Spis treści

1. Od autorki

2. Prolog

3. Część 1. Tragedia, z której narodziło się nowe Secret Service

1. Rozdział 1. Gwardia przyboczna

2. Rozdział 2. Kuszenie diabła

3. Rozdział 3. Trzy strzały w Dallas

Tytuł oryginału: Zero Fail: The Rise and Fall of the Secret Service

Projekt okładki i stron tytułowych: ThoT
Redaktor prowadzący: Piotr Małyszko
Korekta: Joanna Tryl

Copyright © for this edition by Dressler Dublin sp. z o.o., Ożarów Mazowiecki 2026
Copyright © 2021 by Carol Leonnig
All rights reserved.

Producent:
Dressler Dublin sp. z o.o.
05-850 Ożarów Mazowiecki, ul. Poznańska 91
e-mail: sekretariat@dressler.com.pl

Dane do kontaktu:
Wydawnictwo Bellona
02-103 Warszawa, ul. Hankiewicza 2
e-mail: biuro@bellona.pl
www.bellona.pl
www.facebook.com/Wydawnictwo.Bellona

Księgarnie internetowe: swiatksiazki.pl, ksiazki.pl, czytam.pl

Dystrybucja:
Dressler Dublin sp. z o.o.
05-850 Ożarów Mazowiecki, ul. Poznańska 91
e-mail: dystrybucja@dressler.com.pl
tel. + 48 22 733 50 31/32
www.dressler.com.pl

ISBN 978-83-11-19077-1

Wersję elektroniczną przygotowano w systemie Zecer

Dla mojego męża Johna
oraz moich córek
Elise i Molly

Od autorki

Kiedy w 2012 roku zaczęłam bliżej zajmować się amerykańską Secret Service, ową wyjątkową agencją mającą stać na straży prawa, krajem wstrząsnął najbardziej upokarzający skandal w jej najnowszej historii: kilkunastu agentów i oficerów zostało oskarżonych o zamienienie prezydenckiej podróży do kurortu w Ameryce Południowej w jedyny w swoim rodzaju wieczór kawalerski, podczas którego doszło do pijaństwa i zaproszono prostytutki. W owym czasie wybryk ten wstrząsnął krajem właśnie dlatego, że pracownicy Secret Service przez długi czas byli synonimem niestrudzonej i bezinteresownej czujności, grupą patriotów gotowych własnym ciałem chronić demokrację w Ameryce.

Kiedy jednak bardziej zagłębiłam się w temat, zorientowałam się, iż mamy do czynienia z jeszcze bardziej niepokojącym skandalem niż owe wybryki w stylu niegrzecznych chłopców – owa od dawna szanowana agencja nie spełniała swojego najważniejszego obowiązku: zapewnienia bezpieczeństwa prezydentowi. Agenci i funkcjonariusze posłużyli mi za przewodników, ukazując krok po kroku, jak Secret Service staje się papierowym tygrysem, osłabianym przez aroganckich, ograniczonych dowódców, system awansów oparty na lojalności, a nie umiejętnościach, lata chudych budżetów oraz przestarzałą technologię. Z ich pomocą postanowiłam sięgnąć jeszcze głębiej, aby zrozumieć, jak do tego doszło, i prześledzić poprzednie pięć dekad dumnej Secret Service. Jak udało jej się dojść do siebie po zamachu na prezydenta Kennedy’ego, odbudować swoje siły i protokoły bezpieczeństwa do tego stopnia, by stać się przedmiotem zazdrości całego świata, po czym dopuścić do powolnego upadku, który zaniepokoił i rozgniewał jej pracowników działających na pierwszej linii?

Istotna uwaga na temat mojego celu: niektórzy szefowie i byli pracownicy Secret Service zarzekali się, iż zaatakują moją pracę, oskarżając mnie, że staram się zawstydzić ich szanowaną instytucję i wyciągnąć na światło dzienne jej ułomności. Jednak owe trudne sprawy opisuję przede wszystkim dla pracowników Secret Service służących na pierwszej linii oraz dla jej przyszłości. Osobiście jestem pod wielkim wrażeniem agentów i funkcjonariuszy, którzy organizują się, walcząc o swoje wspólne istotne cele, i tego, co osiągają każdego dnia, służąc pod tak dużą presją. Pracują, często nie mogąc liczyć na żadną wdzięczność, odpowiednie wsparcie lub proaktywną strategię swoich szefów. Piszę, bo zasługują na dużo więcej.

Niniejsza książka opiera się na setkach godzin wywiadów przeprowadzonych z ponad 180 osobami, w tym obecnymi i byłymi agentami Secret Service, funkcjonariuszami i dyrektorami, członkami gabinetów, doradcami i wyższymi urzędnikami rządowymi administracji ośmiu poprzednich prezydentów oraz członkami Kongresu i ich personelu, a także innymi świadkami wydarzeń opisywanych na poniższych stronach. Rozmawiałam z członkami personelu Secret Service, którzy pracowali pod okiem samego prezydenta, jak i w odległych biurach terenowych, a także – równie gotowymi do poświęceń – członkami ich rodzin. Większość osób, z którymi współpracowałam podczas swoich badań, zgodziła się na szczerą rozmowę pod warunkiem zachowania ich anonimowości, albo chcąc w ten sposób chronić swoją karierę, albo z obawy przed odwetem ze strony agencji i jej byłych pracowników, którzy nieustannie starają się tuszować popełniane błędy i zachować dobre imię agencji. Wielu podzieliło się swoimi doświadczeniami, pozostając w cieniu, co pozwoliło mi wykorzystać ich informacje na tyle, na ile mogłam ochronić ich tożsamość i nie powoływać się na szczegóły, dzięki którym można by było dojść do ich nazwisk.

