Copyright © for Polish translation by The Estate of Maciej Słomczyński
Copyright © for this edition by Dressler Dublin Sp. z o.o., 2023

PROJEKT OKŁADKI: Mariusz Banachowicz
OPRACOWANIE REDAKCYJNE: Daria Demidowicz-Domanasiewicz
REDAKCJA TECHNICZNA: Adam Kolenda

WYDAWCA:
Wydawnictwo Bukowy Las
ul. Sokolnicza 5/76, 53-676 Wrocław
bukowylas.pl

ISBN 978-83-8074-516-2
Wrocław 2023

WYŁĄCZNY DYSTRYBUTOR:
Dressler Dublin Sp. z o.o.
ul. Poznańska 91, 05-850 Ożarów Mazowiecki
tel. (+ 48 22) 733 50 31/32
e-mail: dystrybucja@dressler.com.pl
dressler.com.pl

Wersję elektroniczną przygotowano w systemie Zecer

Osoby

osoby występujące
w części wstępnej

PAN

KRZYSZTOF UKRADEK

Oberżystka, Paź, Aktorzy

BAPTISTA, bogaty szlachcic z Padwy

VINCENTIO, sędziwy szlachcic z Pizy

LUCENTIO, syn Vincentia, zakochany w Biance

PETRUCHIO, szlachcic z Werony, zalotnik Katarzyny

zalotnicy Bianki

GREMIO

HORTENSIO

słudzy Lucentia

TRANIO

BIONDELLO

słudzy Petruchia

GRUMIO

CURTIS

BAKAŁARZ – udający Vincentia

córki Baptisty

KATARZYNA, złośnica

BIANKA

WDOWA

Krawiec, Kapelusznik i Słudzy

Miejsce: Padwa, a chwilami dom Petruchia na wsi

Część wstępna

Scena I

Przed drzwiami oberży.

Wchodzą OBERŻYSTKA i UKRADEK.

Ukradek

Na mą wiarę, już ja cię załatwię.

Oberżystka

W dyby, ty nicponiu!

Ukradek

Ty zdziro: Ukradkowie nie są nicponiami; zajrzyj do kronik. Przybyliśmy tu z Ryszardem Zdobywcą. Więc, paucas pallabris¹; niechaj świat płynie, o tak!

Oberżystka

Nie zapłacisz mi za szkło, które stłukłeś?

Ukradek

Ani denarka. Strzeż się, Hieronimo; przepadnij w zimnym łożu i rozgrzej się.

Oberżystka

Mam na to lekarstwo; muszę pójść po miejskiego pachołka.

Wychodzi.

Ukradek

Pachołka, matołka czy kołka, odpowiem mu zgodnie z prawem. Nie ustąpię na cal. Niech przybywa, byle był grzeczny.

Kładzie się na ziemi i usypia. Głos rogów.

Wchodzi PAN z polowania; za nim Strzelcy i Słudzy.

Pan

Łowczy, doglądnij dobrze psów. Ten gończy,

Śmieszek, okryty jest pianą, biedaczek.

I sparz Jasnego z tą warkliwą suką.

Czyś dostrzegł, chłopcze, jak Srebrny odzyskał

Trop niemal zimny, na skraju zarośli?

Nie oddałbym go za dwadzieścia funtów.

Pierwszy Strzelec

Cóż, Dzwonnik, panie, był wcale nie gorszy.

Głosem znać dawał, gdy węch go zawodził,

I dwakroć dzisiaj zwierzynę wywęszył.

Ufaj mi, panie, że jest to pies lepszy.

Pan

Ty głupcze, gdyby Echo był tak śmiały,

Cenić bym musiał go jak tuzin takich.

Daj im żreć dobrze; miej pieczę nad każdym,

Bo jutro znowu chcę ruszyć na łowy.

Pierwszy Strzelec

Tak uczynię, panie.

Pan

Cóż to jest? Zwłoki czy pijany człowiek?

Podejdźcie, spójrzcie, czy jeszcze oddycha?

Drugi Strzelec

Oddycha, panie. Piwo go rozgrzewa,

Inaczej zimne byłoby to łoże.

Pan

Nikczemne bydlę! Leży tu jak świnia! –

Posępna Śmierci, jakże jest ohydny

Twój wizerunek! – A cóż byście rzekli,

Gdyby go przenieść na łoże, przyoblec

W piękną bieliznę, nałożyć pierścienie

I przygotować wyszukane jadło,

Które mu służba poda, gdy się zbudzi –

Czy może prostak ów nie stracić głowy?

