku. Tak przynajmniej twierdził Martin. Każdą umowę – choć nie było ich znowu tak dużo, sześć czy siedem, o ile się nie mylę – podpisywali w biurze Bergmana. Podpis, uścisk dłoni i odrobina amaro w zniszczonych szklaneczkach do espresso, które trzymał w szufladzie biurka. Zawsze odprawiali ten sam rytuał, również w to piątkowe popołudnie na początku października.

A dokładnie siódmego. Trwało prawdziwe babie lato, przynajmniej w Sztokholmie. Nie jestem do końca pewna, dlaczego Martin nalegał, żebym była na tym spotkaniu, najprawdopodobniej chciał coś w ten sposób zademonstrować.

Nietrudno się domyślić co.

Otóż to, że nadal jesteśmy razem. Że zawirowania ostatnich miesięcy nie zdołały wstrząsnąć solidnymi podstawami naszego związku. Że nadal stoję za mężem czy gdzie tam samodzielna, ale dobra żona powinna stać. Może u jego boku?

Choć przyznaję, że słowo „nalegał” nie jest najlepsze. Martin po prostu o to poprosił, nic więcej. Eugen Bergman od wielu lat był dobrym przyjacielem zarówno jego, jak i moim, choć bliskie relacje skończyły się w momencie śmierci jego żony Lydii w roku 2007. Więc w tym zagraconym biurze przy Sveavägen byłam nie po raz pierwszy. Bynajmniej. Wcześniej, trzy czy cztery razy, też piłam amaro.

Kiedy już wyszliśmy z wydawnictwa, Martin wyjaśnił mi, że umówił się też w kilku innych miejscach, i zaproponował, żebyśmy się spotkali na Sturehof o szóstej. Choć gdybym chciała jechać do domu, to mogę wziąć samochód, on bez problemu może wrócić pociągiem. Odparłam, że jestem umówiona z tą Violettą di Parma, która ma u nas mieszkać, kiedy nas nie będzie – o czym zresztą powinien był wiedzieć, bo wspominałam o tym, kiedy rano jechaliśmy samochodem do miasta – tak więc szósta na Sturehof pasowała mi idealnie.

Przytaknął z lekkim roztargnieniem, szybko mnie uścisnął i ruszył dalej Sveavägen, w stronę placu Sergela. Z jakiegoś powodu stałam jeszcze chwilę na chodniku i odprowadzałam go wzrokiem, kiedy znikał w tłumie. Pamiętam, że pomyślałam, że gdybym trzydzieści lat wcześniej, w tamto Boże Narodzenie, które spędziliśmy z jego okropnymi rodzicami, nie zaszła w ciążę, moje życie wyglądałoby zupełnie inaczej. Jego też.

Myśl banalna jak cellulit, ani nie przyniosła mi ukojenia, ani nie miała sensu.

Dostałam się na studia w Instytucie Literaturoznawstwa jesienią 1976 roku. Miałam dziewiętnaście lat, a dostał się tam również mój chłopak i moja pierwsza miłość – Rolf. Studiowałam dwa semestry. Pewnie kontynuowałabym naukę, gdyby nie wypadek Rolfa podczas wakacji, choć nie mogę być pewna. Wątpliwości co do tego, czy ślęczenie z lupą nad tekstami to moje powołanie, opadały mnie na pierwszym roku regularnie. I mimo że zaliczałam kolokwia bez większych problemów – choć nie śpiewająco – wyobrażałam sobie, że są i inne areny, na których można rozgrywać życie. O ile można to tak wyrazić.

Śmierć Rolfa była, rzecz jasna, czynnikiem decydującym. To on był w naszym związku amatorem literatury i molem książkowym. To on lubił nocami, po sześciu kieliszkach wina, deklamować Rilkego i Larkina, to on wyciągał mnie na seminaria w ABF¹ i w Towarzystwie Literackim Asynja, i to on wolał wydać ostatnie pieniądze na pół tuzina używanych książek Ahlina, Dagermana i Sandemossego, niż dopilnować, żebyśmy mieli co jeść w weekend. Nie zdążyliśmy założyć wspólnego budżetu, ale gdybyśmy zdążyli, nie obyłoby się bez problemów.

Ale w połowie sierpnia 1977 roku Rolf spadł pięćdziesiąt metrów w dół, z masywu górskiego w Szwajcarii, więc kwestia pieniędzy nie miała kiedy zaistnieć. Rzuciłam studia literaturoznawcze i po kilku miesiącach żałoby – trochę pomieszkiwałam u rodziców, a trochę pracowałam jako nocna portierka w hotelu Kungsholmen – w styczniu dostałam się na kurs dziennikarski na Gärdet, i to tą drogą poszłam. Półtora roku później zatrudnili mnie w Telewizji Szwedzkiej, gdzie z przerwą na dwa urlopy macierzyńskie i pewien dodatkowy projekt pracowałam do sierpnia zeszłego roku.

To dziwne, że można ot tak podsumować swoje życie. Jeśli się jednak pominie dzieciństwo i wszystko, co dla człowieka ważne, nie ma przeszkód.

Zaledwie rok po śmierci Rolfa poszłam na ogródkową imprezę na Starym Mieście. Była połowa czerwca 1978 roku. Wbrew mojej woli wyciągnął mnie tam znajomy z kursu dziennikarskiego, i właśnie tam spotkałam Martina. Przez cały ten rok robiłam wszystko wbrew własnej woli, bo przeżywałam żałobę nie z powodu jednej śmierci, a dwóch. Dawnej i niedawnej, potem do tego wrócę, a przepracowywać żal można na wiele sposobów.

Okazało się, że spotkałam Martina już wcześniej.

– Nie poznajesz mnie? – zapytał młody mężczyzna, który podszedł do mnie z czerwonym ponczem w plastikowym kubku. Miał długie ciemne włosy, a na piersi wizerunek Che Guevary. Palił fajkę.

Nie poznałam.

– Nie patrz na fryzurę ani na Ernesta – dodał. – Literaturoznawstwo, rok temu. Gdzie zniknęłaś?

Wtedy skojarzyłam, że to Martin Holinek. Był asystentem w Instytucie Literaturoznawstwa, przynajmniej przez ten rok, kiedy tam studiowałam. Wtedy nie zamieniliśmy ze sobą zbyt wielu zdań, poza tym nie uczył na żadnym z kursów, na które chodziłam, ale poznałam go. Uchodził za młodego geniusza, a Rolf chyba często z nim rozmawiał.

– Straszna sprawa z tym twoim chłopakiem – dodał.

– Tak – odparłam. – To mnie przerosło. Nie mogłam kontynuować studiów, jak planowałam.

– Bardzo mi przykro. Doszłaś jako tako do siebie?

Nie miałam bynajmniej ochoty zagłębiać się w ten temat, mimo że empatia w jego głosie wydawała się szczera. Zapytałam więc, skąd zna ludzi, który zorganizowali imprezę. Wyjaśnił, że mieszka tuż obok i zna większość z nich. I tak zaczęliśmy rozmawiać o Starym Mieście i o wadach i zaletach różnych dzielnic Sztokholmu. Przedmieścia kontra centrum i takie tam: że to kwestia przynależności klasowej. Jakimś dziwnym sposobem nie udało nam się zejść na inne tematy. Potem wylądowaliśmy obok siebie przy stole i ku memu zdziwieniu spostrzegłam, że siedzenie obok niego sprawia mi przyjemność. Nie tylko jego sąsiedztwo, ale i cała impreza. Ludzie bawili się dobrze i bez zadęcia. Było pełno dzieci i psów, a wczesne lato przeżywało rozkwit. Od czasu wypadku byłam raczej mało towarzyska, siedziałam sama, okopywałam się rozpaczą, a wtedy chyba po raz pierwszy od sierpnia zaśmiałam się spontanicznie. Chyba z czegoś, co powiedział Martin, ale nie mogę sobie przypomnieć z czego.

Pamiętam za to, co opowiadał o Grecji. Tydzień później miał wsiąść do samolotu do Aten, a potem popłynąć z Pireusu na Samos. Na południowo-wschodnią część wyspy. Miał tam spędzić co najmniej miesiąc w jakimś kolektywie pisarzy. To samo robił latem rok wcześniej. I kiedy tak o tym opowiadał, zrozumiałam, że to faktycznie nietuzinkowe przeżycie. Naturalnie jarali tam trawę różnego sortu i chodzili na haju, sam chętnie to przyznał – sporo ludzi było z Kalifornii – ale najważniejsza była twórczość literacka. Taka jakby fabryka pisarzy. Tego pierwszego wieczoru nie udało mu się wyjaśnić mi, co to tak naprawdę miało znaczyć, ale cała ta kolonia skupiała się wokół dużego domu należącego do angielskiego poety Toma Herolda i jego młodej amerykańskiej żony Bessie Hyatt. Znałam tę parę. Herold miał na koncie kilka udanych tomików, mimo że był dopiero po trzydziestce, a debiutancka powieść Bessie Hyatt Zanim się rozpadnę była jedną z tych książek, o których w zeszłym roku mówiło się najwięcej. Nie tylko w USA – na całym świecie. Fakt, że było w niej wiele kluczy do jej skomplikowanego związku z Heroldem, był dodatkową zaletą.

Oczywiście Martin mi tym zaimponował i oczywiście zauważyłam, że sam jest dumny z tego, że się obraca w tak znanym towarzystwie. Dla literaturoznawcy to przecież niebywała okazja – może stanąć u źródła, nie musi się z mozołem przedzierać przez te wszystkie dyskusje, analizy i eseje, które narastają wokół każdego znaczącego tekstu czy pisarza niczym pleśń w zatęchłej piwnicy. Nie wiedziałam, czego dotyczyły jego badania, ale skoro pisał doktorat, prawdopodobnie zajmował się raczej tematyką szwedzką lub przynajmniej skandynawską.

Nigdy jednak o to nie zapytałam i kiedy kilka lat później byliśmy już małżeństwem i mieszkaliśmy we wspólnym mieszkaniu przy Folkungagatan, jedyną rzeczą, jaką pamiętałam z naszej pierwszej rozmowy, był kolektyw na Samos.

Później uznałam, że w zasadzie chyba nie rozmawialiśmy o niczym więcej.

Dostałam pracę w Telewizji Szwedzkiej, ponieważ byłam ładna i mówiłam ładną szwedczyzną.

Jeden z moich szefów – facet w wytartych dżinsach, czarnej marynarce i z twarzowym zarostem – po kilku miesiącach tak właśnie podsumował zatrudnienie mnie. Zrobił to przy okazji jakiejś imprezy w sztokholmskim pubie, nie pamiętam w którym. Ponieważ on też w tym zatrudnianiu uczestniczył, uznał, że możemy pójść do jego pięciopokojowego mieszkania na Östermalmie i przez chwilę posłuchać unikatowych nagrań Coltrane’a. Wymigałam się, mówiąc, że jestem szczęśliwą mężatką, w dodatku w ciąży, ale jeśli się nie mylę, zadowolił się moją radosną rudą koleżanką, którą zapewne przyjęto na tej samej solidnej podstawie co mnie.

W każdym razie Dom Małp stał się moim miejscem pracy. Ja i Martin tak właśnie nazywaliśmy Telewizję Szwedzką przez wszystkie te lata, jego uniwersytet natomiast czasem był Zakładem Opieki, a czasem Piaskownicą. Przez kilka lat byłam prezenterką w wiadomościach, przez kilka kolejnych – gospodynią przeróżnych nadzwyczaj atrakcyjnych programów, a tuż po nastaniu nowego tysiąclecia zostałam producentką. Nadal mówiłam ładną szwedczyzną, ale w tamtym czasie moja uroda zrobiła się na tyle dojrzała, że nie pasowała już do ekranu, o czym nie omieszkał mnie poinformować kolejny szef z twarzowym zarostem.

Przez całe moje dorosłe życie witali się ze mną całkiem obcy ludzie. Przywykłam do tego. W spożywczaku, na mieście, w metrze. Zna mnie połowa Szwedów, taka jest brutalna prawda, i nawet jeśli to Martin pojawił się w maju i w czerwcu na pierwszych stronach gazet – absolutnie nie chcę mu tego odbierać – to moje nazwisko i moja twarz niewątpliwie nadały tym doniesieniom większą medialną wartość.

Nie zwolniłam się jednak z Domu Małp. Zadowoliłam się złożeniem prośby o roczny urlop bezpłatny – podanie w dwie minuty i bez zbędnych komentarzy rozpatrzył Alexander Skarman, tymczasowo odpowiedzialny za tego typu wnioski. Było to w połowie lipca, a w siedzibie małpopodobnych celebrytów było goręcej niż zwykle. Od Skarmana czuć było rieslingiem, który pił podczas lunchu. Pochodził z rodziny od lat wiernie działającej w świecie mediów, choć sam nie był żadnym magnatem, nie był nawet szczególnie zdolny. Miał na sobie wypuszczoną na wierzch lnianą koszulę i szorty. Cóż, czasy się zmieniły. Do tego sandały na brudne stopy.

Nie uzasadniłam swojej prośby o urlop, ale w tych okolicznościach nie było to absolutnie konieczne.

– Od pierwszego września? – upewnił się tylko.

– W sierpniu jestem na płatnym urlopie.

– Wiesz, że jesteś gwiazdą.

Nie odpowiedziałam. Beknął dyskretnie, a potem podpisał wniosek.

Nasze dzieci, Gunvald i Synn, zadzwoniły latem kilka razy – nie wiele, zaledwie kilka – i dopiero w połowie sierpnia któreś z nich wybrało się do nas z wizytą. Była to Synn. Zatrzymała się u nas na trzy dni w drodze z Nowego Jorku. Odejdziesz teraz od taty? – zapytała na wstępie, a w jej skrywającym natłok emocji głosie najwyraźniej słychać było oczekiwanie. Między nią i Martinem nigdy nie układało się najlepiej. Wydaje mi się, że to, co się stało, było wodą na jej młyn, który budowała, odkąd weszła w okres dojrzewania.

Gunvalda nie widziałam od Bożego Narodzenia. W drodze na południe planowaliśmy zatrzymać się w Kopenhadze i go odwiedzić, ale ponieważ wymyśliliśmy, żeby pojechać przez Polskę, nic z tego nie wyszło. Chociaż może wcale tego nie planowaliśmy. Myślę sobie, że może Gunvalda i Martina łączyło pewne porozumienie. Zawarli dżentelmeńską umowę, żeby się nie spotykać twarzą w twarz, co z pewnością nie było głupim pomysłem. Zdaje się, że w tej akurat sytuacji największą przysługą, jaką mogliśmy wyświadczyć dzieciom, było zostawienie ich w spokoju.

Piszę my, ale zapewne powinnam się ograniczyć do ja.

Zostawienie ich w spokoju może nawet na zawsze. Przyznaję, że tej jesieni ta myśl nękała mnie coraz mocniej. Ta – ale i inne. Różnica między poszczególnymi dniami, latami i całym życiem znacznie zmalała.

3

Pierwszy poranek był szary i zimny.

W każdym razie w domu było zimno. W sypialni wyraźnie dało się odczuć zapach starej pleśni, ale wydawało mi się, że uda mi się do tego przyzwyczaić. Dom miał tylko dwa, ale za to duże pokoje. Okna obu wychodziły na południe. Za nierównym omszałym murkiem, który otaczał działkę z trzech stron, rozpościerało się wrzosowisko. Kawałek dalej teren opadał, tworząc podłużną nieckę, która przechodziła w dolinę, ciągnącą się, jak sądzę, aż do wioski, ale tego ranka kładąca się gęstym woalem mgła utrudniała rozpoznanie topografii.

