W Serii Amerykańskiej ukażą się m.in.:

Charlie LeDuff Detroit. Sekcja zwłok Ameryki
S. C. Gwynne Imperium księżyca w pełni. Wzlot i upadek Komanczów, najpotężniejszego indiańskiego ludu w historii Ameryki Północnej

Już w księgarniach:

Patti Smith Poniedziałkowe dzieci
Jack Kerouac Allen Ginsberg Listy
Magdalena Rittenhouse Nowy Jork. Od Mannahatty do Ground Zero
Geert Mak Śladami Steinbecka. W poszukiwaniu Ameryki
Johnny Cash Cash. Autobiografia
Allen Ginsberg Listy
Bob Dylan Kroniki. Tom I
William S. Burroughs Jack Kerouac A hipopotamy żywcem się ugotowały

LAWRENCE WRIGHT

DROGA DO WYZWOLENIA

Scjentologia, Hollywood i pułapki wiary

Przełożyła Agnieszka Wilga

Wszelkie powielanie lub wykorzystanie niniejszego pliku elektronicznego inne niż autoryzowane pobranie w zakresie własnego użytku stanowi naruszenie praw autorskich i podlega odpowiedzialności cywilnej oraz karnej.

Tytuł oryginału angielskiego Going Clear. Scientology, Hollywood, and the Prison of Belief

Projekt okładki Agnieszka Pasierska / Pracownia Papierówka

Fotografia na okładce © by Chris Ware / Hulton Archive / Getty Images

Projekt typograficzny Robert Oleś / d2d.pl

Copyright © by Lawrence Wright, 2013

All rights reserved

Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Czarne, 2015

Copyright © for the Polish translation by Agnieszka Wilga, 2015

Redakcja Małgorzata Poździk / d2d.pl

Korekta Magdalena Kędzierska-Zaporowska / d2d.pl i Sandra Trela / / d2d.pl

Skład Zuzanna Szatanik / d2d.pl

Skład wersji elektronicznej Janusz Oleś / d2d.pl

ISBN 978-83-8049-031-4

Moim kolegom
z „New Yorkera”

Wstęp

Pośród wielu nowych religii, które pojawiły się w dwudziestym wieku i przetrwały do początków trzeciego tysiąclecia, scjentologia zajmuje znaczącą pozycję. Sama organizacja nie podaje oficjalnie, ilu ma członków, jednak na podstawie liczby osób zasilających ją finansowo ocenia się, że na całym świecie wyznaje ją osiem milionów ludzi[1]. Jedna z ostatnich reklam Kościoła informuje, że co roku zyskuje on cztery miliony czterysta tysięcy nowych wiernych[2]. A mimo to były rzecznik organizacji twierdzi, że choć sympatycy są usilnie namawiani do wstąpienia do Międzynarodowego Stowarzyszenia Scjentologów (International Association of Scientologists, w skrócie IAS), ma ono zaledwie trzydzieści tysięcy członków[3]. Ich największym skupiskiem (pięć tysięcy osób) jest Los Angeles. Według oficjalnych badań przynależności religijnej Amerykanów, prowadzonych w ramach powszechnego spisu ludności, tylko dwadzieścia pięć tysięcy obywateli USA określa się mianem scjentologów. To mniej niż połowa liczby osób deklarujących się jako rastafarianie.

Choć od kilku dekad liczba członków organizacji stale się zmniejsza, a co jakiś czas wychodzą na jaw kolejne skandale, które mogłyby pogrążyć każde inne wyznanie, Kościół scjentologiczny wciąż ma się dobrze – ponad ćwierć wieku po śmierci swojego chimerycznego założyciela. Przetrwanie zawdzięcza po części potężnym zasobom finansowym – według dobrze poinformowanych byłych członków Kościoła jest to około miliarda dolarów w środkach płynnych[4]. Niewiele spośród największych religii świata może się pochwalić tak wielkimi rezerwami finansowymi. Swoje ogromne zasoby organizacja zawdzięcza intensywnej aktywności jej członków, nieustającemu pozyskiwaniu nowych funduszy oraz wpływom z tytułu praw autorskich do tysięcy książek i artykułów opublikowanych przez L. Rona Hubbarda.

Kościół Scjentologii przyznaje się również do posiadania na całym świecie nieruchomości o łącznej powierzchni ponad miliona metrów kwadratowych[5]. Centralną część tego imperium stanowi Hollywood, gdzie do organizacji należy dwadzieścia sześć posiadłości, wartych w sumie około czterystu milionów dolarów. Najnowszym nabytkiem Kościoła jest przejęte od stacji KCET studio telewizyjne mieszczące się przy Sunset Boulevard, gdzie ma powstać scjentologiczne centrum nadawcze[6]. W Clearwater na Florydzie, w duchowym centrum scjentologów, należy do nich sześćdziesiąt osiem działek, w znacznej części zwolnionych od podatku, o wartości stu sześćdziesięciu ośmiu milionów dolarów. Tylko niektóre z tych działek są jeszcze niezabudowane; na pozostałych wznoszą się bloki mieszkalne, hotele, motele, magazyny, szkoły, biurowce oraz bank[7]. Kościół Scjentologii często nabywa charakterystyczne nieruchomości w pobliżu ważnych punktów, takich jak zdominowany przez branżę muzyczną obszar Music Row w Nashville, prestiżowa dzielnica Dupont Circle w Waszyngtonie czy Times Square w Nowym Jorku. Wedle takiego właśnie klucza dobierane są również inne siedziby Kościoła na całym świecie. Mieszczą się one zazwyczaj we wspaniale odrestaurowanych perłach architektury i urządzane są z wielkim przepychem, nawet jeśli liczba członków danego oddziału organizacji jest znikoma. W rękach scjentologów znajduje się dwustuhektarowy teren w południowej Kalifornii, jak również pływający po Karaibach statek rejsowy Freewinds. Kościół Technologii Duchowej, czyli scjentologiczna instytucja zarządzająca znakami handlowymi i prawami autorskimi do wszelkich materiałów publikowanych przez organizację (w tym potężny zbiór dzieł beletrystycznych Hubbarda) utrzymuje tajne bazy położone w odległych zakątkach co najmniej trzech różnych amerykańskich stanów. Są tam przechowywane dzieła założyciela – w pojemnikach z tytanu złożonych w jaskiniach zdolnych przetrzymać atak nuklearny. W jednym z tych miejsc, na pustkowiu nieopodal miejscowości Trementina w stanie Nowy Meksyk, znajduje się lądowisko dla samolotów, a w tamtejszej pustynnej ziemi wyżłobiono dwa ogromne, zazębiające się koła, mające rzekomo stanowić znak dla przybyszy z kosmosu – lub może dla nowego wcielenia Hubbarda, gdy jego duch postanowi wrócić na Ziemię.

W Kościele Scjentologii istnieją tak naprawdę trzy szczeble. Największą liczbę członków stanowią zwykli ludzie. Wielu z nich po raz pierwszy zetknęło się z tą religią na stacji metra lub w centrum handlowym, gdzie zapewne wzięli udział w bezpłatnym „badaniu poziomu stresu” lub wypełnili test osobowości zwany „Oxford Capacity Test” (niemający żadnego związku z uniwersytetem oksfordzkim). W takich sytuacjach kandydaci na członków organizacji zwykle dowiadują się, że scjentologia umożliwi im rozwiązanie zdiagnozowanych właśnie problemów, po czym zostają skierowani do pobliskiego kościoła lub placówki misyjnej na kurs, czy też terapię, zwaną przez scjentologów „audytowaniem”. Większość świeżo upieczonych członków Kościoła zatrzymuje się na tym etapie, niektórzy jednak od niego rozpoczynają długą i ogromnie kosztowną wspinaczkę po kolejnych stopniach duchowego wtajemniczenia.

Otoczkę tajemniczości scjentologia zawdzięcza przede wszystkim drugiemu szczeblowi wyznawców – tak naprawdę niewielkiej liczbie hollywoodzkich gwiazd i innych celebrytów. W ramach promowania koncepcji, wedle której organizacja ta stanowi wyjątkowy azyl dla filmowych bożyszcz spragnionych duchowego rozwoju, a zarazem swego rodzaju kuźnię gwiazd, Kościół prowadzi tak zwane Celebrity Centres w Hollywood i innych miejscach istotnych dla przemysłu rozrywkowego. W kursie prowadzonym w takiej placówce może wziąć udział każdy członek organizacji – dla wielu szeregowych scjentologów wizja uczestnictwa w zajęciach ramię w ramię ze znanymi aktorami czy muzykami stanowi wielką pokusę. W praktyce jednak prawdziwi celebryci mają osobne wejścia i sale spotkań, więc mało komu udaje się o nich otrzeć – z wyjątkiem szczególnie hojnych ofiarodawców, którym przyznaje się równie wysoki status. Trudno stwierdzić, jak wielu celebrytów tak naprawdę przynależy do Kościoła, nie tylko dlatego że definicja takiej osoby nie jest precyzyjna, ale też ze względu na niechęć niektórych sław do informowania o swoim uczestnictwie w kursach czy odbywanych sesjach audytowania.

Zwyczajny scjentolog nie musi rzucać się w oczy. Jego otoczenie może nie mieć pojęcia o jego przynależności religijnej. Osoby opuszczające organizację rzadko robią to z wielkim hukiem – raczej usuwają się w bok, a społeczność Kościoła zamyka dla nich swe kręgi (choć prawdopodobnie do końca życia będą nękani telefonami i listami). Sławni członkowie są jednak bez ustanku namawiani do składania podpisów pod rozmaitymi petycjami, pokazywania się na wszelkich warsztatach i uroczystościach lub pozowania do zdjęć z napisem „Jestem scjentologiem”. Dzięki popularności tych gwiazd wpływy Kościoła wydają się olbrzymie. Celebrytów angażuje się do promowania pewnych koncepcji społecznych organizacji, na przykład do ataków na psychiatrię i branżę farmaceutyczną, lub też do rozpowszechniania kontrowersyjnych teorii Hubbarda na temat edukacji czy leczenia odwykowego. Ich nazwiska zostają trwale skojarzone z hasłami scjentologicznymi, przez co trudno jest im porzucić organizację, nawet jeśli są nią rozczarowani.

Żaden z tych dwóch szczebli nie mógłby istnieć bez trzeciego poziomu wtajemniczenia – duchowieństwa, zwanego Sea Organization (w żargonie scjentologicznym Sea Org), w nawiązaniu do prywatnej floty dowodzonej przez Hubbarda w czasie, gdy przez niemal dekadę kierował Kościołem, pływając po morzach i oceanach. Przy różnych okazjach Kościół podaje, że na całym świecie Sea Org liczy sobie pięć, sześć, czy nawet dziesięć tysięcy członków[8]. Byli członkowie scjentologicznego duchowieństwa szacują jednak, że należy do niego od trzech do pięciu tysięcy osób, z których większość rezyduje w Clearwater na Florydzie oraz w Los Angeles[9]. Wielu z nich wstąpiło do Sea Org już w dzieciństwie. Dla dobra organizacji poświęcili swoją edukację, a wskutek służby Kościołowi mocno zubożeli. W ramach symbolicznego gestu mającego podkreślić ich bezgraniczne oddanie szerzeniu idei Hubbarda podpisali kontrakty na miliard lat służby – co w przekonaniu scjentologów (wierzących, że wszechświat istnieje od biliarda lat) stanowi zaledwie mgnienie oka.

Kościół Scjentologii kwestionuje świadectwa wielu osób, z którymi rozmawiałem w trakcie pracy nad tą książką – zwłaszcza byłych członków Sea Org, którzy po opuszczeniu organizacji są nazywani „odstępcami” lub „uciekinierami”. Nie ulega wątpliwości, że pewna część tych osób rzeczywiście nie uznaje już nauk Hubbarda; wiele z nich wciąż jednak uważa się za gorliwych scjentologów i twierdzi, że to sam Kościół odstąpił od wzorców propagowanych przez założyciela. Do tej grupy należą między innymi ludzie zajmujący niegdyś czołowe pozycje w hierarchii organizacji.

Scjentologia bez wątpienia należy do religii owianych na całym świecie bardzo złą sławą – przyczyniły się do tego zarówno dziwaczna kosmologia, jak i mściwość Kościoła wobec krytyków i odstępców, a także krzywdy wyrządzone całym rodzinom wskutek polityki „zrywania więzi”, czyli przymusowej separacji członków Kościoła od osób stojących na drodze do ich upragnionego duchowego rozwoju. Obowiązująca w USA konstytucyjna gwarancja swobody wyznania chroni organizację przed postawieniem jej zarzutów za działania, które w innych okolicznościach można by uznać za poważne naruszenie prawa zabraniającego handlu ludźmi i regulującego stosunki pracy. Wiele z tych praktyk jest dobrze znanych opinii publicznej.

Wciąż nie brakuje jednak osób na tyle zaintrygowanych scjentologią, żeby wstąpić do grona jej wyznawców – choć nie jest ich tak wiele, jak podaje sama organizacja. Do lóż dla VIP-ów trafiają kolejni celebryci, a młodzi ludzie decydują się poświęcić miliard lat swojego życia służbie instytucji, która zobowiązuje się wyciskać z nich siódme poty za praktycznie zerowe wynagrodzenie. Najwyraźniej religia ta musi mieć jakiś szczególny urok, który przeważa nad dość powszechnym przekonaniem, że jest to sekta wyłudzająca pieniądze.

Znaczną część swojej pracy zawodowej poświęciłem badaniu wpływu przekonań religijnych na życie człowieka. W historii ludzkości miały one dla jednostek i całych społeczności dużo większe znaczenie niż polityka, którą zajmuje się tak liczne grono dziennikarzy. Do napisania tej książki skłoniły mnie częste pytania na temat scjentologii: Na czym polega szczególny urok tej religii? Co z niej czerpią jej wyznawcy? Jak to możliwe, że ludzie uważani za osoby racjonalne przyjmują przekonania, które dla innych są całkowicie niepojęte? Dlaczego osoby o znanych nazwiskach chcą być kojarzone z organizacją, która prawdopodobnie może tylko zaszkodzić ich wizerunkowi? Te pytania nie dotyczą wyłącznie scjentologii, ale towarzyszą większości rozmów na jej temat. W niniejszej książce próbuję znaleźć na nie odpowiedzi, z nadzieją, że w toku poszukiwań uda mi się również zgłębić zagadnienie, które można nazwać procesem przyjmowania wiary. Bardzo niewielu scjentologów doświadczyło nawrócenia – nagłego, radykalnego zwrotu w życiu. Znacznie częściej jest to stopniowe otwieranie się na poglądy, które początkowo mogły się wydawać absurdalne i nie do przyjęcia. Towarzyszy mu równie płynne wyzbywanie się własnej woli przez ludzi, którym obiecano wielką moc i władzę. Na tym przykładzie można przeanalizować siłę napędową wszystkich znaczących ruchów społecznych – zarówno tych konstruktywnych, jak i niszczących.

Lawrence Wright

Austin, Teksas

CZĘŚĆ I

Scjentologia

1

Nawrócony

London w stanie Ontario to zwykłe miasto przemysłowe leżące w połowie drogi między Toronto i Detroit. Niegdyś słynęło z produkcji piwa i cygar. W hołdzie dla angielskiej stolicy, od której wzięło swoją nazwę, jest tutaj Covent Garden, ulica Picadilly, a nawet rzeka Thames, w której rozwidleniu znajduje się skromne, niezbyt zamożne centrum. Miasto jest położone w kotlinie, przez co słynie z uciążliwej pogody. Lata są wyjątkowo gorące, a zimy srogie i mroźne. Przyjemniej jest wiosną i jesienią, te pory roku są jednak dość ulotne. Najbardziej znanym dzieckiem tego miasta jest muzyk Guy Lombardo – powstało tu nawet upamiętniające go muzeum, które jednak w końcu zamknięto z powodu braku zwiedzających. Krótko mówiąc, nie ma tu najlepszych warunków dla artysty poszukującego tożsamości.

W roku 1975 Paul Haggis miał dwadzieścia jeden lat. Zmierzał właśnie do sklepu z płytami w centrum miasta, gdy na rogu ulic Dundas i Waterloo napotkał elokwentnego długowłosego chłopaka o przenikliwym spojrzeniu. W jego zachowaniu wyczuwało się specyficzną mieszankę entuzjazmu i stanowczości. Nazywał się Jim Logan. Wcisnął Paulowi jakąś książkę.

– Masz umysł, a to jest instrukcja użytkownika – powiedział, a zaraz potem rzucił jeszcze: – Należą się dwa dolary[10].

Było to dzieło L. Rona Hubbarda zatytułowane Dianetyka. Współczesna nauka o zdrowiu umysłowym, wydane w roku 1950. W chwili gdy książka trafiła w ręce Paula Haggisa, na świecie sprzedano już ponad dwa miliony jej egzemplarzy. Paul zajrzał do środka i zobaczył na jednej ze stron pieczątkę z napisem „Kościół Scjentologii”.

– Zabierz mnie tam – powiedział.

W całej prowincji Ontario mieszkała wówczas zaledwie garstka scjentologów. Tak się jednak złożyło, że Paul Haggis parę miesięcy wcześniej już co nieco usłyszał o tej organizacji – od znajomego, który opisywał ją jako rodzaj sekty. Paul zainteresował się tematem na tyle, że rozważał nawet nakręcenie filmu dokumentalnego o tej organizacji. Kiedy jednak trafił do głównej siedziby scjentologów w swoim mieście, nie skojarzyła mu się ona z jakąkolwiek sektą – zobaczył dwóch młodych facetów siedzących w ciasnym biurze nad tanią sieciówką Woolworth’s.

