Redakcja: Dominika Dudarew

Projekt okładki: Piotr Pisiak

Skład komputerowy: Piotr Pisiak

Korekta: Ewa Skarżyńska

Ilustracje: Anna Czelej

Opracowanie sinologiczne: Dorota Bielan

Wydanie I

Białystok 2014

ISBN 978-83-7377-644-9

© Copyright by Studio Astropsychologii, Białystok, 2011.

All rights reserved, including the right of reproduction

in whole or in part in any form.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej publikacji nie może być powielana

ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych,

mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych

bez pisemnej zgody posiadaczy praw autorskich.

15-762 Białystok

ul. Antoniuk Fabr. 55/24

85 662 92 67 – redakcja

85 654 78 06 – sekretariat

85 653 13 03 – dział handlowy – hurt

85 654 78 35 – sklep firmowy „Talizman” – detal

www.studioastro.pl e-mail: biuro@studioastro.pl

Więcej informacji znajdziesz na portalu www.psychotronika.pl

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Spis treści

- Wstęp

- Zasady transkrypcji chińskiej

- Wprowadzenie

- Zaciemnienie światła (zranienie) czyli przygody Piotrusia Pana i Wendy

- Entuzjazm czyli pomost do nieba

- Ustawienia rodzinne Berta Hellingera w świetle chińskiej filozofii przyrody

- W barwach tęczy

- Naprawa

- Zakończenie

- Bibliografia

- Przypisy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Wstęp

„Magia związków” to książka, w której analizuję relacje rodzinne przy pomocy niekonwencjonalnych metod. Wychodzę bowiem z założenia, że utarte ścieżki prowadzą niejednokrotnie na manowce, kręcimy się na nich w kółko i nie potrafimy odkryć niczego nowego. Nazywanie zdarzeń wciąż i bez końca tymi samymi słowami prowadzi często do swoistego zapętlenia myśli, kiedy to nie potrafimy przejść do następnych etapów: do refleksji, planu i jego realizacji. Powtarzające się myśli, które krążą wciąż wokół jednego tematu i podpowiadają te same rozwiązania, odbierają nam siłę do działania. I wtedy warto popatrzeć na życie z jakiejś innej perspektywy, zrewidować utarte poglądy, a czasami odłożyć je na półkę.

W zachodniej wizji człowiek zostaje przeciwstawiony reszcie świata; „istnieję ja i świat” – tylko tyle możemy powiedzieć, a do tego zewnętrzny świat nam zagraża, jest nieprzewidywalny, pełen zasadzek i pułapek. Natomiast według chińskiej filozofii przyrody, przedstawionej w Księdze Przemian – Yi Jing, w najstarszym dziele filozoficznym starożytnych Chin, człowiek, podobnie jak wszystkie inne żyjące istoty, jest mikrokosmosem wpisanym w całość. Stanowi cząstkę większego organizmu, z którym łączy go niezliczona ilość wzajemnych zależności, gdzie każda zmiana i ruch na jakimkolwiek poziomie wywołuje określony ciąg zdarzeń. To model, w którym główne siły sprawcze – Niebo i Ziemia (yin i yang) są obecne na poziomach wszystkich mikrokosmosów, gdzie obowiązują te same zasady, co na poziomie makrokosmosu. Możemy to sobie wyobrazić jako obracającą się kulę, gdzie Niebo stanowi zewnętrzną warstwę ochronną, a Ziemia zajmuje centrum. Wewnątrz tej kuli obracają się inne kule, które symbolizują różne poziomy mikrokosmosów. Na jednym z tych poziomów, między Ziemią i Niebem, znajduje się człowiek, poniżej – układ jego organów wewnętrznych, nad człowiekiem mikrokosmos systemu rodziny. Jakikolwiek ruch na którymkolwiek poziomie mikrokosmosu lub na poziomie makrokosmosu wywołuje ruch na innych poziomach. Na przykład cykliczne zmiany pór dnia i roku wpływają nie tylko na nastroje, emocje i zachowanie człowieka, ale również na sposób funkcjonowania jego organów wewnętrznych.