Zwłaszcza jeśli oglądało się ją z perspektywy wezgłowia łóżka. Dopiero co zaczęło świtać i ani ja, ani Castor nie mieliśmy ochoty wychodzić spod kołdry i zostawiać względnie wygrzanego przez noc łóżka.

Prędzej czy później trzeba jednak pójść za potrzebą, tego ranka nie było inaczej. Castor potrafi wprawdzie wstrzymywać się z tym w nieskończoność, ale wypuściłam go na dwór, po czym, dygocząc z zimna, przysiadłam na desce sedesowej. Kiedy skończyłam, czekał przed drzwiami i patrzył z wyrzutem, jak to ma w zwyczaju. Wytarłam mu łapy i napełniłam karmą i wodą dwie plastikowe miski w pastelowych kolorach, które poprzedniego wieczoru znalazłam pod blatem. Jego stara miska wciąż leżała w samochodzie. Nie chciało mi się rozpakowywać bagaży po ciemku.

Nastawiłam wodę na herbatę, udało mi się też rozpalić ogień. Niepokój, który bulgotał mi pod czaszką, powoli się rozpierzchł pod wpływem ciepła i dobrego samopoczucia, które nieśmiało, na przekór wszystkiemu, starało się dojść do głosu. Oto objawiła się prawda trwalsza niż tak zwana cywilizacja i błędne ogniki współczesności: jeśli utrzymasz przy życiu ogień, życie też utrzymasz przy życiu.

Sam dom był równie skromny jak jego właściciel. Znajdowały się w nim jedynie najpotrzebniejsze rzeczy. Lodówka i kuchenka. Sofa, fotel, stół z trzema krzesłami i staromodne biurko pod oknem. Bujany fotel. Każda rzecz z innej parafii. Nad kanapą wisiał krzywo obraz przedstawiający kilka koni na wrzosowisku. Do tego niezbyt dekoracyjna makatka z sześcioma koślawymi drzewami. Wyglądała na robótkę dziecka.

I wspomniany już działający kominek. Dzięki Bogu. Castor, rzecz jasna, wyciągnął się na rozłożonej przed nim owczej skórze. Pewnie cały czas się zastanawiał, gdzie się podział Martin, choć nie dawał tego po sobie poznać. Ani trochę.

W zabudowanej garderobie w sypialni znalazłam dwa elektryczne grzejniki – za ich używanie miałam płacić panu Tawkingowi ekstra – podłączyłam więc po jednym w każdym pokoju. Oba nastawiłam na maksa, w nadziei, że da się osiągnąć przyzwoitą temperaturę bez palenia w kominku, a przy okazji pozbyć się części wilgoci.

Wypiłam herbatę bez mleka i cukru, zjadłam pół tuzina sucharków i jabłko, bo tylko to mi zostało z podróżnego prowiantu. Potem zrobiłam szybki przegląd kuchennych utensyliów schowanych w szafkach i szufladach, a następnie zaczęłam spisywać, co trzeba kupić. Na przykład tarkę, na przykład patelnię i garnek do makaronu, na przykład porządny nóż do chleba. Przed dziesiątą trzydzieści – wstaliśmy tuż po siódmej – zdołałam też wnieść do domu wszystkie rzeczy z samochodu. Pochowałam je w garderobie i w komodach.

Jakoś to będzie, odważyłam się pomyśleć. Będę robić tylko jedną rzecz i jakoś to będzie. Castor nadal leżał wyciągnięty przed kominkiem i, jak mi się zdawało, odczuwał błogi spokój. Pomyślałam, że ciekawie byłoby na chwilę móc zajrzeć w jego myśli. Ciekawie byłoby stać się psem, choćby na chwilę.

Niewykluczone, że byłoby to nad wyraz przerażające przeżycie.

Kiedy skończyłam rozpakowywanie i porządki, przez chwilę stałam na podwórku i próbowałam ocenić sytuację. Pomimo rześkiego wiatru znad leżącej wyżej północnej części wrzosowiska mgła za bardzo nie opadła. Z każdej strony widać było tylko na jakieś sto metrów, więc zamiast się wybrać na pieszą wyprawę, jak planowałam, wsiedliśmy do samochodu i ruszyliśmy do wioski po zakupy.

W sklepie – Winford Stores – udało mi się dostać zaledwie niewielką część tego, czego potrzebowałam. Właścicielka, krągła sześćdziesięciopięciolatka, była za to bardzo pomocna i wyjaśniła, że jeśli tylko wybiorę się do Dulverton, z pewnością większość z tego dostanę. Zapewne chodziło jej po głowie niedające się wypowiedzieć pytanie o to, kim jestem i co mnie sprowadza do malutkiego Winsford, mnie zaś po głowie chodziła równie niedająca się wypowiedzieć odpowiedź. Ale tego ranka o niczym więcej nie rozmawiałyśmy. Dostałam za to dokładne wytyczne. Do wyboru miałam dwie możliwości: A396 wzdłuż Exe przez Bridgetown i Chilly Bridge albo B3223, prowadzącą najpierw przez wrzosowiska, a potem w dół, wzdłuż Barle, drugiej co do wielkości rzeki w Exmoor. Spojrzałyśmy razem na mapę, którą najpierw od niej kupiłam, i zgodziłyśmy się, że w tamtą stronę lepiej pojechać pierwszą drogą, natomiast z powrotem – drugą. Zwłaszcza jeśli się mieszka na wrzosowisku, choć z jakiegoś powodu nie przyznałam jej się, że tak właśnie jest. Zapłaciłam za to, co kupiłam, w tym za tuzin nakrapianych jajek, które tego ranka przywieziono z położonej rzut beretem stamtąd Fowley Farm, a które ponoć były najsmaczniejsze i najzdrowsze w całym królestwie. Podziękowałam za pomoc i życzyłam jej miłego dnia. Odwzajemniła się tym samym, a wspomnienie jej ciepła i uprzejmości towarzyszyło mi przez spory kawałek drogi do Dulverton.

Pół godziny później zaparkowałam przed The Bridge Inn, stojącym przy starym kamiennym mostku nad Barle. Dulverton to bez wątpienia miasteczko, które zapewnia wszystko, czego tylko współczesny, czy też bynajmniej nie współczesny człowiek może potrzebować. Podczas dziesięciominutowego spaceru – niebo było szarobiałe, mgła się rozpierzchła, słońce było bliskie przedarcia się przez chmury – ja i Castor mieliśmy okazję stwierdzić, że są tam zarówno restauracje, jak i posterunek policji i straż pożarna, apteka, biblioteka, przeróżne sklepy, pub i herbaciarnia. Był nawet stary antykwariat, do którego nie mogliśmy nie zajrzeć, ponieważ na koślawych drzwiach widniał znak obwieszczający, że czworonożni przyjaciele są szczególnie mile widziani.

Bez pośpiechu zrobiliśmy zakupy, poszliśmy na niezbyt długą przechadzkę wzdłuż wartko płynącej rzeki Barle. Och, jakże się cieszę, że mogę napisać wartko płynącej, to chyba kwestia rekompensaty. Choć nie miałam pojęcia, skąd w rzece wzięło się tyle wody. Na koniec zjedliśmy tartę z mięsem jelenia z porcją zielonego groszku w The Bridge Inn.

To znaczy Castor musiał się zadowolić garścią psich smakołyków, które chętnie wyciągnięto dla niego spod baru.

Zauważyłam, że jest duża różnica między byciem samotną kobietą w średnim wieku a byciem samotną kobietą w średnim wieku z psem. Towarzystwo wyciągniętego pod moim stolikiem w pubie Castora w niewyjaśniony sposób dodawało mi naturalnego prestiżu i nadawało rację bytu. Było niczym niezasłużony bonus, z którego można ot, tak sobie skorzystać. Nie zniosłabym sytuacji, w której się znalazłam, gdybym nie miała oparcia w jego obecności. Nie byłam wprawdzie absolutnie pewna, czy to wszystko znajdzie szczęśliwy koniec, cokolwiek to banalne określenie miałoby oznaczać, nawet z tak niesamowitym towarzyszem życia u boku, ale wiedziałam, że przynajmniej jako tako zapanuję nad krótkimi odcinkami czasu. Minutami, godzinami, może nawet dniami. Zapewne psy też myślą i idą przez życie, używając takich właśnie miar. Kawałek po kawałku. W tym mają nad nami przewagę.

Ale na początku Castor należał do Martina. Kiedy dzieci się wyprowadziły, to on się upierał, że potrzebujemy jakiegoś domowego zwierzęcia, a przez zwierzę domowe rozumiał, rzecz jasna, psa, nic innego. Wychowywał się z mnóstwem kundli. W moim poukładanym dzieciństwie nie było miejsca na takie ekstrawagancje, sama nie wiem dlaczego. Musiałam się zadowolić samolubnymi kotami i kilkoma rybkami akwariowymi, które umierały dość szybko. I tyle. Ach tak, i bratem. I młodszą siostrą. Najchętniej w ogóle bym o niej nie wspominała, omijałabym ten temat szerokim łukiem, ale wiem, że to się nie uda.

Castor skończył siedem lat, wkroczył w rok ósmy. Rhodesian ridgeback. Nie słyszałam o takiej rasie, dopóki Martin nie przyszedł z psem do domu. Chyba nieśmiało marzył o tym, żeby zwierzę leżało u jego stóp w jego uniwersyteckim gabinecie, może nawet towarzyszył mu podczas wykładów. Tak się oczywiście nie stało. To ja zabierałam Castora na szkolenia i do weterynarza. Ja zajmowałam się wszystkimi praktycznymi sprawami, jakimi trzeba się zajmować, mając psa, i to ja chodziłam na dwa długie spacery dziennie.

Ponieważ to ja miałam czas.

Czy raczej wykorzystywałam swój czas, jak należy, ale nigdy nawet o tym nie rozmawialiśmy. Po prostu sprawiało mi to przyjemność. Spacerowanie po lesie i łąkach parę godzin dziennie z cichym i wiernym towarzyszem u boku, bez żadnego innego celu poza tym jednym – wędrowaniem w milczeniu na łonie natury – tak, już po kilku tygodniach to właśnie zajęcie stało się najważniejszym i najbardziej znaczącym w moim życiu.

Może mówi to coś o tym właśnie życiu.

Kiedy wracałam do Darne Lodge prowadzącą przez wrzosowiska pagórkowatą drogą, mgła się podniosła. Widać było okolicę w promieniu mili. Opuściłam szybę. Wydawało mi się, że gdzieś w oddali jest morze albo przynajmniej Kanał Bristolski. Wtedy z całą mocą poczułam, że jestem sama, porzucona, zupełnie nic nie znaczę. Pod wieloma względami łatwiej jest żyć bez horyzontów, we mgle, bez przestrzeni. W takich okolicznościach przynajmniej do mnie dociera, że muszę się zajmować prostymi praktycznymi sprawami: muszę podejmować decyzje i realizować plany, w przeciwnym razie wszystko się sypie. Kiedy żaden krok, żadne działanie, żadne przedsięwzięcie nie ma już sensu, kiedy równie dobrze można by robić coś zupełnie innego niż to, co się właśnie robi, i nie da się o tym zapomnieć, i sens można znaleźć tylko w błędach i występkach z przeszłości… cóż, wtedy szaleństwo czyha za rogiem.

Życie na wrzosowisku wiąże się z piękną i niebezpieczną wolnością, już wtedy zaczęłam to rozumieć. Zatrzymałam się na niedużym parkingu i pozwoliłam Castorowi przeskoczyć z tyłu na przednie siedzenie. Lubi to. Przytyka nos do wlotu powietrza i w ten sposób dostarcza sobie nieziemskiej dawki wrażeń zapachowych.

Albo zwiesza łeb za oknem, jak to robią psy na wsiach. Nikt na świecie nie wie, że tu jesteśmy.

Powtarzam: nikt na świecie nie wie, że tu jesteśmy.

4

Nad ranem dziesiątego kwietnia mój mąż zgwałcił w hotelu w Göteborgu młodą kobietę. Nazywała się Magdalena Svensson, miała dwadzieścia trzy lata i pracowała w hotelu od początku roku. Zawiadomienie na policję złożyła po trzech tygodniach, drugiego maja.

A może tak naprawdę jej nie zgwałcił. Nie mogę być pewna, ponieważ mnie tam nie było.

Martina zabrano na przesłuchanie. Przesiedział dzień i noc w komisariacie, a potem go wypuścili. Miał czekać na proces.

Trochę ponad dwa tygodnie później, osiemnastego maja, jakaś gazeta dowiedziała się, że znany publicysta, pisarz i profesor literatury Martin Holinek jest oskarżony o gwałt. W ciągu tygodnia usłyszeli o tym wszyscy. Magdalena Svensson opowiedziała o tym, co się stało tamtej nocy, przedstawicielom wielu mediów i przez pięć dni temat znajdował się na pierwszych stronach zarówno w „Aftonbladet”, jak i w „Expressen”. Mój mąż odmawiał komentarza. Dostał zwolnienie lekarskie. O sprawie dyskutowano w radiu, telewizji i prasie. Ale przede wszystkim w mediach społecznościowych: jakaś kobieta napisała na blogu, że i ją „ten zboczony profesorek” zgwałcił, w innym hotelu, w Umeå, niecały rok wcześniej. Był „napalony jak szympans” – sformułowanie zaczerpnęła najwidoczniej z wcześniejszej sprawy znanego francuskiego finansisty i polityka – nigdy jednak tego nie zgłosiła, ponieważ się bała. Dwie inne kobiety napisały na swoich blogach, że zostały zgwałcone przez innych profesorów. Komentarze przypominały egipską plagę szarańczy.

Wisienką na torcie była propozycja pewnego kanału telewizyjnego: chcieli, żebyśmy za pięćdziesiąt tysięcy koron we troje usiedli na kanapie w ich wieczornym programie. Przez we troje rozumieli zgwałconą dziewczynę, sprawcę i żonę sprawcy. Uznali, że to wzbudzi spore zainteresowanie. Odmówiliśmy i nigdy się nie dowiedzieliśmy, czy Magdalena Svensson przyjęła propozycję, czy nie. Ja w każdym razie nigdy się nie dowiedziałam.

Dziesiątego czerwca panna Svensson wycofała oskarżenie i po kilku dniach sprawa znów złapała w mediach wiatr w żagle. Zaczęły się spekulacje o groźbie karalnej i o tym, że sprawca kupił sobie wolność zgodnie ze starym patriarchalnym zwyczajem, i takie tam. Demonstracja przeciwko mężczyznom, którzy nienawidzą kobiet, zgromadziła na placu Sergela dwa tysiące ludzi. Ktoś wcisnął do naszej skrzynki na listy prezerwatywę wypełnioną kałem.

Gwoli sprawiedliwości: odezwało się kilka głosów w obronie Martina, tych co zawsze. On sam obstawał przy nieudzielaniu komentarzy. Tak samo jego adwokat, mimo że należy do najlepszych w kraju i z reguły nie milczy.

Postępowanie przygotowawcze wstrzymano, sprawę umorzono.

Ja też miałam niewiele do powiedzenia, ale w najgorszym momencie pod naszym domem w Nynäshamn naliczyłam ponad dwudziestu fotografów i dziennikarzy. Pewnego wieczoru Martin oddał przez okno dwa strzały z wiatrówki na łosie. Wycelował prosto w niebo nad lasem. Całe to zgromadzenie miało o czym donosić. Wrócili do Sztokholmu i na chwilę zostawili nas w spokoju. Cóż, dla reportera zajmującego się śledzeniem gwiazd wystawanie pod domem w Nynäshamn to żadna frajda.