Paul Haggis był ateistą i z wielką ostrożnością podchodził do wszelkich zakusów mających na celu wciągnięcie go w jakikolwiek sformalizowany system wierzeń. W odpowiedzi na wykazywany przez niego sceptycyzm Jim Logan pokazał mu następujący fragment pism Hubbarda: „Prawdą jest to, co jest prawdą dla ciebie. Nikt nie ma prawa narzucać informacji lub zmuszać cię do wierzenia w to czy tamto. Jeśli coś nie jest prawdą dla ciebie, nie jest prawdą. Przemyśl wszystko sam, przyjmij to, co uważasz za prawdziwe, i odrzuć resztę. Nikt nie jest bardziej nieszczęśliwy od człowieka, który usiłuje żyć w chaosie kłamstw”[11]. Słowa te trafiły Paulowi do przekonania.

Paul Haggis nie zdawał sobie z tego sprawy, ale przeszedł klasyczną czteroetapową „procedurę upowszechniania”, której osoby rekrutujące uczą się na specjalnych szkoleniach i muszą ściśle przestrzegać. Pierwszym krokiem jest nawiązanie kontaktu, co nastąpiło, gdy Jim Haggis zaczepił Paula na ulicy. Następny krok to przełamanie niechęci, jaką jednostka może odczuwać wobec scjentologii. Kiedy to zostanie już załatwione, przychodzi kolej na „znalezienie ruiny” [12], czyli identyfikację problemu najbardziej doskwierającego rekrutowanej osobie. W przypadku Paula był to akurat dość burzliwy romans. Czwartym krokiem jest przekonanie kandydata, że scjentologia pomoże mu zapanować nad tym problemem. Jak pisze Hubbard, „gdy dana osoba zda sobie sprawę, czym jest jej wewnętrzna ruina, należy jej uświadomić, że scjentologia dysponuje narzędziami, które pozwolą jej zapanować nad tą sytuacją. W ramach tego kroku należy w odpowiednim momencie […] pokierować kandydata tak, aby mógł jak najlepiej zapanować nad tym, nad czym musi zyskać kontrolę”[13]. Wtedy właśnie osoba rekrutowana oficjalnie staje się scjentologiem.

Paul na każdym z tych etapów reagował w sposób niemal idealny. Następnie razem ze swoją dziewczyną odbył specjalny kurs, a wkrótce potem każde z nich otrzymało tytuł Hubbard Qualified Scientologist [Wyszkolony Scjentolog Hubbarda], który stanowi jeden z pierwszych poziomów drogi nazywanej przez organizację „mostem ku całkowitej wolności”.

Paul Haggis urodził się w 1953 roku. Był najstarszy z trojga rodzeństwa. Jego ojciec Ted prowadził firmę zajmującą się budową dróg – kładzeniem asfaltu i chodników, a także układaniem krawężników oraz płyt do studzienek ściekowych. Przedsiębiorstwo nosiło nazwę Global, jako że obsługiwało zarówno London, jak i Paris, miasteczko odległe o jakieś osiemdziesiąt kilometrów na wschód, również należące do prowincji Ontario. Na początku rodzina zajmowała mały domek w protestanckiej dzielnicy miasta – oni sami należeli jednak do niewielkiego grona katolików, co sporadycznie prowadziło do rozmaitych scysji, w tym do bójki na szkolnym boisku, z której Paul wyszedł ze złamanym nosem. Choć tak naprawdę nie uważał się za osobę religijną, czuł, że należy do mniejszości – jego matka Mary upierała się jednak, żeby co niedziela posyłać syna wraz z dwiema młodszymi siostrami (Kathy i Jo) na mszę. Pewnego dnia matka zobaczyła księdza za kierownicą drogiego samochodu. „Bóg chce, żebym jeździł cadillakiem” – wyjaśnił duchowny. „W takim razie Bóg nie chce, żebyśmy pozostali w księdza Kościele” – odparowała mu Mary. Paul podziwiał zdecydowanie matki, wiedział bowiem, jak wielkie znaczenie ma dla niej religia. Po tym zdarzeniu rodzina Haggisów przestała chodzić na mszę, ale dzieci nadal uczyły się w katolickich szkołach.

Firma Teda rozwijała się tak dobrze, że w niedługim czasie mógł sobie pozwolić na zakup znacznie większego domu położonego na siedmiohektarowej działce na wzgórzu za miastem. W stajni stała para koni, w garażu – chrysler kombi, a przed domem – ogromne maszyny budowlane, niczym pasące się dinozaury. Paul sporo czasu spędzał sam. Często zdarzało mu się przejść ponad kilometr do przystanku szkolnego autobusu i po drodze nikogo nie spotkać. Do jego obowiązków należało sprzątanie stajni i wybiegu dla psów (Ted hodował spaniele wystawiane w konkursach terenowych). W domu Paul lubił skupiać na sobie uwagę, sporo też jednak psocił i łobuzował. „Był oczkiem w głowie matki, ale już w wieku pięciu lat dostał porządne lanie” – wspomina Ted.

Gdy Paul miał jakieś trzynaście lat, zabrano go na pożegnanie z umierającym dziadkiem, który swego czasu z powodu jakiegoś tajemniczego skandalu musiał uciekać z Anglii, a później pracował jako woźny w kręgielni. Starszy pan chyba dostrzegł u Paula podobne do swoich niebezpieczne skłonności, na łożu śmierci powiedział mu bowiem: „Zmarnowałem życie. Nie zmarnuj swojego”.

W szkole średniej Paul zaczął pakować się w kłopoty. Troskliwi rodzice wysłali go do Ridley College, szkoły z internatem mieszczącej się w St. Catharines w prowincji Ontario, niedaleko wodospadu Niagara. Musiał tam wstąpić do oddziału kadetów Kanadyjskich Sił Zbrojnych. Nienawidził maszerowania i wykonywania wszelkich czynności na komendę, szybko więc zaczął opuszczać zajęcia z musztry. Siedział w tym czasie w swoim pokoju i czytał „Ramparts” – radykalne pismo relacjonujące przewroty społeczne dokonujące się wówczas w Stanach Zjednoczonych, gdzie Paul usilnie pragnął się znaleźć. Wciąż był karany za nieprzestrzeganie regulaminu, aż w końcu nauczył się otwierać zamki, dzięki czemu mógł się zakradać do gabinetu prefekta i wymazywać swoje przewinienia z dokumentacji. W tym okresie bujnie rozwinął się jego talent do działań wywrotowych.

Po roku rodzice przenieśli go na północ prowincji Ontario, do bardziej nowoczesnej szkoły dla chłopców Muskoka Lakes College. Miała ona tak swobodny regulamin, że Paul właściwie nie miał się przeciw czemu buntować. Wbrew nazwie, była to raczej szkoła średnia przygotowująca do podjęcia studiów wyższych. Uczniów zachęcano, żeby uczyli się tego, na co mają ochotę. Paul znalazł tam mentora w osobie Maxa Allena – nauczyciela plastyki, homoseksualisty o radykalnych poglądach politycznych. Był on producentem popularnej audycji radiowej „As It Happens”, w której przeprowadzano wywiady telefoniczne z różnymi ważnymi postaciami. W roku 1973, gdy w Waszyngtonie trwały przesłuchania komisji senackiej w związku z aferą Watergate, Paul siedział obok Maxa Allena w jego kabinie w radiu CBC i przyglądał się, jak jego mentor redaguje zeznania Johna Deana – człowieka uwikłanego w tę aferę – żeby je puścić w eter. Jakiś czas później Max Allen otworzył w Toronto kino studyjne, w którym organizował projekcje filmów zakazanych przez drakońską cenzurę obowiązującą w prowincji Ontario. Paul zgłosił się na ochotnika do pracy w kasie. Pośród wyświetlanych filmów znajdowały się Diabły Kena Russella oraz Ostatnie tango w Paryżu Bernardo Bertolucciego. Ted Haggis był przekonany, że jego syn pracuje w kinie pokazującym pornosy, twierdzi jednak, że przymykał na to oko.

Paul opuścił szkołę po tym, jak został przyłapany na podrabianiu czeku. Przez krótki czas uczęszczał do szkoły plastycznej, chodził też na zajęcia filmowe, ale w końcu porzucił jedno i drugie. Zaczął pracować w pełnym wymiarze godzin w firmie budowlanej ojca, ale jego życiowe perspektywy wyglądały coraz gorzej. W latach siedemdziesiątych London zyskał przydomek „Speed City”, bo jak grzyby po deszczu wyrastały kolejne laboratoria produkujące metamfetaminę na potrzeby rozkwitającego półświatka[14]. Z dostępem do twardych narkotyków nie było większego problemu. Dwóch przyjaciół Paula zmarło wskutek przedawkowania, jemu samemu zaś kilkakrotnie przystawiano pistolet do twarzy. Jak sam przyznaje, „byłem niedobrym dzieciakiem. Nikogo wprawdzie nie zabiłem, nie znaczy to jednak, że nie próbowałem”.

Paul pełnił również funkcję inspicjenta w niewielkim teatrze, który jego ojciec założył w opuszczonym kościele, ponieważ jego córki marzyły o karierze aktorskiej. W sobotnie wieczory Paul zdejmował dekoracje do wystawianego akurat spektaklu i instalował nad sceną ekran kinowy. W ten sposób zapoznawał się – wraz z niewielkim gronem miejscowych kinomaniaków – z dziełami Bergmana, Hitchcocka i francuskiej Nowej Fali. Tak mocno podziałało na niego Powiększenie Antonioniego, że w roku 1974 postanowił wzorem bohatera filmu zostać fotografem mody w Anglii. Tę nową przygodę zakończył po niecałym roku, gdy jednak wrócił w rodzinne strony, nie rozstawał się z aparatem marki Leica.

Po powrocie do domu zakochał się w niejakiej Diane Gettas, która uczyła się w szkole pielęgniarskiej. Zamieszkali razem w małym mieszkanku pełnym filmoznawczych książek Paula. Uważał się w tym okresie za „samotnika, artystę i obrazoburcę”. Miał zbyt słabe wyniki, żeby iść na studia. Nie widział przed sobą żadnych perspektyw. Był gotów zmienić swoje życie, ale nie wiedział, jak miałby tego dokonać.

W takim właśnie stanie ducha wstąpił do Kościoła Scjentologii.

Jak każdy scjentolog zaraz po wstąpieniu do organizacji zaczął zgłębiać zakamarki myśli L. Rona Hubbarda. Czytał o jego pełnym przygód życiu: włóczęgach po świecie, niebezpiecznych wyprawach i o tym, jak sam się wyleczył z poważnych obrażeń wojennych z wykorzystaniem technik, które stały się później podstawą dianetyki. Nie był prorokiem jak Mahomet ani Bogiem jak Chrystus. Nie nawiedził go anioł niosący płytki z wyrytym tekstem objawienia, jak w przypadku Josepha Smitha, założyciela ruchu mormonów. Według scjentologów Hubbard odkrył prawdy egzystencjalne składające się na ich doktrynę w toku rozległych badań – co ma przesądzać o „naukowości” całego systemu. Te pozory racjonalizmu trafiły do przekonania Paulowi, który dawno już porzucił religię, w której został wychowany, ale wciąż jeszcze poszukiwał sposobu na wyrażenie swoich ideałów. Spodobało mu się, że scjentologia nie wymaga wiary w żadnego boga. Niemniej jednak nad całym systemem wiary stale unosiła się sugestywna postać Hubbarda. Choć nie czczono go w sposób dosłowny, to jego wizerunek i nazwisko były w organizacji wszechobecne, przez co zdawał się absolutnym władcą swojego niewielkiego królestwa.

W Kościele istniało jak gdyby dwóch różnych Hubbardów – z jednej strony niemal boski autorytet, którego każde słowo traktowane jest niczym świętość, z drugiej zaś dobroduszny wujaszek nagrany na filmach szkoleniowych, sprawiający wrażenie osoby zdystansowanej do siebie i autoironicznej. Paul do pewnego stopnia sam utożsamiał się z tymi cechami, przez co łatwiej mu było zaufać temu człowiekowi, którego uznał za swojego duchowego przewodnika. Czuł się jednak nieco osamotniony, dostrzegając całkowity brak dystansu wobec własnych przekonań u innych scjentologów. Ich niezdolność do śmiania się z samych siebie stała w jaskrawej sprzeczności z charakterem samego Hubbarda, który nie wydawał się zarozumiały lub szczególnie pobożny – przypominał raczej żwawego i dowcipnego bohatera filmu klasy B, który niejedno już w życiu widział i jakoś zdołał rozgryźć, o co w tym wszystkim chodzi. W chwilach wątpliwości co do przyjętej doktryny Paul rozmyślał o obejrzanych w ramach indoktrynacji filmach szkoleniowych z wykładami Hubbarda z lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, zapisanych na taśmie szesnastomilimetrowej. Założyciel organizacji wciąż się śmiał pod nosem z jakiegoś nieoczekiwanego spostrzeżenia, które nagle przyszło mu do głowy. A jednocześnie jakby puszczał oko do widzów, sugerując, że nie należy brać go specjalnie poważnie. Wystarczyło, że otworzył usta, a natychmiast wylewał się z nich rwący strumień nowatorskich myśli, z których każda starała się wyprzedzić pozostałe w wyścigu do ludzkiej świadomości. Koncepcje te bywały dość trywialne i chaotyczne, pełno w nich było niejasnych, uczonych odniesień, a całość przepełniało poczucie głębokiego sensu i wyjątkowości. W jednej z charakterystycznych dygresji Hubbard tłumaczy:

Pewnego dnia pojawiasz się i mówisz: „Jestem seneszalem”. I oto mamy rycerza o dwudziestocentymetrowych ostrogach, który – bam! – staje przed nami i mówi: „Mam otworzyć wrota tego zamku. Usiłuję to zrobić od dłuższego już czasu, a jestem przecież zaufanym sługą”. […] Upiera się, że jest seneszalem, nikt jednak nie chce mu nic zapłacić i tak dalej. […] Zanim został seneszalem, był kimś. Teraz, jako seneszal, stał się nikim – aż w końcu wyszedł na drogę, wyjął miseczkę na jałmużnę i zaczął prosić ludzi o rybę z frytkami, sami wiecie. […] I teraz mówi: „Jestem kimś, jestem żebrakiem” – w końcu to też coś. Potem jednak pojawia się nowojorska policja czy ktoś taki i mówią mu – trochę mi się poplątały epoki, ale mówią do niego tak: „Czy zdaje pan sobie sprawę, że nie może żebrać na drodze publicznej, jeśli nie posiada zezwolenia numer 603-F?”. […] Facet umiera więc z głodu i pada na ziemię. […] Teraz jest kimś, jest trupem, ale nie umarł, jest tylko trupem. […] Łapiecie, o co tu chodzi? Facet przechodzi cykl, w którym raz jest nikim, a raz kimś, raz nikim, raz kimś, raz nikim, raz kimś, raz nikim, a ta spirala wcale nie zanika. Niektórym ludziom udaje się osiągnąć punkt, w którym są szczęśliwi. Znacie historię o szczęśliwym człowieku, który nie miał koszuli? Nie będę jej opowiadał[15].

Kiedy ta przydługa i dość mętna przypowieść zaczyna całkowicie tracić pozory jakiegokolwiek sensu, Hubbard dochodzi do sedna swojego wywodu i ogłasza, że byt nie jest określony przez czyjeś zajęcie, ani nawet przez ciało zajmowane przez niego w danej chwili. Jedną z głównych tez scjentologii jest przekonanie, że byt jest wieczny – Hubbard nazywa go „thetanem”: „Innymi słowy, ten koleś był kimś, dopóki nie zaczął utożsamiać swojego bytu z konkretnym wcieleniem. […] Żaden z tych bytów nie jest osobą. Każda osoba to thetan”.

– Miał niesamowitą pogodę ducha – wspomina Paul Haggis. – Przez pozory powagi przebijało niezwykłe poczucie humoru i głęboka samoświadomość, jakby mówił: „Tak, dobrze wiem, że być może mam nierówno pod sufitem, ale możliwe też, że naprawdę coś odkryłem”.

Przesadna gorliwość cechująca tak wielu członków organizacji bierze się z przekonania, że stanowią oni prawdziwą awangardę w walce o ocalenie ludzkości. „Cywilizacja bez chorób psychicznych, bez przestępców i bez wojen, gdzie osobom zdolnym naprawdę się powodzi, ludzie uczciwi mają swoje prawa, a Człowiek może wznieść się na wyżyny swojego istnienia – oto cele scjentologii” – pisze Hubbard[16]. Tak oszałamiająco sformułowane założenia przyciągały do Kościoła młodych idealistów pokroju Paula Haggisa.

Aby sprostać tym wzniosłym celom, Hubbard opracował „technologię” mającą umożliwić osiągnięcie duchowego wyzwolenia oraz odkrycie swego nieśmiertelnego ja. Jeden z tekstów wydanych przez Kościół głosi, że „scjentologia działa w stu procentach przypadków, o ile zostanie właściwie zastosowana przez osobę szczerze pragnącą poprawić swoje życie”[17]. Tego rodzaju gwarancja opiera się na przekonaniu, że na drodze wnikliwych badań Hubbardowi udało się osiągnąć doskonałe zrozumienie natury ludzkiej. Nie wolno więc schodzić z wyznaczonej przez niego ścieżki ani kwestionować jego metod. Scjentologia jest precyzyjna i całkowicie pewna. Prowadzi adepta krok po kroku w stronę jasności i mocy, dzięki czemu może on odkryć swoje prawdziwe „ja” – choć, paradoksalnie, będzie ono zapewne przypominać samego Hubbarda. Scjentologia jest bowiem czymś w rodzaju mapy jego umysłu. Chyba żadna inna osoba w historii nie przeprowadziła tak obszernych badań na samym sobie i nie opisała z tak wielką precyzją i wszelkimi szczegółami mechanizmów rządzących własnym umysłem. Metoda wypracowana przez Hubbarda tworzyła mapę prowadzącą do odkrycia jego doskonałego „ja”. Wszelkie zwyczaje Hubbarda, jego wyobraźnia, zamiary i marzenia – innymi słowy, cały jego charakter – stały się zarówno podstawą, jak i celem scjentologii.