Każda pora dnia i roku charakteryzuje się właściwym dla niej kierunkiem ruchu; wiosną i o poranku wszystko rośnie i porusza się w górę, w lecie oraz w południe rozprzestrzenia się maksymalnie ciepło, jesienią wszystko się zniża i wraca do centrum. Podobnie człowiek, jego emocje i działanie organów wewnętrznych podlegają cyklicznym zmianom. Rośniemy w górę razem z wiosną i odczuwamy obniżenie nastroju jesienią. Każdej porze roku (Przemianie) przypisane są korelujące z nią zjawiska. Na przykład wiosna to Przemiana Drzewa, należą do niej: poranek, wiosna, wschód, artykuły żywnościowe o smaku kwaśnym, wątroba w ciele człowieka i związane z nią emocje – gniew, praca koncepcyjna itp. W chińskiej filozofii określono dokładnie, w jaki sposób jedna Przemiana zmienia się w następną w powtarzających się cyklach w obiegu karmiącym i jak działa na inne Przemiany i w innych obiegach, w cyklu dominacji, czy też w obiegu raniącym, a tym samym ustalono na przykład zależności między głównymi organami wewnętrznymi w organizmie człowieka i wpływ na te organy zjadanych artykułów spożywczych. To jednak nie wszystko, te same zasady dotyczą wszystkich sfer życia, chociażby elementy krajobrazu można zaszeregować według ich cech i kształtów do jednej z Przemian i wydedukować, w jaki sposób będą działały na człowieka. Mało tego, na harmonijną współpracę organów wewnętrznych w ciele człowieka ma wpływ każdy jego ruch i gest, toteż starożytni Chińczycy opracowali zestaw ćwiczeń leczniczych – Qi Gong, które niezwykle skutecznie przywracają równowagę tak emocjonalną, jak i fizyczną, a wszystko według jednych i tych samych zasad, o akupunkturze już nie wspomnę. Toteż śmiało można powiedzieć, że chińska filozofia przyrody, a w tym tradycyjna medycyna chińska, zawierają teorie i zasady, które można wykorzystać w każdej dziedzinie życia. Odnoszą się one również do związku mężczyzny z kobietą, chociaż w tym przypadku wyraźniej są widoczne analogie do relacji Ziemi i Nieba, układu yin – yang. Ziemia to kwintesencja yin, a Niebo kwintesencja yang. Wszystkie zjawiska, a w tym człowiek, zarówno kobieta, jak i mężczyzna, są yin – yang. Te dwie siły to dwa przeciwstawne sobie bieguny, które się przyciągają i łączą w celu tworzenia życia. Człowiek jest splotem Nieba i Ziemi, yin i yang, które powinny pozostawać w dynamicznej równowadze. Niemniej, na wyższym poziomie mikrokosmosu, w związku mężczyzny z kobietą, ta ostatnia charakteryzuje się niewielką przewagą yin, czyli ma cechy Ziemi, a mężczyzna ma niewielką przewagę cech yang. Tym samym na poziomie ich związku ma również miejsce przyciąganie yin i yang. W przypadku kiedy to kobieta ma przewagę cech yang, a mężczyzna yin, też występuje przyciąganie yin i yang, ale tego typu związek jest w jakimś sensie chory, bardzo trudny i jego uczestnicy narażają się na traumatyczne przeżycia. W książce omówię szczegółowo tego typu przypadki.

W Księdze Przemian charakter zdarzeń jest opisany poprzez analizę kierunku ruchu składowych zjawisk i pozycji, jakie zajmują w stosunku do siebie. Ciała niebieskie nie zbaczają ze swoich torów, trzymają się wytrwale właściwego toru, jest to tajemnica wiecznego istnienia świata. Mężczyznę yin i kobietę yang można zaś porównać do ciał niebieskich, które wypadły ze swoich torów, wykoleiły się, straciły właściwą dla siebie Drogę i zmieniły swoją pozycję w systemie. Ziemia znajduje się w centrum w stosunku do Nieba, takie samo miejsce zajmuje kobieta w poprawnym związku z mężczyzną. Kobieta yang porzuca zaś centrum.

Potrafimy snuć długie rozważania o przyczynach udanych lub nieudanych związków mężczyzny z kobietą, ale nie przywiązujemy w nich żadnej wagi do pozycji, które wobec siebie zajmują i cech ich zachowania według kryteriów yin – yang. Nie potrafimy w ten sposób sklasyfikować emocji, nie wiemy chociażby, że hałaśliwy, głośny śmiech to emocja yang i jako stały obyczaj u nastolatki mówi aż nazbyt dużo o jej osobowości.