Pamiętam, że kiedy Martin odkładał broń, starał się wyglądać na zadowolonego.

– No dobrze – powiedział. – To może po lampce wina?

Ale jego głos bynajmniej nie brzmiał tak chwacko. Odmówiłam. Z jakiegoś powodu nikt nie złożył skargi, nie doniósł, że strzelał z wiatrówki na terenie zabudowanym.

Rozmawialiśmy o tym, co się stało – co może się stało – tylko raz, potem już nigdy. Ja nie chciałam.

– Spałeś z tą kobietą? – zapytałam.

– Spałem – odparł.

– Zgwałciłeś ją?

– Nigdy w życiu.

To było tego dnia, kiedy po raz pierwszy napisali o tym w gazetach. Wcześniej nie mogłam się na to zdobyć, choć chciałam. Żadne z dzieci nie zadzwoniło do nas tego wieczoru. Ani żaden znajomy. Pamiętam, że telefon był wyjątkowo głuchy.

Nie licząc telefonów od nieznanych numerów, rzecz jasna, ale tych nie odbieraliśmy.

– A ta kobieta z Umeå? – zapytałam jednak kilka dni później, kiedy i ten wątek wzięto na tapetę.

– Chyba jej nie wierzysz? – odpowiedział.

Jedną z rzeczy, które przez całe lato wydawały mi się dziwne – podkreślam, raczej dziwne niż trudne – było to, że mogłam zdecydować, gdzie leży prawda. To wszystko chyba mnie przerosło, wydawało mi się nie do ogarnięcia, a jeśli się czegoś nie pojmuje, nie można ocenić, na ile jest prawdopodobne. Tak przynajmniej to sobie wyobrażam. Budziłam się rano i po kilku sekundach nieświadomości przypominałam sobie, co się stało. Docierało do mnie, dlaczego jestem taka zmęczona i dlaczego mam takie ciężkie serce. I kiedy szłam chwiejnym krokiem do toalety, wydawało mi się, że jestem aktorką, która trafiła do nie tego filmu co trzeba. Zupełnie nie tego, w dodatku spóźniona o dwadzieścia pięć lat.

Zarówno Martin, jak i ja mieliśmy na koncie zdradę, ale po każdej z tych historii udawało nam się utrzymać związek. Najpierw to on zdradził, potem ja, jakby z zemsty. Było to kiedy jeszcze dzieci mieszkały z nami, więc nie wykluczam, że gdyby już ich z nami nie było, podjęlibyśmy inną decyzję. Ale nie wiem, trudno na ten temat spekulować. W każdym razie żadne z nas nie ciągnęłoby związku na boku, nawet gdyby miało taką możliwość. Przynajmniej mówiliśmy to sobie – każde sobie i sobie nawzajem – przez te lata, które minęły od naszych skoków w bok. To znaczy przez szesnaście i czternaście lat. Mój Boże, ze wstydem uświadamiam sobie, że kiedy poszłam do łóżka z tym operatorem, miałam czterdzieści jeden lat. Mógłby być kolegą Gunvalda, gdyby Gunvald zadawał się z takimi typami.

Kiedy najgorsze minęło, mniej więcej w połowie lipca, zaczęłam sobie uświadamiać, że chcę się dowiedzieć, co się stało. Chcę wiedzieć wszystko o tym, co mój mąż robił w hotelu z tą kelnerką.

Tamtej nocy.

Problem w tym, że było za późno na to, żeby go spytać. Przekroczyłam tę niewidzialną granicę, poniekąd ogłoszony został rozejm. Czułam, że nie mam prawa rozdrapywać tego na nowo. Seks nie był już dla mnie jakąś specjalną frajdą. Może trochę na wyrost uznałam, że Martinowi wystarczy masturbowanie się pod prysznicem i wyimaginowane gorące uściski, ale nie było to aż tak proste.

Zażądać rozwodu? Oczywiście, miałam do tego pełne prawo. Ale to mnie nie przekonywało. Było w tym coś zbyt banalnego. W końcu byliśmy małżeństwem od trzydziestu lat. Już od dawna, za obopólną zgodą, żyliśmy jakby równolegle, no i mieliśmy zaklepany wspólny grób na cmentarzu Skogskyrkogården.

Zadzwoniłam do niej. Do Magdaleny Svensson. Wyszukałam numer na Eniro i zastałam ją w domu, w Göteborgu, przy Guldheden. Odebrała komórkę.

Spotkałyśmy się trzy dni później, dwudziestego sierpnia, w kafejce w dzielnicy Haga. Dzień był niesłychanie gorący. Przyjechałam ze Sztokholmu porannym pociągiem. Znalazłam się w Göteborgu trochę za wcześnie, więc postanowiłam przejść pieszo całą drogę z dworca. Dotarłam spocona. Poza tym nagromadziło się we mnie niejasne poczucie obrzydzenia, zwątpiłam w sens tego przedsięwzięcia i kiedy od Hagi dzieliło mnie zaledwie kilka ulic, mało brakowało, żebym się obróciła na pięcie. W ręku miałam komórkę. Chciałam wybrać jej numer i wyjaśnić, że zmieniłam zdanie. Że nie chcę z nią rozmawiać i najlepiej będzie, jeśli obie zapomnimy o sprawie.

Tak się jednak nie stało. Wzięłam się w garść.

Czekała na mnie przy stoliku pod parasolem. Miała na sobie jasnozieloną sukienkę i cienki biały lniany szal i mimo że widziałam ją wcześniej na zdjęciach w prasie, wydawała mi się zupełnie inna. Była młoda i ładna, ale niezbyt seksowna. Wyglądała na nieśmiałą i zakłopotaną, ale zważywszy na okoliczności, nie było w tym chyba nic dziwnego.

Na mój widok wstała. Najwidoczniej należała do tej połowy szwedzkiego społeczeństwa, która mnie rozpoznaje. Skinęłam głową, żeby potwierdzić, że ja też ją poznałam, a gdy w końcu uścisnęłyśmy sobie dłonie i przywitałyśmy się, dopadło mnie poczucie, że sytuacja jest paradoksalnie beznadziejna. To skromne dziewczątko mogło zostać zgwałcone przez mężczyznę, z którym spędziłam całe dorosłe życie, w którym to wypadku byłoby mi jej żal. Albo z własnej i nieprzymuszonej woli zgodziło się uprawiać z nim seks. Wtedy bynajmniej bym jej nie współczuła.

– Przykro mi – powiedziała.

To były jej pierwsze słowa. Myślałam, że doda coś jeszcze, ale zamilkła. Pomyślałam, że jeśli czekała na mnie – starszą o trzydzieści lat, oszukaną kobietę – to powinna była wymyślić coś bardziej do rzeczy niż przykro mi. Ten wspólny wywiad w telewizji, do którego w końcu nie doszło, byłby doprawdy kłopotliwym przeżyciem.

– Mnie też – odparłam. – Ale nie przyszłam tu opowiadać o tym, co czuję.

Uśmiechnęła się nieśmiało, nie patrząc mi w oczy.

– Ani żeby się dowiedzieć, jak ty się czujesz. Chciałam tylko, żebyś mi powiedziała, co się tam stało.

Usiadłyśmy.

– Jeśli nie masz nic przeciwko temu – dodałam.

Przygryzła dolną wargę. Widziałam, że jest bliska płaczu. Nietrudno było się domyślić, skąd się wzięły te wszystkie wypowiedzi w prasie. Dziennikarze do niej wydzwaniali, a ona nie miała dość rozumu, żeby odkładać słuchawkę.

– Tak mi przykro – powtórzyła. – To musi być dla pani straszne. Nie pomyślałam o tym.

Niby kiedy? – zadałam pytanie w myślach. Kiedy o tym nie pomyślałaś?

– Ile masz lat? – zapytałam, choć znałam odpowiedź.

– Dwadzieścia trzy. W przyszłym tygodniu kończę dwadzieścia cztery. Dlaczego pani pyta?

– Mam córkę. Jest pięć lat starsza.

– Tak?

Chyba nie zrozumiała, co miałam na myśli. Ja zresztą też nie wiedziałam. Podeszła do nas kelnerka. Ja zamówiłam espresso, Magdalena Svensson poprosiła o jeszcze jedną filiżankę herbaty.

– Rozumiem, że to dla ciebie trudne – powiedziałam. – To trudne dla nas obu. Byłoby mi jednak łatwiej, gdybym wiedziała, co zaszło między tobą a moim mężem.

Przez chwilę siedziała cicho, drapiąc się po rękach i walcząc ze łzami. Znów przygryzała wargę, trudno jej było nie współczuć. To prawda, pomyślałam. Zgwałcił ją.

– To moja siostra – powiedziała.

– Twoja siostra?

– Tak. To ona kazała mi iść na policję. Żałuję, że to zrobiłam. Nic dobrego z tego nie wynikło. Przez całe lato czułam się fatalnie. Nie wiem, jak to będzie.

Kiwnęłam głową.

– Ja też nie.

– Ją też zgwałcono – wyjaśniła i wydmuchała nos w chusteczkę. – Pięć lat temu. To nas łączy. Ale ona nigdy tego nie zgłosiła. Dlatego namawiała mnie, żebym poinformowała policję.

Nagle zaczęła przypominać dziewczynkę. Uczennicę gimnazjum, którą złapano na drobnej kradzieży albo wagarach. Przez sekundę miałam przed oczami ją i Martina, nagich, w hotelowym łóżku. Wyglądało to tak absurdalnie, że nie mogłam wziąć tego na serio.

Czy coś takiego da się wziąć na serio? Co to znaczy na serio?

– Powiedziała, że zawsze należy takie rzeczy zgłaszać, w przeciwnym razie kobiety nigdy nie będą wolne. Nigdy nie stanie się zadość sprawiedliwości… czy jakoś tak. Więc to zrobiłam. Poszła ze mną do komisariatu. Ma na imię Maria, tak na marginesie. Jak pani.

Kolejny raz skinęłam głową.

– Ciebie i twoją siostrę spotkało to samo?

– Tak.

– Maria i Magdalena?

– Tak, a co?

Odpędziłam to skojarzenie.

– Ale wycofałaś oskarżenie?

– Tak.

– Dlaczego?

– Tego było już za dużo.

– Za dużo?

– No… te gazety i w ogóle.

Dostałyśmy kawę i herbatę. Przez chwilę siedziałyśmy w milczeniu.

– Wybacz – powiedziałam, i w tym momencie naprawdę poczułam się jak dyrektorka przepytująca uczennicę swojej pensji dla dobrze urodzonych panien. – Wybacz, ale nie do końca rozumiem. Twierdzisz, że mój mąż naprawdę cię zgwałcił?

Przez chwilę się zastanawiała.

– Odurzono mnie narkotykami – powiedziała w końcu.

– Odurzono?

– Tak, tak musiało być. Całkiem odleciałam. A potem prawie nic nie pamiętałam.

– Nie pamiętasz? Ale… nie twierdziłaś, że…

– Obudziłam się przecież w jego łóżku – wyjaśniła. – A na brzuchu miałam jego spermę.

Jednym haustem wychyliłam espresso. Wbiłam wzrok w tylne koło roweru, który ktoś niedbale zaparkował przy zielonej ścianie, i poczułam, że właściwie nie miałabym nic przeciwko temu, żeby móc zwymiotować.

– To coś musiało być w drinku… Ten narkotyk.

Dałam znak, żeby mówiła dalej.

– Tego wieczoru kończyłam o dziewiątej, ale zostaliśmy w kilka osób w restauracji. Koleżanka miała urodziny i zaplanowaliśmy dla niej taką niespodziankę…

Zamilkła i wyjęła chusteczkę. Pomyślałam, że te szczegóły na pewno już krążyły w prasie, tylko ja nie śledziłam doniesień.

– Twierdzisz, że mój mąż dosypał ci czegoś do drinka, a potem zwabił do swojego pokoju i… tak?

– Ktoś musiał to zrobić – odparła. – Siedzieli przy sąsiednim stoliku. I zaczęliśmy z nimi rozmawiać… tak jakby.

– Zaczęliście z nimi rozmawiać?

– Tak.

– Czyli było ich kilkoro?

– Kilka kobiet i kilku mężczyzn – wyjaśniła. – W pani wieku.

Zaczęłam się zastanawiać, kto to mógł być. Zapewne koledzy Martina po fachu, jacyś ludzie z uczelni, których spotkał na konferencji. Nie miało to jednak większego znaczenia. Większość tych szczegółów nie miała znaczenia.

– A nie spiłaś się po prostu? – zapytałam.

Wtedy się rozpłakała. Siedziałyśmy w kafejce jeszcze dziesięć minut, ale nie udało mi się już z niej wydobyć ani jednego sensownego słowa.

W drodze powrotnej do Sztokholmu tylko jedna rzecz nie dawała mi spokoju.

„Na brzuchu miałam jego spermę”.

To wtedy, kiedy po rozmowie z Magdaleną Svensson późno wieczorem wróciłam do domu, do Nynäshamn, Martin przedstawił mi swój plan na zimę. Czułam się trochę tak, jakbym była z innej planety, i w zasadzie nie zaprotestowałam. Nie przyznałam się też, co tego dnia robiłam.

5

Około trzeciej po południu, zanim jeszcze słabe światło dnia zdążyło się schować, ruszyliśmy na pierwszą trochę dłuższą przechadzkę po wrzosowisku.

Przez trochę dłuższą rozumiem niecałe dwie godziny. W antykwariacie w Dulverton kupiłam różne mapy i opisy szlaków, ale tego dnia nie miałam czasu, żeby przygotować jakąś specjalną trasę. Przede wszystkim chciałam się trochę rozejrzeć po wrzosowisku, zanim zapadnie zmrok. Castor najwyraźniej był tego samego zdania, bo od razu ruszył przodem, co znaczyło, że według niego to ciekawy i sensowny pomysł.

Zaczęliśmy od Darne Lodge. Przeszliśmy albo przeskoczyliśmy kamienny murek i ruszyliśmy wydeptaną ścieżką na zachód. W niektórych miejscach było sporo błota, ale włożyłam swoje świetne buty trekkingowe, które trzy dni wcześniej kupiłam w Queensway w Bayswater, a Castor za bardzo się nie przejmuje trochę mazistym podłożem. Nie cierpi twardych, ostrych powierzchni. Pod tym względem jesteśmy do siebie odrobinę podobni.

Już po kilkuset metrach doszliśmy do zaznaczonego na mapie zabytku, tak zwanego kamienia Caratacusa: częściowo obudowanego głazu z czasów rzymskich.

Dla laika inskrypcja jest nieczytelna, ale uważa się, że kamień miał uczcić miejscowego przywódcę, który dwa tysiące lat temu odważnie stawił opór przeważającym siłom okupanta.