Jestem obiektywną dziennikarką, z zaangażowaniem dzielącą się prawdą z opinią publiczną, a tutaj pragnęłam ją zrealizować w sposób na tyle bliski prawdy, na ile udało mi się to ustalić na podstawie rygorystycznych zasad pracy reporterskiej. Sytuacje opisane w tej książce zostały zrekonstruowane na podstawie relacji z pierwszej ręki i, jeśli to tylko możliwe, potwierdzone przez kilka źródeł. Sprawdziłam je również osobiście dzięki możliwości wglądu w wewnętrzne raporty i notatki urzędowe. Chociaż istnieje tendencja do pomijania relacji anonimowych źródeł, wiele osób, które rozmawiały ze mną poufnie, również przeprowadziło własne śledztwo i podzieliło się ze mną notatkami, zapiskami w kalendarzach i korespondencją, aby w ten sposób jeszcze bardziej wzmocnić ich wiarygodność. Rozmowy mogą nie zawsze być dokładne, ale przekazując ich treść, opierałam się na wspomnieniach wielu osób. W kilku wypadkach różne źródła odmiennie przedstawiały meritum sprawy i – kiedy było to konieczne – piszę o tym otwarcie, przyznając, że różne osoby mogą w różny sposób zapamiętać to samo zdarzenie.

Niniejsza książka jest efektem moich reportaży zamieszczanych na łamach „The Washington Post”. Niektóre z epizodów, o których tu przeczytasz, miały swoje początki w artykułach, które napisałam dla owej gazety, często korzystając przy tym z pomocy moich mądrych kolegów. Jednak większość scen, dialogów i cytatów w mojej książce jest oryginalna i oparta na obszernych wywiadach, które przeprowadziłam na potrzeby tego projektu.

Owa historyczna relacja w dużym stopniu skorzystała dzięki bieżącym doniesieniom prasowym w „The Washington Post” i innych publikacjach. Oparłam się również na kilku fascynujących książkach przybliżających określone realia. Część z nich została napisana przez byłych agentów, którzy uznali, że ich doświadczenia zapiszą się w historii. Doceniam kluczowe znaczenie informacji zaczerpniętych z owych relacji, do których bezpośrednie odniesienia zamieszczam w tekście lub przypisach.

Prolog

Wieczorem 30 marca 1981 roku, w mieście Norfolk, w stanie Wirginia, ośmioletni chłopiec siedział w salonie przyklejony do telewizora. Tego samego dnia, kilka godzin wcześniej, John Hinckley jr. usiłował zamordować Ronalda Reagana wychodzącego z hotelu Washington Hilton. Jednak kiedy CBS News odtwarzało ową scenę w zwolnionym tempie, chłopiec nie skupiał się na prezydencie. Jego uwagę przykuł człowiek, który nagle pojawił się w kadrze.

Wytężając wzrok, chłopiec patrzył ze zdumieniem, jak mężczyzna o kwadratowej szczęce, ubrany w jasnoszary garnitur, odwraca się w stronę strzelca, po czym upada na ziemię, ściskając się za brzuch. Osłaniając własnym ciałem prezydenta, jak mówił w tle dziennikarz, Tim McCarthy prawdopodobnie ocalił jego życie. W tym momencie młody Brad Gamble (imię zmienione) wiedział dokładnie, co chce robić, kiedy dorośnie: będzie agentem Secret Service.

Obecnie, 30 lat później, Gamble rzeczywiście pełnił ową misję. Był członkiem Oddziału Interwencyjnego Secret Service, CAT. W całym systemie ochrony prezydenta CAT odgrywa prawdopodobnie najniebezpieczniejszą rolę. Większość ludzi, kiedy wyobraża sobie Secret Service, widzi agentów w garniturach, którzy osłaniają i ewakuują prezydenta w chwilach zagrożenia. Potężnie uzbrojone siły CAT mają jednak inną misję: ich zadaniem jest biec w kierunku strzałów lub eksplozji zagrażających prezydentowi i je zneutralizować. Credo oddziału sprowadza się wyłącznie do dwóch skutków ich działania, które, jak wierzyli, czekały każdego napastnika, który stanie im na drodze: „Martwy lub aresztowany”.

Gamble był dumny z wybranej drogi kariery. Jego koledzy szanowali go za bezinteresowny patriotyzm, którym się kierował, oraz za wyjątkową uwagę, jaką przykładał do szczegółów operacyjnych. Dlaczego zatem, późnym latem 2012 roku, siedząc w restauracji niedaleko Fort Bragg w Karolinie Północnej, nagle poczuł, że robi mu się niedobrze?

Gamble i jego koledzy przyszli do niewielkiej rodzinnej restauracji w towarzystwie grupy członków Delta Force, którzy nadzorowali coroczne szkolenie oddziału CAT. Od niemal tygodnia zespół Gamble’a ćwiczył z owymi stalowymi żołnierzami Sił Specjalnych, pozorując próby zamachów i ataki przy braku widoczności, aby nauczyć się, jak chronić siebie i swoich kolegów podczas walki wręcz.

Po obiedzie złożonym z żeberek, steków i skrzydełek Gamble usiadł z butelką piwa i wdał się w pogawędkę z jednym z anonimowych bohaterów wydarzeń 11 września 2001 roku, starszym sierżantem Delta Force, którego nazwę, powiedzmy, John. Gamble lubił styl Johna, który nie bawił się w owijanie w bawełnę. Sierżant mógł się pochwalić prawdziwym doświadczeniem na polu bitwy – dwa tygodnie po atakach na World Trade Center wziął udział w natarciu na posiadłość mułły Omara w Kandaharze. Nie lubił się tym jednak zbytnio chlubić – czym natychmiast zdobył zaufanie i szacunek Gamble’a.

Przy drugim piwie Gamble poczuł się na tyle wyluzowany, że zadał Johnowi pytanie, które przyszło mu nagle do głowy: „Po przeszkoleniu tak wielu agentów i funkcjonariuszy organów ścigania, co sądzisz o gotowości Secret Service do działania?”. Sierżant zawahał się, więc Gamble zaczął go naciskać.

– Na serio, jak byś nas ocenił?

– No cóż – odparł John. – Żal mi was, chłopaki. Secret Service naprawdę was zawiodło. Nigdy nie będziecie w stanie powstrzymać prawdziwego ataku.

Nie była to odpowiedź, na jaką liczył Gamble, a kiedy słuchał, jak John analizuje przestarzały sprzęt Secret Service i jej kiepskie przygotowanie, poczuł mdłości. W głębi duszy wiedział, jak źle wyposażone i przestarzałe jest Secret Service, ale fakt, że usłyszał to z ust kogoś, kogo szanował, spowodował, iż nie mógł temu zaprzeczyć. W tym momencie stanęły mu przed oczami wszystkie sytuacje, w których widział, jak Secret Service popełniało błędy – ostatnią był wyjazd do Bombaju wraz z prezydentem Obamą w 2010 roku. Jednostka ledwo uniknęła wówczas poważnego międzynarodowego incydentu po tym, jak zastrzelono niezidentyfikowanego uzbrojonego bandytę, który okazał się funkcjonariuszem miejscowej policji. Scenariusze takie jak te były próbami generalnymi przed prawdziwym atakiem na prezydenta, a w ciągu pięciu lat, jakie spędził w CAT, widział, jak wiele razy Secret Service zawiodło.