W Księdze Przemian to właśnie opis zbyt silnych i długotrwałych emocji jest jednym z najważniejszych elementów charakterystyki postępowania człowieka, bo określa on kierunek działania osoby, jej cechy yin i yang.

W swojej książce przedstawiam relacje rodzinne nie tylko z perspektywy chińskiej filozofii przyrody. Zbieżne z tą filozofią są poglądy Berta Hellingera, który przywiązuje ogromną wagę do pozycji, które zajmują ojciec, matka, dziadek, babka, dzieci, wnuki w systemie rodziny.

Jeden z rozdziałów poświęciłam Ustawieniom Rodzinnym Berta Hellingera.

Relacje rodzinne możemy zobaczyć również w barwach i o tym też napisałam, jak i o stosunku do naszych Przodków.

Opis relacji rodzinnych na podstawie pozycji, które zajmują członkowie systemu, i sposobu ich poruszania mógłby wydawać się „techniczny”, gdyby nie fakt, że według starożytnych Chińczyków świat materii przesiąka bez reszty pierwiastek duchowy. Niebo jest obecne na każdym poziomie życia, inicjuje je i wyznacza mu kierunek. Niebo, przenikając Ziemię, stwarza jedność świata. W podstawowej konstrukcji człowieka znajdziemy Ziemię, to jego forma cielesna: tkanki, ścięgna, mięśnie, płyny wewnętrzne, i Ducha Nieba, który wyznacza kierunek rozwoju, wyznacza Drogę, którą człowiek powinien iść. Obecność Ducha Nieba ujawnia się nie tylko w sercu – centrum duchowym człowieka, ale też w każdym ruchu i geście istoty ludzkiej. W tej perspektywie człowiek jawi się jako całość, jeśli podąża w jakimś kierunku, to porusza się zarówno jego ciało, emocje i pierwiastki duchowe. Ruch ciała odzwierciedla ruch umysłu.

Wiedza z Księgi Przemian zawiera niezmienne prawa przyrody, człowiek ma zaś wolną wolę i nie musi ich przestrzegać. W Yi Jing nie znajdziemy jednak słów potępienia dla grzeszników i groźby, że będą się przez wieczność smażyć w piekle: starożytni Chińczycy w ogóle nie wiedzieli, że coś takiego jak piekło istnieje. Problem osoby, która zbacza z właściwej Drogi, płynie pod prąd, odchodzi od swojej natury, polega na czymś innym, przede wszystkim naraża się ona na ciągłe upokorzenia, przeżywa uczucia żalu i wstydu. A poza tym nie może liczyć na udane i harmonijne związki i poprawne relacje rodzinne. Księga Przemian nikogo jednak nie potępia, daje każdemu szansę na zmianę jego trudnej i niewygodnej sytuacji życiowej na inną, podpowiada odpowiednie sposoby, które temu służą. Równocześnie uświadamia osobom, które płyną pod prąd i narażają się na niepowodzenia życiowe, że to ich własny wybór, a nie zła wola otoczenia i niesprzyjające, fatalne wręcz okoliczności zewnętrzne. I to tylko tyle.