Potem poszliśmy na południe, równolegle do drogi do Dulverton, choć w niektórych miejscach ledwo ją widzieliśmy. Przez chwilę zastanawiałam się luźno nad kwestią stawiania oporu, zarówno kiedyś, jak i dziś. Władza i poddani, pozycja mężczyzn i kobiet. Szybko porzuciłam te myśli, bo nie pasowały do okoliczności przyrody. Nadal nie wiem, co do nich pasuje, a co nie. Na wrzosowisku panuje dojmująca pustka i szczególna cisza, tyle mogę stwierdzić. Wyjątkiem są chwile, gdy się wystraszy jednego czy dwa bażanty, bo są tam ich setki. Dumne samce sprawiają wrażenie, jakby nie umiały latać, nie skrzecząc przy tym głośno. Wkrótce trafiliśmy na niedużą grupę słynnych dzikich koni z wrzosowisk. Miały długą sierść i wyglądały na narowiste, ale prezentowały się godnie. Czytałam, że chodzą po wrzosowisku cały rok. Całe życie, od narodzin po śmierć, spędzają w tym surowym otoczeniu. Prawie w ogóle nie przejmowały się naszą obecnością. Castor zadowolił się oglądaniem ich z bezpiecznej odległości. Potem bez pośpiechu ruszyliśmy dalej. Dla tak niewprawnego oka jak moje samo wrzosowisko to już coś. Robi przytłaczające wrażenie, jest surowe i monotonne, może i nieco tajemnicze, a przez to, że teren jest lekko pofałdowany, sprawia wrażenie wyschniętego morza. Tylko niskim krzewom udaje się wyrosnąć na tej jałowej glebie. Wrzos, paprocie i kolcolist – niektóre kwitną bez przerwy. Gdzieniegdzie krajobraz przecinają doliny, żłobione setki lat przez szukające drogi do Exe albo Barle rzeczki. W tych miejscach roślinność jest dla odmiany bujna. Wkrótce znaleźliśmy się w jednej z przesiąkniętych wilgocią niecek. Buk, dąb, olsze i leszczyny. Nie znam się za dobrze na gatunkach drzew, więc postanowiłam, że muszę kupić atlas. Jak najszybciej. Rozpoznałam ostrokrzew, mech i bluszcz. Ostrożnie i metodycznie przystrajały pnie i gałęzie. A łagodne strumienie szemrały pod krzewami rododendronu. Wyraźnie czuć było zapach zgnilizny.

Wszystkie te spostrzeżenia poczyniłam w ciągu pierwszych trzydziestu, czterdziestu minut, kiedy schodziliśmy ze zbocza. Szliśmy bardzo błotnistą ścieżką, najwidoczniej dopiero co wydeptaną przez owce i konie. Przypominała szlak, który rano widzieliśmy z sypialni. Chyba faktycznie była to ta sama trasa: według jednego z niewielu drogowskazów miała prowadzić aż do Winsford. Na wysokości zagrody o nazwie Halse Farm, od której zapewne pochodziła nazwa drogi do Darne Lodge, zdecydowaliśmy się zawrócić. Była czwarta i nadciągał zmierzch. Przechadzkę w stronę miasteczka bez wątpienia najlepiej było zacząć rano albo przed południem. Ani ja, ani Castor nie chcielibyśmy, żeby zmrok zaskoczył nas w tej nieodgadnionej, przesiąkniętej zadumą okolicy.

Po powrocie do Darne Lodge kilka godzin poświęciliśmy na prace domowe. I znów to językowe rozdwojenie, które sugeruje zaimek m y. To ja, rzecz jasna, zapaliłam świece, rozpaliłam w kominku i pokroiłam warzywa, cebulę i baraninę na gulasz, który następnie zjadłam w samotności. To ja pozmywałam i wytarłam naczynia, powkładałam je do szafek i szuflad, ułożyłam ubrania w szafie i komodzie w sypialni. Jedynym wkładem Castora było zjedzenie wieczornej porcji karmy Royal Canin Maxi dla psów o wadze powyżej dwudziestu sześciu kilogramów i głośne wychłeptanie pięćdziesięciu łyków wody ze starej metalowej miski. Całą resztę popołudnia i wieczór spędził na owczej skórze przed kominkiem.

Nietrudno jednak pojąć, dlaczego mimo wszystko trzymam się liczby mnogiej. Przez ponad trzydzieści lat mieszkałam pod jednym dachem z mężem i odcisnęło to piętno na mojej gramatyce. Może po prostu się boję, a my waży o wiele więcej niż j a, nawet jeśli tylko pies usprawiedliwia jego użycie. A może to przez starszą siostrę Samodzielności – Samotność, tę która się źle prowadzi, ma chropowatą cerę i nieświeży oddech, tę, którą muszę pokonywać i grzebać. Ciągle od nowa, takie jest życie. To ona jest potworem, wrogiem, zarówno Castora, jak i moim. Nie wiem w zasadzie, dlaczego zaczęłam ten wątek, do diabła z tym. Do diabła z takim zatęchłym myśleniem, wierzę przecież w samotnego człowieka. Muszę wierzyć.

Na odtrutkę wypiłam dwa kieliszki znakomitego porto, które kupiłam w Dulverton, i wyciągnęłam komputer. Laptop Martina musiał na razie zostać w swojej czarnej teczce, tej z tą głupią naklejką z Barcelony. Przypuszczałam, że w końcu będę musiała je otworzyć, zarówno teczkę, jak i laptopa, ale tego wieczoru nie wydawało mi się to konieczne. Upewniłam się, że w domu nie ma sieci. W zasadzie już o tym wiedziałam. Gdybym potrzebowała połączenia z internetem – z jakiegoś powodu, który w tamtej chwili nie bardzo umiałam sobie wyobrazić – mogłam pojechać na wybrzeże, do Minehead, gdzie było kilka kafejek, albo do biblioteki do Dulverton. Tak mi się przynajmniej zdawało. Może były gdzieś bliżej inne miejsca. Wypróbowałam też telefony: ani mój, ani Martina nie działały w domu, postanowiłam więc, że za dnia sprawdzę to miejsce przy grobie, o którym wspomniał pan Tawking. Pod żadnym pozorem nie chciałam do nikogo dzwonić ani wysyłać mejli ani esemesów, ale byłam ciekawa, czy ktoś próbował się skontaktować ze mną.

Choć może to ryzykowne włączyć komórkę, pomyślałam, nie znam się na tym. Jeśli jednak zaczną nas szukać, tak na serio, przez Interpol i śledczych, i tak dalej, to prędzej czy później oczywiście nas znajdą. Chodziło jednak o to, żeby nikt nie zaczął szukać. Bo nie było powodu.

Po drugim kieliszku porto, kiedy ogień zaczął przygasać, wypuściłam Castora za wieczorną potrzebą. Zniknął w ciemnościach, a ponieważ minęło pięć minut, zanim wrócił, zdążyłam sobie wyobrazić to i owo. Pomyślałam, że działka nie ma pewnie więcej niż tysiąc metrów kwadratowych, ale przecież przeskoczenie murku nie byłoby dla niego żadnym problemem. Gdyby chciał.

Potem poszliśmy do łóżka. Było zaledwie kwadrans po dziesiątej, ale ciemność i sam dom – i deszcz, który zaczął uderzać w łupkowy dach i bylinowate krzewy za oknem, w tym rododendrony, jestem niemal pewna – wszystko to redukowało pojęcie czasu do… mocno skrzywionego teoretycznego konceptu. Zanim zasnęłam, po raz pierwszy zaczęłam rozmyślać o domu, o jego historii, o tym, ile ma lat, jaką pełnił funkcję, kto w nim mieszkał przez cały ten czas i dlaczego stoi w swej samotnej okazałości tam, w głębi wrzosowiska. Kawałek dalej w stronę Winsford, nad Halse Farm, leży spora posiadłość. Może Darne Lodge zostało wydzielone z tamtego gospodarstwa. Jest też zamknięta na kłódkę stajnia, której dotąd nie chciało mi się obejrzeć. Pomyślałam, że jeśli będę miała ochotę, o detale będę mogła dopytać pana Tawkinga. Albo zapytam w The Royal Oak Inn, którego na razie nie odwiedziłam.

W każdym razie dom jest stary, ma zapewne kilkaset lat. Kamienne ściany są grube, sufity niskie, okien jest niewiele. Liczy się surowe, praktyczne podejście. I choć pokoje są duże, kiedy się położyłam do łóżka, zauważyłam, że jeśli tylko porządnie napali się w dzień, to nawet w sypialni można korzystać z utrzymującego się w murach ciepła. Po chwili wstałam i odłączyłam oba grzejniki. Lepiej polegać na ogniu, pomyślałam. Składzik z drewnem w szczycie stajni był dobrze zaopatrzony, choć możliwe, że mój gospodarz spodziewał się, że zostawię go w takim stanie, w jakim go zastałam. Jeśli tak, to nie wiem, skąd miałabym brać drewno. Uznałam, że nie jest to problem, który należałoby rozwiązać w najbliższej przyszłości. Kiedy wsunęłam się z powrotem pod kołdrę, kolejny raz przyszła mi do głowy ta słodko-gorzka myśl: że nikt nie wie, gdzie jesteśmy. Gdzie są Castor i jego pani.

Gdzie jest jego pan – też nie.

A ci, którzy wiedzą, że ktoś mieszka w Darne Lodge za mieściną Winsford w hrabstwie Somerset, niedaleko granicy z Devon – może na razie wiedział o tym tylko pan Tawking – nie mają pojęcia, kim jesteśmy.

Kobieta z psem, to wszystko.

Ot, jesienna noc.

Obudziłam się nagle, jakąś godzinę później. Nie mogłam się w żaden sposób zorientować, czy obudziło mnie coś, co było poza mną, czy coś we mnie, ale czułam, że tłucze mi się w środku bardzo niemiłe uczucie. Usiadłam, oparłam się o wezgłowie łóżka. Deszcz ucichł, ciemność była nieprzenikniona. Czuć było słaby zapach wilgoci. Jedynym dającym się słyszeć odgłosem był dobiegający spod kołdry równomierny oddech Castora. Mimo to czułam, że w pokoju jest jeszcze ktoś. Jakby ktoś stał przyciśnięty do ściany przy garderobie i przyglądał się nam. A może ktoś zamknął drzwi i to ten dźwięk mnie obudził – ale to było absolutnie niemożliwe. Castor zareagowałby na coś takiego. Słuch ma o wiele lepszy ode mnie i nawet jeśli jego wartość jako psa obronnego można by kwestionować, zazwyczaj daje znać, jeśli w pobliżu pojawia się jakieś obce stworzenie.

Serce mi waliło i dopiero po chwili zdołałam się uspokoić. Pomyślałam, że powinnam kupić mały odtwarzacz CD. Bez wątpienia przydałby się jakiś miły głos albo saksofon. Złagodziłyby ciemność i ciszę. Może Dexter Gordon? Albo Chet Baker? Czy da się znaleźć Cheta Bakera w sklepie muzycznym w Minehead albo w Dulverton? Czy muszę jechać aż do Exeter? To jedyne większe miasto w tym odległym zakątku Anglii, a jeśli dobrze odczytałam mapę, da się tam dotrzeć samochodem w półtorej, może w dwie godziny.

W końcu zasnęłam i od razu zaczęła mi się śnić białoszara plaża w Międzyzdrojach. Spacer na wschód, pod wiatr, i ta szczególna przechadzka z powrotem.

Ta szczególna przechadzka z powrotem.

6

Martin był latem na Samos trzy razy. W roku 1977, 1978 i 1979. Kolektyw literacki kontynuował działalność jeszcze przez pięć lat, ale Tom Herold i Bessie Hyatt opuścili zarówno swój dom, jak i swoją wyspę na Morzu Śródziemnym we wrześniu 1979 roku. Druga powieść Bessie Hyatt – Męski krwiobieg – wyszła miesiąc później, kiedy już osiedli za Tazą w Maroku. Mieszkali tam aż do samobójstwa Bessie, do roku 1981.

W lipcu i sierpniu 1980 roku Martin gościł przez kilka tygodni w ich nowym domu w Maroku. Ja w tym czasie byłam w Sztokholmie, oczekiwałam narodzin Gunvalda. Wcześniej, w maju, wprowadziliśmy się do pierwszego wspólnego trzypokojowego mieszkania przy Folkungagatan. Nie wiem, co się dokładnie stało w Tazie, ale coś się stało. Kiedy Martin wrócił do Szwecji, był innym człowiekiem. Zrozumiałam to dopiero kilka lat później. Mieliśmy zamiar zostać rodzicami, ale nie znaliśmy się zbyt długo. Kiedy byłam w ciąży, nie obeszło się bez komplikacji, więc koncentrowałam się na tym, co się działo z moim ciałem, na wewnętrznych, nie zewnętrznych przemianach.

W każdym razie nie rozmawialiśmy dużo o Tazie. Ani przed samobójstwem Bessie Hyatt, ani po. W tamtych latach sporo pisano o Hyatt i Heroldzie. Pewien angielski producent zaczął nawet kręcić film o ich życiu z dwojgiem relatywnie znanych aktorów w rolach głównych, ale z nieznanych przyczyn przerwał. Pewnie poszło o brak pieniędzy albo adwokaci Toma Herolda zagrozili mu pozwem.

Ale Martin nigdy nic nie opublikował na ten temat, ani jednego zdania, a kiedy dużo później zapytałam go – raczej przypadkiem, nie z czystej ciekawości – odparł jedynie, że musi dotrzymać pewnych obietnic. Nie, nie odpowied ział, zasugerował mi to. Teraz, kiedy się nad tym zastanawiam, jestem pewna, że tak właśnie było.

Tom Herold żył jeszcze kilka ładnych lat i nadal był sławny. Mieszkał w Maroku, choć już nie w Tazie, aż do początku nowego tysiąclecia, kiedy to przeprowadził się do Anglii. Wydał jeszcze ponad dwadzieścia tomów wierszy, trzy powieści i jakieś wspomnienia. Ukazały się po jego śmierci w 2009 roku. Poza tym w latach dziewięćdziesiątych wyreżyserował i wyprodukował dwa oryginalne filmy długometrażowe, choć wśród szerszej, niezwiązanej z literaturą publiczności jego sława sięgnęła zenitu w maju 2003 roku, kiedy w swoim domu w Dorset obciął młodemu włamywaczowi głowę tysiącletnią arabską szablą. Złodziej był uzbrojony zarówno w nóż, jak i broń palną, więc Toma po procesie całkowicie oczyszczono z zarzutów.

Zdążył jeszcze zaliczyć krótkie małżeństwo – mniej więcej w latach 1990–1995. Jego wybranką była młoda Marokanka o imieniu Fatima, ale i oni pozostali bezdzietni.

O Tomie Heroldzie pisano przez całe jego życie, mimo że unikał rozgłosu. Nigdy nie udzielał wywiadów, nawet w tych okresach, kiedy atakowali go wszelkiej maści dziennikarze. Szczególnie po samobójstwie Bessie urządzili na niego prawdziwą nagonkę. Wiele osób obwiniało go o śmierć młodej żony. Spekulowano o nadużywaniu narkotyków i różnych rytuałach okultystycznych. Ale Herold nigdy nie skomentował swojego małżeństwa, choćby słowem. Dlatego kiedy niemal trzydzieści lat po samobójstwie Bessie i po jego śmierci wydano jego wspomnienia, wszyscy sporo się po nich spodziewali. Nie było zresztą jasne, czy przed śmiercią Herold zgodził się na publikację, czy to jego wydawca wziął sprawy w swoje ręce. Herold nie miał w zasadzie żadnych spadkobierców i nie napisał testamentu. Zabił go złośliwy nowotwór jelita grubego i według jego nielicznych przyjaciół ostatnie lata jego życia były naznaczone bólem i zwątpieniem.

W każdym razie Suma dni rozczarowała, zarówno w sensie literackim, jak i rynkowym. Recenzenci byli wyraźnie sceptyczni, ci zaś, którzy spodziewali się autodemaskatorskich opisów, zwłaszcza dotyczących lat spędzonych z Bessie Hyatt, srodze się rozczarowali. Te tak zwane wspomnienia okazały się w dużej mierze ogólnymi obserwacjami, dość miałkimi i bez finezji. Jedyne nieco bardziej osobiste rozdziały dotyczyły wakacji, które jako dziecko spędzał z jakąś kuzynką na farmie w Walii. Nazwisko Bessie Hyatt pojawiło się dwa razy, natomiast ich słynnemu związkowi poświęcono w sumie jakieś trzy i pół strony. Dodatkowo w opinii większości książka była słabo zredagowana i mimo że Herold był tak znany w wielu krajach, nie doczekała się międzynarodowej promocji.