Gamble stanął teraz w obliczu brutalnej prawdy: coraz częściej Secret Service wypełniało swoją misję „zero błędów”, opierając się nie na własnych umiejętnościach, ludziach, przeszkoleniu lub technologii, ale na głupim szczęściu. Jak długo owo szczęście będzie im dopisywać? Gamble nie był osamotniony. Znał innych oddanych swojej misji agentów, którzy odczuwali narastające rozczarowanie, zwłaszcza ludźmi stojącymi na czele agencji. Jednak strach przed reperkusjami nakazywał im milczeć. Przynajmniej dopóki stawka nie stanie się zbyt wysoka.

Secret Service zajmuję się od 2012 roku, poczynając od artykułu „Hookergate”, opisującego skandal, który wybuchł po tym, jak podczas przygotowań do wizyty prezydenta Obamy w Cartagenie w Kolumbii agenci zaprosili do pokoi hotelowych prostytutki – było to wydarzenie, które dało mi pierwszy obraz dużo głębszych problemów instytucjonalnych, z jakimi zmagała się Secret Service. W kolejnych latach coraz więcej agentów wyrażało obawy w kwestii zdolności agencji do ochrony prezydentów, ich rodzin i innych najwyższych urzędników państwowych. Ich relacje ukazują organizację nadmiernie obciążaną zadaniami, tonącą w kolejnych misjach i najeżoną zagrożeniami bezpieczeństwa, wynikającymi z głębokiej nieufności między szeregowymi agentami a ich szefami.

Agenci ci jednak złamali kodeks milczenia, obowiązujący ich w Secret Service, na rzecz wyższego dobra, jakim było podniesienie alarmu. Przyszli do mnie w nadziei, że reporterka śledcza z „The Washington Post” wysłucha ich obaw, zawstydzi szefów, którzy zawiedli, i pomoże uratować tonący statek. Aby opowiedzieć ich całą historię, przeprowadziłam i przejrzałam setki wywiadów z agentami, funkcjonariuszami, dyrektorami, kongresmenami, prezydentami i ich personelem. Przeczytałam tysiące dokumentów, w tym z archiwów prezydenckich, a także wewnętrzne raporty Secret Service, akta śledztw oraz przeglądów bezpieczeństwa, które nigdy nie zostały podane do publicznej wiadomości. Odkryłam bogatą, skomplikowaną historię – o odwadze i sprzedajności, heroizmie i niekompetencji – od której Ameryka nie może i nie powinna odwracać głowy.

Niniejsza książka nie jest typową akademicką historią. Moim celem jest tutaj przedstawienie początków i – jak najbardziej możliwego do uniknięcia – upadku Secret Service w ciągu ostatnich 60 lat, od Kennedy’ego do Trumpa. Czasami zapominamy, że to właśnie ta dumna, w dużej mierze niewidzialna siła stoi między prezydentem a wszystkimi potencjalnymi zamachowcami. Ochraniają prezydenta, bronią również demokracji. I chociaż niegdyś agencja z poświęceniem i kompetencją stawała już w obliczu nieprawdopodobnych wręcz przeciwności, obecnie zagraża jej bezprecedensowe niebezpieczeństwo.

Na poniższych stronach staram się ukazać portret agencji naznaczonej unikatowym zestawem sprzeczności: nieustannie zmieniająca się i utajniona misja w połączeniu z niemożliwymi do spełnienia oczekiwaniami. Brak elastyczności w systemie zarządzania, co ma zwiększać dyscyplinę, wzbudza jednak często niechęć i bunt. Organizacja, której standardy efektywności są dużo wyższe niż w wypadku jakiejkolwiek innej agencji federalnej, podczas gdy morale i standardy zachowania osobistego są czasami znacznie niższe. Grupa robocza, której członkowie często poświęcają normalne życie i zmuszają się do niesamowitego wysiłku, aby wykonać niemal niemożliwą do realizacji misję, pracujący jak niewolnicy dla szefów, których część dba przede wszystkim o siebie i nie umie podejmować śmiałych wyborów, które mogłyby wesprzeć starania swych podwładnych.

Moim celem jest zajrzenie za kulisy organizacji zmuszonej do niekończącej się walki o poprawę swojej reputacji, zwiększenie swoich zasobów i podniesienie morale swych pracowników. Być może prawdziwą ironią losu jest to, że ukazuję tu agencję, która wydaje się reformować dopiero wówczas, gdy staje w obliczu tego, czemu przysięgała zapobiegać: tragedii.

W ciągu ostatnich sześciu dekad Secret Service rozrosła się z 300 agentów i budżetu w wysokości 5 milionów dolarów do 7 tysięcy agentów, funkcjonariuszy i innego personelu oraz budżetu przekraczającego 2,2 miliarda dolarów. Jej misja także uległa rozszerzeniu. Zamiast stać na straży jednego przywódcy, agencja ochrania obecnie także jego dalszą rodzinę, wielu jego zastępców, a nawet przeciwników politycznych. Jej celem jest nie tylko zatrzymanie pocisku, ale także zablokowanie drona z gazem trującym, cyberataku zagrażającego sieci energetycznej kraju oraz zapobieganie wszelkiego rodzaju zagrożeniom dla kibiców na stadionie Super Bowl. Tego typu misja może się okazać poważnym wyzwaniem dla każdej organizacji. Jednak Secret Service cierpiała nie tylko ze względu na coraz większe wyzwania. Z powodu słabości jej własnych pracowników standardy i zdolności agencji do wypełniania podstawowych zadań spadają od lat, co rodzi kilka kluczowych pytań:

Jak do tego doszło, że Secret Service z elitarnej, ciężko pracującej grupy patriotów, która przysięgała uczynić wszystko, aby po zabójstwie JFK ochronić przyszłych prezydentów, stała się bandą kolesi, w której toczą się wewnętrzne walki, panuje powszechna pobłażliwość i brakuje chęci życia?