Pierwszy Strzelec

Uwierz mi, panie, musi ją utracić.

Drugi Strzelec

Musiałby uznać to za rzecz przedziwną.

Pan

Za sen szczęśliwy lub marne złudzenie;

Bierzcie go, żart ten pragnę wam powierzyć. –

Ostrożnie wnieść go do najlepszej z komnat;

Zawiesić wokół frywolne obrazy,

Brudny łeb obmyć ciepłą, czystą wodą

I wonnym drzewem okadzić tę izbę.

Niech muzykanci wyczekują chwili,

Kiedy się ocknie, aby głos niebiański

I słodki wydać. A jeśli przemówi,

Bądźcie gotowi z czcią pełną pokory

Zapytać: „Jakie ma dla nas rozkazy

Wasza wysokość?”. Niechaj jeden zaraz

Zbliży się, niosąc srebrzystą miednicę

Pełną różanej wody, obsypanej

Płatkami kwiecia; drugi nieść ma dzbanek,

A trzeci ręcznik; zapytajcie zaraz

„Czy pragniesz dłonie ochłodzić, nasz panie?”.

Niechaj ktoś czeka z kosztownym ubraniem

I go zapyta, jaki strój chce włożyć;

Inny o jego psach i koniach powie,

I jak małżonka jego ubolewa

Nad tą chorobą. Macie wmówić w niego,

Że stracił zmysły, a gdy wam odpowie,

Że jest Ukradkiem, mówcie, że śni nadal,

Gdyż wielkim panem jest i niczym innym.

Mili panowie, uczyńcie to z wdziękiem,

Gdyż będzie z tego piękna krotochwila,

Jeśli się uda wam nie przeholować.

Pierwszy Strzelec

Ręczę, że role swe zagramy, panie,

Tak, by uwierzył, że jest tą osobą,

Której istnienie zręcznie mu wmówimy.

Pan

Ostrożnie wziąć go i zanieść do łoża.

A gdy się ocknie, spełnijcie powinność.

Wynoszą Ukradka. Głos trąby.

Chłopcze, idź, zobacz, kogo wieści trąbka,

Wychodzi Sługa.

Może to szlachcic czcigodny w podróży,

Który zajechać chce tu, by wypocząć. –

Wchodzi Sługa.

No i co? Któż to?

Sługa

To, wasza czcigodność,

Aktorzy; pragną ci swe służby złożyć.

Pan

Proś, niech się zbliżą.

Wchodzą Aktorzy.

Witam, dobrzy ludzie.

Aktorzy

Dzięki ci, wasza czcigodność.

Pan

Czy chcecie u mnie pozostać tej nocy?

Drugi Aktor

Jeśli usługi nasze przyjmiesz, panie.

Pan

Z całego serca. – Pamiętam cię dobrze.

Grałeś chłopskiego syna. – Chciałeś wtedy

Serce szlachcianki zdobyć. Grałeś dobrze,

Choć imię twoje uszło mi z pamięci;

Wiele w tym było kunsztu i zręczności.

Pierwszy Aktor

Wasza czcigodność ma na myśli Sota?

Pan

Tak, właśnie; grałeś wówczas doskonale.

Szczęśliwym trafem przybywacie dzisiaj,

Obmyślam bowiem krotochwilę, w której

Może pomocną mi być wasza zręczność.

Pan pewien słyszeć was dzisiaj powinien;

Lękam się jednak, czy się powściągniecie,

Gdyż może on się zachować przedziwnie –

Nie słyszał bowiem dotąd żadnej sztuki –

Jeśli się dacie ponieść wesołości,

Może obrazić się, gdyż, jak już rzekłem,

Wprawi go śmiechu nadmiar w rozdrażnienie.

Pierwszy Aktor

Nie trwóż się, panie. Władamy nad sobą;

Niechaj wyczynia, jakie chce, błazeństwa.

Pan

Wprowadź ich, chłopcze, do izby przy kuchni

I ugość wszystkich serdecznie, a niechaj

Na niczym u mnie żadnemu nie zbywa.

Wychodzi Sługa z Aktorami.