Obie powieści Bessie Hyatt – Zanim runę i Męski krwiobieg – trzydzieści lat po jej śmierci sprzedano w ponad dwudziestu pięciu milionach egzemplarzy na całym świecie, co mniej więcej dziesięciokrotnie przewyższyło wyniki sprzedaży dzieł Herolda.

– Rozumiem – powiedział Eugen Bergman tamtego październikowego dnia przy Sveavägen. – Jak obszerny jest twój materiał, tak plus minus?

– Tysiąc stron – odparł Martin, wzruszając lekko ramionami. – Plus minus sto. Potrzebuję pół roku, żeby to jakoś uporządkować. Może i więcej, ale na początek powiedzmy pół roku.

– Hm…

– Jeśli chodzi o Maroko… – ciągnął Martin, rzucając mi porozumiewawcze spojrzenie, oznaczające, że omówiliśmy tę sprawę, że jedziemy na tym samym wózku. Na stabilnym wózku naszego związku, pokonującym trudny teren. Nasuwało mi się tysiąc różnych skojarzeń i nagle mnie zemdliło. – Nadal mam tam wielu znajomych, no i zawsze dobrze jest być we właściwym miejscu.

– Hm… – powtórzył Bergman i powoli podniósł się z obrotowego krzesła. Stanął przy oknie i przez chwilę patrzył na kościół Adolfa Fredrika. W charakterystyczny sposób przeniósł ciężar ciała z pięt na palce. Ręce założył za plecami. Włosy miał w nieładzie. Za oknem był piękny jesienny dzień.

Martin dał mi skinieniem znak, żebym się nie odzywała. Rozejrzałam się po pokoju. Sprawdziłam, gdzie w razie potrzeby mogłabym ewentualnie zwymiotować. Obstawiłam kosz na śmieci obok biurka.

– A Bessie Hyatt? Wtedy? – wymamrotał to cicho, jakby mimochodem, nie odwracając się do nas.

– Oczywiście – odpowiedział Martin swoim neutralnym, dyskretnym tonem. – Przecież to o to w tym wszystkim chodzi.

Równie dobrze mogłoby chodzić o to, jak wyleczyć zgagę lub jaki dach położyć na wychodku w ogrodzie. Mdłości zaczęły ustępować. Bergman wrócił do biurka i założył okulary. Zsunął je na czubek nosa i popatrzył na nas, jakbyśmy byli rebusem, który właśnie próbuje rozwiązać.

– Tak, rozumiem, że potrzebujecie odskoczni. Ze względu na tę wariatkę i w ogóle.

Podsumował Eugen Bergman, wydawca, patafizyk i stary dobry znajomy.

O dalszym ciągu tej rozmowy już opowiedziałam.

Plan był prosty. Martin przedstawił mi go miesiąc przed spotkaniem z Bergmanem, a ja zgodziłam się bez szczególnego namysłu. Może to był błąd, oczywiście, że był – nie to, że nie przemyślałam sprawy, ale to, że w ogóle powiedziałam „tak”. Takie czy inne rozważania nic by nie dały, w tej sytuacji trzeba było postawić na intuicję, nie na logiczne czy emocjonalne kalkulacje.

Możliwe, że podjęłam złą decyzję. Cholernie złą.

Ale miałam świeżo w pamięci spotkanie z Magdaleną Svensson, to pewnie przez to.

– Zniknijmy na pół roku – powiedział Martin. – Pozwólmy sobie na taki luksus.

– Co dokładnie masz na myśli?

Przez chwilę udawał, że się zastanawia, mierzył mnie tym swoim szczerym wzrokiem, który przez tyle lat był jego asem w rękawie, ale wtedy już nie.

– Mam na myśli to… to, żebyśmy wyjechali na sześć miesięcy, nikomu nie mówiąc, dokąd się wybieramy.

– Ach tak?

– Całkiem realny byłby wyjazd do Maroka. Pocztę moglibyśmy przekierować do Marrakeszu albo Agadiru. Poste restante nadal się sprawdza. Będziemy odbierać listy, kiedy nam się zachce. A jeśli będziemy musieli się skontaktować ze światem, znajdziemy kafejkę internetową. Żadnych komórek, mam tak cholernie dość komórek. Tylko ty i ja… czas na refleksje, zaleczenie ran i na co tylko chcesz.

– Myślisz o jakimś konkretnym miejscu? – zapytałam. – O jakimś domu?

Ostatnimi czasy Martin był w Maroku raz. Pod koniec lat dziewięćdziesiątych, o ile dobrze pamiętam. Chodziło o jakieś zlecenie z uniwersytetu, o kilku sufickich poetów czy coś takiego. Wydłużył tamten pobyt o tydzień urlopu. Może spotkał wtedy Herolda, może nie. Nigdy nie rozmawialiśmy o tym, co tam robił. Sama nie wiem czemu. Może w tym samym czasie trzeba się było borykać z kryzysem w Domu Małp. Albo w Piaskownicy. Obie instytucje zazwyczaj kilka razy do roku implodowały.

– Mamy kilka możliwości – odparł. – Wciąż znam tam kilka osób.

– I naprawdę masz tysiąc stron? – zapytałam, bo i o tym mi opowiedział.

– Oczywiście.

– I masz zamiar napisać historię o nich? O Heroldzie i Hyatt?

– A dlaczego nie? – odparł z obojętną miną.

Pomyślałam o złożonej przed ponad trzydziestu laty obietnicy milczenia i uznałam, że najwidoczniej śmierć Herolda go z niej zwolniła. Nie poruszałam więc tego tematu.

– A co według ciebie mielibyśmy zrobić z domem? – zapytałam. – I z Castorem?

– Chałupę wynajmiemy. Albo zostawimy pustą, jak wolisz. Castora zabierzemy. Ma przecież paszport, bez problemu można z nim wjechać do Maroka. Myślę, że wyjechać też. A jeśli nie, to go przeszmuglujemy. Już to robiliśmy.

Widocznie przygotował sobie zawczasu wszystkie odpowiedzi.

– Jesteś pewien, że jej nie zgwałciłeś? – zapytałam. – Jesteś pewien, że się zgodziła na seks?

Na to też miał odpowiedź. Nie powiedziałam mu, że byłam w Göteborgu i że z nią rozmawiałam.

– Dobrze – zgodziłam się. – Może to niegłupi pomysł.

– Gdy mocno wieje, trzeba się zgiąć wpół – powiedział.

Podjęliśmy więc decyzję. Pamiętam, że jedynym uczuciem, na jakie mogłam się zdobyć, była obojętność.

7

Obudziliśmy się późno. Przynajmniej ja. Castor nie należy do psów, które wstają z łóżka tylko dlatego, że otworzyły oczy.

Wzięłam nie za długi prysznic. Ciasna łazienka była zimna i zawilgocona. Poza tym unosił się w niej zapach przypominający parę kaloszy z dzieciństwa (zawsze stały między werandą a kuchnią w domu mojej koleżanki ze szkoły, Very, a przez rok czy dwa spędzałam u niej mniej więcej cztery dni w tygodniu; musiały należeć do jej ojca, wielkiego chorowitego mężczyzny z dużym nosem). Wodę przepływającą przez rurę podgrzewa gazowy płomyk. Kiepskie rozwiązanie, ale lepsze to niż nic. Może nie muszę się kąpać co rano, jak to robiłam przez całe życie. W każdym razie rozsądniej będzie najpierw napalić w kominku i nagrzać resztę domu. Tak sądzę. Chłód i wilgoć są pożywką dla smutku i beznadziei.

Zjedliśmy śniadanie, robiąc plany. Wypuściłam Castora na trzy minuty na siku. Stałam w drzwiach i przyglądałam mu się. Znudzony zrobił kilka rundek po podwórku. Najwyraźniej nie było tam czego wąchać, tego ranka nawet śmietnik przy stajni nie był wart zachodu. Obsikał z obu stron jedyne drzewo, duży pochylony modrzew. Widocznie to było właśnie to miejsce. Wybierał je za każdym razem, odkąd przyjechaliśmy. Ciekawiło mnie, co też się kryje w jego głowie.

Wiało od północy. Niebo było szaroniebieskie. Postanowiłam kupić termometr. Choćby po to, żeby co rano móc ocenić, jaka jest pogoda. Kominek – prysznic – śniadanie – pogoda: wydaje się, że to haczyki, na których można w rozsądny sposób rozwiesić życie.

Obstawiłam, że jest osiem stopni. Zanotowałam. Ósmy listopada. Zapisałam też, że mam pięćdziesiąt pięć lat, trzy miesiące i cztery dni.

Więc najpierw spacer, rzecz jasna. Psy są stworzone do ruchu, w każdym razie rasa rhodesian ridgeback. Wybór padł na Tarr Steps, miejsce, o którym wspominają we wszystkich przewodnikach, jakie przejrzałam. Zaledwie dziesięć minut jazdy z domu. W stronę wioski Withypool. To stary most nad Barle, z ociosanych kamieni, z tego co zrozumiałam średniowieczny, a może i starszy. Po obu stronach rzeki biegną szlaki turystyczne. Jest tam też kawiarenka. Była szansa, że będzie otwarta.

Potem zakupy. Potem, pod wieczór, obiad w pubie w wiosce. Dobry plan. A day in the life².

A może odwrotnie, można to sobie skojarzyć z inną prawdą. A life in a day³. Tak jak przeżywasz jeden dzień, możesz przeżyć wszystkie. Aż do końca życia. Czy to dlatego tu jestem? Z powodu tego prostego planu? Muszę przestać zadawać takie pytania.

Tarr Steps był osłonięty od wiatru, ale zaczął padać deszcz. Spadł niespodziewanie, jak nekrolog nadany w przerwie w programie rozrywkowym. Ale nie rozpadało się od razu. Zdążyliśmy przejść kawałek wzdłuż rzeki, spotkaliśmy dwie starsze panie z retrieverami. Psy się grzecznie przywitały, ja i te kobiety też. Zaczęłam się nawet zastanawiać, czy się nie wybrać do Withypool. Wioska leżała zaledwie dwie godziny piechotą od Tarr Steps, a był tam pub.

Ale deszcz zmusił nas do odwrotu. Przeszliśmy rzekę w bród, ruszyliśmy z powrotem drugą stroną wartko płynącej rzeki i po dwóch i pół godzinie wróciliśmy do punktu wyjścia. Kafejka była otwarta, ale czułam, że jestem zbyt mokra i ubłocona, żeby wejść. W samochodzie włączyłam komórkę: brak zasięgu. Wyłączyłam. Może powinnam znaleźć jakiejś miejsce, gdzie jest sieć, i włączać telefon na chwilę co drugi dzień.

Nie częściej. Może wystarczy raz w tygodniu. Bo chyba trzeba używać telefonu, dzwonić albo odbierać, żeby mogli człowieka namierzyć? Sama nie wiem.

To samo dotyczy komórki Martina. Oczywiście powinnam się tym zająć, im szybciej, tym lepiej. No i nie mogę zapomnieć o komputerach. Tak trzeba. Muszę się choć trochę komunikować ze światem, wysłać parę mejli, podtrzymać całe show. Przed dziećmi, Eugenem Bergmanem. Moim bratem. Christą… Tak, naturalnie dopilnuję tego. Będę udawać, że żyjemy i dajemy sobie radę.

Może najpierw odezwę się do Christy, to byłoby całkiem logiczne.

Postanowiłam jednak odłożyć to na jutro. Na razie nie ma pośpiechu. Dotarcie do Maroka zajmuje trochę czasu. Odpaliłam silnik i ruszyłam do Darne Lodge.

W myślach powtórzyłam i sprecyzowałam plan: popołudnie przed kominkiem. Kanapka i herbata. Gruba książka. W tym starym antykwariacie kupiłam Dickensa. Samotnia, dziewięćset stron, chyba w sam raz.

Później, pod wieczór, pojadę do The Royal Oak Inn.

Zdecydować i działać. I tak do końca.

Ale trudne są te chwile, kiedy się siedzi w samochodzie i jeszcze nie wie, dokąd jechać. Do Dulverton, Exford czy do Withypool. Albo nad morze.

Albo w cholerę, jak mówią. Każdy cel ma tyle samo sensu. Nic nie ma znaczenia, żadnego. Może byłoby mi łatwiej, gdybym siedziała w zamknięciu. Ta nieprzyjemna myśl przyszła mi do głowy tego przedpołudnia. Gdybym miała ciaśniejsze horyzonty, gdyby ktoś się mną zajmował? Potrzebujemy jakiegoś kierunku, zarówno ja, jak i mój pies, jakiegoś szlaku, który by nam wystarczył na całą zimę.

A może układanki z pięciu tysięcy kawałków? Czemu nie?

Przewidziałam oczywiście te chwile zwątpienia. Podczas całej podróży przez Europę byłam świadoma, że nadejdą, cóż to jednak pomoże, że człowiek coś przewidzi? Pewnego dnia umrzemy, każdy to wie, ale cóż nam daje ta wiedza?

A z innej beczki: muszę przestać mierzyć Castora własną, kiepską miarą. Różnica jest zapewne tak duża, że trudno to sobie wyobrazić. Chyba że psy właśnie o tym rozmyślają podczas włóczęg.

Muddy Paws Welcome⁴.

Castor przystanął i obwąchał tabliczkę. Był kwadrans po siódmej. Z pubu dobiegały głosy: kobiety i mężczyzny. Mówili trochę przeciągle, jakby bez energii, jak para starych ludzi, którzy rozmawiają ze sobą od dziesiątek lat. Weszliśmy i rozejrzeliśmy się. Kobiecy głos należał do barmanki będącej kopią, a może siostrą kobiety, którą spotkałam poprzedniego dnia w sklepie. Była rumiana i bił od niej spokój. Mężczyzna, też około sześćdziesiątki, siedział przy jednym ze stolików przy oknie, nad parującym daniem i kuflem piwa.

Miał na sobie kraciastą flanelową koszulę. Rzadkie włosy, dość chudy, z jabłkiem Adama wielkości ptasiego dzioba. W twarzy najbardziej przyciągały wzrok okulary.

– Proszę, ktoś obcy – rzucił.

– Witamy – powiedziała barmanka. – I panią, i psa. Na dworze nie za miło.

Poczułam nagły przypływ wdzięczności za to, że się do mnie odezwali. Choć w tym kraju tak się po prostu robi, więc od razu zauważyli moją obecność. Moją i Castora. Zamerdał kilka razy ogonem i podszedł obwąchać mężczyznę, a on pogłaskał go przyjaźnie po łbie. Tak jak należy, żadnego mocnego poklepywania. Widać było, że miał już do czynienia z psami. Za to też byłam mu wdzięczna.

– Mój Winston zdechł wiosną – wyjaśnił. – Jeszcze nie kupiłem sobie nowego.

– Psa trzeba najpierw porządnie odżałować – zauważyła kobieta. – Należy im się to.

– Zgoda – przytaknął mężczyzna.

– Zgoda – powiedziałam. Zobaczyłam Martina na plaży, ale szybko odpędziłam tę wizję.

– Pani pewnie przejazdem? – zapytała kobieta.

– Nie do końca – odparłam. – Wynajęłam na zimę domek za wioską. Darne Lodge, może państwo kojarzą?

Mężczyzna pokręcił głową, ale kobieta przytaknęła.

– Tam na górze? – upewniła się. – Za Halse Farm, tak?

– Tak, właśnie.

– Na zimę?

– Tak.

– Czy to nie stary pan Tawking zajmuje się tym domem?