W głębi duszy Paul niespecjalnie cenił Hubbarda jako pisarza. Nie zdołał na przykład przebrnąć przez jego Dianetykę. Przeczytał jakieś trzydzieści stron, po czym dał sobie spokój. Jednak zdecydowana większość materiałów omawianych na kursach scjentologicznych dawała mu poczucie satysfakcji. W roku 1976 wybrał się do Los Angeles, czyli centrum scjentologicznego świata, gdzie zameldował się w starym hotelu Château Élysée na Franklin Avenue. Nocowali tu niegdyś Clark Gable i Katharine Hepburn, jak również wiele innych gwiazd, kiedy jednak zjawił się tu Haggis, miejsce to (które zmieniło nazwę na Manor Hotel[18]) okazało się nieco zaniedbanym pensjonatem dla członków Kościoła Scjentologii. Dostał tam pokój z kuchnią, mógł więc spokojnie pisać.

W Stanach Zjednoczonych było wówczas około trzydziestu tysięcy scjentologów. Większość z nich stanowili biali przedstawiciele miejskiej klasy średniej, przeważnie dwudziestokilkuletni, często zaś – szczególnie w Los Angeles – byli to artyści zajmujący się sztukami wizualnymi lub scenicznymi[19]. Innymi słowy, pod wieloma względami przypominali Paula Haggisa, który z miejsca stał się częścią większej społeczności w mieście, gdzie wiele osób doświadcza skrajnego osamotnienia. Po raz pierwszy w życiu Paul miał poczucie szczególnej więzi i braterstwa z ludźmi, z którymi wiele go łączyło; nazywał ich „ateistami szukającymi czegoś, w co mogliby uwierzyć, wędrowcami szukającymi odpowiedniej dla siebie wspólnoty”.

W roku 1977 Paul wrócił do Kanady, gdzie dalej pracował u ojca. Ted dostrzegł, że jego syn boryka się z problemami, i spytał, co zamierza dalej robić ze swoim życiem. Paul odpowiedział, że chciałby zostać pisarzem. „No cóż, są tylko dwa miejsca, gdzie można się tym zająć: Nowy Jork i Los Angeles – odpowiedział mu ojciec. – Wybierz jedno z nich, a ja przez rok będę ci płacił pensję”. Paul wybrał Los Angeles, ponieważ tam biło serce filmowego świata. Niedługo po tej rozmowie z ojcem ożenił się z Diane Gettas, a dwa miesiące później załadowali po dach jego brązowego chevroleta camaro i pojechali do Los Angeles, gdzie razem z bratem Diane Greggiem i jeszcze trójką innych ludzi wynajęli mieszkanie. Paul dostał pracę przy transporcie mebli. W weekendy robił fotografie do ksiąg pamiątkowych, a nocami pisał na używanym stole kreślarskim scenariusze, na które nie miał na razie zamówień. W następnym roku Diane urodziła ich pierwsze dziecko Alissę.

W połowie lat siedemdziesiątych, gdy Paul Haggis przybył do Los Angeles, scjentologia uchodziła za coś szalonego i zabawnego – luzacką, modną religię szczególnie odpowiadającą potrzebom wszelkiej maści artystów. W tej dekadzie kontrkultura wciąż miała się znakomicie, a scjentologia wprawdzie stanowiła jej część, ale też się z niej wyodrębniała. Mówiło się: „Próbowałeś już narkotyków? To pora na scjentologię”[20]. I rzeczywiście, wiele osób, które pociągała ta religia, brało wcześniej środki halucynogenne, podchodziło więc z otwartością do koncepcji alternatywnej rzeczywistości. Nowi członkowie Kościoła mieli poczucie nieograniczonych możliwości: spodziewali się osiągnięcia wielkiej mocy mistycznej, doświadczenia eksterioryzacji i odkrycia podstawowych tajemnic wszechświata.

Paul zaprzyjaźnił się z innymi scjentologami, którzy również pragnęli zrobić karierę w Hollywood. Jednym z nich był Skip Press, pisarz i muzyk zatrudniony przez Celebrity Centre, które dla członków Kościoła stanowiło najlepszy punkt startowy do zaczepienia się w branży rozrywkowej. Podobnie jak wielu świeżo upieczonych wyznawców Press żywił przekonanie, że dzięki scjentologii posiadł nadludzką moc; wierzył na przykład, że jeśli tylko wprowadzi swój umysł w odpowiedni stan, potrafi zmienić światła uliczne na zielone[21]. Wraz z Paulem utworzyli nieformalną grupę wsparcia dla siebie i innych początkujących pisarzy. Spotykali się w popularnej wśród scjentologów knajpce Two Dollar Bill’s, która znajdowała się naprzeciwko Celebrity Centre, i tam poddawali swoje prace krytycznej analizie i rozprawiali o tym, jak się przebić ze swoją twórczością do świata.

Ten nieformalny klub pisarzy w końcu przyciągnął uwagę Yvonne Gillham – charyzmatycznej założycielki Celebrity Centre. Ta ciepła, żywiołowa kobieta (która wcześniej pracowała jako dyrektorka przedszkola) miała wszelkie predyspozycje, by zostać osobą skupiającą wokół siebie artystów i liderów opinii, którzy według koncepcji Hubbarda mieli być twarzą jego Kościoła. Yvonne Gillham organizowała przyjęcia, wieczory poezji, warsztaty i imprezy taneczne, na których często grywał Chick Corea, jak również inni muzycy związani z organizacją. Udało jej się przekonać Paula i jego grupę, żeby przenieśli swoje spotkania do Celebrity Centre, i w ten sposób wciągnęła ich w sieć swoich działań.

Po jakimś czasie Paul wraz z jednym z kolegów z klubu pisarzy otrzymali pracę polegającą na pisaniu scenariuszy kreskówek dla studia Ruby-Spears Productions – najpierw była to krótka seria zatytułowana Dingbat and the Creeps, potem zaś popularniejszy Heathcliff. Następnie Paul dostał pracę przy kreskówkach Richie Rich i Scooby-Doo dla studia Hanna-Barbera. Kupił używaną elektryczną maszynę do pisania firmy IBM, a jego kariera pomału zaczęła się rozkręcać.

Pewnego dnia, gdy Paul i Skip Press rozmawiali w Celebrity Centre, podszedł do nich zamożny producent truskawek z Vancouver i przedstawił im swój pomysł, żeby nakręcić film o życiu L. Rona Hubbarda. Zaproponował, że zapłaci piętnaście tysięcy dolarów za napisanie scenariusza. Skip Press odmówił, ale Paul przyjął oferowane pieniądze. Wspomina, że miał nadzieję zainteresować truskawkowego magnata swoim scenariuszem horroru. Nie udało mu się wywiązać z umowy i w końcu oddał zleceniodawcy całą otrzymaną od niego sumę, ale zdaniem Pressa wtedy właśnie Paul złapał wiatr w żagle. „Te pieniądze pozwoliły mu bywać tu i tam, dzięki czemu rozwijał swoje zawodowe możliwości. Zanim się obejrzałem, miał już własnego agenta”. Kontakty zdobyte dzięki scjentologii zaczynały przynosić konkretne plony.

Sporo czasu i pieniędzy pochłonęło Paulowi uczestnictwo w kursach dla zaawansowanych oraz poddawanie się audytowaniu – co w scjentologii jest czymś w rodzaju psychoterapii, prowadzonej z użyciem elektropsychometru, zwanego w skrócie e-metrem. Urządzenie to mierzy reakcję elektryczną skóry powstającą podczas udzielania przez daną osobę odpowiedzi na pytania zadawane przez audytora[22]. Hubbard porównywał jego działanie do wykrywacza kłamstw. Ta zaawansowana technologicznie metoda ma umacniać twierdzenie, jakoby scjentologia stanowiła naukową drogę duchowego rozwoju. „Człowiek po raz pierwszy zyskuje dzięki temu wgląd w to, co się dzieje w głowach i sercach innych ludzi”[23] – twierdził Hubbard. Dodawał też, że po każdej godzinie audytowania ludzki iloraz inteligencji wzrasta o jeden punkt. „Naszym najbardziej spektakularnym wyczynem było podniesienie jednemu chłopakowi IQ z 83 do 212” – przechwalał się na łamach „Saturday Evening Post”[24].

Audytowanie ma polegać na lokalizacji i usuwaniu powstałych w umyśle „blokad”, uniemożliwiających swobodny przepływ energii. Ludzkie myśli i fantazje są bowiem według scjentologii czymś materialnym – mają wagę oraz cechy ciała stałego. Potrafią zagnieździć się w umyśle pod postacią fobii i obsesji. Według nauk Hubbarda audytowanie polega na rozbijaniu „blokad” nagromadzonych w „umyśle reaktywnym”, gdzie kumulują się wszelkie lęki i fobie. Zadaniem e-metru jest ponoć dokonywanie pomiarów tych blokad[25]. Jeśli wskazówka przesunie się na prawo, oznacza to, że opór materii spada; jeśli na lewo – wzrasta. Audytor w sposób usystematyzowany zadaje pytania, mające na celu ustalenie źródeł „duchowego cierpienia” – mogą to być na przykład problemy w pracy lub w związku. Kiedy tylko osoba audytowana (preclear) udziela odpowiedzi, przy której wskazówka skacze, audytor skupia się na danej tematyce aż do momentu, w którym nabierze przekonania, że konsekwencje emocjonalne niepokojącego doświadczenia całkiem się rozpłynęły. Nie bez znaczenia są też określone ruchy wskazówki – na przykład nagłe skoki, dłuższe lub krótsze opadanie i tak dalej. Celem audytora jest takie pokierowanie osobą, żeby uzyskała ona „zrozumienie” danego tematu, co powinno prowadzić do „płynnej” pracy wskazówki. Nie oznacza to bynajmniej bezruchu. Jak wyjaśnia Hubbard, „wskazówka porusza się leniwie, jakby znudzona twoimi odpowiedziami”[26]. Osoba audytowana powinna w tym momencie doświadczać uczucia uwolnienia od napięcia. Koniec końców umysł reaktywny zostaje oczyszczony z obsesji, lęków oraz irracjonalnych pragnień, a człowiek przechodzi ze stanu preclear do stanu clear (czysty)[27].

Paul był pod ogromnym wrażeniem działania e-metru. W obu dłoniach trzymał cylindryczne elektrody (na początku jego przygody ze scjentologią za elektrody służyły puste puszki po zupach Campbell, z których zerwano etykietki), a urządzenie przepuszczało przez jego ciało niedostrzegalny ładunek elektryczny. Miał wrażenie, że aparat potrafi wychwycić różne rodzaje myśli – zarówno te lękowe, jak i radosne, a także wszystko, co próbował zataić. Wydawało się to trochę nie z tej ziemi. Audytor często szukał czegoś, co scjentolodzy nazywają „podobieństwami z przeszłości”. Przykładowo, jeśli Paul akurat pokłócił się z Diane, audytor mówił: „Przypomnij sobie, czy już wcześniej nie przydarzyło ci się coś podobnego”. A każde kolejne wspomnienie przesuwało go dalej i dalej w przeszłość. Celem całej procedury było odkrycie i zneutralizowanie naładowanych emocjonalnie wspomnień, które wpływały destrukcyjnie na zachowanie Paula.

W toku tego procesu uczestnicy sesji często wspominali swoje wcześniejsze wcielenia. Choć Paulowi nigdy to się nie przydarzyło, zazdrościł tym, którzy twierdzili, że odkryli w sobie żywe wspomnienia z dawnych epok lub dalekich cywilizacji. „Czy nie byłoby super mieć za sobą wiele wcześniejszych wcieleń? – zastanawiał się Paul. – Czy nie łatwiej byłoby wtedy stawić czoła śmierci?”.

Scjentologia to nie tylko kwestia wiary – wciąż powtarzano nowym członkom Kościoła – to raczej proces naukowy, dzięki któremu człowiek może krok po kroku pokonywać własne ograniczenia i zrealizować swój potencjał wielkości. Tylko scjentologia może otworzyć ludziom oczy na radosną prawdę o ich nieśmiertelnej naturze. Tylko scjentologia może ocalić ludzkość od nieuchronnej zguby. Dla nowych członków wszystko to było intrygujące, tajemnicze i pełne głębokiego sensu. Życie w obrębie Kościoła wydawało się nieporównywalnie bardziej fascynujące od życia poza nim.

Początkujący scjentolodzy doświadczają czasem stanów mistycznych, charakteryzujących się poczuciem szczególnej błogości lub wręcz stopienia się ze wszechświatem. Wkrótce zaczynają oczekiwać tego rodzaju doznań, a jeśli one nie nadchodzą, wówczas tym bardziej za nimi tęsknią. Wielu scjentologów twierdzi, że doświadczyło „eksterioryzacji”, czyli poczucia, że przebywa się poza własnym ciałem. Jeśli ludzka świadomość potrafi się odłączyć od fizycznego ciała i poruszać się niezależnie od niego, to co nam to mówi o nieśmiertelności? Musimy w takim razie być czymś więcej, czymś innym niż tylko fizycznym wcieleniem – według nauk Hubbarda tak naprawdę jesteśmy „thetanami”, czyli nieśmiertelnymi istotami duchowymi, które mogą mieć nieskończoną liczbę wcieleń. Hubbard twierdził, że mniej więcej połowa osób audytowanych jest w stanie doświadczyć eksterioryzacji; wystarczy, że audytor wyda prostą instrukcję: „Stań metr za swoją głową”[28]. Uwolniony z ograniczeń ciała thetan może podróżować po świecie, okrążać gwiazdy, przechadzać się po Marsie, a nawet tworzyć całkiem nowe światy[29]. Rzeczywistość rozciąga się bowiem znacznie dalej, niż się początkowo zdaje zwykłym ludziom. Ostatecznym celem audytowania jest nie tylko uwolnienie danej osoby od niszczących zjawisk w umyśle, ale też uwolnienie jej od praw rządzących materią, energią, przestrzenią i czasem, które Hubbard obejmował skrótem MEST (matter – energy – space – time)[30]. I tak zresztą są one zaledwie wytworem wyobraźni thetana. Wszechświaty MEST powstały bowiem za sprawą znudzonych thetanów, które je stworzyły, żeby móc w nich figlować i swawolić – w końcu jednak dały się tak dalece pochłonąć rozrywkom, że zapomniały o własnej nieśmiertelnej naturze. Zaczęły się utożsamiać z ciałami, które tylko czasowo zamieszkiwały, i ze wszechświatem, który same przecież stworzyły dla rozrywki. Celem scjentologii jest przypomnienie thetanowi o jego nieśmiertelności i pomoc w wyzbyciu się ograniczeń, które sam sobie narzucił[31].

Paulowi Haggisowi zdarzyło się raz doświadczyć czegoś, co uznał za eksterioryzację. Leżał na kanapie, a potem nagle znalazł się po drugiej stronie pokoju i patrzył na swoje leżące ciało. To doświadczenie przebywania poza ciałem nie było szczególnie spektakularne, potem więc często się zastanawiał, czy aby przypadkiem nie wyobraził sobie tylko całego zdarzenia. Nie miał takiej pewności, jaką posiadali jego koledzy, kiedy opowiadali, że widzieli przedmioty, które mieli za plecami, albo obiekty odległe w czasie i przestrzeni.

W roku 1976 w hotelu Manor Paul uzyskał status cleara. Jest to podstawa dla osób pragnących wspiąć się na wyżyny scjentologii. Cała koncepcja pochodzi z Dianetyki, w której Hubbard tłumaczy, że człowiek o tej pozycji „łatwo przystosowuje się do otoczenia, ale również potrafi je zmieniać. […] Reprezentując wysoki poziom moralny i etyczny, ma zarazem ogromną zdolność poszukiwania i doświadczania przyjemności. Wzmagają się pozytywne cechy osobowości: jest twórczy i konstruktywny”[32]. Pośród wielu innych cech, osobę taką charakteryzuje bezbłędna pamięć oraz zdolność przeprowadzania operacji umysłowych z niespotykaną prędkością; jest mniej podatna na choroby oraz wolna od wszelkich nerwic, kompulsji, stłumień oraz dolegliwości psychosomatycznych. Hubbard podsumowuje to następująco: „Dianetyczny stan Cleara ma się do jednostki powszechnie uznanej za normalną jak jednostka normalna do osobnika poważnie chorego psychicznie”[33].

Paul Haggis był clearem numer 5925. Jak sam przyznaje, „nie wywróciło to mojego życia do góry nogami. Nie miałem poczucia: »O rany! Potrafię fruwać!«”. Na każdym poziomie zaawansowania zachęcano go, żeby zapisał swoją „historię sukcesu” i opowiedział w niej, jakie skutki przyniosło przebyte szkolenie. Czytał już wiele podobnych historii napisanych przez innych scjentologów i miał poczucie, że są one mocno przesadzone, tak jakby autorzy mieli na uwadze ocenę, jaką wystawią im „strażnicy bram”, dysponujący mocą dopuszczania uczniów do kolejnych poziomów wtajemniczenia.

„Most ku całkowitej wolności” to niekończąca się podróż (nieco mylący w tej scjentologicznej metaforze jest fakt, że idąc po moście, adept przemieszcza się „coraz wyżej”, a nie do przodu, na drugą stronę). Paul szybko przechodził przez kolejne, zaawansowane stopnie wtajemniczenia. Stał się „thetanem operacyjnym” (Operating Thetan, czyli OT)[34]. Termin ten według nauk Hubbarda oznacza kogoś, kto „potrafi panować nad rzeczywistością i funkcjonować bez fizycznego wsparcia i pomocy”. Artykuł wstępny z wydanego w roku 1958 numeru scjentologicznego pisma „Ability” zawiera informację, że „wedle wszelkich dostępnych źródeł ani Budda, ani Jezus Chrystus nie weszli na poziom OT – znajdowali się ledwie odrobinę ponad stanem clear”[35].