Ty idź do pazia mego, Bartłomieja,

Nakaż mu, aby się przebrał za damę,

I do komnaty pijaka go wprowadź,

Cześć okazując mu i zwąc go panią.

Powiedz mu, jeśli chce mą przyjaźń zdobyć,

Niech zachowanie jego będzie takie

Jak dam szlachetnych wobec ich małżonków.

Niech postępuje tak z owym pijakiem:

Ma się do niego cicho i łagodnie

Zwrócić – z pokłonem głębokim – w te słowa:

„Jakie rozkazy ma wasza czcigodność

Dla swej pokornej małżonki, by mogła

Miłość okazać swą i posłuszeństwo?”.

Później – w ramiona wziąwszy go i kusząc

Pocałunkami, a skłoniwszy głowę

Na pierś pijaka – każ mu, niech łzy roni

Z nadmiaru szczęścia na widok małżonka,

Który do zdrowia wrócił po czternastu

Latach choroby, gdy wierzył obłędnie,

Że jest jedynie nikczemnym żebrakiem.

Jeśli brak chłopcu niewieściej sprawności,

By na żądanie tryskać łez ulewą,

Cebula dobrze mu się w tym przysłuży,

Która ukryta starannie w chusteczce

Zmusi oporne oko, by łzy lało.

Dopilnuj, niech się to stanie niezwłocznie,

I czekaj na me nowe polecenia.

Wychodzi Sługa.

Wiem, że ów chłopiec umie naśladować

Wdzięk, głos, chód, sposób bycia wielkiej damy.

Pragnę usłyszeć go, gdy swym małżonkiem

Nazwie pijaka, i ujrzeć mych ludzi,

Gdy powstrzymują się z trudem od śmiechu

Podczas składania hołdu prostakowi.

Muszę wejść, aby pokierować nimi;

Moja obecność niech narzuci wodze

Ich wesołości, by zbytnio nie wzrosła.

Wychodzą.

Scena II

Sypialnia w domu Pana.

Widoczny w górze pijak UKRADEK i Słudzy z szatami, miednicą, dzbankiem i innymi przyborami.

Jest także PAN.

Ukradek

Na miłość boską, dzbanuszek piwa.

Pierwszy Sługa

Czy pragniesz, panie nasz, wychylić puchar hiszpańskiego wina?

Drugi Sługa

Czy wasza czcigodność pragnie skosztować zimnego mięsiwa?

Trzeci Sługa

Jakie szaty włoży dziś wasza czcigodność?

Ukradek

Jestem Krzysztofem Ukradkiem; nie zwijcie mnie czcigodnością ani waszym panem. W życiu nie piłem hiszpańskiego wina, a jeśli chcecie mi dać zimnego mięsiwa, dajcie mi solonej wołowiny; i nie pytajcie nigdy, jakie szaty będę nosił; bo nie mam więcej kaftanów niż grzbietów, więcej pończoch niż nóg i więcej butów niż stóp – a czasem mam więcej stóp niż butów, lub takie buty, z których palce wyglądają.

Pan

Niech Niebo sprawi, by zniknął twój obłęd,

Wasza czcigodność! O, że tak potężny

Człowiek, takiego rodu, takich włości

I czcią tak wielką zewsząd otoczony,

Jest opętany przez tak złego ducha!

Ukradek

Co? Chcecie uczynić ze mnie szaleńca? Czy nie jestem Krzysztofem Ukradkiem, synem starego Ukradka z Burtonheath; z rodu kramarzem, z wykształcenia zgrzeblarzem; z przemienienia niedźwiednikiem; a dziś z profesji druciarzem? Spytajcie Marianny Hacket, grubej szynkarki z Wincot, czy mnie nie zna. Jeśli nie powie wam, że wiszę u niej na czternaście pensów za samo tylko piwo, niechaj zawisnę jako największy łotr i łgarz w całym Chrześcijaństwie. Co?! Nie jestem przecież szalony. Oto –

Pierwszy Sługa

Oto przyczyna cierpień twej małżonki!

Drugi Sługa

Oto przyczyna smutku twych służących!

Pan

Dlatego krewni twoi wymijają

Dom ten z daleka. Trwoży ich twój obłęd.

Szlachetny panie, wspomnij twój ród wielki,

Każ dawnym myślom powrócić z wygnania

I odpędź próżne, nikczemne złudzenia.

Spójrz na służących twych, stojących wokół;

Każdy z nich czeka na twoje skinienie.