– Tak, pan Tawking.

– I chce pani tu mieszkać przez zimę?

– Taki mam plan. Mam sporo do napisania.

Zaśmiała się.

– Cóż, jeśli to samotności pani potrzebuje, to dobrze pani trafiła. Ale proszę wybaczyć… czego się pani napije? Czasami zapominam, że pracuję w pubie.

– Nauczysz się jeszcze co i jak – wtrącił mężczyzna. – Przecież stoisz za barem dopiero od trzydziestu lat.

– Trzydziestu dwóch – sprostowała. – Mamy też pyszną zapiekankę z ziemniaków i mięsa. Prawda, Robert?

– Przyzwoitą, przyznaję – odparł Robert i z powagą spojrzał na swoją porcję. Dopiero zaczął jeść. – Jadałem gorsze. Nie pamiętam gdzie i kiedy, ale wydaje mi się, że to mogło być…

Ktoś wszedł i mu przerwał.

– Dobry wieczór, Henry – powiedziała barmanka. – Kiepska pogoda, co?

Robert wzruszył ramionami i zaczął jeść. Nowy gość – niski, chudy mężczyzna około trzydziestki piątki – nieśmiało skinął głową, a kiedy zauważył Castora, który już zdążył się wyciągnąć na podłodze obok grzejnika, uśmiechnął się.

– Piękny pies. Tak, zima nadchodzi.

– Poczekaj chwilę, Henry – powiedziała barmanka. – Obsłużę tylko naszego nowego gościa. To chce pani spróbować zapiekanki? Oczywiście jest też stek i cynaderki. I kilka innych dań.

– Zapiekanka brzmi dobrze – odparłam. – I kieliszek czerwonego wina.

– Świetnie. Mam na imię Rosie, tak na marginesie. Zawsze to miło zobaczyć nową twarz.

– A co jest nie tak z naszymi twarzami? – zapytał Robert w połowie kęsa.

Henry, który właściwie wyglądał na jego młodszego brata, a nawet syna, zdjął kurtkę i powiesił ją na haczyku na ścianie. Dostałam wino i usiadłam przy jednym z czterech wolnych stolików. Castor podniósł łeb. Zastanawiał się, czyby się nie przysunąć bliżej. Najwyraźniej uznał, że milej będzie przy grzejniku.

– No cóż – powiedział Henry. Wydawał się trochę nieśmiały, trochę bardziej wstydliwy od Roberta i Rosie. – Pani Simmons jednak pojechała do szpitala.

– Dzięki Bogu – powiedziała Rosie.

– No, czas najwyższy, gdyby mnie kto pytał – dorzucił Robert.

– Nikt cię nie pyta – ucięła Rosie. – Jak się czuje George?

– Właściwie to nie wiem – odparł Henry. – Powiedział, że przynajmniej skorzysta z okazji i wyrzuci tę sofę.

– Zawsze coś – stwierdził Robert. – Kot sikał na nią od dziesięciu lat.

– George to najbardziej uprzejmy człowiek, jakiego w życiu spotkałam – powiedziała Rosie i zaczęła nalewać Henry’emu piwo.

– Jeśli akurat nie ogląda piłki nożnej – zauważył Robert. – Wtedy zachowuje się jak samiec goryla, którego boli ząb.

Henry usiadł na krześle przy barze. Jeszcze chwilę rozmawiali o pani Simmons i o George’u, sofie i kocie. Zastanowiło mnie, dlaczego ani razu nie wymienili imienia pani Simmons. Ale nie zapytałam. Popijałam wino. Zaczęłam przeglądać przewodnik po Exmoor. Pomyślałam, że jeśli faktycznie zostanę tam całą zimę, to poznam wszystkie te lokalne układy i układziki, o których do tej pory nie miałam pojęcia. Może Robert, Rosie i Henry całe życie spędzili w tej wiosce. Pani Simmons i George też. I kot, i sofa. Przez kilka minut żadne z nich zdawało się nie przejmować moją obecnością. Zastanawiałam się, czy wypada mi się wtrącić. Zapytać o ten czy inny szczegół. Zanim jednak coś postanowiłam, weszła dziewczyna z moją zapiekanką. Kelnerka miała ciemne włosy i była bardzo ładna, miała najwyżej dwadzieścia pięć lat. Widać było, że nie pasuje do tego miejsca.

– Możesz zabrać tamte butelki, jak już skończysz z resztą – poleciła jej Rosie.

Dziewczyna przytaknęła i zniknęła na zapleczu.

– Trudno znaleźć dobrych pracowników – powiedziała Rosie, nie wiadomo do kogo.

Robert odchrząknął i chyba chciał coś powiedzieć, ale się nie odezwał. Rosie włączyła wiszący w rogu pod sufitem telewizor. We czwórkę – Castor nie, bo zasnął – przez pół minuty gapiliśmy się na jakiś quiz. Potem Rosie wyłączyła.

– Smakuje?

Nie zdążyłam zjeść więcej niż dwa kęsy, ale odparłam, że jest przepyszne.

– W każdym razie w kuchni dziewczyna sobie radzi – stwierdził Robert.

– Nie tylko tam niestety – odparła Rosie.

Zrozumiałam, że ma też inne oblicze, nie tylko to rumiane.

Spędziłam w The Royal Oak Inn niecałe dwie godziny i wypiłam jeszcze jeden kieliszek wina. Kiedy tak siedziałam, przyszło jeszcze troje gości. Młoda para, która wpadła tylko na chwilę: każde z nich wypiło drinka nieznanego mi rodzaju. Tuż po nich przyszedł mężczyzna w trudnym do określenia wieku. Był wysoki i pałąkowaty, miał ciemne włosy, w lekkim nieładzie. Usiadł przy stoliku obok mnie z pintą piwa i porcją dorsza z gotowanymi ziemniakami.

Po chwili zaczęliśmy rozmawiać.

8

Miałam kiedyś dzieciństwo.

Mamę i tatę. Ona była pomocą dentystyczną, on dentystą. I starszego brata, który miał na imię Göran i nadal tak ma na imię, i młodszą siostrę, która miała na imię Gun. Mieszkaliśmy w małym, typowo szwedzkim miasteczku, pełnym drobnych przedsiębiorców, wolnych kościołów, rozpuszczonych nastolatków, którym nie było źle, ale mimo to chcieli wyjechać w świat. Nasz dom miał ogród z krzewami porzeczek, wysłużonym trawnikiem, starymi jabłoniami i huśtawką, na której po tym, jak Gunsan śmiertelnie potrącił samochód, nikt się nie huśtał.

Z piaskownicą, która zarosła, i kotem, który przychodził i odchodził. Nie był to zresztą jeden kot, tylko różne. Zawsze nazywaliśmy je Napoleon, nawet jeśli była to kotka rodząca kociaki, które potem sprzedawaliśmy albo rozdawaliśmy.

Gunsan urodziła się długo po nas, w chwili śmierci miała zaledwie osiem lat. Ja i Göran chodziliśmy już do liceum. On do trzeciej klasy, ja do pierwszej. Niektóre rodziny potrafią przetrwać katastrofę, inne nie. Nasza nie potrafiła.

Kierowca autobusu, który potrącił Gunsan, też sobie z tym nie poradził. Na środku parkingu przed basenem przejechał małe dziecko, a potem oszalał. Zostawiła go żona, a jakiś rok później powiesił się w lesie w zupełnie innym zakątku Szwecji. Miał na imię Bengt-Olov i na długo zanim założył rodzinę i zaczął jeździć autobusami, był najlepszym środkowym napastnikiem, jakiego kiedykolwiek miał nasz lokalny klub piłki nożnej. Był duży i ciężki, ale przy tym szybki i nieprzewidywalny. Grał nawet w dwóch międzynarodowych meczach juniorów. Chyba pod koniec lat czterdziestych.

Göran skończył liceum i się wyprowadził. Dwa lata później ja zrobiłam to samo. Mama i tata zostali sami ze sobą, swoim gabinetem dentystycznym i pięknym starym domem. Choć wtedy mama przestała już pracować jako pomoc dentystyczna, nie dawała już rady.

Ale zanim Gunsan umarła – i zanim się urodziła – wtedy właśnie miałam dzieciństwo. To właśnie o nim próbowałam zapomnieć przez wiele lat. A wspomnienia z niego pojawiały się i zaraz znikały. Jakoś nie dało się im zaprzeczyć, były pełne nadziei i światła, aż mnie oślepiały. Tak, ten specyficzny błysk, który pojawiał się tylko na chwilę, często mnie oślepiał i przyprawiał o mdłości.

I kiedy nagle, po tych wszystkich latach, przypadkiem spotkam Klassego albo Britt-Inger, albo nawet tego Antona, który pierwszy mnie pocałował i macał po kroczu w nieistniejącym już parku, zawsze czuję drapanie w gardle, mam ochotę obrócić się na pięcie i uciec. Co się z tobą stało? – myślę sobie. Ty nie możesz być tym Antonem Antonssonem, który się tak cudownie śmiał i miał miękkie, ciepłe ręce. Gdzie one teraz są? Skąd się wziął ten zawstydzony, ponury facet w średnim wieku, ze sztywną miną i obwisłym brzuchem? I wtedy przed oczami staje mi Gunsan: leżę w jej łóżku pod skośnym sufitem i czytam książkę Astrid Lindgren. W takich chwilach myślę sobie, zawsze myślałam, że nie chcę tego przeklętego dzieciństwa, tego blasku, nie chcę pamiętać jej mrugających oczu i ramion zaciśniętych na mojej szyi, kiedy ją niosłam z kąpieliska nad jeziorem, a ona cichutko nuciła mi do ucha piosenkę o żaglach.

Ani pogrzebu mamy i taty. Bez takich wspomnień też mogę się obejść. Pochowaliśmy ich w odstępie nieco ponad roku. Wiem już, że jeśli się tylko chce, można dostać raka. Tak właśnie było z mamą: kiedy siedziała sama w pogrążonym w żałobie domu, myślami sprowadziła do swojego ciała raka. Zajęło jej to siedem lat, ale się udało. A odkąd i tata odszedł – powód zgonu: złamane serce – w zasadzie nie odwiedzałam tego małego, typowo szwedzkiego miasteczka. Kiedy jednak raz czy dwa tam trafiłam, brakowało mi tchu i miałam wrażenie, jakbym wbrew woli musiała jeść wieczorem śniadanie.

Wyjechaliśmy tuż po północy. To Martin wymyślił, żeby wyruszyć nocą. Dojechać do ulubionego hotelu w Kristianstad, zjeść tam śniadanie i popłynąć promem z Ystad. Tak też zrobiliśmy, przynajmniej jeśli chodzi o geografię, a tak jakoś wyszło, że zaczęliśmy rozmawiać o Gunvaldzie.

– Jest coś, o czym ci nigdy nie powiedziałem – oznajmił Martin.

Właśnie zatankowaliśmy na tej czynnej non stop stacji benzynowej w pobliżu Järna. Mieliśmy do pokonania czterdzieści mil opustoszałą E4, potem mieliśmy przeciąć Smalandię i północną Skanię jakąś inną drogą. Był październik, noc z czwartku na piątek, od świtu dzielił nas rok świetlny. Równie dobrze mogliśmy się znajdować w kapsule kosmicznej zmierzającej ku martwej gwieździe. Jak w Aniarze Martinsona⁵.

– Co takiego? O czym to mi nie powiedziałeś?

– Myślałem, że on nie jest mój. Na początku nie wierzyłem.

Nie zrozumiałam.

– Mówię o Gunvaldzie – wyjaśnił. – Wyobrażałem sobie, że jego ojcem musi byś ktoś inny.

– O czym ty, do cholery, mówisz?

Zaśmiał się tym dobrodusznym śmiechem, który zaczął ćwiczyć, kiedy skończył czterdziestkę.

– No wiesz, jak w Ojcu Strindberga. Oczywiście takie myśli nachodzą wszystkich facetów. Bo pomyśl. Pomyśl tylko: a jeśli ojcem jest kto inny? Nigdy nie wiadomo. A przecież nie można zapytać, co nie?

Zachichotał nieudolnie. Nie skomentowałam tego. Pomyślałam, że najlepiej będzie pozwolić mu mówić dalej. W głowie zaświtała mi pewna myśl, ale było za wcześnie, żeby ją wypuścić. Przed sobą mieliśmy przecież całą noc, może całe pół roku, nie spieszyło nam się. Z niczym.

Stało się jednak tak, że już do tej myśli nie wróciłam.

– Proszę cię, nie zrozum mnie źle – ciągnął Martin po kilku sekundach milczenia, lekko bębniąc palcami w kierownicę. – To nie było nic innego niż jakaś obsesja, ale to niesamowite, jak takie myśli potrafią się zagnieździć w głowie. No i mały zupełnie nie był do mnie podobny, z tym chyba się zgodzisz? Ludzie nawet to komentowali, pamiętasz? Na przykład twój brat.

– Jeśli ktoś na tym świecie przypomina swojego ojca, to właśnie Gunvald – odparłam. – Może nie z wyglądu, ale jeśli zajrzysz do jego wnętrza, to przyznasz, że to jak patrzenie w lustro.

Zastanawiał się nad tym, co powiedziałam, przez następny kilometr na pustej autostradzie. Wiedziałam, że go zraniłam. Według niego nie było sensu wchodzić ze mną w dyskusje. Jak zwykle. Że też się nie nauczył. Był rozsądnym, dociekliwym człowiekiem, optymistą, wierzył, że język może być narzędziem, nie bronią. A ja byłam kobietą, która pływała, a czasem tonęła w morzu nierelewantnych emocji. Tak, nierelewantnych.

Chociaż może jestem wobec niego niesprawiedliwa, nie jest to wykluczone, ale też mam do tego prawo.

Nie mogłam jednak pojąć, dokąd zmierza. Chciał, żebym przytaknęła? Przyznała, że miał rację, żywiąc podejrzenia, kiedy na świat przyszło nasze pierwsze dziecko? Że dzięki niemu mogłam w nowy, interesujący sposób spojrzeć na bycie mężczyzną? Że może to się jakoś łączyło z potrzebą zgwałcenia młodej kelnerki w hotelu w Göteborgu, a w każdym razie przespania się z nią i spuszczenia na nią?

– Jestem całkiem pewna. Jest twój – powiedziałam.

– Co? – Nie zrozumiał.

Samochód się zakołysał.

– Powiedziałam, że jest twój.

– Wcale tak nie powiedziałaś. Powiedziałaś coś innego.

– Nie rozumiem, o co ci chodzi. A jak to było z Synn? O niej też tak myślałeś?

Pokręcił głową.

– Ani trochę. Tak było tylko w przypadku Gunvalda. Właściwie to rozmawiałem o tym z kilkoma przyjaciółmi. Wiele lat temu. I przyznali, że ich też trapiły takie myśli.

– Kiedy im się urodzili synowie?

– Tak.

– A kiedy córki? Wtedy nie?

– Daj spokój. Zresztą żaden z nich nie miał córki. Ale jeśli nie chcesz o tym rozmawiać, zapomnijmy o tym. Pomyślałem tylko, że może warto o tym wspomnieć.

– To też byli naukowcy?

– Kto?

– Ci przyjaciele, którzy również mieli problemy z ojcostwem. Byli z uniwersytetu?

– A dlaczego cię to interesuje?

– Dlatego, że trzeba mieć akademicki łeb, żeby wykoncypować coś tak głupiego. Tak czy inaczej on jest twoim synem, w tamtym czasie nie byłam z nikim innym.

Nie chciałam strzelać z tak grubej rury, ale Martin ucichł na kilka minut. Kolejnych kilka kilometrów ciemną E4. Coraz bliżej gasnącej gwiazdy. Z jakiegoś powodu ta wizja mnie nie opuszczała.