W momencie, gdy Paul wstąpił do Kościoła, było w nim siedem poziomów thetanów operacyjnych. Jakiś czas temu do sieci wyciekły wewnętrzne dokumenty organizacji, pośród których znajdują się odręcznie napisane instrukcje Hubbarda dotyczące poziomu pierwszego; zawierają one trzynaście ćwiczeń umysłowych mających pozwolić adeptom dostroić się do wchodzenia w związki z innymi ludźmi. Wskazówki dla poziomu OT I są tak niejednoznaczne, że trudno byłoby stwierdzić, czy komuś faktycznie udało się je wypełnić, czy nie. Przykładowo: „Obserwuj kilka dużych i kilka małych męskich ciał, aż osiągniesz zrozumienie”. Lub: „Usiądź w miejscu, z którego będziesz mógł dyskretnie obserwować jakąś grupę ludzi. Zwracaj uwagę na osoby i obiekty, którymi nie jesteś. Powtarzaj, aż osiągniesz zrozumienie”[36]. Chodzi w tym wszystkim o to, żeby zaznajomić się z własnym środowiskiem z punktu widzenia cleara.

Na drugim poziomie, OT II, scjentolodzy próbują wymazać „implanty” z poprzednich wcieleń, które utrudniają czynienie postępów w obecnym życiu. Dokonuje się tego poprzez ćwiczenia i wizualizacje, które mają na celu dogłębne zbadanie przeciwstawnych sił. „Śmiech pochodzi z tylnej połowy, a spokój z przedniej połowy, równocześnie. Potem zamieniają się miejscami. Odczuwa się wówczas całkowitą rozbieżność przeżyć. Sztuka polega na tym, żeby poczuć oba bieguny jednocześnie. Zwykle zwala to człowieka z nóg”[37].

Wraz z wejściem na każdy z kolejnych poziomów wstępuje się do coraz bardziej elitarnego bractwa duchowego. Paul nie odczuwał szczególnie silnych reakcji na zadawany mu materiał, być może dlatego że nie spodziewał się wyjątkowo głębokich przeżyć. Wszyscy zresztą wiedzieli, że prawdziwe rewelacje pojawiają się dopiero na poziomie OT III.

Hubbard nazywał ten poziom Ścianą Ognia.

„Materiał zawarty w tym obszarze jest szalenie niebezpieczny; został tak starannie ułożony, że każdy, kto odkryje jego prawdziwą istotę, zginie” – tłumaczył Hubbard w roku 1967. – „Tak więc w styczniu i lutym ciężko chorowałem i niemal straciłem obecne ciało, jakoś jednak udało mi się z tego wybrnąć, zdobyć ten materiał i przeżyć. Jestem przekonany, że byłem pierwszą osobą w historii, która przeżyła własną próbę zdobycia tego materiału”[38].

Pod koniec lat siedemdziesiątych tajemnice związane z kolejnymi poziomami OT były dostępne tylko bardzo elitarnemu gronu. Nie było wówczas internetu, a poufne scjentologiczne instrukcje nie ukazywały się drukiem ani nie trafiały na rozprawy sądowe. Scjentolodzy wyczekiwali momentu inicjacji na poziom OT III z ogromną ciekawością i podekscytowaniem. Kandydaci do wstąpienia na ten poziom musieli uzyskać specjalne zaproszenie – ostrzegano ich, że przerabiany tam materiał może poważnie zaszkodzić osobie nieprzygotowanej na jego przyjęcie, a nawet ją uśmiercić. Odgórnie narzucona niedostępność tylko potęgowała aurę tajemniczości i poczucie uczestniczenia w niesamowitej przygodzie.

Z perspektywy czasu można się przyjrzeć tej istotnej chwili i rozważyć wszystkie za i przeciw, na podstawie których Paul Haggis podjął decyzję o pozostaniu w Kościele. Bynajmniej nie zniechęcał go fakt, że wiele osób wyśmiewało tę religię. Przeciwnie, upajał się poczuciem, że należy do napiętnowanej mniejszości – dzięki temu czuł solidarność z innymi marginalizowanymi grupami. Główną przeszkodą stojącą na drodze wiary był jego wrodzony sceptycyzm; szczycił się swoją przekorą, nigdy więc na przykład nie przyszłoby mu do głowy, żeby wstąpić do Kościoła baptystów czy powrócić do katolicyzmu – po prostu kompletnie go to nie interesowało. Wiara jako taka nie przemawiała do jego intelektu. Natomiast scjentologia wydawała mu się czymś egzotycznym i kuszącym. Wprawdzie trudno mu było pojąć niektóre co dziwaczniejsze koncepcje, ale Paul nie miał wątpliwości, że kilka lat audytowania przyniosło mu bardzo konkretne korzyści i że w wyniku przebytych kursów jego umiejętności komunikacyjne ogromnie się poprawiły. Nie była mu do tego potrzebna „wiara” w scjentologię, religia ta sprawdziła się jednak w dziedzinach, które były dla niego ważne. Proces wtajemniczenia dokonywał się stopniowo, tak więc z czasem łatwiej mu było przyjąć koncepcje, które początkowo zapewne uznałby za szokujące. Kiedy tylko na „moście ku całkowitej wolności” natykał się na coś, co trudno mu było pojąć, wmawiał sobie, że na następnym poziomie wszystko stanie się zrozumiałe.

Scjentologia stanowiła część jego środowiska – zapuściła w Hollywood korzenie, podobnie jak on. Jego pierwsze zlecenia na pisanie scenariuszy pojawiły się dzięki scjentologicznym kontaktom. Mocno zaangażowana w organizację była jego żona, a także jego siostra Kathy. Krąg jego przyjaciół skupiał się wokół Kościoła. Paul zaszedł już na tyle daleko, że podświadomie czuł, jak bardzo zagrożone byłyby wszystkie jego relacje z ludźmi, gdyby postanowił zejść z tej ścieżki. Co więcej, zainwestował w nią sporą część swoich dochodów. Krótko mówiąc, aż się chciało wierzyć.

Nie mógł się też doczekać, kiedy pojawią się u niego szczególne umiejętności, o których wciąż rozprawiali inni adepci kroczący po „moście”. Choć Hubbard wyraźnie zaznaczał, że osoby na poziomie OT nie powinny wykorzystywać uzyskanej mocy do „salonowych sztuczek”[39], to pismo „Advance!”, adresowane do zaawansowanych scjentologów, zawierało cały dział zatytułowany Zjawiska OT, w którym członkowie Kościoła relacjonowali swoje doświadczenia związane z jasnowidzeniem lub innymi paranormalnymi umiejętnościami. Można się było z niego dowiedzieć, że osoby te nie musiały czekać na kelnerów, którzy natychmiast sami do nich podchodzili, ani szukać miejsc parkingowych, które w magiczny sposób pojawiały się tam, gdzie były potrzebne. „Zauważyłam, że moja złota rybka poczerwieniała i była cała w guzach – pisze jedna z członkiń Kościoła. – Mój mąż Rick powiedział, że widział już takie objawy u rybek i że nie da się tego wyleczyć”. Następnie autorka listu opisuje, jak wykorzystała swoje nowe umiejętności do tego, by w ową rybkę „wpuścić strumień energii”, „aż nastąpiło wielkie rozerwanie materii. Na tym skończyłam, a gdy tego wieczoru wróciłam do domu, rybka była całkiem uleczona”. Relacja kończy się następującą konkluzją: „To było wielkie zwycięstwo – moje i tej rybki. Nie byłoby ono jednak możliwe, gdyby nie techniki opracowane przez L. Rona Hubbarda”[40]. Nawet jeśli tego rodzaju efekty pojawiały się w sposób przypadkowy i trudny do powtórzenia, osobom, które ich doświadczały, życie nagle wydawało się pełne nowych możliwości. Miały poczucie, że weszły w sferę transcendencji, gdzie umysły potrafią się ze sobą komunikować na znaczną odległość, pragnienia i zamiary mają realny wpływ na obiekty materialne lub powodują, że ludzie nieświadomie spełniają rozkazy przekazane im telepatycznie, i gdzie objawiają się duchy pochodzące z innych epok lub nawet innych światów.

„Thetan potrafi wytworzyć znaczny ładunek elektryczny, na tyle duży, żeby móc kogoś dość poważnie porazić, wyłupić mu oczy lub przeciąć go na pół” – pisze Hubbard[41]. Ostrzega przy tym, że dla poziomu OT nawet zwyczajne działania mogą stanowić źródło wielu niespodziewanych dylematów: „Jak odebrać telefon, jeśli jest się OT? – pyta w jednym z wykładów. – Załóżmy, że zdenerwujesz się na kogoś po drugiej stronie linii. I nagle trach! I to by było na tyle, jeśli chodzi o bakelitowy telefon – albo jako obłok kurzu rozpłynie się w powietrzu, albo zacznie skapywać na podłogę”[42]. Żeby uniknąć niszczenia telefonów tą tajemniczą siłą, OT powinien więc sobie ustawić pewne automatyczne działania, tak aby nie musiał sam sięgać po słuchawkę. „Dzwoni telefon, po czym wyskakuje w powietrze, a OT mówi. Innymi słowy, dzięki mimowolnej intencji, telefon wisi w powietrzu”[43]. Obietnica posiadania takiej mocy musiała być niesamowicie kusząca.

Paul Haggis udał się z pustą aktówką w dłoni do budynku Advanced Organization w Los Angeles, gdzie przechowywano materiały dla poziomu OT III. Wyznaczony opiekun podał mu szarą kopertę. Paul zamknął ją w aktówce, którą miał przymocowaną do ręki. Następnie wszedł do odpowiednio zabezpieczonego gabinetu i zaryglował za sobą drzwi. W końcu otrzymał szansę, aby sprawdzić największe tajemnice wybranej przez siebie religii. Miały się one wyłonić z kilku stron napisanych odręcznie przez Hubbarda. Po kilku minutach wrócił do opiekuna.

– Nie bardzo rozumiem – powiedział.

– Potrafisz odczytać słowa?

– Potrafię, ale nie rozumiem.

– Wróć i przeczytaj to raz jeszcze – zaproponował opiekun.

Paul zastosował się do zalecenia. Po chwili wrócił i spytał:

– To jakaś metafora?

– Nie – odpowiedział opiekun. – Te słowa znaczą to, co znaczą. Wykonaj zadania opisane w tekście.

„Może to sprawdzian, czy nie jestem wariatem? – pomyślał Paul. – Jeśli w to uwierzysz, wówczas automatycznie wylatujesz z Kościoła”. Rozważył taką ewentualność. Kiedy jednak ponownie przeczytał tekst, utwierdził się tylko w swoim pierwszym wrażeniu: „To jakieś szaleństwo”.

2

Źródło

Pomimo wielu rozbieżności między legendą Hubbarda a jego prawdziwym życiem, niewątpliwie był on fascynującym człowiekiem: odkrywcą, autorem bestsellerów, a także założycielem religii znanej na całym świecie. Wskutek zażartego sporu co do jego biografii, jaki toczy się między scjentologami a ich przeciwnikami, powstały dwa mocne archetypy: najważniejszej osoby w historii ludzkości oraz największego oszusta na świecie. Zresztą sam Hubbard też oscylował między tymi dwiema skrajnościami, bez przerwy przerysowując swoje rzeczywiste osiągnięcia, a tym samym wystawiając się na łatwe ataki swoich krytyków. Żeby jednak uznać go za zwykłego oszusta, trzeba by całkiem pominąć jego dość złożony charakter, dzięki któremu potrafił ludzi oczarować, zarazić własną wizją i wciągnąć w świat swoich wyobrażeń – w końcu przecież nie bez powodu zyskał tysiące wyznawców i miliony czytelników. Trzeba by również pominąć dorobek jego życia, czyli misternie dopracowaną epistemologię, która zdołała wciągnąć w swoje sidła tak wiele osób – w tym również, co najważniejsze, samego Hubbarda.

Lafayette Ronald Hubbard urodził się w miejscowości Tilden w stanie Nebraska w 1911 roku. Był uroczym, radosnym dzieciakiem o szarych oczach i z czupryną w kolorze marchewki. Jego ojciec Harry Ross „Hub” Hubbard spotkał swoją przyszłą żonę Ledorę May Waterbury, kiedy odbywał służbę w marynarce. Jego wybranka studiowała w mieście Omaha – zamierzała zostać nauczycielką. Pobrali się w 1909 roku. Gdy dwa lata później narodziło się ich jedyne dziecko (w rodzinnej miejscowości matki Rona, dokąd przyjechała przed porodem), Hub zdążył już zakończyć służbę i podjąć pracę handlowca w Kansas City.

Gdy Ron miał dwa lata, rodzina przeprowadziła się do miejscowości Helena, stolicy stanu Montana – miasta założonego w okresie gorączki złota, które słynęło na całym Zachodzie USA z licznych milionerów i prostytutek. Hub dostał posadę kierownika miejscowego teatru, który – choć nazywał się Family Theatre – mieścił się w budynku zajmowanym również przez dwa burdele[44]. Mały Ron uwielbiał oglądać gościnne występy wodewilowe – w końcu jednak Family Theatre zakończył działalność, ponieważ w mieście otwarto znacznie większy teatr.

Dziadkowie Rona od strony matki mieszkali stosunkowo blisko, w innej miejscowości w stanie Montana. Lafayette Waterbury był weterynarzem i uznanym jeźdźcem. Miał bzika na punkcie swojego rudego wnuka[45]. Hubbard przechwalał się później, że już jako trzyipółlatek potrafił jeździć konno[46]. Równie wcześnie miał też nauczyć się czytać, a według materiałów rozpowszechnianych przez Kościół Scjentologii, „wkrótce zaczytywał się klasyką, w tym licznymi dziełami na temat filozofii Zachodu, perłami literatury angielskiej oraz – co istotne – esejami Sigmunda Freuda”[47].

Gdy w roku 1917 Stany Zjednoczone przystąpiły do I wojny światowej, ojciec Hubbarda postanowił ponownie zaciągnąć się do marynarki, a matka otrzymała pracę w jednym z urzędów stanowych. Wraz z sześcioletnim Ronem przeprowadziła się do swoich rodziców, którzy niewiele wcześniej kupili dom w tym samym mieście. Po zakończeniu wojny Hub postanowił dalej służyć w marynarce, tak więc dla całej rodziny nadszedł czas ciągłych podróży związanych z wojskowym trybem życia.

Rodzice Rona byli metodystami[48]. Jak później zauważył sam Hubbard, „wielu członków mojej rodziny, w których otoczeniu dorastałem, było żarliwymi chrześcijanami; mój dziadek był zaś żarliwym ateistą”[49]. Ron wybrał własną drogę, znacznie bardziej ekscentryczną. Przez całą młodość fascynowali go szamani i czarownicy. Twierdził, że jeszcze w dzieciństwie zawarł braterstwo krwi z Czarnymi Stopami z Montany, za sprawą starego szamana zwanego Old Tom Madfeathers. Utrzymywał też, że Old Tom ukazywał swoją magiczną moc, wyskakując z pozycji siedzącej na pięć metrów w górę, a następnie przysiadając na czubku swojego tipi. Oto jak Ron podsumowywał te doświadczenia: „Już dawno temu przekonałem się, że człowiek posiada pewne ograniczenia co do tego, w co jest w stanie uwierzyć, a jeśli nie wytrzymują one konfrontacji z rzeczywistością, wówczas jest to dla niego wielkie wyzwanie”[50].

Według Hubbarda bardzo znaczącym momentem jego życia była daleka podróż morska, którą odbył w roku 1923 – ponad dziesięć tysięcy kilometrów ze Seattle przez Kanał Panamski aż do Waszyngtonu, dokąd przeniesiono jego ojca. Jednym ze współpasażerów statku był komandor Joseph C. „Snake” Thompson[51], należący do służb medycznych amerykańskiej marynarki wojennej. Ten neurochirurg, przyrodnik i były szpieg zrobił na młodym Ronie ogromne wrażenie. „Był bardzo niedbały – wspominał później Hubbard. – Zasypiał, czytając książkę, a kiedy się budził, jak gdyby nigdy nic, wstawał i nie zawracał sobie głowy prasowaniem czy zmianą ubrania. No i w wojsku zazwyczaj niespecjalnie go lubili. […] Ale za to osobiście przyjaźnił się z Sigmundem Freudem. […] Gdy spotkał mnie, osobę całkiem bezbronną, nie mając zbyt wiele do roboty na tym wielkim statku podczas długiego rejsu, zaczął mnie urabiać”[52].

Thompson bez wątpienia zabawiał młodego Rona opowieściami o swoich przygodach szpiega na Dalekim Wschodzie. Znał świetnie japoński, wychowywał się bowiem w Japonii, gdzie jego ojciec był misjonarzem. W początkowym okresie służby wojskowej znaczną część czasu spędził, przemierzając Azję oficjalnie w charakterze herpetologa, lecz tak naprawdę pracował dla wywiadu (zbierał kluczowe informacje i kreślił potencjalne linie ataku).

„Największe wrażenie zrobił na mnie jego kot imieniem Psychol – wspominał później Hubbard. – Miał zakrzywiony ogon, co samo w sobie wystarczy, żeby przykuć uwagę młodego człowieka. Potrafił też jednak robić różne sztuczki. A Thompson z miejsca zaczął mnie uczyć, jak tresować koty. Było to jednak zajęcie tak czasochłonne, wymagające tyle cierpliwości, że aż do dziś nie zabrałem się do tresury żadnego kota. Nieuchronnie oznaczałoby to czekanie, aż kot coś zrobi, żeby go potem pochwalić. Ale żeby czekać, aż coś zrobi kot imieniem Psychol…”.

Jedną z maksym Thompsona było: „Jeśli coś nie jest prawdą dla ciebie, to nie jest to prawdą”. Powiedział młodemu Ronowi, że są to słowa Siddharthy Gotamy, znanego jako Budda. Zrobiły one na chłopcu ogromne wrażenie. „Jeśli jest na świecie ktoś, kto postanowił, że będzie wierzył, w co zechce, a odrzuci to, w co uwierzyć nie może, jestem nim właśnie ja” – pisał.