Muzyki pragniesz? Słuchaj, gra Apollo,

Muzyka.

A w klatkach śpiewa dwadzieścia słowików.

Chcesz usnąć może? Mamy tu posłanie

Miększe i słodsze niż rozkoszne łoże

Umyślnie słane dla Semiramidy.

Pragniesz przechadzki? Wymościmy ziemię.

Może przejażdżki? Osiodłamy konie;

Rzędy lśnić będą od pereł i złota.

Pragniesz na łowy wyruszyć z sokołem?

Sokoły twoje wzbiją się wysoko,

Ponad skowronki poranne. Chcesz łowów?

Głos twojej sfory sięgnie pod niebiosa

I z głębi ziemi wydrze głośne echo.

Pierwszy Sługa

Chcesz ruszyć z psami? Charty twe są szybsze

Niźli jelenie, zwinniejsze niż sarny.

Drugi Sługa

Rozmiłowany jesteś w malowidłach?

Wniesiemy obraz, który Adonisa

Przedstawia: stoi nad brzegiem potoku,

Nie widząc skrytej wśród traw Afrodyty;

Tchnienie jej zdaje się poruszać trawy,

Choć to wiatr tylko pośród nich swawoli.

Pan

Io ukażemy ci, jeszcze dziewicą,

I jak podstępem była zaskoczona;

Namalowane wszystko, a jak żywe!

Trzeci Sługa

Lub Dafne, która przez gąszcz cierni biegnie,

I mógłbyś przysiąc, że krew z nóg jej tryska,

A na ten widok łka smutny Apollo;

Tak zręcznie krew i łzy te nakreślono.

Pan

Ty jesteś panem; niczym, tylko panem,

Masz panią, która przerasta pięknością

Wszystkie niewiasty na tym marnym świecie.

Pierwszy Sługa

Póki łzy, które wylała nad tobą,

Nie przeorały złośliwie jej lica,

Była stworzeniem najpiękniejszym w świecie,

Lecz nadal inne jej nie przewyższają.

Ukradek

Jestem więc panem? I mam taką panią?

Czy śnię? Czy może śniłem do tej chwili?

Nie, nie śnię: widzę, słyszę, mówię, wdycham

Przyjemne wonie, czuję miękką pościel. –

Na moje życie! A więc jestem panem,

A nie druciarzem Krzysztofem Ukradkiem.

No cóż, ukażcie panią naszym oczom,

I jeszcze jeden mały dzbanek piwa.

Drugi Sługa

Czy wasza miłość pragnie umyć ręce?

Słudzy podchodzą z dzbankiem, miednicą i ręcznikiem.

O, cóż za szczęście, ów powrót twych zmysłów!

O, że ponownie poznałeś sam siebie!

Przez lat piętnaście leżałeś w uśpieniu,

A choć budziłeś się, sen nie ustawał.

Ukradek

Przez lat piętnaście! A to dobra drzemka!

I przez ten cały czas nie rzekłem słowa?

Pierwszy Sługa

Wiele słów, panie; bez żadnego związku.

Choć spoczywałeś w tej ślicznej komnacie,

Sądziłeś, że cię za drzwi wypędzono,

I odgrażałeś się jakiejś szynkarce,

Mówiąc, że pozwiesz ją przed sąd dziedzica,

Gdyż piwo w kubkach glinianych podaje,

A nie w kwaterkach znaczonych uczciwie;

Czasem Cicely Hacket przyzywałeś.

Ukradek

Tak, to służąca pani tej oberży.

Trzeci Sługa

Nie znasz służącej tej ani oberży.

Ani też ludzi, których wspominałeś –

Piotra Murawy, Stefana Ukradka,

Starego Jana Moczymordy z Greete,

Henryka Osta i dwudziestu innych

Nieznanych, których nikt z ludzi nie widział.

Ukradek

Cóż, dzięki Bogu za me wyzdrowienie!

Wszyscy

Amen.

Ukradek

Dzięki wam wszystkim; nie stracicie na tym.

Wchodzi PAŹ jako Dama, wraz ze Służbą.

Paź

Jak zdrowie mego szlachetnego pana?

Ukradek

Dobrze, na Boga, bo jest tu wesoło.

Gdzie moja żona?

Paź

Tutaj, szlachetny panie. Co jej każesz?