– Jak mu się wiedzie według ciebie? – zapytał nieco normalniejszym tonem, kiedy minęliśmy pierwszy zjazd na Nyköping. Było kilka minut po pierwszej.

Pomyślałam, że to przynajmniej uzasadnione pytanie. Odkąd Gunvald wszedł w okres dojrzewania, nigdy nie czuł się dobrze. Nie układało mu się z kolegami, więc już pod koniec podstawówki zaczął chodzić do psychologów i terapeutów. Podejrzewaliśmy, że dwa razy próbował odebrać sobie życie, ale nigdy nam się nie udało tego potwierdzić. Był już pełnoletni, więc sprawa była objęta tajemnicą lekarską. Oczywiście jeśli pacjent chce, można to sobie odpuścić, ale Gunvald nigdy nie chciał. Leżał na szpitalnym łóżku i posyłał nam przepraszające spojrzenia. Udawał, że spadł z balkonu, z piątego piętra. Co mieliśmy powiedzieć?

Za drugim razem też wylądował w szpitalu, ale to już było po tym, jak się przeprowadził do Kopenhagi. Zrobił to po tym, jak go zostawiła Kirsten. Tym razem nazywało się to zatrucie pokarmowe. Nie życzył sobie odwiedzin.

Zabrała ze sobą dzieci, moje wnuki, i przeniosła się do rodziców, do Horsens. Powiedziała też wprost, że jeśli Gunvald będzie zgłaszał jakieś roszczenia, zgłosi się na policję. Napisała mi to w mejlu.

Nie wiem, co chciała zgłaszać, nie wyjaśniła mi tego, kiedy rozmawiałyśmy kilka dni później.

Gunvald oczywiście też nie wiedział.

Było to dokładnie dwa lata przed naszą nocną podróżą. Gunvald przeprowadził się potem do własnego mieszkania na Nørrebro. Chyba znalazł je dzięki koledze z uniwersytetu. Martin dwa razy odwiedził go w Kopenhadze, ja spotkałam się z nim raz w Sztokholmie, kiedy miał wykład w Södertörn. I tyle. Skoro Martin wyobrażał sobie, że Gunvald nie jest jego synem, równie dobrze ja mogłam pomyśleć, że nie jestem jego matką.

Po tym zatruciu pokarmowym spotkałam swoje wnuczki, bliźniaczki, raz. Pojechałam do Horsens, na Jutlandię, i spędziłam tam trzy dni. Więcej niż z Kirsten rozmawiałam z jej rodzicami. Byli mili, miałam wrażenie, że się rozumiemy. Nie mogę jednak powiedzieć nic złego o Kirsten.

Co sprawia, że całe to równanie robi się problematyczne.

– Może mimo wszystko jakoś sobie układa życie – powiedział Martin. – Nie nam oceniać.

Wiedziałam, że kontaktowali się czasem mejlowo lub telefonicznie, ale Martin nigdy nie wspominał, o czym rozmawiali. Zapewne o pracy. Wymieniali plotki z akademickiego światka Sztokholmu i Kopenhagi. Raczej nie rozmawiali jak ojciec z synem. Bardziej jak znajomi po fachu, jeden młody, walczący o pozycję, drugi stary i doświadczony. Jak lektor i profesor na wydziale humanistycznym. Językoznawstwo kontra literaturoznawstwo. Tak, jestem pewna, że trzymali się tego bezpiecznego gruntu.

Ja w ciągu dziesięciu lat, począwszy od okresu dojrzewania Gunvalda, zarwałam z jego powodu tyle nocy, że omal nie oszalałam. To wtedy straciłam urodę, która najpierw tak bardzo się nadawała, a potem już nie nadawała na telewizyjny ekran. Z czasem rany zarosły strupem, twardym i mocnym. Nie chciałam więc go rozdrapywać. Naprawdę. Chyba że Gunvald sam by do mnie przyszedł i o to poprosił. Z własnej inicjatywy nie. Nie z powodu bezsilnego źle zorientowanego macierzyńskiego instynktu. Nie po raz kolejny.

Nadal jednak zastanawiało mnie, do czego zmierzał Martin. Nie mogłam się powstrzymać i dolałam trochę oliwy do ognia.

– Mówiłeś mu kiedyś o tym? – zapytałam.

– O czym?

– O swoich wątpliwościach co do ojcostwa.

– Do cholery! – wybuchnął i uderzył dłonią w deskę rozdzielczą. – Zwariowałaś? Oczywiście, że nie. Wspomniałem o tym tylko jako o kuriozum. Zapomnijmy o tym.

– Kuriozum?

Nie odpowiedział. Bo i co miał, do diabła, odpowiedzieć?

A ja nie miałam już nic do dodania. Opuściłam oparcie fotela, nadmuchałam podróżną poduszkę i oznajmiłam, że spróbuję się przespać. Martin nastawił płytę Theloniusa Monka i przez następnych kilka godzin nie odzywaliśmy się do siebie.

Ale ja nie spałam. Zamknęłam tylko oczy i pomyślałam, że to całkiem osobliwe, że siedzimy w jednym samochodzie w drodze na południe. Po tych wszystkich latach. Po tych wszystkich drogach na skróty, całym tym nawigowaniu. Że jednak zostaliśmy ze sobą. I że doszłam do takiego punktu w życiu, w którym nie tęskniłam za niczym innym, tylko za spokojem. To też przyszło mi do głowy. Może to była cena, jaką przyszło mi zapłacić za to, kim byłam. Za to kim byliśmy. Allsvenskan⁶, jak to kiedyś określił mój brat. Alssvenskan? Pamiętam, że się zdziwiłam. Co masz na myśli? To jasne jak słońce – odparł Göran. – Kolos literaturoznawstwa i opoka telewizji, gracie w lidze allsvenskan, miejcie pretensje tylko do siebie.

On gra w trzeciej lidze. To też mi wyjaśnił. Jest nauczycielem gimnazjalnym w małym, typowo szwedzkim miasteczku, a ktoś taki tkwi w środku rzeczywistości. Nie jest to, rzecz jasna, to samo miasteczko, w którym dorastaliśmy. A to porównanie z ligami, jak się okazało, usłyszał od kolegi. Martinowi się nie spodobało, ponieważ dwa razy był na listach wyborczych socjaldemokratów. Nie miał wprawdzie jedynki, ale mimo wszystko. Nie wypada mu więc być elitą.

To było na długo przed tą historią z hotelem w Göteborgu. Porzucił socjaldemokrację jakoś na początku nowego tysiąclecia. Z niejasnych przyczyn.

Nasze życie toczyło się jednak na oczach opinii publicznej, w tej kwestii mój brat miał rację. Staliśmy na scenie, z reguły każde na swojej, ale czasami na wspólnej, a kiedy człowiek stoi na scenie, stara się grać. Być ładnym i mówić poprawnie. Dopóki ktoś nie każe mu zejść. A kiedy Gunvald ten jeden jedyny raz przyszedł do domu pijany i wygarnął mi prawdę, użył identycznego porównania.

– Przecież da się ciebie zastąpić, do cholery, rozumiesz? Wypacykowana lalka z wycinanki, taka mi się trafiła matka, dzięki wielkie. Ale nie musisz się wstydzić, robiłem to za ciebie przez te wszystkie lata.

Miał siedemnaście lat. Rok później uzyskał pełnoletność i spadł z balkonu.

Poprawiłam poduszkę – oparłam ją o boczną szybę – i zaczęłam rozmyślać o Synn.

9

– Mark – powiedział. – Nazywam się Mark Britton. Widzę nad panią cień.

To były jego pierwsze słowa. Nie byłam pewna, czy dobrze usłyszałam.

– Proszę? – odparłam. – Co pan powiedział?

Zjadł już prawie wszystko. Odsunął talerz i odwrócił się w moją stronę. Siedzieliśmy przy sąsiednich stolikach, dzielił nas mniej więcej metr. Rosie kolejny raz włączyła telewizor, ale ściszyła prawie do minimum. Dwóch facetów w białych koszulach i czarnych kamizelkach grało w bilard.

– Cień – powtórzył. – Proszę wybaczyć, ale widzę nad panią cień.

Uśmiechnął się i wyciągnął do mnie rękę. Przez chwilę się wahałam, ale uścisnęłam ją i przedstawiłam się:

– Maria.

– Nie jesteś stąd?

– Nie.

– Przejazdem?

– Nie. Wynajęłam na zimę dom pod miasteczkiem.

– Na zimę?

– Tak. Jestem pisarką. Potrzebuję samotności.

Pokiwał głową.

– Samotność nie jest mi obca. I sporo czytam.

– I cóż to za cień nade mną widzisz?

Znów się uśmiechnął. Delikatnie i serdecznie, sprawiał wrażenie spokojnego. Sama do końca nie wiem, co się kryje pod tym określeniem ani jaką ma dla mnie wartość, ale trochę mi przypominał mojego nauczyciela religii z liceum. To skojarzenie uderzyło mnie teraz, gdy piszę, ale kiedy siedzieliśmy w The Royal Oak, nic takiego nie zauważyłam. Nie pamiętam, jak się nazywał ten nauczyciel, ale pamiętam, że miał córkę na wózku.

Zastanawiam się też, co sprawiło, że tak beztrosko wdałam się w rozmowę z nim. Na pewno nie tylko dlatego, że czułam się samotna, że chciałam poznać kogokolwiek nowego. Biła od niego otwartość, nie było w nim śladu tego tak powszechnego męskiego wyrachowania, które zauważa się z takim samym trudem jak słonia ukrytego pod chusteczką do nosa. Poza tym jestem świadoma, że nadal mogę uchodzić za atrakcyjną. Nawet jeśli mister Britton jest ode mnie o dobrych kilka lat młodszy.

– Mogę się dosiąść?

– Proszę.

Wziął opróżnioną do połowy szklankę z piwem i usiadł naprzeciwko. Miałam wrażenie, że zarówno Rosie, jak i Robert się nam przyglądają, choć udawali, że wcale tego nie robią. Henry też siedział w swoim kącie, ale był pogrążony w lekturze. Czytał gazetę i coś, co przypominało program wyścigów konnych. Ukradkiem zmierzyłam mojego nowego towarzysza wzrokiem. Miał długie włosy, w lekkim nieładzie, ale według mnie i tak wyglądał na człowieka cywilizacji. Chcę przez to powiedzieć, że wydawało się, że pochodzi z miasta, a nie z jakiejś wioski na wrzosowiskach. Może wpadł tylko odwiedzić starą matkę i właśnie wracał do Londynu? A może siostrę i szwagra? Ciemnoczerwona koszula, najzwyklejsza, rozpięta pod szyją, a do tego niebieski sweter. Dość wysoki, a przy tym szczupły, gładko ogolony. Głęboko, może nieco zbyt blisko osadzone oczy. Głos miał niski, przyjemny, mógłby być aktorem albo spikerem radiowym. Albo nawet telewizyjnym, gdyby się wybrał do fryzjera. Uśmiechnęłam się do tej ostatniej myśli, a on zapytał, co mnie rozbawiło.

– Nic. – Wzruszyłam ramionami. – Tak mi tylko coś przemknęło przez myśl.

Castor zauważył, że mam towarzystwo, i podszedł do naszego stolika. Ostrożnie obwąchał Brittona, ziewnął i znalazł sobie nowe miejsce na podłodze.

– To twój pies?

– Tak.

– Jak się wabi?

– Castor.

Mark pokiwał głową. Przez kilka sekund milczeliśmy.

– To, co mówiłem o cieniu… – powiedział w końcu. – Nie rzuciłem tego tak sobie, żeby ci się wydać bardziej interesujący. Mam nadzieję, że to rozumiesz. Chciałem użyć słowa „aura”, ale ludzie zazwyczaj się go boją.

Chwilę się zastanawiałam. Wyjaśniłam mu, że nieszczególnie boję się aur, że po prostu w nie nie wierzę. Zapytałam też, czy ludzie mniej boją się cieni.

– Właściwie tak – odparł. – Widzę też nieobecnego mężczyznę i dom na południu, ale nie musimy o tym mówić. Dopiero co przyjechałaś, prawda? W każdym razie nie widziałem cię tu wcześniej. – Poczułam, że przyspiesza mi puls, potrzebowałam czasu do namysłu. Nieobecny mężczyzna? Dom na południu? Nie wiedziałam jednak, co mi da ta chwila.

– Przyjechałam parę dni temu – powiedziałam. – A ty? Mieszkasz tu?

– Kawałek za miasteczkiem.

– Pięknie tutaj.

– Tak, pięknie i pusto. Przynajmniej o tej porze roku.

– Niektórzy lubią pustkę.

Szybko ściągnął usta.

– Tak, to prawda. Byłaś tu już kiedyś?

– Nigdy.

Zaczął opowiadać o wrzosowisku. Powoli i jakby z wahaniem, wcale nie musiałam go prosić. Mówił o miejscach, wyprawach, mgłach. O tym, że w zasadzie woli te pory roku, jesień i zimę, kiedy nie przyjeżdża tylu turystów. Że zdarza mu się wędrować całymi dniami, od świtu do zmierzchu, najchętniej bez mapy i kompasu, bo nie lubi dokładnie wiedzieć, gdzie jest.

– Na przykład Trout Hill – powiedział. – Nad doliną Doone albo Challacombe. W takich miejscach można się wiele nauczyć. Oczywiście można się zgubić na wrzosowisku, ale jeśli się człowiek nie zgubi, to nie odnajdzie samego siebie.

Zaśmiał się jakby autoironicznie i przygładził włosy. Co chwila opadały, zasłaniając mu połowę twarzy. Nie wiedziałam, czy nie chce mi tą przemową zaimponować, ale nie wyglądało na to. Nie zaoferował też swoich usług, nie zapytał, czy potrzebuję przewodnika lub kogoś, kto mi podpowie, które miejsca i trasy są dobre. Uprzedził mnie tylko, żebym była ostrożna, i wyjaśnił, że kiedy nadchodzi mgła, nawet dzikie konie mogą się zgubić. A jeśli już się na nią trafi, lepiej zostać, gdzie się jest, i liczyć na to, że się uniesie. Jeśli oczywiście ma się odpowiednio ciepłe ubranie. Bo jeśli zaczyna się marznąć, lepiej się poruszać.

Zapytałam, czy urodził się na Exmoor. Powiedział, że tak, choć nie w Winsford. Urodził się w Simonsbath, w środku wrzosowiska. Potem wyjechał na studia, ale dziesięć lat temu wrócił. Był informatykiem, więc to, gdzie mieszka, nie miało znaczenia. Dwadzieścia lat stresu i życia w dużych miastach mi wystarczyło, zaznaczył.

Nic nie mówił o rodzinie. Nie wspominał o dzieciach, nie napomknął też w żaden sposób o ewentualnym związku. Podejrzewałam, że może jest gejem, emanował przecież otwartością, której heteroseksualnym mężczyznom zazwyczaj brakuje. Mimo że w sposób oczywisty był mną zainteresowany.

Oczywiście kiedy opowiadał, nie wypytywałam go o szczegóły. Miałam czas do namysłu. Zdążyłam się zastanowić, ile swojego prawdziwego ja mogę ujawnić.

Niedużo, postanowiłam. I tego się trzymałam.

Maria Anderson, pisarka ze Szwecji. Chyba nawet udało mi się go przekonać, że piszę pod pseudonimem. Zamieszkała w okolicach Winsford, nie wspomniałam gdzie dokładnie.

Chciał wiedzieć, jakie książki piszę.

Powieści.