Thompson wracał właśnie z Wiednia, dokąd został wysłany służbowo, żeby pobierać nauki u samego Freuda. „Byłem zwykłym dzieciakiem, a że komandor Thompson nie miał własnego syna, świetnie się dogadywaliśmy – wspomina Hubbard w jednym ze swoich wykładów. – Nie wiem, po co sobie umyślił, żeby wbić mi do głowy nauki Freuda, ale czynił to wytrwale. Chciałem nawet pójść dalej tą drogą, miałem na to wielką ochotę, nie dostałem jednak takiej możliwości. Ojciec […] powiedział: »Synu, zostaniesz inżynierem«”[53].

Thompson przymierzał się właśnie do publikacji swojego przeglądu literatury psychoanalitycznej w piśmie „United States Naval Medical Bulletin”; niewykluczone, że właśnie nad tym pracował podczas podróży do Waszyngtonu. Z pewnością inspirował się wywodami przedstawionymi w tym artykule, kiedy przekazywał Hubbardowi podstawy teorii Freuda. „Człowiek posiada dwa podstawowe instynkty: instynkt przetrwania oraz instynkt przedłużania gatunku – pisał Thompson. – Najważniejszym uczuciem towarzyszącym instynktowi przetrwania jest głód, natomiast jedyną emocją służącą przedłużeniu gatunku jest libido”. Jak dalej tłumaczy, psychoanaliza jest „techniką” odkrywania nieuświadomionych źródeł motywacji, które szkodzą zdrowiu lub szczęściu jednostki. W momencie, gdy pacjent zrozumie motywy swojego neurotycznego zachowania, jego symptomy automatycznie znikną. „To odkrywanie ukrytej motywacji nie polega jedynie na wyjaśnieniu pacjentowi mechanizmów rządzących jego losem. Zrozumienie pochodzi z analizy wolnych skojarzeń, po której następuje racjonalna synteza”[54]. Wiele z tych myśli zostało wbudowanych w koncepcje przedstawione w Dianetyce, dziele stanowiącym podstawę filozofii natury ludzkiej Hubbarda – na tej bazie powstała później scjentologia.

W roku 1927 ojca Hubbarda wysłano na wyspę Guam. Pojechała z nim żona, a synem pod ich nieobecność opiekowali się dziadkowie. Jak na niezmordowanego gawędziarza, jakim okazał się później Hubbard, niezmiernie rzadko wspominał o rodzicach – niemal całkowicie wymazał ich ze swojej biografii. Gdy opowiadał o sobie, zdawał się kreślić żywot sieroty, który musiał samotnie kroczyć przez świat, aby znaleźć sobie w nim miejsce. Jak wspominała później jedna z kochanek Rona, opowiadał jej, że jego matka była dziwką i lesbijką oraz że zastał ją kiedyś w łóżku z inną kobietą. „Nigdy nie miałam pewności, w co mu wierzyć” – dodała kochanka[55].

Hubbard dwukrotnie odwiedził rodziców na wyspie Guam. Podczas jednej z podróży zahaczył też o Chiny, gdzie miał rzekomo rozpocząć swoje badania nad duchowością Wschodu, spotkawszy tam czarowników i świętych mędrców. Według opowieści rozpowszechnianych przez Kościół Scjentologii, „stawił czoła morskim tajfunom na pokładzie szkunera, aż w końcu wylądował na wybrzeżu Chin. […] Następnie ruszył w głąb kraju, żeby w końcu zapuścić się do trudno dostępnych buddyjskich klasztorów”[56]. Obserwował tam mnichów medytujących „całymi tygodniami”[57]. Gdziekolwiek się udał – głosi opowieść – nastoletni Ron zadawał sobie podstawowe pytanie: „Dlaczego? Dlaczego ludzkość doświadcza tak wielu nieszczęść i cierpień? Dlaczego człowiek, pomimo całej swojej starożytnej wiedzy i mądrości zebranych w uczonych księgach i świątyniach, nie zdołał rozwiązać tak podstawowych problemów jak wojna, szaleństwo i rozpacz?”[58].

W rzeczywistości w dziennikach Hubbarda z tego okresu nie ma takich filozoficznych problemów. Jego podróż do Chin, zorganizowana przez organizację YMCA[59] trwała zaledwie dziesięć dni. Towarzyszyli mu rodzice, choć w dziennikach nie ma o nich wzmianki. Owszem, spotykał czasem mnichów, o których pisał, że skrzeczą jak ropuchy. Z jego zapisków bije światopogląd młodego imperialisty, który z niezrozumiałych powodów obserwuje egzotyczną, nieznaną sobie kulturę z pozycji autorytetu. „Dla Chińczyka największą przeszkodą na drodze do rozwoju jest jego własna natura” – pisał Hubbard, płynąc z Chin na wyspę Guam. „Z Chinami jest jeden problem: strasznie tam dużo żółtków”[60].

Z dzienników tych wyłania się też portret nastoletniego pisarza, który przymierza się do przyszłej kariery, tworząc zestawienia pomysłów na kolejne fabuły. Przykładowo: „Młody Amerykanin w Indiach organizuje oddziały wojskowe na potrzeby rozmaitych radżów. Dalej następują typowe zwroty akcji”. Albo: „Historia miłosna. Bohater udaje się do Francji. W Marsylii spotyka świetną babkę”. Trochę niepewnie próbuje odnaleźć własny głos:

Rex Fraser wjechał na wzgórze, nasunął głębiej kapelusz na głowę, żeby nie zwiał mu go wiatr, i zmrużył oczy, patrząc na położone w dole skupisko niewykończonych domków.

– A więc to jest właśnie Montana City – powiedział do swojego konia.

Jesienią 1930 roku Hubbard rozpoczął studia inżynierskie na Uniwersytecie George’a Washingtona. Nie uczył się najlepiej, miał trudności z zaliczeniem języka niemieckiego i rachunków, ale za to doskonale sobie radził na zajęciach dodatkowych. Zaczął pisywać do uniwersyteckiej gazetki, a ponadto na łamach powstałego na uczelni pisma literackiego mógł publikować swoje pierwsze opowiadania. Został też przewodniczącym klubu szybowcowego (jego licencja pilota miała numer 385[61], co pokazuje, jak świeża była to wówczas moda). Zdobycie tytułu inżyniera najwyraźniej stanowiło przy tym wszystkim cel drugorzędny, czego wyrazem były trudności z zaliczeniem wielu przedmiotów.

We wrześniu 1931 roku Hubbard i jego przyjaciel Philip „Flip” Browning zrobili sobie kilka tygodni wolnego, żeby przemierzać Środkowy Zachód dwupłatowcem Arrow Sport. „Starannie zawinęliśmy wszystkie nasze »bagaże«, wyrzuciliśmy gaśnicę, żeby nie tracić na nią koni mechanicznych, załataliśmy dziurę w górnym skrzydle i ruszyliśmy przecinać niebo nad czterema czy pięcioma stanami, za kompas mając jedynie wiatr”[62] – tak opisywał tę wyprawę Hubbard, który w owym czasie używał już przydomku „Flash” [Błysk].

Zapiski z tej przygody, zatytułowane Tailwind Willies [Wiatr w plecy], były jego pierwszą komercyjną publikacją – ukazały się w piśmie „The Sportsman Pilot” w styczniu 1932 roku. W ten sposób rozpoczęła się bezprecedensowa kariera pisarska Hubbarda – wydał więcej książek niż jakikolwiek inny autor w historii (Księga Rekordów Guinnessa z roku 2006 podaje, że były to 1084 tytuły).

Wiosną 1932 roku, podczas gdy w USA panował wielki kryzys, Hubbard rozpoczął przedsięwzięcie stanowiące poniekąd przedsmak jego późniejszych wyczynów. Na kilku kampusach uniwersyteckich rozwiesił ogłoszenia następującej treści: „Poszukiwani młodzi, niepokorni miłośnicy podróży, gotowi wyruszyć na Karaibską Wyprawę Filmową. Koszt uczestnictwa to dwieście pięćdziesiąt dolarów, płatnych w porcie w Baltimore przed rozpoczęciem wyprawy. Kandydaci muszą być: zdrowi, niezawodni, zaradni, pomysłowi i śmiali. Bywalcom salonów i turystom dziękujemy”[63]. Cele wyprawy były doniosłe i dość liczne – przede wszystkim nakręcenie filmów dokumentalnych dla Fox Movietone oraz Pathé News, a przy tym poznawanie ulubionych kryjówek karaibskich piratów, jak również rytuałów wudu na Haiti. Istniał też dość nieprecyzyjny plan, żeby „zebrać jakieś eksponaty muzealne”[64].

„Niezależnie od wieku nigdy nie jest łatwo rozpoznać w kimś przyszłego mesjasza” – pisał dziennikarz James S. Free, który mając dwadzieścia trzy lata, dołączył do ekspedycji młodszego o dwa lata Hubbarda. W trójkę, wraz z Philem Browningiem (tym od wyprawy lotniczej), mieli się dzielić obowiązkami organizatorów. „Nie mogę powiedzieć, żebym potrafił wówczas przewidzieć, że mój partner w tym przedsięwzięciu miał wystarczające ego oraz dość talentu, żeby jakiś czas później stworzyć własną religię” – pisał Free w notatkach zatytułowanych Spotkanie z przyszłym mesjaszem.

Hubbard mieszkał wówczas z rodzicami w Waszyngtonie. Free opisuje wizytę u niego: „Ron przedstawił mnie swojej matce, której długie jasnobrązowe włosy zdawały się ciemne w porównaniu z ognistym blaskiem bijącym z twarzy i czupryny jej syna”. Zapiski te stanowią jeden z bardzo niewielu dokumentów obrazujących relacje między Hubbardem i jego matką: „Na jej temat niewiele więcej utkwiło mi w pamięci, poza tym, że – podobnie jak jej mąż kapitan Henry Ross Hubbard – darzyła syna nieskrywanym uwielbieniem i uważała go za młodego geniusza”.

Koledzy omówili stan przygotowań do wyprawy. Okazało się, że Phil Browning, który miał być trzecim organizatorem, w ostatniej chwili się wycofał, zdążył jednak załatwić wypożyczenie sprzętu laboratoryjnego z Uniwersytetu Michigan. Hubbard tymczasem negocjował stawki z zawodowym operatorem filmowym, który miał nakręcić rytuały wudu oraz „tego rodzaju dobrze płatne materiały”. Free wystarał się, żeby do wyprawy dołączyło jeszcze ponad dwudziestu uczestników. Hubbard stwierdził, że to powinno zapewnić wystarczające fundusze, żeby ekspedycja mogła ruszyć.

Wyprawa od samego początku była jedną wielką katastrofą. Część dziarskich śmiałków w ostatniej chwili się wycofała, niemniej jednak pięćdziesięciu sześciu niedoświadczonych studentów weszło na pokład dość staroświeckiego czterożaglowego szkunera o nazwie Doris Hamlin. Ich wielka przygoda zaczęła się od tego, że statek trzeba było odholować z portu w Baltimore z powodu braku wiatru. I mało brakowało, by na tym wyprawa się skończyła, bo choć holownik ze wszystkich sił pruł ku otwartemu morzu, to statek wciąż był przycumowany do nabrzeża[65]. Kiedy wreszcie udało się wypłynąć na wody Atlantyku, żaglowiec albo kołysał się bez ruchu na gładkiej tafli morza, albo podskakiwał na wzburzonych falach. Groty porwały się podczas szkwału, gdy ekspedycja zmierzała ku wyspie Saint Thomas. Uczestników dręczyła choroba morska. W każdym porcie wyprawę opuszczało kilku zniechęconych członków załogi. Jedyny film, jaki nakręcono, przedstawiał średnio ciekawą walkę kogutów na Martynice.

Szybko stało się jasne, że ekspedycji skończyły się fundusze[66]. Nie było już mięsa ani owoców, a wkrótce uczestnicy musieli sami kupować sobie żywność w portach. Hubbardowi zabrakło pieniędzy na opłacenie zawodowych członków załogi: kapitana, pierwszego oficera i kucharza – zaproponował więc uczestnikom kupno udziałów w ekspedycji, a u części z nich się zadłużył. W ten sposób zebrał jakieś siedemset lub osiemset dolarów, które pozwoliły mu opuścić Bermudy – zaraz potem jednak statek utknął na cztery dni na Morzu Sargassowym[67].

Pewnego wieczoru po dość skromnej kolacji George Blakeslee, który pełnił funkcję fotografa wyprawy, uznał, że ma dość. Jak zapisał w dzienniku, „zawiązałem pętlę na linie, a wszyscy zrozumieli, o co mi chodzi. Zrobiliśmy więc kukłę Hubbarda i zawiesiliśmy ją na wancie. Na głowie zawiązaliśmy jej czerwoną szmatkę z napisem »Nasz rudowłosy ___!«”[68]. Po tym incydencie Hubbard wolał nie opuszczać swojej kajuty.

Wściekły kapitan zatelegrafował do właścicieli żaglowca, żeby przesłali mu fundusze na drogę powrotną, po czym zawrócił szkuner do Baltimore, a po zakończeniu ekspedycji określił ją jako „najgorszy i najbardziej nieprzyjemny rejs w życiu”[69]. Gdy „pechowy statek” (jak go określiła lokalna prasa) zawinął do rodzimego portu, Hubbarda nie było już na pokładzie. Ostatni raz widziano go w Puerto Rico, gdzie się cichaczem oddalił, taszcząc swoje dwie walizki.

W pewnym sensie Hubbard podczas tej wyprawy (którą podsumował jako „wspaniałą przygodę”[70]) odkrył swój potencjał. To właśnie wtedy po raz pierwszy ujawniło się jego uwielbienie dla sztuki filmowej (mimo że właściwie nie nakręcono żadnego filmu). Choć wielu uczestników zrezygnowało, wykazał godną pozazdroszczenia zdolność przekonania innych do wsparcia go w przedsięwzięciu, które od początku miało dość chwiejne podstawy. A przecież całe swoje przyszłe życie miał spędzić na pozyskiwaniu ludzi – zwłaszcza młodych – do romantycznych, nieprzemyślanych projektów, w tym wypraw morskich, podczas których nie dosięgały go macki organów sprawiedliwości. To wtedy właśnie zaczął budować swój wizerunek charyzmatycznego przywódcy. Skala jego przyszłego przedsięwzięcia jeszcze się nie rysowała, nawet dla niego samego, jednak najwyraźniej podczas Karaibskiej Wyprawy Filmowej ujrzał w sobie odkrywcę, żeglarza, filmowca oraz przywódcę – choć wtedy w każdej z tych dziedzin poniósł sromotną klęskę. Miał nieuleczalną skłonność do ignorowania oczywistych sygnałów porażki oraz do wyciągania ze swoich doświadczeń wniosków, które innym ludziom wydawałyby się mało racjonalne, albo wręcz dziwaczne. Z czasem nabrał zwyczaju – być może nieświadomie – wypełniania mitologią luki powstałej między rzeczywistością a własną jej interpretacją. Na tym właśnie opierał się jego rzekomy „geniusz” – przez wielu zwany szaleństwem.

W wieku dwudziestu dwóch lat Hubbard ożenił się z Margaret Louise Grubb, starszą od niego o cztery lata miłośniczką latania, którą nazywał Polly. Niedługo wcześniej Amelia Earhart jako pierwsza w historii kobieta odbyła samotny lot przez Atlantyk, co stanowiło ogromną inspirację dla wielu śmiałych dziewcząt. Polly nigdy wprawdzie nie zdobyła licencji pilota, ale trudno się dziwić, że ujęła ją zawadiacka natura Rona i jego opowieści o przygodach w dalekich krajach. Zamieszkali w małym miasteczku w stanie Maryland, w pobliżu rodzinnej farmy Polly. Ron próbował zdobyć pozycję zawodową, pisując do czasopism, dotąd jednak (koniec roku 1933) zaledwie kilka jego artykułów opublikowano. Wkrótce okazało się, że Polly jest w ciąży, tak więc Ron musiał szybko znaleźć jakiś sposób na utrzymanie rodziny.

Amerykańskie określenie „pulp fiction” (oznaczające beletrystykę raczej niskich lotów) wzięło się od kiepskiej jakości papieru („pulp”), na którym drukowano tanie pisemka o jaskrawych okładkach, cieszące się ogromną popularnością w Ameryce za czasów wielkiego kryzysu (przykładowe tytuły tych pism to: „Dziwne opowieści”, „Czarna maska”, „Galeon”, „Magiczny dywan”). Honoraria pisujących tam autorów były bardzo mizerne – standardową stawką był cent za słowo. Żeby zadrukować swoje sto dwadzieścia osiem stron, każde z tych pisemek potrzebowało sześćdziesięciu pięciu tysięcy słów[71]. A jako że przykładowo w roku 1934 w kioskach z gazetami piętrzyło się w sumie sto pięćdziesiąt różnych tygodników, dwutygodników i miesięczników, na zapełnienie ich potrzeba było stu dziewięćdziesięciu pięciu milionów słów rocznie. Wielu znanych pisarzy zaczynało swoje kariery właśnie od dostarczania pożywki dla tej wygłodniałej bestii (należeli do nich Dashiell Hammett, H. P. Lovecraft, Erle Stanley Gardner, Raymond Chandler, Ray Bradbury czy Edgar Rice Burroughs). „Papkowata literatura” wyhodowała gatunki, które nie były może zupełnie nowe, ale nigdy dotąd nie ukazywały się tak jawnie i w takiej ilości.