W jaki sposób agencja, ze zwartej grupy, która szczyciła się ponadpartyjną postawą „ludzie ich wybierają, a my ich chronimy”, stała się organizacją, która jest wykorzystywana przez prezydentów do tchórzliwych działań politycznych i wie, że musi się na to godzić, aby nie wypaść z łask?

I wreszcie, w jaki sposób Secret Service z instytucji, która zainspirowała i zawładnęła wyobraźnią ośmioletniego chłopca z Norfolk w stanie Wirginia, zamieniła się w organizację niebędącą w stanie zatrudniać ludzi wystarczająco szybko, aby zastąpić tych, którzy odchodzą, i przez trzy lata z rzędu została uznana za najbardziej znienawidzone miejsce pracy we wszystkich instytucjach federalnych?

Zero błędów jest kroniką tego upadku w ciągu dziesięcioleci, zmian na szczytach władzy i ewoluujących zasad gry za sprawą wydarzeń na świecie. Chociaż agencja poniosła po drodze wiele żenujących porażek, warto zauważyć, że od czasu Johna F. Kennedy’ego żaden ochraniany przez nią prezydent nie został zabity. Wielu pełnych zaangażowania mężczyzn i kobiet, którzy stoją przy oddzielających tłum linach i przeszukują go w poszukiwaniu nawet najmniejszych oznak zagrożenia, wielokrotnie udowodniło swoją wartość i przynajmniej dzięki własnemu poczuciu obowiązku wykazali, że są wierni swojemu mottu: „Godni zaufania i niezawodni”. Niestety, samym uporem ich organizacja nie jest w stanie powstrzymać zamachowca.

Podczas pisania tej książki zorientowałam się, że upadek Secret Service postępował już od dziesięcioleci, ale miałam okazję również docenić wielu agentów, którzy pełnią swoją służbę pomimo nieporządku i przypadkowości, jakie wciągają ich w swój wir. Każdego dnia owi słudzy państwa, których Eisenhower nazwał „żołnierzami bez mundurów”, stoją na zimnie i deszczu przed Białym Domem oraz, znosząc otępiającą nudę, strzegą schodów i hotelowych korytarzy w centrach kongresowych. Ociekając potem wsiąkającym w podkoszulki i skarpetki, godzinami cierpliwie stoją plecami do siebie na wiecach. Przez wiele godzin i dni pozostają w swego rodzaju hiperczujności, która powoduje, iż zwyczajna osoba czuje się wyczerpana już po dziesięciu minutach.

Doceniam także fakt, że Secret Service narodziła się wskutek fundamentalnego napięcia, które leży u podstaw amerykańskiej demokracji: symboliczność kontra bezpieczeństwo. Ciężar, który spoczywa na ich barkach, stał się dla mnie szczególnie namacalny, kiedy niektórzy agenci opowiedzieli mi o tym, jak zostali wprowadzeni w szeregi ochrony prezydenta, a zwłaszcza tak wyjątkowego przywódcy, jak prezydent Clinton. Agent specjalny Larry Cockell rozpoczął swój wykład od udostępnienia nekrologu agenta, który prowadził limuzynę z prezydentem Kennedym w dniu jego zabójstwa i nieco zwolnił na dźwięk pierwszego strzału. Pierwszy wers wzmianki o śmierci tego agenta wskazywał na rolę, jaką odegrał on w tragedii, która określiła całe jego życie.

– Jesteście teraz częścią agencji odpowiadającej za życie prezydenta i stabilność naszej demokracji – powiedział Cockell, jak wspominali agenci. – Tak wygląda porażka. Nie mogę odnieść sukcesu, chyba że wam się także uda. Jeżeli nie zadziałamy wszyscy, wszyscy zawiedziemy. Oczekuję, że każdy z was przez cały czas pozostanie skoncentrowany i zaangażowany, a jeżeli uważacie, że istnieje jakaś przeszkoda, aby to osiągnąć, proszę, abyście dzisiaj szczegółowo to przedstawili.

Ameryka pragnie, by ukazywać jej obraz jako kraju wolności i otwartości „dla ludu”. Jeszcze w 1881 roku, 16 lat po zabójstwie prezydenta Lincolna, pod rządami świeżo wybranego Jamesa Garfielda, kraj odrzucił ideę prezydenckich sił bezpieczeństwa, ponieważ pachniało to „royalsami” ukrywającymi się za strażą imperialną. Pomimo nieustannego niebezpieczeństwa Bill Clinton i JFK nieustannie utrudniali życie ochraniającym ich agentom, podchodząc na niewielką odległość do swoich wielbicieli. Ten ostatni zasłynął też z tego, że potrafił niespodziewanie rzucić wszystko, aby popływać na publicznej plaży w Kalifornii. Z kolei agenci ochraniający Reagana, podczas pierwszego publicznego wystąpienia prezydenta po zamachu na jego życie, wdali się w burzliwą debatę z Secret Service na temat sposobu używania wykrywaczy metali, aby były jak najmniej widoczne. Nawet w ramach samej agencji jej pracownicy omal nie pobili się, dyskutując o takich kwestiach jak ta, czy długa broń na dachu Białego Domu nie stworzy wrażenia, że przywódca wolnego świata zamieszkuje w bazie wojskowej.

Wyjątkowo rzadki sukces, polegający na połączeniu owych dwóch rywalizujących ze sobą poglądów, został odniesiony podczas przemówienia Baracka Obamy 4 listopada 2008 roku, kiedy ponad 71 milionów telewidzów obejrzało w czasie rzeczywistym radosne, niemal spontanicznie wyglądające wydarzenie w Grand Parku w Chicago z okazji wyboru pierwszego czarnoskórego prezydenta Ameryki. Kamerom umknął fakt, że obszar powietrzny w tym rejonie został ogłoszony strefą zakazu lotów, a prezydenta elekta ochraniały dwie ogromne tafle kuloodpornego szkła mającego udaremnić potencjalny atak snajperów. Zarówno w kategorii praktycznej, jak i symbolicznej scena ta zawierała w sobie wszystko to, co należy do rutynowych osiągnięć Secret Service.