Zasady transkrypcji chińskiej

Transkrypcja pinyin jest oficjalną, przyjętą przez Chiny i ONZ transkrypcją słów chińskich. Pomimo to w książkach zawierających chińskie wyrażenia możemy się spotkać z różnorodnymi transkrypcjami, co może sprawiać czytelnikom pewien kłopot, mogą oni bowiem odnieść wrażenie, że teksty książek o podobnej tematyce zawierają różne terminy chińskie, a w rzeczywistości często są to te same słowa zapisane w kilku różnych transkrypcjach. Stosowanie transkrypcji pinyin ma więc znaczenie porządkujące i dlatego też stosujemy ją w naszej książce. Niemniej przy zastosowaniu tej transkrypcji pojawił się pewien problem. W tomie „Magia związków” tekst książki zawiera sporo cytatów z polskiego tłumaczenia Księgi Przemian autorstwa Richarda Wilhelma^1. W dziele tym została zastosowana uproszczona polska transkrypcja sinologiczna, autorzy polskiego przekładu nie zaznaczyli też intonacji (tonów) słów chińskich, wychodząc z założenia: „Nie zastosowano oficjalnej chińskiej transkrypcji pinyin, ponieważ doświadczenie uczy, że mało kto z polskich czytelników w ogóle zadaje sobie wtedy trud odczytywania obco wyglądających napisów. (Byłoby wtedy Yijing w miejsce I-cing)”…2. Nie możemy wykluczyć, że stosowanie transkrypcji pinyin może sprawiać czytelnikom pewne trudności w odczytywaniu słów chińskich, z drugiej jednak strony umożliwia im zidentyfikowanie danego słowa w innych tekstach, a w tym w tłumaczeniach tekstów chińskich na języki europejskie i w słownikach. Sam zapis słowa chińskiego w transkrypcji pinyin nie wystarcza jednak do identyfikacji znaku chińskiego (ideogramu), który temu słowu odpowiada. Język chiński należy do języków tonalnych i słowo zapisane w ten sam sposób może być wymawiane na różne sposoby. Dopiero podanie tonalności przy zapisie słowa chińskiego w transkrypcji pinyin pozwala zidentyfikować ideogram, który mu odpowiada. Jesteśmy głęboko przekonani o słuszności zapisywania słów chińskich w transkrypcji pinyin i umieszczaniu przy tych słowach informacji o ich tonach (cyfra przy zapisie pinyin oznacza ton, w którym słowo jest wymawiane). Dobry obyczaj nie pozwala nam jednak na wprowadzanie zmian w cytatach z innych publikacji. W dbałości o jednolitość tekstu książki postanowiliśmy więc zapisać wszystkie słowa chińskie występujące w książce w transkrypcji zastosowanej w polskim przekładzie Księgi Przemian Wilhelma. Zapisaliśmy je kursywą, a obok w nawiasie znajduje się to samo słowo chińskie zapisane w transkrypcji pinyin razem z tonem tego słowa. Na przykład: czen (zhen – 4) – piorun lub tuei (dui – 4) – jezioro. Tę samą zasadę zastosowaliśmy w cytatach z polskiego przekładu Księgi Przemian Richarda Wilhelma, zachowaliśmy transkrypcję występującą w tym przekładzie i w nawiasie zamieściliśmy transkrypcję pinyin z tonem chińskiego słowa jako przypis autorski.

W tomie „Magia związków” znajduje się sporo cytatów z Księgi Przemian, niemniej nie omawiamy tam wszystkich heksagramów występujących w Yi Jing, pomimo to uznaliśmy za celowe umieszczenie w części sinologicznej książki nazwy wszystkich heksagramów w transkrypcji pinyin obok transkrypcji stosowanej w polskim przekładzie Księgi Przemian Richarda Wilhelma.

Początkowo rozważaliśmy pomysł umieszczenia w tabelkach sinologicznych polskich nazw heksagramów z bezpośredniego tłumaczenia z chińskiego na polski.

Wnikliwa analiza i porównanie nazw heksagramów z polskiego przekładu Księgi Przemian Richarda Wilhelma z nazwami heksagramów z Księgi Przemian w tłumaczeniu Szczuckiego i z polskimi nazwami heksagramów przetłumaczonymi bezpośrednio z chińskiego skłoniła nas do rezygnacji z tego pomysłu i umieszczenia w tabelkach i tekście książki nazw heksagramów zaczerpniętych z polskiego przekładu Richarda Wilhelma.

Szczególnie problematyczne wydało się nam wprowadzenie polskich nazw heksagramów z bezpośredniego tłumaczenia z chińskiego na język polski. Księga Przemian nie doczekała się jeszcze bezpośredniego przekładu z chińskiego na polski i korzystamy z tłumaczeń z innych języków europejskich. Jak do tej pory, najważniejszym tłumaczeniem pozostaje tłumaczenie z chińskiego na język niemiecki Richarda Wilhelma, chociaż cenne jest również tłumaczenie Konstantynowicza Szczuckiego z chińskiego na rosyjski, przetłumaczone z kolei na polski przez Leona Zawadzkiego.