Doświadczenia życiowe Hubbarda wydawały się idealnie odpowiadać potrzebom takich opowieści. Jego pierwsze tego typu opowiadanie, zatytułowane Zielony bóg i opublikowane w piśmie „Thrilling Adventures” [Fascynujące przygody] w roku 1934, przedstawia losy oficera marynarki służącego w wywiadzie (być może wzorowanego na postaci Snake’a Thompsona): wpada on w ręce Chińczyków, którzy go torturują i w końcu grzebią żywcem. Opublikowany w piśmie „Cowboys Stories” [Historie kowbojskie] utwór Może dlatego… to pierwsze z czterdziestu siedmiu opowiadań Hubbarda osadzonych na Dzikim Zachodzie, w których zapewne korzystał ze wspomnień z dzieciństwa spędzonego w Montanie. Wkrótce zaczął pisać również o łodziach podwodnych oraz o zombie, a także umieszczać akcję w Rosji czy Maroku. Tak naprawdę liczyła się tylko dobra fabuła, a niesamowita inwencja Hubbarda potrafiła nadać opowieściom barw. Żeby odnieść sukces w tym gatunku, trzeba pisać szybko i z fantazją, a to akurat przychodziło mu bez trudu. Według szacunków Kościoła Scjentologii w latach 1934–1936 produkował około stu tysięcy słów miesięcznie[72]. Pisał (na maszynie) tak szybko, że ze względu na oszczędność czasu zaczął używać papieru pakowego w rolkach[73]. Po ukończeniu opowiadania za pomocą linijki odrywał zapisaną część, po czym wysyłał ją do wydawcy. Ponieważ pisma chciały mieć w każdym numerze tylko po jednym tekście danego autora, Hubbard tworzył pod różnymi pseudonimami – występował między innymi jako Mr Spectator, kapitan Humbert Reynolds, Rene Lafayette czy Winchester Remington Colt. Przez lata zebrało się ze dwadzieścia różnych pseudonimów. Mówił, że podczas pisania opowiadań obrazy po prostu „przelatywały mu przez głowę”, starał się więc jak najszybciej zapisać wszystko, co widział oczyma wyobraźni. Był to dla niego prawdziwy wysiłek fizyczny – w toku pracy twórczej bardzo się pocił[74]. Wyznawał filozofię: „brudnopis, czystopis, do widzenia”[75].

7 maja 1934 roku w Encintas w Kalifornii, dokąd Ron i Polly udali się na urlop, przyszedł na świat ich syn L. Ron Hubbard Junior (którego nazywali Nibs). Dziecko było wcześniakiem i ważyło niewiele ponad kilogram. Ron przerobił szufladę na inkubator, ogrzewany żarówką, Polly zaś karmiła synka zakraplaczem[76]. Dwa lata później w Nowym Jorku Polly urodziła córeczkę Katherine May Hubbard (nazywaną Kay).

W 1936 roku rodzina przeniosła się do Bremerton w stanie Waszyngton – w pobliżu mieszkali wówczas rodzice Rona oraz jego dziadkowie ze strony matki. Wszyscy ciepło przyjęli Polly i dzieci. Ronowi powodziło się na tyle dobrze, że mógł kupić niewielką farmę w pobliskim Port Orchard – duży dom i pięć mniejszych domków, trzysta metrów nabrzeża oraz widok na wulkan Mount Rainier. W liście do swojego najlepszego przyjaciela Russela Haysa (również twórcy taniej beletrystyki, zamieszkałego w Kansas) Hubbard opisywał swoją nową posiadłość jako „najpiękniejsze miejsce, jakie w życiu widział”[77]. Niemniej jednak znaczną część czasu wciąż spędzał w Nowym Jorku, gdzie pielęgnował zawodowe kontakty z dala od żony i dzieci – czasem nie widywał ich przez wiele tygodni.

Hubbard marzył o Hollywood, co z czasem zaczęło przypominać długą, choć nieodwzajemnioną miłość. Pomimo wielu starań z fabryki snów otrzymywał tylko „mgliste propozycje”[78] krótkoterminowych kontraktów. „Daję sobie spokój z Hollywood – skarżył się Haysowi. – Mam za mało wdzięku”[79]. W końcu jednak wiosną roku 1937 studio Columbia Pictures nabyło prawa do jednego z opowiadań – na jego podstawie miał powstać serial pod tytułem Tajemnica wyspy skarbów[80]. Hubbard szybko przeniósł się do Hollywood, gdzie miał nadzieję wreszcie zrobić karierę w branży filmowej. (Później twierdził, że pracował tam wówczas przy kilku filmach, w tym przy zaliczanym już do klasyki Dyliżansie z Johnem Wayne’em oraz Niezwyciężonym Billu z Garym Cooperem[81] – jego nazwisko nie pojawiło się jednak w żadnej produkcji poza Tajemnicą wyspy skarbów). W połowie lata był już z powrotem na swojej farmie, a poniesioną klęskę kładł na karb długich godzin pracy, zbyt dużego napięcia oraz „durnych żydowskich producentów”[82].

Hubbard ponownie rzucił się w wir pisania taniej beletrystyki, choć teraz tej jego działalności towarzyszyła już lekka nuta cynizmu. „Nigdy nie twórz postaci, której nie znajdziesz w piśmie, w którym ma się ukazać opowiadanie – radził Haysowi. – Nigdy nie opisuj kogoś nietypowego”. Twierdził, że w tego rodzaju twórczości realizm nie jest żadnym atutem i narzekał, że nigdy nie udało mu się sprzedać opowiadania, które „byłoby w jakikolwiek sposób związane z osobistymi doświadczeniami. […] Rzeczywistość najwyraźniej nie jest w cenie”[83].

1 stycznia 1938 roku Hubbard doznał objawienia, które miało zmienić całe jego życie – a koniec końców również życie wielu innych ludzi. Podczas zabiegu dentystycznego otrzymał znieczulenie wziewne. „Pod wpływem tego środka musiało dojść u mnie do zatrzymania akcji serca – wspominał. – Czułem się, jakbym spadał na łeb na szyję w szkarłatny wir, i miałem świadomość, że umieram i że ten proces nie należy do przyjemności”[84]. Hubbard uważał, że w tej krótkiej, fantasmagorycznej chwili przez przypadek objawiły mu się tajemnice istnienia. Forrest Ackerman, jego późniejszy agent literacki, relacjonuje słowa Hubbarda, wedle których miał on jako duch unieść się nad fotel dentystyczny, spojrzeć na pozostawione ciało i pomyśleć: „To dokąd teraz?”. Następnie duch pozbawiony ciała zauważył w oddali ogromną, bogato zdobioną bramę, przez którą po chwili przepłynął. Po drugiej stronie odkrył

intelektualny szwedzki stół, na którym znajdowało się wszystko, co kiedykolwiek frapowało ludzki umysł – no wiesz: jak to się wszystko zaczęło, dokąd pójdziemy dalej, czy istnieją wcześniejsze wcielenia – a jego duch chłonął te wszystkie ezoteryczne informacje jak gąbka. Po czym nagle usłyszał jakby świst powietrza, a potem głos: „Nie, jeszcze nie! Nie jest jeszcze gotów!”. A następnie poczuł, jakby przyczepiona do niego długa pępowina ciągnęła go z powrotem. Opadł na swoje ciało, otworzył oczy i powiedział do asystentki dentysty: „Przez chwilę nie żyłem, prawda?”.

Asystentka była wyraźnie zaskoczona, a dentysta rzucił jej gniewne spojrzenie, jakby miał jej za złe, że zdradziła pacjentowi, co zaszło[85].

Sam Hubbard twierdził, że pamięta głosy, które wołały „Nie pozwólcie, żeby się zorientował!”, gdy wracał do świata żywych. Kiedy ponownie znalazł się w swoim ciele, wciąż jeszcze „pozostawał w kontakcie z czymś nieznanym”. Poczucie, że przez krótką chwilę miał dostęp do boskiej tajemnicy, nie opuszczało go przez jeszcze kilka dni, nie potrafił jednak przywołać całego doświadczenia. „A potem nagle, pewnego ranka, zaraz po obudzeniu, wszystko to do mnie wróciło”[86].

Owładnięty swego rodzaju gorączką, błyskawicznie napisał niewielką książeczkę, którą zatytułował Excalibur. „Dawno, dawno temu, jak podaje autor Baśni z tysiąca i jednej nocy, żył bardzo mądry starzec” – tak rozpoczyna się tekst, lub raczej opublikowane przez Kościół Scjentologii niewielkie fragmenty dzieła, którym organizacja rzekomo dysponuje. Kolejne fragmenty mówią o tym, że mądry staruszek napisał długą i wielce uczoną księgę, martwił się jednak, że napisał zbyt wiele. Poświęcił więc kolejne dziesięć lat życia na skrócenie swojego dzieła, aż stopniało do jednej dziesiątej pierwotnej objętości. Wciąż jednak nie był zadowolony, aż w końcu ograniczył wszystko do jednego wersu, „który zawierał całą ważną dla człowieka wiedzę”, po czym ukrył ten święty wers w niszy w ścianie swojego domu. Wciąż jednak zastanawiał się, czy nie dałoby się jeszcze bardziej wydestylować ludzkiej wiedzy…

Załóżmy, że całą mądrość tego świata można by ograniczyć do jednego zaledwie wersu; i załóżmy, że ten wers ma zostać dziś napisany i przekazany tobie. Dzięki niemu będziesz mógł zrozumieć podstawę całego życia i wszelkich starań. […] Istnieje taki wers, wydobyty z gąszczu informacji i udostępniony w postaci kompaktowej, żeby wyjaśniać tego rodzaju rzeczy. Wers ten stanowi filozofię filozofii, a dzięki temu sprowadza temat dociekań do pierwotnego poziomu prostej i bezpretensjonalnej prawdy.

Wszelkim życiem kieruje jedno jedyne wskazanie: PRZETRWAĆ[87].

Hubbard wysyłał nowojorskim wydawcom pełne entuzjazmu telegramy: zapraszał ich, żeby spotkali się z nim na Penn Station, gdzie sprzeda im manuskrypt dzieła, które zmieni świat. Jak pisał do Polly: „Mam wielką nadzieję, że uda mi się wyryć moje nazwisko na kartach historii tak mocno, że przybierze ono postać legendy, nawet jeśli wszystkie moje książki ulegną zniszczeniu”[88].

Excalibur nigdy jednak nie został wydany, a niektórzy powątpiewają, czy w ogóle powstał. Historie opowiadane później przez samego autora tylko potęgują wrażenie, że jest to dzieło raczej mityczne, a nie faktycznie istniejące. Hubbard twierdził na przykład, że gdy Rosjanie dowiedzieli się, co zawiera książka, zaproponowali mu pieniądze oraz pomieszczenia laboratoryjne, gdzie mógłby dokończyć pracę – a kiedy im odmówił, wykradli kopię manuskryptu z jego pokoju hotelowego w Miami. Tłumaczył też swojemu agentowi, że w końcu postanowił nie publikować tej książki, ponieważ na pierwszych sześciu osobach, które ją przeczytały, zawarta w niej prawda zrobiła tak wstrząsające wrażenie, że doznały pomieszania zmysłów[89]. Opowiadał też, że kiedy ostatni raz zaniósł swoje dzieło do wydawnictwa, recenzent po przeczytaniu manuskryptu przyniósł go do gabinetu naczelnego, położył na biurku, a następnie wyskoczył z okna wieżowca, w którym znajdowało się biuro[90].

Chcąc nie chcąc Hubbard wrócił do pisania taniej beletrystyki. Po pięciu latach natężonej produkcji czuł się jednak wyczerpany i zgorzkniały. Jak sam przyznawał, jego twórczość była „bezwartościowa”. „Nauczyłem się swojego rzemiosła i wypracowałem odpowiednie techniki – pisał do Haysa. – Jednak z powodu lęku wydawców przed realizmem, jak również wskutek ograniczeń wynikających z mojego własnego buntu nie odważyłem się nigdy rozpalić pełnego płomienia; jak dotąd, wciąż wypuszczam tylko smużkę dymu” [91].

Jeszcze w tym samym roku otrzymał propozycję pisania do pisma zatytułowanego „Astounding Science-Fiction” [Zdumiewająca fantastyka naukowa]. Jego redaktorem naczelnym był wówczas dwudziestosiedmioletni John W. Campbell Junior, pod którego wodzą wkrótce miał nastać – nie tylko zdaniem Hubbarda – złoty wiek gatunku science fiction. Jednym z wielu znakomitych młodych pisarzy, którzy znaleźli się w kręgu wpływów Campbella, był Isaac Asimov. W następujący sposób opisywał on wydawcę: „wysoki, potężny mężczyzna o jasnych włosach, haczykowatym nosie, szerokiej twarzy i wąskich wargach, z nieodłączną fifką w zębach”[92]. Campbell był nieznoszącym sprzeciwu piewcą poglądów skrajnej prawicy oraz miłośnikiem wszelkich ekscentrycznych rodzajów pseudonauki – zwłaszcza dotyczących zjawisk paranormalnych. Miał zwyczaj wygłaszać niekończące się monologi, w których często wyrażał mało popularne poglądy (jak na przykład poparcie dla niewolnictwa), po czym zaciekle bronił swoich tez tak długo, aż wymęczeni rozmówcy wycofywali się z pola boju. „Mocno ekscentryczna postać o potężnej sile rażenia”[93] – tak scharakteryzował go brytyjski pisarz Kingsley Amis. Campbell był jednak także skrupulatnym i rzutkim redaktorem, otaczającym swoją pieczą niedoświadczonych pisarzy, jak na przykład Robert A. Heinlein (którego pierwsze teksty ukazywały się właśnie w piśmie Campbella), i czyniącym z nich prawdziwe literackie ikony.

Campbell uważał, że fantastyka naukowa to znacznie więcej niż tylko tania rozrywka – dla niego gatunek ten zdradzał cechy prorocze. Jego głębokie przekonanie o szczególnym znaczeniu tego rodzaju literatury nadawało jej swoisty mistyczny urok, do jakiego inne popularne gatunki nie mogły nawet pretendować. W wielu miejscowościach w całym kraju powstawały lokalne gazetki i kluby science fiction, zasilane w większości przez nastoletnich chłopców, których pociągała romantyczna wizja nauki. Niektórzy z nich po latach zostali zresztą liczącymi się naukowcami, choć motorem ich badań były niejednokrotnie koncepcje powstałe w umysłach pisarzy takich jak Heinlein, Asimov czy Hubbard[94]. „Fantastyka naukowa, zwłaszcza w okresie złotego wieku gatunku, miała pewną misję – pisze Hubbard. – A mianowicie, by człowiek sięgnął wreszcie gwiazd”[95]. Siebie samego uważał za osobę doskonale przygotowaną do tego rodzaju twórczości: „Sam miałem za sobą pewne doświadczenie w pracy naukowej; prowadziłem pionierskie badania związane z rakietami i ciekłymi gazami”[96].

Dopiero na polu fantastyki naukowej Hubbard odkrył w sobie wielki talent pisarski. Gatunek ten otworzył przed nim znacznie większe możliwości niż pisanie historii przygodowych i kowbojskich – stanowił też dużo większe wyzwanie intelektualne. Zadaniem pisarza science fiction jest odkrywanie alternatywnych światów i poruszanie istotnych kwestii dotyczących przeznaczenia oraz sensu życia. Chodzi o to, żeby stwarzać taką rzeczywistość, która dla czytelnika będzie czymś zupełnie nowym, ale zarazem wiarygodnym. Zaczyna się od jakiejś hipotezy, a potem rozbudowuje jej konsekwencje logiczne, dodaje szczegóły i zdarzenia, żeby nadać wyimaginowanej strukturze konkretną formę. Pod tym względem science fiction przypomina nieco teologię. Niektóre z najpilniej strzeżonych tajemnic scjentologii pod różnymi postaciami pojawiały się już wcześniej w opowiadaniach Hubbarda.

Bez wątpienia umysł swobodnie błądzący po wyimaginowanych światach może być skłonny podejrzewać, że pod powierzchnią zwykłej codzienności kryje się więcej, niż się z pozoru wydaje. Szerokie ramy fantastyki naukowej musiały mieć wpływ na skalę rozważań Hubbarda na temat ludzkiej kondycji. Nie brakowało mu odwagi ani fantazji. Potrafił bez trudu stworzyć skomplikowaną, ale przekonującą rzeczywistość. Czym innym jest jednak wykreować wiarygodny świat, a czym innym – samemu weń uwierzyć. Na tym polega różnica między sztuką i religią.

Hubbard prowadził teraz dwa równoległe życia: jedno na farmie w Port Orchard, w otoczeniu rodziców, Polly i dzieci, a drugie w Nowym Jorku, gdzie wynajął mieszkanie na Upper West Side. W mieście zyskał uznanie, na którym tak bardzo mu zależało. Wraz z kolegami ze Stowarzyszenia Amerykańskich Pisarzy często jadał obiady w hotelu Knickerbocker, gdzie opowiadali sobie historie oraz gawędzili z redaktorami. Został też członkiem prestiżowego Klubu Odkrywców, co dodawało nieco wiarygodności chętnie serwowanym przez Hubbarda opowieściom o jego przygodach.

„Jako niespełna trzydziestolatek Hubbard był człowiekiem wysokim i dobrze zbudowanym, o rudych włosach, jasnej cerze i długim nosie nadającym jego twarzy wygląd nowego wcielenia Fauna – wspominał później inny pisarz science fiction L. Sprague de Camp. – W swoim nowojorskim mieszkaniu urządził odgrodzony kotarami kącik wielkości budki telefonicznej oświetlony niebieską żarówką, gdzie mógł pracować w szybkim tempie, niczym nierozpraszany”[97].

Ponieważ od żony dzieliła go odległość niemal całego kontynentu, miał liczne okazje zabiegać o względy innych kobiet – co czynił tak otwarcie, że wprawiał tym w zdumienie swoich kolegów pisarzy. Winą za swoje rozbuchanie obarczał Polly. „Z powodu jej fizycznej oziębłości oraz pretensjonalnej sztuczności miałem się już niemal za eunucha – zapisał kilka lat później w niepublikowanych wspomnieniach (Kościół Scjentologii kwestionuje ich autentyczność). – Kiedy się przekonałem, że mam powodzenie u kobiet, wdawałem się w liczne romanse. Jednak ponieważ nie potrafiłem zaspokoić Polly, zawsze zwracałem przesadną uwagę na odczucia każdej z chwilowych partnerek, przez co sam czerpałem z tych zbliżeń niewiele przyjemności. Miałem objawy nerwicy lękowej, która osłabiała moją naturalną moc”[98].