Zero błędów dotyka owej wzniosłej historii, ale to, co ostatecznie ukazuje, jest dużo bardziej osobistą relacją. Książka ta jest o obecnych i byłych agentach, funkcjonariuszach i personelu administracyjnym tworzących owo tajne bractwo zdecydowane podzielić się ze mną swoimi historiami. Zawsze będę im wdzięczna, że zaryzykowali swoje kariery – nie dlatego jednak, że chcieli podzielić się pikantnymi plotkami na temat prezydentów i ich rodzin, ale dlatego, że wiedzą, iż Secret Service źle funkcjonuje i wymaga naprawy. Opowiadając swoje historie, mają nadzieję, że wpłyną na odnowę Secret Service, którą kochają. Zasługują na publiczną deklarację odbudowy swojej agencji, aby nie musieć harować w ciągłym strachu przed porażką, nie wspominając już o osobistym ryzyku.

Ameryka, jej prezydenci i obywatele zbyt często w przeszłości traktowali działalność Secret Service jako coś oczywistego, to często przynosiło jednak tragiczne skutki.

Część 1

Tragedia, z której narodziło się nowe Secret Service:

od Kennedy’ego do Nixona (1963–1974)

Rozdział 1

Gwardia przyboczna

Tego dnia w Buffalo Win Lawson poczuł, że jego pierś nieco się wypięła, a ramiona uniosły się wzdłuż chudego ciała, czyniąc go nieco wyższym i smuklejszym. Duma. Tak, mógł się do tego przyznać. Win Lawson, nieśmiały, cichy nerwus, czuł dumę.

Ów trzydziestoczteroletni mężczyzna dorastał w Portland, mieście bez sygnalizacji drogowej nad brzegiem jeziora Erie, o którym słyszeli jedynie nieliczni spoza północnej części stanu Nowy Jork. Miasto to, położone około stu kilometrów od Buffalo, najbardziej znane było z orzeźwiającego powietrza znad jeziora, winnic i sadów, a także rodzin – równie odpornych jak rośliny, które uprawiały.

Lawson, syn nauczycielki w szkole podstawowej i miejscowego bankiera, po ukończeniu szkoły średniej wyjechał na studia. Zdobył dyplom, ożenił się z siostrą przyjaciela z bractwa uniwersyteckiego, a kiedy rozpoczęła się wojna koreańska, wstąpił do jednostki wywiadu wojskowego.

Kilkanaście lat później, owego jesiennego dnia w 1962 roku, Lawson powrócił w swoje rodzinne strony w nowej, prestiżowej roli: był agentem Secret Service, wyznaczonym do ochrony prezydenta Stanów Zjednoczonych.

Na centralnym placu Buffalo zgromadziło się niemal 200 tysięcy ludzi chcących choć rzucić okiem na najbardziej znanego człowieka na Ziemi, Johna Fitzgeralda Kennedy’ego. A obok niego stał Win Lawson.

Kennedy odwiedził Buffalo 14 października 1962 roku, w dniu uwielbianej w mieście Parady Pułaskiego, związanej z polskim dziedzictwem mieszkańców miasta. Widząc tłumy ludzi na trasie limuzyny, Lawson pomyślał: Polacy czy nie, cała północna część stanu Nowy Jork przyjechała dzisiaj na spotkanie ze swoim szykownym prezydentem.

Przed Lawsonem i siedmioma innymi członkami ochrony prezydenta stało zadanie, które wymagało wyjątkowej koncentracji: strzec Kennedy’ego od początku do końca podróży. Byli tuż obok niego, kiedy wysiadał z Air Force One, kiedy machał ze swojej limuzyny przez ostatnie kilkaset metrów parady, a teraz przemawiał do ogromnego tłumu w centrum miasta – na Niagara Square.

Ten wewnętrzny krąg agentów bezpośredniej ochrony musiał zachować wyjątkową czujność, która w dużej mierze opierała się na instynkcie i napiętych mięśniach. Kiedy „Szef” – jak nieformalnie nazywali prezydenta – wszedł na podest, jego podwładni skierowali oczy i uszy na tłum, wypatrując czegoś nietypowego, dziwnych zachowań lub osób z rękami w kieszeniach. Kiedy Kennedy ściskał dłonie, jak lubił to robić, agenci otaczali go zewsząd, obserwując owe wyciągające się zewsząd ręce i szukając jakichkolwiek oznak niebezpieczeństwa. Ich obowiązkiem było zasłonić prezydenta własnym ciałem przed pistoletem, nożem lub jakimkolwiek innym zagrożeniem.

Stojąc u podstawy drewnianej sceny przed ratuszem, Lawson obracał głową z lewa na prawo, obserwując plac, niczym peryskop przesuwający się po niekończącej się masie głów, twarzy i ramion, wyczulony na wszelkie oznaki niebezpieczeństwa.

Podczas tej wizyty Lawson pełnił dodatkowo funkcję szefa planowania bezpieczeństwa Secret Service. Przybył trzy dni wcześniej, aby ocenić środki bezpieczeństwa na każdym kroku, jaki prezydent mógłby zrobić podczas wizyty – skomplikowaną choreografię nazywaną „wyprzedzeniem”. To on zdecydował, które ulice mają zostać zamknięte na czas przejazdu kawalkady, jak blisko mogą stanąć tłumy gapiów i które posterunki ma obsadzić lokalna policja, oraz wyznaczał ludzi do eskorty na motocyklach.

Skrupulatne plany Lawsona nie mogły jednak zmienić praw fizyki: ostatecznie on sam i jego koledzy byli nieistotnymi kropkami w napływającej na plac masie ludzi.

Kiedy Kennedy zwrócił się do tłumów, mówiąc, że zachowali Polskę w swoich sercach, i wezwał ich do modlitwy, aby jej naród mógł pewnego dnia żyć wolny od komunistycznych rządów, ludzie zaczęli wznosić okrzyki. „I jak mówi stara pieśń, Jeszcze Polska nie zginęła, kiedy my żyjemy” – kontynuował Kennedy. Plac wypełniły gromkie brawa. Kennedy uśmiechał się, długo czekając, aż będzie mógł wygłosić dalszy ciąg swojego przemówienia[1].

Potrafił zdobywać serca i – jak mieli nadzieję jego doradcy – głosy. Aby pomóc demokratom w zdobyciu miejsc w Kongresie w listopadowych wyborach, Kongres chciał, aby jak najwięcej wyborców mogło zobaczyć prezydenta. Agenci Secret Service nie pochwalali tego, jak blisko Kennedy pragnął zbliżyć się do swoich wielbicieli, ale nie byli w stanie tego zmienić. Niemniej jednak mieli świadomość, że im dłuższa trasa przejazdu i im więcej uścisków dłoni przy linach, tym większa szansa na to, że może wydarzyć się coś złego.