Nie. Nie jestem znana. Na pewno nie za granicą, ale jakoś sobie radzę. Dostałam swego rodzaju roczne stypendium, dlatego tu jestem.

– I chcesz napisać o wrzosowisku?

– Chyba tak.

Potem zapytałam, co miał na myśli, mówiąc o cieniu. I o nieobecnym mężczyźnie.

– Nic na to nie mogę poradzić. Prześwietlam ludziom głowy, po prostu. Tak było od zawsze.

Zamówiliśmy po jeszcze jednej kolejce. On ciemne piwa, ja czerwone wino.

– Ciekawe – powiedziałam neutralnym tonem.

– Mam tak od dziecka – wyjaśnił. – Wiedziałem, że ojciec ma inną, na długo zanim moja matka się zorientowała. Miałem osiem lat. Domyśliłem się też, że umarła matka mojej nauczycielki, gdy tylko zobaczyłem, jak pewnego zimowego poranka nauczycielka przechodzi przez szkolny dziedziniec. Pięć minut przed tym, jak weszła do klasy i nam o tym opowiedziała. Wiedziałem też… zresztą nieważne. Nie ma sensu przytaczać kolejnych dowodów. Wierzysz mi czy nie – to bez różnicy.

Pokiwałam głową.

– Nie mam powodów, żeby wątpić – odparłam.

– A teraz się zastanawiasz, co mam do powiedzenia o mężczyźnie i domu? – zapytał i wypił łyk piwa.

– Jak się powiedziało A, trzeba powiedzieć B – stwierdziłam.

Zaśmiał się. Trochę nerwowo według mnie, ale pierwszy raz, odkąd zaczęliśmy rozmawiać.

– Nie ma żadnego B – powiedział. – Wygląda to tak, że jakiś obraz przemyka mi przez myśl, i jedyne, co mogę zrobić, to opowiedzieć, co widzę. A co to oznacza – to już inna sprawa.

– I cóż takiego zobaczyłeś?

Zastanawiał się sekundę, nie dłużej.

– Niezbyt dużo – odparł. – Najpierw zobaczyłem mężczyznę, potem biały dom… mocno oświetlony słońcem, widać było, że to gdzieś na południu. Nad Morzem Śródziemnym, może w Afryce Północnej. Potem pojawił się cień. Nadciągnął z góry, miałem wrażenie, że to twój cień. Albo przynajmniej miał z tobą coś wspólnego. I ten cień zmiótł mężczyznę, ale dom stał nadal. I tyle. Ale obraz był wyraźny… mgła to chyba lepsze określenie niż cień.

Przełknęłam ślinę.

– Jak wyglądał ten mężczyzna? Zdążyłeś mu się przyjrzeć?

– Nie, widziałem go raczej z daleka. Był starszy, ale nie całkiem stary. Może około sześćdziesiątki?

– I zobaczyłeś to, prześwietlając mi głowę?

Zrobił niewinną minę.

– Nie do końca, ale te obrazy pojawiają się, kiedy patrzę na czyjąś twarz. Teraz też tak było.

– Patrzyłeś na moją twarz?

– Każdy facet między piętnastką a dziewięćdziesiątką by popatrzył, gdyby miał okazję. Uważasz, że jestem natrętny?

Zastanowiłam się. Uznałam, że w innych okolicznościach pewnie bym tak pomyślała. Ale byliśmy w pubie w miejscowości Winsford, w hrabstwie Somerset. Nie licząc pana Tawkinga, był w ciągu ostatniego tygodnia pierwszą osobą, z którą rozmawiałam dłużej niż pół minuty. Nie, nie sprawiał wrażenia natrętnego. Wyjaśniłam mu to.

– Dzięki. Pisarstwo to samotny zawód, prawda?

– Na pewno. Jeśli ktoś nie potrafi znieść samotności, nie ma po co się poświęcać pisaniu.

Wzruszył ramionami, nagle posmutniał.

– W takim razie ja mógłbym być wielkim pisarzem, jeśli na tym się to opiera.

Oczywiście była to odpowiednia chwila, żeby go zapytać o życie prywatne, ale się powstrzymałam. Poprosiłam za to o kilka praktycznych porad. Gdzie znaleźć pralnię na przykład. Gdzie można dostać drewno. Gdzie najlepiej kupować jedzenie.

Odpowiedział na moje pytania i dorzucił jeszcze dużo innych danych. Kiedy tuż po dziewiątej się rozstawaliśmy, podziękowaliśmy sobie. On dodał, że odwiedza The Royal Oak kilka razy w tygodniu i że miło mu będzie znów się ze mną spotkać.

Uścisnęliśmy sobie dłonie i rozeszliśmy się. On poszedł w górę Halse Lane, a ja z Castorem przecięliśmy ulicę i ruszyliśmy w stronę samochodu, który zaparkowałam przed pomnikiem z czasów wojny. Uświadomiłam sobie, że wypiłam dwa kieliszki wina, a nie – jak planowałam – jeden. Mimo wszystko nawet nie przeszło mi przez myśl, żeby do Darne Lodge iść na piechotę. Nie widziałam po drodze Marka, więc uznałam, że skręcił w którąś z ciasnych uliczek odchodzących od drogi przed wrzosowiskiem.

Zostawiłam w łazience zapalone światło, ale z drogi nie było go widać, więc dopiero po pięćdziesięciu metrach zorientowałam się, że przegapiłam zjazd. Zawrócić na wąskiej asfaltówce nie było łatwo, ale jakoś dałam radę. Zanotowałam w pamięci, że trzeba kupić lampę i powiesić na bramie przed domem, żebym następnym razem umiała trafić.

Zanim zasnęłam – a było to dobrą chwilę po tym, jak Castor zaczął chrapać w nogach łóżka – podjęłam dwie decyzje. Odczekam tydzień i dopiero wtedy znów zawitam do The Royal Oak, a jutro uruchomię komputery, zarówno mój, jak i Martina. Czas najwyższy – od naszego wyjazdu ze Sztokholmu minęło szesnaście dni.

Usiądę w kafejce internetowej w Minehead – Mark powiedział, że jest ich tam kilka – i przejrzę zawartość skrzynki. Może odpowiem na tę czy inną natrętną wiadomość. Absolutnie nie byłoby dobrze, gdyby zaczęli nas szukać.

Absolutnie nie.

10

Po przyjściu na świat Synn cierpiałam na coś, co uznano za depresję poporodową.

Nie wiem, czy diagnoza była trafna, ale jeśli poród i depresja sąsiadują ze sobą w czasie, to chyba mówi to samo za siebie. Tak czy inaczej relacje między mną a moją córką były zakłócone od samego początku. Tę słynną więź między matką a dzieckiem nawiązałyśmy dopiero po wielu miesiącach, a wtedy było już za późno.

Nie chodziło o to, że nie lubiłam swojej córki, tylko o to, że nie miałam ochoty żyć. W niczym nie widziałam światła ani sensu. Spędziłam w szpitalu kilka tygodni i codziennie prosiłam pracowników, żeby mi ją podali, ale po kilku minutach trzymania jej na rękach zalewałam się łzami. Nie mogłam się powstrzymać i kiedy już ją nakarmiłam, pielęgniarki cierpliwie ją zabierały. Wiem, że płakałam raczej nad losem Synn niż nad swoim.

Wspierano mnie na różne sposoby, przydzielono mi też terapeutkę. Pierwszy raz w życiu spotkałam się z terapeutą. Nazywała się Gudrun Ewerts i po dwóch lub trzech spotkaniach stwierdziła, że ktoś powinien był mi pomóc dużo wcześniej. Kiedy jej opowiedziałam historię mojego życia, aż do wtedy – do roku 1983, a miałam wtedy dwadzieścia sześć lat – oparła głowę na rękach i westchnęła.

– Drogie dziecko – powiedziała. – Myślałaś o tym, co przeżyłaś przez ostatnich dziesięć lat?

Zastanowiłam się. Zapytałam, co ma na myśli.

Zerknęła na swój notatnik.

– O ile dobrze zrozumiałam, było tak: twoja młodsza siostra umarła. Umarł twój chłopak. Umarli twoja mama i tata, a ty urodziłaś dwoje dzieci. Zgadza się?

Znów się zastanowiłam.

– Tak – odparłam. – W zasadzie się zgadza. To chyba naprawdę sporo.

Uśmiechnęła się.

– Można tak powiedzieć. I nie winiłabym cię za to, że radziłaś sobie z tym właśnie tak.

Potem wyjaśniła, że wszystko upchnęłam jakby pod pokrywą i że teraz to się na mnie mści. Chowanie różnych spraw pod pokrywą może działać, przyznała chętnie, zanim jednak się to zrobi, trzeba się zorientować, co tak naprawdę się chowa.

Chętnie używała obrazowych porównań, a wszystkie nasze rozmowy – bo było ich wiele, na pewno ponad sto – zdecydowanie dotyczyły raczej mojej zmarłej siostrzyczki i chłopaka niż małej Synn.

Choć najbardziej dotyczyły mnie, rzecz jasna.

Dowiedziałam się, że zaniedbałam swoje życie. Nie troszczyłam się o nie jak należy, nie brałam go na serio. Pasowałam jednak do telewizji, to przyznała bez mrugnięcia okiem. Pamiętam, że się z tego śmiałyśmy. Według niej lepiej byłoby postawić na rysunkowych prezenterów wiadomości, bo niedobrze jest wpatrywać się w kamerę, wiedząc, że milion anonimowych widzów gapi się na twoją twarz. I tak co wieczór.

Przekazałam nawet jej propozycję jednemu z moich szefów, ale ziarno nie padło na podatny grunt.

Spotykałyśmy się regularnie nawet po tym, jak moja depresja zniknęła. W przybliżeniu przez jakieś dwa i pół roku, pod koniec tylko raz czy dwa w miesiącu. Wiem, że jeśli chodzi o rozumienie samej siebie, nikt nie zrobił dla mnie więcej niż ona.

– Całe życie żyłaś na cudzych warunkach – powiedziała. – W każdym razie od śmierci siostry. Jesteś odbiciem samej siebie, rozumiesz? Jeśli człowiek pogrzebie swoją wolę na pustyni, to nie może być pewien, czy ona przetrwa.

Gudrun, moja ukochana terapeutka, przyszła mi na myśl wtedy na plaży w Międzyzdrojach, kiedy wędrowałam na wietrze po tym, jak zatrzasnęłam te ciężkie drzwi. Nie ma w tym nic dziwnego, wydaje mi się nawet, że się do niej uśmiechnęłam. A przynajmniej do swojego o niej wspomnienia, bo nie żyła już od dziesięciu lat. To musiał być niezwykły uśmiech.

Jednak moje relacje z córką nigdy się nie poprawiły. Była skrytym dzieckiem, aż nazbyt wcześnie nauczyła się zajmować sama sobą, nie byłyśmy sobie szczególnie bliskie. Wyglądało to tak, jakbyśmy odgrywały role matki i córki, a bez wątpienia byłyśmy dobrymi aktorkami. Tak samo, może nawet gorzej, wyglądały jej stosunki z ojcem. Przez całe życie sama troszczyła się o swoje sprawy, przykładnie – a przynajmniej bez naszego udziału – zajmowała się nauką i układała sobie relacje z rówieśnikami, a sekrety zachowywała dla siebie. Nie mam pojęcia, kiedy zaczęła miesiączkować ani kiedy przeżyła pierwszy raz. Dwa tygodnie przed końcem liceum przeprowadziła się do Francji. Pomyślałam wtedy, że bardziej niż matką byłam gospodynią pensjonatu. Przez dziewiętnaście lat miałam gościa, który zajmował ten sam pokój, a teraz pojechał w świat.

Nigdy nie podzieliłam się tą myślą z Martinem, nic by to nie dało. Swoją drogą drugi z hotelowych gości, Gunvald, wyprowadził się zaledwie pół roku przed nią.

Kiedy teraz o tym piszę, mam wrażenie, jakby to wszystko nie do końca się zgadzało. Nie mogło być aż tak źle, może tak naprawdę konfabuluję. Przecież nie przespałam tylu nocy, zamartwiałam się. Myślałam o nich i wydawało mi się, że ich kocham.

Cóż, są i tacy, według których kłamstwa są jedyną drogą do swego rodzaju prawdy.

Do Kristianstad, do hotelu, dojechaliśmy około siódmej. Był szary, mglisty jesienny poranek. Ja spałam kilka godzin w samochodzie, ale Martin był tak zmęczony, że ledwo się trzymał na nogach. Wypił trzy kawy i po solidnym śniadaniu i krótszym niż zwykle spacerze z Castorem ruszyliśmy dalej, do Ystad. Tuż przed lunchem wjechaliśmy na prom do Świnoujścia.

Przeprawa trwała sześć godzin. Martin w zasadzie cały czas spał. Ja siedziałam obok niego na leżaku i próbowałam rozwiązać piątkową krzyżówkę ze „Svenska Dagbladet”⁷. Udało mi się kupić gazetę jeszcze w drodze do portu. Castor leżał wyciągnięty u naszych stóp. Pamiętam, że podróżnych nie było zbyt wielu i wkrótce dopadło mnie silne poczucie osamotnienia, czy też niemal kryzys tożsamości. Kim jestem? Dokąd zmierzam? Dlaczego?

Takich pytań lepiej sobie nie zadawać, jeśli się jest pięćdziesięcioletnią kobietą, w każdym razie nie w okolicznościach, w których nie da się nawet zbliżyć do odpowiedzi. Po chwili zrozumiałam, że najlepszym sposobem na powstrzymanie nadciągającego niepokoju będzie krótka rozmowa telefoniczna z Christą, kiedy jednak ta myśl przyszła mi do głowy, byliśmy już tak daleko od brzegu, że nie miałam zasięgu.

Zaczęłam więc myśleć o przemowie, którą kiedyś wygłosił Martin. Stwierdził mianowicie, że jeśli chodzi o pojęcia „niepokój” i „ziemniaki”, to nie ma między nimi większej różnicy. Niektóre rzeczy i zjawiska można uznać za niepokój, inne za ziemniaki, niektóre mają ze sobą coś wspólnego, inne nie. Tak to właśnie wygląda. Wygłosił tę przemowę podczas doktorskiego obiadu swojego kolegi, chuderlawego wykładowcy semantyki. Pamiętam, że to porównanie wywołało niesłychane rozbawienie i Martin był niesamowicie dumny ze swej błyskotliwości, choć oczywiście tego nie okazywał. Ja nie zrozumiałam, o czym w ogóle mówił.

Z Christą spotkałyśmy się wieki temu w Domu Małp. Wiele lat pracowałyśmy pod jednym dachem – czasami w tych samych ciasnych czterech ścianach – zanim w końcu się do siebie zbliżyłyśmy. Stało się to pod koniec lat dziewięćdziesiątych, kiedy Christa rozwiodła się z mężem, całkiem znanym aktorem o olbrzymim ego. Źle to zniosła. Czuła się tak marnie, że czasami po przyjściu do pracy musiała łyknąć dwie tabletki na sen i gdzieś się zaszyć, żeby się całkiem nie załamać.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

ABF (Arbetarnas bildningsförbund) – Robotnicze Towarzystwo Edukacyjne (wszystkie przypisy tłumaczki). [wróć]

Dzień z życia. [wróć]

Życie w jeden dzień. [wróć]

Ubłocone łapy mile widziane. [wróć]

Aniara – poemat science fiction autorstwa Harry’ego Martinsona z 1956 roku, opowiadający o katastrofie statku kosmicznego. [wróć]

Najwyższa klasa rozgrywkowa piłki nożnej w Szwecji. [wróć]

Popularny szwedzki dziennik. [wróć]