Jedna z tych „chwilowych partnerek” miała na imię Helen. „Kochałem ją, a ona mnie – zapisał Hubbard. – Sprawa trwałaby znacznie dłużej, gdyby nie dowiedziała się o niej Polly”[99]. Podczas pobytu męża w Port Orchard Polly znalazła zostawione przez niego w skrzynce pocztowej dwa listy do dwóch różnych kobiet. Zabrała je, przeczytała i w ramach zemsty zamieniła koperty, po czym włożyła je z powrotem do skrzynki[100]. Przez jakiś czas po tym zdarzeniu Ron i Polly nie odzywali się do siebie.

Wygląda jednak na to, że do roku 1940 zdążyli się pogodzić, popłynęli bowiem razem na Alaskę dziewięciometrowym keczem Magician (czyli „magik”; mówili na niego jednak zdrobniale Maggie). Na kilka miesięcy planowanej nieobecności opiekę nad dziećmi powierzyli rodzinie. Hubbard nadał rejsowi nazwę Ekspedycja Radiowo-Eksperymentalna na Alaskę, dzięki czemu mógł dumnie wywiesić flagę Klubu Odkrywców. Oficjalnym celem wyprawy miało być wykorzystanie nowej technologii radiowej do stworzenia nowych wskazówek nawigacyjnych dla wybrzeża Alaski; kiedy jednak w mieście Ketchikan popsuł się silnik żaglowca, w wywiadzie dla miejscowej gazety Hubbard stwierdził: „nasz cel jest dwojaki: po pierwsze, wygrać zakład, a po drugie, zebrać materiały do powieści o połowie łososia na Alasce”[101]. Jak opowiadał, jego znajomi gotowi byli się założyć, że Magician jest za mały na taką wyprawę, postanowił więc im udowodnić, że się mylą.

Podczas kilkutygodniowego przymusowego postoju w Ketchikan związanego z oczekiwaniem na nowy wał korbowy Hubbard zabawiał słuchaczy miejscowego radia opowieściami o swoich przygodach, jak na przykład wytropienie niemieckiego szpiega, którego wysłano na Alaskę po to, aby w razie wybuchu wojny odciął łącza komunikacyjne, lub też złapanie na lasso niedźwiedzia brunatnego, który następnie wgramolił się do łodzi rybackiej naszego bohatera[102].

Gdy w końcu dostarczono wał korbowy, Ron i Polly ruszyli w drogę powrotną. Do domu zawitali na kilka dni przed Bożym Narodzeniem roku 1940, niemal sześć miesięcy po rozpoczęciu wyprawy – podczas której niewiele osiągnęli. Jak jednak oficjalnie głosi Kościół, „przez cały ten czas Ron L. Hubbard poszukiwał odpowiedzi na zagadnienia nurtujące ludzkość”[103].

Kluczowym punktem konkurencyjnych opowieści o życiorysie Hubbarda jest spór co do jego zasług dla amerykańskiej marynarki wojennej podczas II wojny światowej oraz obrażeń, jakie miał wówczas odnieść. Z pewnością marzyła mu się kariera wojskowa, nie zdał jednak egzaminów wstępnych do Akademii Marynarki Wojennej, a do tego został zdyskwalifikowany ze względu na słaby wzrok[104]. Gdy w 1930 roku zapisywał się do rezerwy Korpusu Piechoty Morskiej, całkiem niepotrzebnie skłamał, podając swoją datę urodzenia (dodał sobie dwa lata), co mogło mieć wpływ na jego wcześniejszy (w stosunku do rówieśników) awans do stopnia pierwszego sierżanta. Według adnotacji w oficjalnym rejestrze pozostawał „nieaktywny, z wyjątkiem czynnej służby w okresie szkoleń”. Po roku wystąpił jednak o zwolnienie ze służby, motywując to następująco: „Nie mam dość czasu, żeby móc należycie angażować się w działania pułku”[105].

Jednak kilka miesięcy przed atakiem na Pearl Harbour Hubbard podjął kolejne usilne starania o przyjęcie do marynarki. Zdobył parę rekomendacji; pośród polecających go osób znalazł się kongresman Warren G. Magnuson, który w liście do prezydenta Roosevelta określał „kapitana Hubbarda” jako „znanego pisarza” i „uznanego podróżnika”, który „posiada uprawnienia do pływania na większej liczbie jednostek morskich niż jakikolwiek inny obywatel USA”. Ponadto, „jest czołową postacią w środowisku organizacji literackich, co daje mu wielki potencjał polityczny w skali ogólnokrajowej”. Na koniec kongresman zauważa: „Co ciekawe, nie lubi on rozgłosu wokół własnej osoby”[106]. Pod innym listem polecającym (napisanym zresztą przez samego Hubbarda) podpisał się senator Robert M. Ford z Waszyngtonu: „Pragnę przedstawić jednego z najzdolniejszych ludzi, jakich kiedykolwiek poznałem: kapitana L. Rona Hubbarda”[107].

W kwietniu 1941 Hubbard z powodu słabego wzroku po raz kolejny odpadł z rekrutacji po badaniu lekarskim. Kiedy jednak niemieckie okręty podwodne zaczęły atakować amerykańskie statki na północnym Atlantyku, a nawet na wodach przybrzeżnych USA, prezydent Roosevelt ogłosił stan wyjątkowy, w związku z czym niedoskonałości natury fizycznej zeszły na dalszy plan. W lipcu 1941 roku Hubbard został przydzielony do rezerwy marynarki wojennej (w stopniu porucznika).

Sam Hubbard twierdzi, że natychmiast wysłano go w bój. Miał znaleźć się na pokładzie niszczyciela USS Edsall, który został zatopiony u północnego wybrzeża Jawy. Cała załoga rzekomo zginęła, jedynie Hubbardowi udało się dostać na brzeg i zaszyć w dżungli. Tam właśnie miał przebywać 7 grudnia 1941 roku, gdy Japończycy przeprowadzili atak na Pearl Harbor. (W rzeczywistości USS Edsall został zatopiony dopiero w marcu 1942 roku). Hubbard opowiadał, że gdy ukrywał się w tych okolicach, japoński patrol ostrzelał go z karabinów maszynowych, udało mu się jednak przeżyć, a potem uciec na tratwie do Australii[108]. W innym miejscu wspomina natomiast, że po wypowiedzeniu przez USA wojny Japonii został wysłany na Filipiny, a następnie, wiosną 1942 roku, odesłany do domu prywatnym samolotem sekretarza Marynarki Wojennej jako „pierwszy ranny wracający do Ameryki z Dalekiego Wschodu”[109].

Archiwa marynarki wojennej zawierają jednak informację, że w czasie wybuchu wojny Hubbard odbywał szkolenie w zakresie wywiadu. Rzeczywiście miał zostać skierowany na Filipiny, ale gdy się okazało, że na Oceanie Spokojnym dominację zdobywają Japończycy, jego statek zmienił kurs i popłynął do Australii. Na antypodach oczekiwał na transport do Manili, ale podpadł amerykańskiemu attaché morskiemu. „Przez skłonność do przypisywania sobie uprawnień, których nie posiadał, jak również próby wykonywania obowiązków, do których nie miał kwalifikacji, sprawiał bardzo dużo kłopotów – skarżył się attaché. – Ten oficer nie nadaje się do tego, aby mu przyznać niezależne stanowisko. Jest niezwykle gadatliwy i wciąż udaje ważną figurę”[110]. Hubbard został odesłany do Nowego Jorku, żeby przydzielono mu tam inne zadania.

Hubbard znów znalazł się w Nowym Jorku, gdzie pracował w biurze cenzury telegraficznej. Usilnie zabiegał o stanowisko na pokładzie statku, aż w końcu otrzymał możliwość dowodzenia trawlerem USS YP-422 przystosowywanym właśnie do celów militarnych i przeznaczonym do patrolowania wybrzeża[111]. Według Kościoła, gdy tylko wszedł do bostońskiej stoczni marynarki wojennej, stanął twarzą w twarz z niemal setką żołnierzy świeżo zwolnionych z wojskowego więzienia w Portsmouth, New Hampshire. Już na pierwszy rzut oka wydali mu się zgrają morderców: »mundury mieli wysmolone, a hamaki – czarne od brudu«. Po bliższym zapoznaniu z załogą, przekonał się, że każdy z nich wstąpił na pokład wyłącznie po to, żeby uniknąć dalszej odsiadki”[112]. Hubbard miał ponoć w sześć tygodni tak świetnie wyszkolić tę ekipę skazańców, że „wsławili się zrzuceniem około siedemdziesięciu ładunków głębinowych, a przy tym nie ponieśli żadnych strat w ludziach”[113]. Archiwa marynarki wojennej poświadczają jednak, że zanim jeszcze statek został zwodowany, Hubbarda zwolniono z funkcji dowódcy, ponieważ zdaniem komendanta stoczni nie miał „odpowiedniego usposobienia, żeby samodzielnie dowodzić jednostką”[114]. Nie istnieją żadne dokumenty mówiące o tym, że w ogóle kiedykolwiek brał udział w walkach na Atlantyku.

Następnie został wysłany do ośrodka szkoleniowego w Miami, gdzie miał się przygotować do służby na ścigaczach okrętów podwodnych. Zjawił się tam w ciemnych okularach, prawdopodobnie ze względu na zapalenie spojówek, które nękało go przez całą wojnę i później – jednak w rozmowie z innym młodym żołnierzem Thomasem Moultonem wyjaśnił, że podczas służby na niszczycielu pływającym po Pacyfiku stał za blisko karabinu wielkokalibrowego, przez co błyski wystrzałów zniszczyły mu wzrok[115]. Wśród nowych kolegów z ośrodka szkoleniowego wkrótce uchodził więc za wielki autorytet – a fakt, że wydawał się dość powściągliwy w opowiadaniu o swoich wojennych przygodach, tylko podbijał jego pozycję starego wygi.

W trakcie pobytu w Miami Hubbard zaraził się rzeżączką od kobiety imieniem Ginger. „Była osobą dość rozwiązłą – notował w swoim tajemnym kajecie. – Przeraziły mnie możliwe konsekwencje: że o wszystkim dowie się żona, wojsko, moi przyjaciele. […] W rezultacie zacząłem się faszerować taką ilością sulfonamidu, że bałem się, czy nie uszkodzę nim sobie mózgu”[116].

Choroby przenoszone drogą płciową stanowiły w czasie wojny częstą przypadłość wśród wojskowych, których stale zresztą ostrzegano przed niebezpieczeństwem związanym z przygodnymi miłostkami. Choć w życiu erotycznym Amerykanie pozwalali sobie na nieco większą swobodę, niż to przedstawiała ówczesna kultura popularna, rozwody wciąż były jeszcze bardzo piętnowane. Mimo to młody Hubbard stale dryfował w stronę lekkomyślnych romansów i pogoni za spódniczkami, przez co rozpadały się kolejne jego małżeństwa, a dzieci oddalały się od ojca (miał ich w sumie siedmioro, z trzema żonami). W sekretnym dzienniku wyznaje, że okresowo cierpiał na impotencję, którą ponoć leczył testosteronem. Pisał też o swoich niepokojach związanych z masturbacją, którą w tamtych czasach uważano za przejaw słabości moralnej, mogący prowadzić do wielu poważnych dolegliwości, jak pogorszenie wzroku, impotencja, lub nawet szaleństwo.

Hubbard w końcu objął dowództwo nad ścigaczem USS PC-815[117]. Poprosił Thomasa Moultona, żeby został jego zastępcą. Statek budowano w Portland w Oregonie, a kiedy w kwietniu 1943 roku został ukończony, miejscowa gazeta opisała to zdarzenie, a przy nazwisku Hubbarda pojawił się tytuł „komandor podporucznik” (podczas gdy w rzeczywistości Hubbard wciąż jeszcze był zwykłym porucznikiem marynarki) oraz „weteran w ściganiu okrętów podwodnych podczas bitew na Pacyfiku i Atlantyku”. Zachowało się zdjęcie, na którym Hubbard i Moulton stoją przed niewielkim statkiem, nadającym się właściwie tylko do patrolowania okolic portu. Hubbard ma podniesiony kołnierz marynarskiej kurtki, na nosie okulary, a w ręku trzyma fajkę. Na jego twarzy maluje się wyraz determinacji. „Te maleństwa to prawdziwe bestie – mówił o swoim statku. – Potrafiłyby spuścić cięgi każdej jednostce, jaką pływał Nelson czy Farragut[118]. Walczą tak, że aż iskry lecą; są jedyną odpowiedzią na zagrożenie ze strony okrętów podwodnych. Chcę z całą mocą zaznaczyć, że przyszłość Ameryki zależy od takich właśnie eskortowców”[119].

Warto się chwilę zatrzymać przy tym przesadzonym stwierdzeniu. Język, którym posługuje się tu Hubbard, jest jakby żywcem wyjęty z wypowiedzi bohaterów jego sensacyjnej beletrystyki. Sam autor najwyraźniej marzył o tym, by naprawdę stać się taką postacią, co niestety wciąż utrudniały mu powtarzające się konflikty z przełożonymi. Każdy ze szczegółów tej wypowiedzi (korzystne dla samego siebie porównanie z największymi w historii bohaterami bitew morskich, pretendowanie do roli osoby trzymającej w ręku losy narodu) świadczy o jego ogromnej tęsknocie za odegraniem roli wielkiego bohatera – lub przynajmniej o wewnętrznej potrzebie, by za takiego uchodzić. Wkrótce miał zyskać okazję do zrealizowania tych marzeń.

Reszta tekstu dostępna w regularniej sprzedaży.

Przypisy

[1] Wywiad z Tommym Davisem (dawniej głównym rzecznikiem Kościoła), który w następujący sposób wyjaśnił trudności z uzyskaniem dokładnych danych liczbowych: „Nie ma u nas żadnego aktu nawrócenia, czegoś w rodzaju chrztu”. Jak tłumaczy Davis, aby zostać scjentologiem, wystarczy podjąć taką decyzję: „Albo się nim jest, albo się nie jest”.

[2] Film reklamowy zatytułowany What Is Scientology?, zamieszczony przez Kościół Scjentologii w serwisie YouTube 2 stycznia 2012 roku http://www.youtube.com/watch?v=Vcb_4L8T8gg.

[3] Wywiad z Mikiem Rinderem, byłym dyrektorem scjentologicznego Biura Spraw Specjalnych oraz głównym rzecznikiem Kościoła w latach 1991–2007.

[4] Wywiad z Markiem „Martym” Rathbunem (pełniącym niegdyś w Kościele funkcję „inspektora generalnego do spraw etyki”) oraz artykuł Tony’ego Ortegi Scientology in Turmoil. Debbie Cook’s E-mail, Annotated zamieszczony na blogu pisma „Village Voice” 6 stycznia 2012 roku: http://blogs.villagevoice.com/runninscared/2012/01/scientology_in_3.php. Jak twierdzi wybitny historyk religii R. Scott Appleby z Uniwersytetu Notre Dame, nawet Kościół rzymskokatolicki nie dysponuje milionem dolarów w gotówce (R. Scott Appleby, wiadomość prywatna).

[5] Informacja podana przez Międzynarodowy Kościół Scjentologii w tekście zatytułowanym Scientology. Unparalleled Growth Since 2004, zamieszczonym na stronie www.scientologynews.org/stats.html.

[6] Kevin Roderick, Scientology Reveals Plans for Sunset Boulevard Studio, „LA Observed”, 12 lipca 2012.

[7] Dane zebrane przez Pinellas County Property Appraiser w roku 2012.

[8] International Church of Scientology, What Is Scientology?, s. 324; wywiad z Tommym Davisem; wiadomość prywatna od Karin Pouw.

[9] Claire Headley i Mike Rinder, wiadomości prywatne. Wyższą liczbę podaje Rinder, który twierdzi, że około dwóch tysięcy członków Sea Org stacjonuje w bazie w Clearwater, półtora tysiąca w Los Angeles, pięćset osób w Gold Base i Int Base, dwieście w Zjednoczonym Królestwie, trzysta w Danii, sto pięćdziesiąt w Australii, dwieście na statku Freewinds, a pozostała część osób porozrzucana jest po całym świecie, ze szczególnym uwzględnieniem Afryki, Włoch, Kanady i Meksyku.

[10] Wywiad z Jimem Loganem.

[11] Paul Haggis twierdzi, że fragment ten pochodził z opracowanego przez Hubbarda kursu na „Wykwalifikowanego Scjentologa Hubbarda”. Później tekst ten został włączony do książki Hubbarda The Way to Happiness [wyd. pol. Droga do szczęścia, Glostrup: New Era Publications International ApS, 2009, s. 48].

[12] Peter F. Gillham, Tell It Like It Is. A Course in Scientology Dissemination, Los Angeles: Red Baron Publishing, 1972, s. 37.

[13] L. Ron Hubbard, Hubbard Communications Office Policy Letter. Dissemination Drill, 23.10.1965.

[14] Wywiad z Hermanem Gooddenem.

[15] L. Ron Hubbard, Clearing Congress Lectures, Shoreham Hotel, Waszyngton, 4.07.1958.

[16] What Is Scientology?, s. xiii.

[17] Tamże, s. 215.

[18] Który od tamtej pory został wspaniale odnowiony i przeobraził się w najbardziej prestiżowe scjentologiczne Celebrity Centre.

[19] Harriet Whitehead, Reasonably Fantastic. Some Perspectives on Scientology, Science Fiction, and Occultism, w: Zaretsky i Leone, Religious Movements in Contemporary America, s. 549.

[20] Wywiad z Jimem Dincalcim.

[21] Wywiad ze Skipem Pressem.

[22] L. Ron Hubbard, Electropsychometric Auditing Operators Manual, 1952.

[23] What Is Scientology?, s. 175.

[24] James Phelan, Have You Ever Been a Boo-Hoo?, „Saturday Evening Post”, 21.03.1964, s. 81–85.

[25] Odpowiedź Kościoła na nasze zapytanie.