Chociaż trudno było uwierzyć, że prezydent będzie potrzebował ochrony przed wiwatującym tłumem na Niagara Square, Lawson i jego ludzie musieli cały czas zakładać, że w tłumie czai się wróg. Kennedy mógł być przystojny, bogaty i diabelnie czarujący, ale wielu ludzi w kraju nim pogardzało. A kilku chciało go nawet do zabić.

Ten czterdziestotrzyletni polityk zagrażał status quo. Był pierwszym katolikiem, który wygrał wybory prezydenckie, co było szokiem dla starszego pokolenia uważającego, że prawdziwą elitę narodu stanowią protestanci. Wielu Amerykanów było również głęboko zaniepokojonych uporem, z jakim Kennedy przekonywał, że czarnoskórzy zasługują na naukę w tych samych szkołach, korzystanie z tych samych łazienek i jedzenie w tych samych restauracjach co biali.

Kilka tygodni po tym, jak Kennedy wygrał wybory w 1960 roku, Richard Pavlick, siedemdziesięciotrzyletni emerytowany pracownik poczty, który miał za sobą długą historię problemów psychicznych i tyrad przeciwko katolikom, załadował do bagażnika swojego buicka siedem lasek dynamitu. Następnie wyruszył z rodzinnego New Hampshire do Palm Beach, gdzie prezydent elekt przebywał przed swoją inauguracją. Pavlick planował wysadzić Kennedy’ego, taranując jego samochód, gdy ten wyruszał na mszę, ale porzucił swój plan, kiedy zobaczył, że obok prezydenta siedzą jego żona i dzieci. Kilka dni później został aresztowany przez policję z Palm Beach, w czym pomogły wskazówki jego kolegi, który domyślił się, że Pavlick planował zamach na Kennedy’ego[2].

Przez pierwsze sześć tygodni prezydentury Kennedy’ego Biały Dom otrzymał trzy razy więcej listów z groźbami wobec prezydenta. „Mamy dość brudnych czarnych katolików”, brzmiał jeden z anonimów wysłanych z Los Angeles. „Następna bomba będzie dla ciebie, Panie Kennedy”.

Agenci należący do oddziału ochraniającego prezydenta w Białym Domu w prywatnych rozmowach wyrażali obawę o bezpieczeństwo Kennedy’ego. I to nie tylko dlatego, że ich praca stanowiła naturalną pożywkę dla paranoi. Według opinii publicznej prezydent Kennedy był szykownym, wyjątkowym przywódcą z rodziną niczym z obrazka. Prywatnie agenci Secret Service widzieli w Kennedym człowieka, któremu groziło niebezpieczeństwo.

Kennedy, w porównaniu do swoich poprzedników, utrzymywał niesłabnące tempo, co spowodowało, że jego ludzie byli już bardzo zmęczeni. Był również niezwykle lekkomyślny w kwestii własnego bezpieczeństwa. Jego zachowanie sprawiało, że niektórzy z jego ochroniarzy byli zaniepokojeni, a inni wręcz wściekli. Agenci z jego otoczenia prywatnie lubili nowego prezydenta, ale zawodowo stawiał przed nimi najtrudniejsze dotąd zadanie.

Kiedy w styczniu 1961 roku Kennedy przeniósł swoją młodą rodzinę do Białego Domu, Secret Service była tak mała, że bardziej przypominała skromny oddział policji miejskiej niż agencję federalną. Nawet najwyższego urzędnika agencji nazywano po prostu szefem. Jej budżet wynosił 5 milionów dolarów i zatrudniano w niej nieco ponad 300 ludzi, których większość przebywała w biurach terenowych rozsianych po 50 stanach. Do oddziału stacjonującego w Białym Domu, który ochraniał prezydenta, przydzielonych było 34 agentów. Zazwyczaj pracowali oni w sześcioosobowych zespołach przebywających u boku prezydenta i zmieniali się co osiem godzin.

Agenci ci – sami mężczyźni, z których większość wywodziła się z klasy robotniczej – dorastali w cieniu II wojny światowej i mieli głębokie poczucie obowiązku wobec kraju. Typowym pracownikiem agencji był wysportowany, skromny absolwent college’u w wieku około 20 lub nieco ponad 30 lat, który wcześniej służył w wojsku lub pracował w miejscowym wydziale policji.

Nowi agenci byli zawsze wysyłani najpierw do biura terenowego, podczas gdy „strażników” wzywano do Białego Domu na okres próbny trwający rok lub dwa lata. Secret Service zawierała umowę z rządem federalnym, co pozwalało jej omijać grupę pracowników federalnych i zamiast tego zatrudniać dowolnego agenta, którego wybrał jej szef[3]. W ramach owej umowy Secret Service, jeżeli chciała zatrzymać owych stosunkowo młodych agentów w swoich szeregach, w ciągu dwóch lat musiała ich ulokować w otoczeniu prezydenta.

Agenci nie przechodzili specjalistycznego szkolenia w zakresie ochrony osób, ale uczyli się niuansów swojej pracy od doświadczonych kolegów. „Tak działała Secret Service. Kiedy zaczynałeś, przydzielali cię komuś dobremu” – wspominał Tim McIntyre, były agent osobistej ochrony Kennedy’ego. „Agencja stosowała politykę polegającą na przydzielaniu ci zadania i oczekiwała, że sam sobie poradzisz. Kiedy jesteś przydzielany do różnych miejsc, może to być naprawdę dowolne miejsce. Może to być miejsce pośród tłumu ludzi. Nie mają czasu na wyjaśnienie ci zbyt wielu rzeczy. Oczekują, że schwycisz piłkę i pobiegniesz z nią”.

Praca agenta, stojącego na warcie na stałym posterunku, była wyczerpująca i nużąca. Jednak praca u boku uprzejmego, wytwornego Kennedy’ego była szczególnie cennym wyróżnieniem i w przeciwieństwie do swoich poprzedników ten prezydent starał się poznać się ze swoimi agentami i witał się z nimi po imieniu. Jego wspaniałe życie, którego częścią były regularne spotkania z Frankiem Sinatrą, Marilyn Monroe i królową Elżbietą, powodowało, iż nieco owego gwiezdnego pyłu opadało też na ludzi z jego ochrony. Agenci lubili stać obok żywej historii.