Każdy heksagram jest opatrzony ideogramem, a ideogram chiński składa się z symbolicznych obrazów. Wydaje się oczywiste, że próba zrozumienia znaczenia poszczególnych ideogramów wiąże się, już na samym wstępie, z pewną interpretacją. Na przykład „radość” ilustruje ideogram, w którym w górze znajduje się symboliczny obraz dzwonu z brązu, a w dole obraz stołeczka lub podnóżka. Znaczenia tego ideogramu nie tłumaczymy jednak jako „dzwon na stołeczku”, a właśnie jako „radość”.

W ideogramach ilustrujących heksagramy w Księdze Przemian znajdujemy symboliczne obrazy dwóch spośród ośmiu żywiołów: nieba, ziemi, gromu, wody, góry, wiatru, ognia, jeziora – i to one określają dynamikę danej sytuacji, którą omawia heksagram.

Nazwy heksagramów odnoszą się więc do dynamicznego zjawiska, które tworzą dwa żywioły obrazujące specyficzną grę między yin i yang, charakterystyczną dla danej sytuacji, a szerszą charakterystykę tego zdarzenia i jego znaczenie w świecie przyrody i ludzi znajdujemy w komentarzach do heksagramów.

Syntetyczne zapisanie znaczenia heksagramu w jego tytule jest więc rzeczą niezwykle skomplikowaną i trudną.

Richard Wilhelm tłumaczył Księgę Przemian przez 23 lata, konsultując nieustannie swój przekład z mistrzem chińskim. Nie mamy wątpliwości, że tłumaczenie Księgi Przemian Wilhelma na język niemiecki było rzetelne i wnikliwe; równie rzetelne jest jej tłumaczenie z niemieckiego na język polski.

Z kolei rosyjska sinologia stoi na najwyższym poziomie i przekład Księgi Przemian Konstantynowicza Szczuckiego przetłumaczony na polski przez Zawadzkiego też jest godny uwagi. Wydaje się jednak, że tytuły heksagramów z polskiego przekładu Księgi Przemian Wilhelma oddają bardzo trafnie ideę heksagramów, a niektóre tytuły heksagramów zaczerpnięte z tłumaczenia Szczuckiego nie zawsze są tak trafne. Na przykład heksagram 33 Tun (Dun – 4) jest zatytułowany w tłumaczeniu ze Szczuckiego „Ucieczka”, a w tłumaczeniu z Wilhelma – „Odwrót”. Według idei zawartych w Księdze Przemian ucieczka jest rzeczą haniebną i nie o niej traktuje powyższy heksagram. Omawiana jest tu sytuacja, w której siły yang wycofują się przed napierającymi siłami yin. W przyrodzie sytuacja taka ma miejsce jesienią, kiedy to rozpoczyna swoją ekspansję yin, siła wilgoci i zimna, a siły światła i ciepła są w okresowym odwrocie, wiemy jednak, że powrócą wiosną. W odniesieniu do świata ludzi sytuacja ta obrazuje zaś człowieka szlachetnego, który wycofuje się przed naporem pospolitych w niedostępne dla nich rejony (w górę), człowiek szlachetny dystansuje się w opisanej sytuacji od pospolitych, czego jednak nie możemy nazwać ucieczką. Heksagram omawia planowy odwrót sił yang z równoczesnym przygotowaniem powrotu. Toteż tytuł tego heksagramu „Odwrót” z Wilhelma wydaje się jak najbardziej trafny, chociaż polski sinolog może uznać, że zaistniała tu nadinterpretacja w tłumaczeniu chińskiego znaku. Z kolei heksagram 9 – Siao–cz’u (Xiao chu – 3, 4) w polskim tłumaczeniu z Wilhelma ma tytuł „Powściągająca siła małego”, a w polskim tłumaczeniu z Księgi Przemian Szczuckiego „Wychowanie małym”. Na dole tego heksagramu znajduje się silne c’ien (qian – 2) – niebo, a w górze sun (sun – 4) – łagodny wiatr, jedna słaba linia yin w tym heksagramie powściąga, obłaskawia i trzyma przejściowo w ryzach pięć linii yang. Heksagram odnosi się do sytuacji, w której ktoś o niewielkiej sile może działać jedynie poprzez łagodną perswazję. Niewielka siła może jednak odnieść sukces poprzez wytrwałe działanie, poprzez konsekwentne podążanie w tym samym kierunku (kropla wody, która drąży skałę). Również w tym przypadku tytuł heksagramu z polskiego przekładu Księgi Przemian Wilhelma wydaje się bardziej adekwatny do treści heksagramu niż tytuł tego samego heksagramu z polskiego tłumaczenia Księgi Przemian Szczuckiego.