Ukradek

Jesteś mą żoną, a nie zwiesz mnie mężem?

Ludzie niech mówią „pan”, a ty „mój stary”.

Paź

Pan i małżonek mój, pan i małżonek.

A ja małżonką twą najposłuszniejszą.

Ukradek

Wiem o tym dobrze. – Jak mam ją nazywać?

Pan

Madame.

Ukradek

Alicja Madame czy Joanna Madame?

Pan

Madame; panowie tak zwą swe małżonki.

Ukradek

Madame małżonko, mówią mi, że śniłem

I spałem przez lat piętnaście lub więcej.

Paź

Tak; a wydają mi się trzydziestoma,

Gdyż nie zaznałam wówczas twego łoża.

Ukradek

To długo. – Słudzy, chcę być sam z nią tutaj.

Rozbierz się, madame, i kładź się do łoża.

Paź

Panie po trzykroć szlachetny, upraszam,

Bądź wstrzemięźliwy jeszcze przez dwie noce,

Lub chociaż dzisiaj do zachodu słońca;

Lekarze twoi stwierdzili z naciskiem,

Że jeśli dawna słabość ma nie wrócić,

Łoża twojego powinnam unikać.

Wierzę, że wstrzymasz się, gdyż tak rzecz stoi.

Ukradek

Tak, tak rzecz stoi, że ledwie wytrzymam. Ale za nic nie chciałbym znowu zapaść w ten mój sen. Wytrzymam więc, na przekór ciału i krwi.

Wchodzi GONIEC.

Goniec

Aktorzy waszej wysokości, słysząc

O wyzdrowieniu twym, przybyli tutaj,

Aby odegrać wesołą komedię.

Lekarze twoi mówią, że to słuszne,

Gdyż zbytni smutek krew twoją ostudził,

A melancholia jest matką obłędu.

Wierzę, że dobrze to wpłynie na ciebie,

Jeśli usłyszysz sztukę i wypełnisz

Umysł weselem krotochwili, która

Odpędza smutki i przedłuża życie.

Ukradek

Matko Boża, uczynię to; niech ją odegrają. Czy to komedia, jasełka, czy linoskoczkowie?

Paź

Nie, panie, rzecz ta lepiej ucho pieści.

Ukradek

Co! Ucho pieści?

Paź

Rodzaj opowieści.

Ukradek

Cóż, obejrzymy ją. – Pójdź, madame małżonko, siądź u mego boku i niech świat płynie, młodość nie powraca.

Akt I

Scena I

Padwa. Plac.

Głos trąb. Wchodzą LUCENTIO i jego człowiek TRANIO.

Lucentio

Tranio, jeżeli moja chęć przemożna

Ujrzenia pięknej Padwy, matki nauk,

Dała mi przybyć do żyznej Lombardii,

Która jest wielkiej Italii ogrodem;

A uzbroiła mnie miłość ojcowska

I twa obecność, najwierniejszy sługo,

Tak że niczego mi tu nie zabraknie;

Wytchnijmy nieco i przemyślmy dobrze,

Jak mam studiować sztuki wyzwolone.

Znana z powagi swych obywateli

Piza zrodziła mnie i mego ojca,

Kupca, znanego w całym niemal świecie

Vincentia, gałąź rodu Bentivolich.

Lucentio, jego syn, wzrósł we Florencji

I winien spełnić najlepsze nadzieje

W nim pokładane, aby swą fortunę

Najcnotliwszymi czynami ozdobić.

Dlatego, Tranio, zacznę tu studiować

Cnotę i tę część filozofii, która

Mówi o cnocie jako źródle szczęścia.

Co myślisz o tym? Porzuciłem Pizę

I tu do Padwy przybyłem jak człowiek,

Który odchodzi od płytkiej kałuży,

Aby pragnienie ugasić w głębinie.

Tranio

Mi perdonato², mój najmilszy panie;

Jednaki mamy pogląd o tych sprawach.

Cieszy mnie, że trwasz przy swoim zamiarze

Ssania słodyczy z filozofii słodkiej.

Lecz, dobry panie, podziwiając cnotę

I dyscyplinę moralną, nie bądźmy

Ani zbyt tępi, ni zbyt ostrzy, błagam;

Nie czcijmy myśli Arystotelesa

Tak, jakby byle kim był sam Owidiusz.