– Wylądowałem na ranczu LBJ, gdzie pracowałem na nocną zmianę. Stałem pod jednym z owych wielkich dębów rosnących przed frontem. Była druga nad ranem i było zimno – Lawson skrzywił się, wspominając jedno z zadań. – Pomyślałbyś: co ja u licha tu robię? Wiesz, że jesteś absolwentem college’u, a tutaj jesteś niemal jak na warcie, w środku nocy i tak daleko. Byłem z dala od domu, a to już Boże Narodzenie, nieważne.

– Może dwa tygodnie później brałem udział w wydarzeniu, o którym w innej sytuacji nawet nie mógłbym marzyć. To było na przylądku Canaveral… pierwszy lot na Księżyc. Byłem tam, kiedy wystartowali – wspominał. – Myślisz: o mój Boże, jestem facetem z małego miasteczka z zachodniej części stanu Nowy Jork i spójrz, czego byłem świadkiem.

Dla Lawsona jednym z takich dni była polska Parada Pułaskiego. Po jej zakończeniu prezydent Stanów Zjednoczonych wskoczył do otwartej limuzyny i bez żadnych incydentów opuścił Buffalo.

Następnie, zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami, Lawson spotkał się ze swoimi rodzicami i bratem na parkingu przy pasie startowym w Niagara Falls, po czym szybko zaprowadził ich na wybrane miejsce przy linie oddzielającej gapiów. Wiedział, że przed wejściem na pokład samolotu prezydent będzie tam ściskał dłonie. Kennedy uwielbiał tę część swoich publicznych wystąpień: spotkania twarzą w twarz z wyborcami, którzy czekali godzinami, aby móc się z nim przywitać.

Gdy prezydent zbliżył się do rodziny Lawsona, ten stanął za jego lewym ramieniem i szybko skinął głową swoim rodzicom. Szef zmiany Lawsona Floyd Boring zatrzymał się przy swoim odcinku ogrodzenia.

– Panie prezydencie – zagaił Boring – to rodzina agenta Lawsona.

Jak zawsze kurtuazyjny, prezydent szeroko się uśmiechnął. Uścisnął dłoń bratu i ojcu Lawsona i podziękował im za służbę Wina. Matka Lawsona, ubrana w jedną ze swoich najlepszych sukienek i toczek ozdobiony różowymi i lawendowymi kwiatami, także z determinacją wyciągnęła rękę w jego stronę.

– Przepraszam za to, że z naszego powodu państwa syn był tak zajęty – powiedział Kennedy, chwytając białą dłoń matki. A następnie pojawił się znak rozpoznawczy Kennedy’ego – jego celne żarty. – Musi wykonywać całkiem niezłą robotę, bo jeszcze nikt mnie nie zastrzelił – stwierdził ze śmiertelną powagą.

Dziwne, ale kiedy Stark wspominał liczne niebezpieczeństwa, które, jak cień, podążały za prezydentem Stanów Zjednoczonych podczas jego codziennych wypadów, miał przed oczami dokładny obraz Kennedy’ego z tego dnia w Buffalo. Na środku, niczym biały palec, wznosił się pomnik McKinleya i kiedy Kennedy przemawiał, patrzył wprost na niego. Miasto wybudowało ów marmurowy obelisk jako swego rodzaju przeprosiny dla Williama McKinleya, dwudziestego piątego prezydenta USA, który został tu zamordowany w 1901 roku przez bezrobotnego odludka. Śmierć McKinleya przyczyniła się do utworzenia nowoczesnej Secret Service. To właśnie owa kula, wystrzelona przez zamachowca na początku wieku, przywiodła Lawsona i jego kolegów agentów do miejsca, w którym teraz stali.

Leon Czołgosz, syn polskich imigrantów, którzy osiedlili się w Detroit, przez większość życia cierpiał niesamowitą biedę. Jako nastolatek, po śmierci swojej matki, którą stracił w wieku dziesięciu lat, pracował w hutach szkła i stali. W wieku 28 lat był bezrobotny od kilku lat, czego przyczyną był krach gospodarczy w 1893 roku. Cierpiał na chorobę układu oddechowego, dlatego zamieszkał na farmie swojego ojca, gdzie coraz bardziej izolował się od ludzi, rozgoryczony tym, co uważał za niesprawiedliwość amerykańskiego systemu kapitalistycznego. Czytał ulotki grup socjalistycznych i anarchistycznych, aż wreszcie uwierzył, że władze wspierają bogatych właścicieli przedsiębiorstw w wykorzystywaniu niższych klas społeczeństwa amerykańskiego i ignorują ich ubóstwo. Słuchając przemówienia słynnej amerykańskiej anarchistki Emmy Goldman w Cleveland w maju 1901 roku, dowiedział się, że kilka miesięcy wcześniej inny anarchista zastrzelił króla Włoch Umberto I. Ta zbrodnia stała się dla niego inspiracją[4]. Jak wyjaśnił zamachowiec, musiał popełnić ów śmiały czyn, aby zwrócić uwagę na trudną sytuację zwykłego człowieka.

We wrześniu Czołgosz wyruszył do Buffalo, gdzie zastrzelił McKinleya podczas otwarcia Wystawy Światowej w 1901 roku[5].

Członkowie Kongresu byli wówczas zszokowani tym, z jaką łatwością udało się zabić McKinleya, i zauważyli z wyrzutem, że w ciągu 36 lat jest to trzeci prezydent, po Lincolnie i Garfieldzie, którego kraj stracił na skutek zamachu. Niedługo później Kongres nakazał Secret Service, niewielkiemu federalnemu organowi ścigania, wówczas zajmującemu się przede wszystkim fałszerzami i osobami podrabiającymi czeki, aby od teraz przejął obowiązki zagwarantowania bezpieczeństwa prezydentowi. Kongres jednak przekazał ową misję dość spontanicznie – w pośpiechu i bez spójnej strategii.