Warto w tym miejscu dodać, że w bezpośrednim tłumaczeniu z chińskiego na polski znak chiński ilustrujący heksagram 9 – Siao–cz’u (Xiao chu – 3, 4) można przetłumaczyć jako „wychowanie małych”, a takie tłumaczenie byłoby sprzeczne z ideą całego heksagramu, wskazywałoby bowiem, że silne yang „wychowuje” w tym przypadku słabe yin (pięciu silnych mężczyzn wychowuje jedną słabą kobietę). Ten ostatni przykład utwierdził nas w przekonaniu, że polskie tłumaczenie znaczenia ideogramów, którymi opatrzone są heksagramy, w oderwaniu od wnikliwych studiów sinologicznych nad tekstem Księgi Przemian byłoby działaniem niezbyt szczęśliwym i z tego to powodu cytujemy tytuły heksagramów zaczerpnięte z polskiego przekładu Księgi Przemian Richarda Wilhelma. (A.C.)

Uproszczone zasady wymowy słów chińskich w języku standardowym zapisanym transkrypcją oficjalną pinyin

W języku chińskim nie istnieje opozycja spółgłosek dźwięcznych i bezdźwięcznych (b-p, g-k, d-t), natomiast istnieją spółgłoski bezprzydechowe i przydechowe. Spółgłoski przydechowe wymawiane są jak polskie bezdźwięczne z krótkim dźwiękiem podobnym do polskiego „ch” bezpośrednio po spółgłosce, natomiast bezprzydechowe jak polskie bezdźwięczne.

Wymawiamy:

A – polskie A

B – polskie P

C – polskie Cch

Ch – polskie CZch

D – polskie T

E – polskie E

F – polskie F

G – polskie K

H – polskie H

I – polskie I; po C, Ch, R, S, Sh, Z, Zh – polskie Y

J – polskie Ć

K – polskie Kch

L – polskie L

M – polskie M

N – polskie N

O – polskie O

P – polskie Pch

Q – polskie Ćch

R – polskie Ż na początku sylaby, polskie R na końcu sylaby

S – polskie SZ

Sh – polskie SZ

T – polskie TCH

U – polskie U; po J, Q, X – jak U

U – jak niemieckie U

W – jak angielskie W

X – polskie Ś

Y – polskie J

Z – polskie C

Zh – polskie CZ

Ponadto:

– ng (występuje tylko na końcu sylaby) wymawiamy jak w ang. słowie „song” – piosenka

– ong wymawiamy – ung

– ian wymawiamy – ien

Poniższe tabele ułatwią jednoznaczną identyfikację trygramów, heksagramów oraz uporządkowanie ich numeracji.

TRYGRAMY

Cyfra obok zapisu pinyin oznacza ton, w którym słowo jest wymawiane.

znak chiński

trygramy (linie)

transkrypcja pinyin

transkrypcja wg polskiego tłumaczenia Wilhelma

nazwa wg polskiego tłumaczenia I Cing

(Yi Jing) Wilhelma

obraz

atrybut

rodzina

乾

qian – 2

c’ien

Twórczość

niebo

moc

ojciec

坤

kun – 1

k’un

Biorczość

ziemia

oddanie

matka

震

zhen – 4

czen

Pobudzenie

piorun

poruszenie

pierwszy syn

坎

kan – 3

k’an

Otchłań

woda

niebezpieczeństwo

drugi syn

艮

gen – 4

ken

Trwanie w spokoju

góra

spokój

trzeci syn

巽

xun – 4

sun

Łagodność

wiatr, drzewo

przenikliwość

pierwsza córka

離

li – 2

li

Lgnięcie

ogień

jasność

druga córka

兌

dui – 4

tuei

Pogoda ducha

jezioro

wesołość, radość

trzecia córka