Logikę zgłębiaj pośród swych znajomych,

Pięknej wymowy niech uczą rozmowy,

Niechaj poezja i muzyka rzeźwi.

Matematyczne i metafizyczne

Studia twe niechaj będą zgodne z chęcią.

Nie będzie zysku, gdzie nie ma radości.

I by rzec krótko, studiuj to, co lubisz.

Lucentio

Bóg zapłać, Tranio, mądrze mi doradzasz.

Gdyby Biondello też był już na brzegu,

Od razu można byłoby rozpocząć:

Mając mieszkanie stosowne, by gościć

Takich przyjaciół, jakich znajdę w Padwie.

Zaczekaj chwilę, cóż to za kompania?

Tranio

Na powitanie wyszli ku nam, panie.

Wchodzą BAPTISTA z dwiema swymi córkami KATARZYNĄ i BIANKĄ; pantalone GREMIO i HORTENSIO, starający się o Biankę. Lucentio i Tranio usuwają się na stronę.

Baptista

Panowie, dość już tego nalegania.

Postanowienia mego nie odmienię;

Znacie je: młodszej mej córki nie wydam,

Póki dla starszej nie będę miał męża.

Ten, który kocha moją Katarzynę,

Może się do niej zalecać do woli,

Gdyż znam was obu i wielce miłuję.

Gremio

Zalecać? Zatłuc! Zbyt szorstka jest dla mnie. –

Hej tam, Hortensio! Nie trzeba ci żony?

Katarzyna

Do Baptisty.

Pytam cię, panie, czy zgodnie z twą wolą

Mam pośmiewiskiem zostać tych kamratów?

Hortensio

Kamratów, panno? Co chciałaś powiedzieć?

Nie twych kamratów, gdy nie złagodniejesz.

Katarzyna

Nie trwóż się o to tak bardzo, mój panie.

Pół drogi brak ci jeszcze do jej serca.

Gdybyś ją przeszedł, nie ma wątpliwości,

Że łeb uczesze ci trójnogim stołkiem,

W twarz zamaluje i zrobi matołkiem.

Hortensio

Od takich diabłów zbaw nas, Panie Boże!

Gremio

Mnie także, Panie Boże!

Tranio

Na stronie, do Lucentia.

Słuchaj, panie! A to ci heca niesłychana.

Czy taka jest uparta, czy tak obłąkana?

Lucentio

W milczeniu drugiej dostrzegam stateczność

Duszy dziewczęcej i łagodną grzeczność.

Cicho, Tranio!

Tranio

Na stronie, do Lucentia.

Dobrze mówisz, panie; milcz i wypełnij oczy tym widokiem.

Baptista

Panowie, aby potwierdzić uczynkiem

Me słowa – Bianko, proszę, wejdź do domu.

Niechaj nie martwi cię to, dobra Bianko,

Bo kochać będę cię nie mniej, córeczko.

Katarzyna

Śliczne maleństwo! Aby pojęła, wsadź jej głęboko palec w oko!

Bianka

Cieszysz się z tego, co mnie smuci, siostro. –

Panie, z pokorą wypełnię twą wolę.

Towarzyszami mymi będą odtąd

Me instrumenty i książki; w nich znajdę

Pociechę podczas ćwiczeń w samotności.

Lucentio

Na stronie, do Trania.

Posłuchaj, Tranio! To Minerwa mówi!

Hortensio

Signior Baptisto, po cóż te dziwactwa?

Szkoda, że nasza dobra wola sprawia

Cierpienia Biance.

Gremio

Czy pragniesz ją zamknąć,

Signior Baptisto, w miejsce tej diablicy,

Pragnąc ukarać za zły język tamtej?

Baptista

Skończcie, panowie; tak postanowiłem –

Wyjdź, Bianko, –

Wychodzi Bianka.

Wiedząc, że wiele znajduje radości

W śpiewie, poezji, grze na instrumentach,

Nauczycieli będę trzymał w domu

Godnych, by młodość jej mogli wzbogacić.

Gdybyś, Hortensio, lub ty, signior Gremio,

Znali takiego, przyślijcie go tutaj;

Stosowny człowiek pozna moją szczodrość;

Nie chcę oszczędzać na ogładzie dzieci.

Więc bądźcie zdrowi. – Możesz, Katarzyno,

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

1. Właśc. en pocas pallabras – krótko mówiąc (hiszp.)

2. Proszę mi wybaczyć (wł.)