[26] L. Ron Hubbard, E Meter Essentials 1961 – Clearing Series, Vol. 1, s. 18.

[27] Hubbard niejednokrotnie sprzeciwiał się używaniu terminu „wykrywacz kłamstw” w opisach działania e-metru. „Po pierwsze wcale nie wykrywa on kłamstw, a po drugie policjanci jak dotąd zbyt mało wiedzą o ludzkim umyśle, żeby móc ocenić, czy używany przez nich instrument daje precyzyjne wyniki. Te aparaty powinny się nazywać »wykrywaczami emocji«” (L. Ron Hubbard, Electropsychometric Auditing Operator’s Manual, 1952). Według Davida S. Touretzky’ego, profesora informatyki na Uniwersytecie Carnegie Mellon (oraz znanego krytyka scjentologii) to, co nazywamy „myślami”, to tak naprawdę „przelotne wzory chemicznej i elektrycznej aktywności mózgu”, które nie mają masy. „Ten aparat to raczej coś w rodzaju rekwizytu czy talizmanu, a nie urządzenie pomiarowe. Odczytywanie ruchu wskazówki przypomina wróżenie

[28] L. Ron Hubbard, Philadelphia Doctorate Course Transcripts.

[29] Tamże.

[30] Whitehead, Renunciation and Reformulation, s. 176.

[31] Cyril Vosper, The Mind Benders, s. 31.

[32] L. Ron Hubbard, Dianetyka. Współczesna nauka o zdrowiu umysłowym, s. 205–206.

[33] Tamże, s. viii.

[34] What Is Scientology?, s. 167.

[35] Ability, tekst niepodpisany i nieopatrzony datą (prawdopodobnie wydanie z roku 1958), No. 81, przedruk słowa wstępnego z pisma „Certainty”, Vol. 5, No. 10.

[36] WikiLeaks, Church of Scientology Collected Operating Thetan Documents, 24.03.2008, http://wikileaks.org/wiki/Church_of_Scientology_collected_Operating_Thetan_documents; poprawione oświadczenie Hany Whitfield w sprawie Kościół Scjentologii przeciwko Stevenowi Fishmanowi i Uwemu Geertzowi, Sąd Okręgowy Stanów Zjednoczonych dla Centralnego Okręgu Stanu Kalifornia, 4.04.1994.

[37] WikiLeaks, Church of Scientology Collected Operating Thetan Documents, 24.03.2008, http://wikileaks.org/wiki/Church_of_Scientology_collected_Operating_Thetan_documents.

[38] L. Ron Hubbard, wykład Ron’s Journal ’67.

[39] Wywiad z Jeffersonem Hawkinsem.

[40] „Advance!”, No. 33, s. 8.

[41] L. Ron Hubbard, Scientology. A History of Man, s. 71–72.

[42] L. Ron Hubbard, wykład State of OT, 23.05.1963.

[43] L. Ron Hubbard, An OT’s Basic Problem, na podstawie wykładu z 2 grudnia 1952 roku, cytat z pisma „Advance!”, No. 38, s. 14.

[44] Helena As She Was, http://www.helenahistory.org/family_theatre_reeves.htm.

[45] Russell Miller, Bare-Faced Messiah, s. 8–15.

[46] Odręczna notatka Hubbarda, opatrzona datą 10.03.1974.

[47] L. Ron Hubbard Library, The Humanitarian. Education (1996), s. 9.

[48] Karin Pouw, wiadomość prywatna.

[49] L. Ron Hubbard, Case Analysis. Rock Hunting, pytania i odpowiedzi, 4.08.1958.

[50] Opowieść o szamanie Madfeathers przekazał publiczności oficjalny biograf Hubbarda Dan Sherman podczas obchodów setnych urodzin twórcy scjentologii, 13 marca 2011 roku (cytat z Hubbarda został wówczas puszczony z nagrania). Rzecznik Czarnych Stóp twierdzi, że zawieranie braterstwa krwi nie należy do tradycji tej grupy.

[51] Niektórzy badacze powątpiewają w istnienie Thompsona. Jak pisze Russell Miller, „nie udało się ustalić jego tożsamości na podstawie archiwów amerykańskiej marynarki wojennej ani też odkryć, jakie właściwie miał związki z Freudem” (Bare-Faced Messiah, s. 25). Od czasu publikacji książki Millera pojawiło się jednak kilka nowych odkryć dotyczących Thompsona, które nadają mu nieco bardziej realny charakter. Był między innymi współzałożycielem Towarzystwa Zoologicznego w San Diego, pełnił funkcję wiceprezesa Waszyngtońskiego Towarzystwa Psychoanalizy oraz dyrektora Towarzystwa Kotów Syjamskich. Jego działalność wywiadowcza jest opisana w dość ekscentrycznym pamiętniku Rhody Low Seoane, zatytułowanym Uttermost East and the Longest War (New York: Vantage Press, 1968). Kościół Scjentologii przekazał mi listę pasażerów statku USS Grant z listopada 1923, na której wymieniony jest „komandor J. C. Thompson”, jak również nazwiska członków rodziny Hubbarda.

[52] L. Ron Hubbard, wykład The Story of Dianetics and Scientology, 18.10.1958.

[53] L. Ron Hubbard, wykład Dianetics. The Modern Miracle, 6 lutego 1952 roku.

[54] J. C. Thompson, Psychoanalytic Literature, „United States Naval Medical Bulletin” 19, No. 3 (wrzesień 1923), s. 281–285.

[55] Barbara Kaye, cytowana przez Millera, Bare-Faced Messiah, s. 168–169.

[56] L. Ron Hubbard Library, Adventurer/Explorer. Daring Deeds and Unknown Realms (1996), s. 6.

[57] What Is Scientology?, s. 31.

[58] Tamże, s. 32.

[59] Związek Chrześcijańskiej Młodzieży Męskiej (Young Men’s Christian Association) [przyp. tłum.].

[60] Szczegółowe informacje na temat podróży Hubbarda do Chin można znaleźć w zeznaniach Geralda Armstronga w sprawie Kalifornijski Kościół Scjentologii przeciwko Geraldowi Armstrongowi (1984), jak również w pisanych ręcznie dziennikach Hubbarda z tego okresu, które podczas rozprawy służyły za materiał dowodowy. Niektóre zdarzenia zostały potwierdzone przez Kościół w ramach odpowiedzi na nasze zapytania. Zredagowany przez Kościół tekst dzienników Hubbarda można znaleźć w: L. Ron Hubbard Library, Letters and Journals. Early Years of Adventure (1997), s. 46–50.

Kościół utrzymuje, że w tym okresie Hubbard odbywał też wiele innych podróży – miał przez czternaście miesięcy przemierzać Azję (bez rodziców), z przystankami między innymi w Indiach i Singapurze, a na koniec wrócić do Chin. W jego dziennikach nie ma żadnych śladów takich podróży, choć w późniejszych wykładach czynił odniesienia do tego rodzaju doświadczeń.

Jako dowody mające potwierdzić rozległe podróże Hubbarda Kościół dostarczył nam artykuł prasowy opublikowany w roku 1929 w lokalnej gazecie „Helena Independent” w stanie Montana – jest tam jednak tylko wzmianka o tym, że „zeszłego lata odbył z rodzicami podróż do Azji” po drodze na wyspę Guam. Tommy Davis poinformował mnie, że pozostałe świadectwa azjatyckich podróży Hubbarda uległy zniszczeniu, ponieważ do czasów II wojny światowej przechowywano je w Hiroszimie.

[61] L. Ron Hubbard Library, Adventurer/Explorer. Daring Deeds and Unknown Realms (1996), s. 53. Hubbard wpisał na licencji, że ma dwadzieścia sześć lat, choć w rzeczywistości miał zaledwie dziewiętnaście.

[62] L. Ron Hubbard, Tailwind Willies, przedruk w: L. Ron Hubbard Library, Adventurer/Explorer. Daring Deeds and Unknown Realms (1996), s. 44–50.

[63] L. Ron Hubbard Library, Adventurer / Explorer. Daring Deeds and Unknown Realms (1996), s. 10.

[64] Russell Miller, Bare-Faced Messiah, s. 52.

[65] Seekers of Pirate Haunts Finally Go, „Baltimore Morning Sun”, 25.06.1932.

[66] List Jamesa Free do Roberta H. Burgessa, 21 czerwca 1986 roku; James Stillman Free, National Press Club Oral History Committee, nagranie z 25 marca 1992 roku (http://press.org/sites/default/files/Free_James_1992.pdf).

[67] James Stillman Free, National Press Club Oral History Committee, 25.03.1992 (http://press.org/sites/default/files/Free_James_1992.pdf).

[68] Doris Hamlin Daily Record (1932), ze zbiorów Biblioteki Kongresu.

[69] Doris Hamlin, Jinx Ship, Reaches Port, „Baltimore Evening Sun”, 7.09.1932.

[70] Russell Miller, Bare-Faced Messiah, s. 56.

[71] Fank Gruber, The Pulp Jungle, s. 20–24.

[72] What Is Scientology?, s. 581. L. Ron Hubbard Junior (najstarszy syn twórcy scjentologii) twierdzi, że jego ojciec znacznie zawyżał wyniki swojej pracy. „Na początku lat pięćdziesiątych opowiadał wszystkim dookoła, że jego twórczość pisarska obejmuje już siedem milionów słów. W rzeczywistości jednak prawdopodobnie nigdy nie przekroczyła miliona” (zeznania L. Rona Hubbarda Juniora przed komisją miasta Clearwater w sprawie dotyczącej Kościoła Scjentologii, 5 maja 1982 roku). Oczywiście milion słów to też całkiem sporo.

[73] Harlan Ellison. Dreams with Sharp Teeth (film na DVD), reż. Erik Nelson, 1982.

[74] Nagranie rozmowy z Russellem Haysem i Barbarą Hays Duke, 30.06.1984.

[75] Wywiad z anonimowym byłym członkiem Sea Org.

[76] Russell Miller, Bare-Faced Messiah, s. 64–65.

[77] List L. Rona Hubbarda do Russella Haysa, 14.09.1936.

[78] List L. Rona Hubbarda do Russella Haysa, 18.08.1936.

[79] List L. Rona Hubbarda do Russella Haysa, 14.09.1936.

[80] List L. Rona Hubbarda do Russella Haysa, 7.03.1937.

[81] Russell Miller, Bare-Faced Messiah, s. 69.

[82] List L. Rona Hubbarda do Russella Haysa, 21.07.1937.

[83] List L. Rona Hubbarda do Russella Haysa, 4.12.1937, cytowany w: L. Ron Hubbard Library, Letters and Journals. Literary Correspondence (1997), s. 55–58.

[84] List L. Rona Hubbarda z 1 stycznia 1938 roku, cytowany w: L. Ron Hubbard Library, The Philosopher. The Rediscovery of the Human Soul (1996), s. 9.

[85] Wywiad z Forrestem Ackermanem w filmie Secret Lives. L. Ron Hubbard (Channel 4, UK, 1997); Arthur J. Cox, Deus Ex Machina. A Study of A. E. van Vogt, „Science-Fiction Advertiser”, lipiec 1952. Według relacji Coxa Hubbard opowiadał, że zdarzenie to miało miejsce „podczas operacji, której był poddawany w związku z obrażeniami poniesionymi podczas służby wojskowej”.

[86] Church of Scientology International, Port Orchard Washington, January 1, 1938 (2012): http://www.ronthephilosopher.org/phlspher/page08.htm.

[87] L. Ron Hubbard Library, The Philosopher. The Rediscovery of the Human Soul (1996), s. 11–12.

[88] Russell Miller, Bare-Faced Messiah, s. 81.

[89] Tamże, s. 79. Gerald Armstrong zeznał przed sądem, że według relacji Hubbarda „przeczytało ją początkowo siedem osób, z których dwie wyskoczyły przez okno, a kolejne dwie oszalały”(Kalifornijski Kościół Scjentologii przeciwko Geraldowi Armstrongowi).

[90] Wywiad z Forrestem Ackermanem w filmie Secret Lives. L. Ron Hubbard (Channel 4, UK, 1997).

[91] List L. Rona Hubbarda do Russella Haysa, 20 października 1938 roku (cytowany też – z błędnie podaną datą 31 grudnia 1937 roku – w: L. Ron Hubbard Library, Letters and Journals. Literary Correspondence (1997), s. 59–61).

[92] Isaac Asimov, I. Asimov, s. 72.

[93] Kingsley Amis, New Maps of Hell, s. 84.

[94] Na myśl tę naprowadził mnie Steven Weinberg, który opowiadał mi o założonym w Bronx High School of Science klubie miłośników fantastyki naukowej, do którego należał w latach czterdziestych. Później, w roku 1979, wraz ze swoim szkolnym kolegą Sheldonem Glasgow (który również należał do klubu), Weinberg zdobył Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki.

[95] L. Ron Hubbard, wstęp do powieści Battlefield Earth, s. xix. [W polskim wydaniu powieści nie zamieszczono wstępu, cytat za wersją oryginalną – przyp. tłum.]

[96] Tamże, s. xvi.

[97] L. Sprague de Camp, El-Ron of the City of Brass (seria Literary Swordsmen and Sorcerers), „Fantastic”, sierpień 1975.

[98] The Admissions of L. Ron Hubbard: http://www.gerryarmstrong.org/50grand/writings/ars/ars-2000-03-11.html. Kościół podważa autentyczność tego dokumentu – twierdzi, że został sfałszowany.

[99] Tamże.

[100] Wywiad Russella Millera z Robertem MacDonaldem Fordem, The Bare-Faced Messiah Interviews, 1 września 1986 roku, http://www.cs.cmu.edu/~dst/Library/Shelf/miller/interviews/robford.htm.

[101] Russell Miller, Bare-Faced Messiah, s. 89.

[102] Tamże, s. 90–91.

[103] Church of Scientology International, 1939–1944, Explorer and Master Mariner (2005): www.hubbard.org/pg007.html.

[104] Russell Miller, Bare-Faced Messiah, s. 45–46.

[105] Pismo L. Rona Hubbarda do władz amerykańskiego Korpusu Piechoty Morskiej, 18.07.1931 roku.

[106] List Warrena G. Magnusona do prezydenta Roosevelta, 8 kwietnia 1941 roku; dokumentacja służby wojskowej L. Rona Hubbarda, Narodowe Centrum Dokumentów Personalnych (St. Louis, USA).

[107] Russell Miller, Bare-Faced Messiah, s. 93.

[108] Zeznania Thomasa Moultona w sprawie Kalifornijski Kościół Scjentologii przeciwko Geraldowi Armstrongowi. „Nigdy nie widziałem żadnych jego blizn”, przyznał Moulton. Obszerną listę sprzeczności w relacjach wojennych Hubbarda można znaleźć na stronie internetowej Chrisa Owena zatytułowanej Ron the ‘War Hero’ (lipiec 1999): http://www.cs.cmu.edu/~dst/Cowen/warhero/.

[109] L. Ron Hubbard, A Brief Biography of L. Ron Hubbard, broszura wydana z okazji Pierwszego Australijskiego Kongresu Międzynarodowego Towarzystwa Scjentologów Hubbarda, 7–8.11.1959.

[110] L. D. Causey do swojego przełożonego, Dwunasty Okręg Marynarki Wojennej, 14.02.1942.

[111] Chris Owen, Ron the ‘War Hero’ (lipiec 1999): http://www.cs.cmu.edu/~dst/Cowen/warhero/yp-422.htm. Owen zauważa, że statek ten nazywano Mist, ale nazwa ta nie występuje w oficjalnych rejestrach.

[112] L. Ron Hubbard Library, The Humanitarian. The Road to Self-Respect (1996), s. 12.

[113] Chris Owen, Ron the ‘War Hero’ (lipiec 1999): http://www.cs.cmu.edu/~dst/Cowen/warhero/yp-422.htm.

[114] Depesza nadana przez porucznika F. A. Del Marinala 25.09.1942.

[115] Zeznania Thomasa Moultona w sprawie Kalifornijski Kościół Scjentologii przeciwko Geraldowi Armstrongowi.

[116] The Admissions of L. Ron Hubbard, http://www.gerryarmstrong.org/50grand/writings/ars/ars-2000-03-11.html.

[117] Chris Owen, Ron the ‘War Hero’ (lipiec 1999): http://www.cs.cmu.edu/~dst/Cowen/warhero/pc-815.htm.

[118] Charles Preston Nelson (1877–1935), David Glasgow Farragut (1801–1870) – zasłużeni admirałowie amerykańskiej marynarki wojennej [przyp. tłum.].

[119] Ex-Portlander Hunts U-Boats, „Oregon Journal”, 22.04.1943.

WYDAWNICTWO CZARNE sp. z o.o.

www.czarne.com.pl

Sekretariat: ul. Kołłątaja 14, III p., 38-300 Gorlice

tel. +48 18 353 58 93, fax +48 18 352 04 75

e-mail: mateusz@czarne.com.pl, tomasz@czarne.com.pl,

dominik@czarne.com.pl, ewa@czarne.com.pl, edyta@czarne.com.pl

Redakcja: Wołowiec 11, 38-307 Sękowa

tel. +48 18 351 00 70

e-mail: redakcja@czarne.com.pl

Sekretarz redakcji: malgorzata@czarne.com.pl

Dział promocji: ul. Hoża 42/1, 00-516 Warszawa

tel./fax +48 22 621 10 48

e-mail: agnieszka@czarne.com.pl, dorota@czarne.com.pl,

zofia@czarne.com.pl, marcjanna@czarne.com.pl

Dział marketingu: honorata@czarne.com.pl

Dział sprzedaży: piotr.baginski@czarne.com.pl,

agnieszka.wilczak@czarne.com.pl, urszula@czarne.com.pl

Audiobooki i e-booki: anna@czarne.com.pl

Skład: d2d.pl

ul. Sienkiewicza 9/14, 30-033 Kraków, tel. +48 12 432 08 52

e-mail: info@d2d.pl

Wołowiec 2015

Wydanie I