W podobnym pośpiechu, jako reakcja na konkretne wydarzenia, wiosną 1865 roku narodziła się idea Secret Service. Prezydent Lincoln i jego sekretarz skarbu nadal próbowali dojść do siebie po bezczelnej ucieczce notorycznego fałszerza Pete’a McCartneya i jego powrocie do lukratywnego życia w przestępczym światku. Właśnie zakończyła się wojna secesyjna, co stało się powodem do wielkiej radości, ale kruchą gospodarkę odradzającego się kraju nadal destabilizowała plaga fałszerstw. Przez większość wojny poszczególne stany emitowały własne papierowe pieniądze, zaburzając cały układ walutowy, co utrudniało kupcom i bankierom śledzenie zmian, a przestępcom ułatwiało dokonywanie fałszerstw. W 1862 roku Departament Skarbu zaczął emitować walutę federalną w banknotach o wartości od 1 do 1000 dolarów USA. Nazwano je zielonymi, do czego przyczynił się zielony nadruk na odwrocie banknotu. Jednak fałszerze szybko dostosowali się do zmiany, skopiowali pieczęć waluty federalnej i stworzyli włas-ne prasy drukarskie. W 1865 roku bankierzy federalni szacowali, że jedna trzecia, a nawet połowa waluty papierowej wykorzystywanej w kraju jest fałszywa.

Przez wiele lat szczególnie utalentowanym cierniem w boku Departamentu Skarbu USA był Pete McCartney. Ten wyjątkowo inteligentny i elokwentny mężczyzna mógł odziedziczyć po swoim ojcu farmę w Illinois, ale zamiast tego, jako nastolatek, podjął pracę u grawera Williama Johnsona. Dla wtajemniczonych Johnson był również szefem klanu fałszerzy działających w Lawrence w stanie Indiana. A u Pete’a McCartneya Johnson dostrzegł wrodzony talent. Młody człowiek miał smykałkę do szczegółów i kreski, a także był wyjątkowym rysownikiem i drukarzem. Na dodatek był przystojny i sympatyczny. Począwszy od lat 40. XIX wieku, Johnson wykształcił McCartneya na prawdziwego mistrza fałszerstw.

Na początku wojny secesyjnej McCartney był już zamożnym człowiekiem z własnym zespołem fałszerzy w Indianapolis i specjalistą w drukowaniu fałszywych banknotów. Miał też plany, aby wykorzystać inflację czasów wojny, kiedy liczba przepływających pieniędzy zmniejszyła się zapewne na tyle, że kupcy byli w stanie rozpoznać jego podróbki. Zalał Indianę fałszywymi banknotami o nominale 10 i 20 dolarów i zajmował się praniem brudnych pieniędzy. Szacuje się, że do lata 1864 roku McCartney i jego ludzie wydrukowali i wypuścili do obiegu 100 tysięcy dolarów w fałszywych banknotach, co stanowi równowartość 1,5 miliona we współczesnych dolarach.

Dzięki swojemu wzorowi dolara McCartney zasłużył na przydomek „Król Sprzedawcy Królików”, ale także sam stał się celem. Agenci Departamentu Stanu, kierowani przez szorstkiego śledczego rządowego i byłego oficera kawalerii Williama P. Wooda, podjęli intensywne śledztwo w sprawie band Johnsona i McCartneya. Latem 1864 roku Wood przeprowadził podwójny nalot, podczas którego w urzędzie pocztowym w Indianapolis zdołał pojmać McCartneya oraz aresztować ludzi z gangu Johnsona w Lawrence. Zawlekli swoich więźniów do pociągu jadącego do Waszyngtonu, ale McCartney zdecydował, iż nie ma ochoty na taką podróż. Po zmroku, kiedy jego strażnicy przez chwilę patrzyli w inną stronę, McCartney – wciąż w łańcuchach skuwających mu ręce i nogi – wyskoczył z tylnej platformy pociągu, który jechał z prędkością ponad 55 kilometrów na godzinę. Wood zatrzymał pociąg i zorganizował grupę poszukiwawczą, ale agentom nie udało się znaleźć zbiega.

Ucieczka ta stała się tematem kłopotliwych nagłówków w prasie i kolejnej fali narzekań w administracji Lincolna na nieustanne zagrożenie, jakim były fałszywe dolary, które osłabiały amerykański system finansowy. Niedługo później prezydent Lincoln powołał komisję, która miała się zająć tym problemem.

Sekretarz Skarbu Hugh McCulloch wpadł na pomysł trwałego rozwiązania problemu: powołanie „regularnej, stałej siły, której zadaniem byłoby wyeliminowanie owych fałszerzy z rynku”. Zasugerował też utworzenie specjalnej jednostki w Departamencie Skarbu, która miała ich wytropić, ścigać i aresztować.

Jednak Lincoln nie dożył momentu, kiedy pomysł McCullocha wcielono w życie. Wieczorem 14 kwietnia 1865 roku Lincoln pojechał wraz z żoną Mary do Teatru Forda w centrum Waszyngtonu, gdzie miał obejrzeć sztukę Nasz amerykański kuzyn. Prezydentowi wielokrotnie grożono śmiercią. Jego współpracownikom, po latach nakłaniania, udało się przekonać go, że potrzebuje ochrony. Odtąd podczas publicznych wystąpień towarzyszyła mu grupa czterech policjantów wypożyczonych z miejscowego wydziału, którzy na zmianę pełnili funkcję jego ochroniarzy. Jednak funkcjonariusz towarzyszący mu tej nocy był najsłabszy z całej grupy. Dobrze znano jego zamiłowanie do alkoholu i zwyczaj spania w pracy. Wyszedł on z loży prezydenta, aby móc obejrzeć przedstawienie, a następnie poszedł na drugą stronę ulicy, do Star Saloon, na drinka. John Wilkes Booth, aktor i sympatyk Konfederacji, który wiedział już wcześniej o wizycie prezydenta w teatrze, stanął za Lincolnem w jego loży na lewo od sceny, po czym strzelił mu w głowę. Prezydent zmarł następnego dnia po wschodzie słońca.

Z biegiem lat coraz większą popularnością zaczął się cieszyć mit, że tego samego dnia, w którym został śmiertelnie postrzelony, Lincoln na spotkaniu z McCullochem podpisał ustawę o utworzeniu Secret Service. Jest to historia pełna ironii, ale mało prawdopodobna. Możliwe jednak, że Lincoln rzeczywiście wyraził swoje poparcie dla tego pomysłu. Niektórzy historycy uważają, że McCulloch, kiedy tego popołudnia spotkał się z Lincolnem, przedstawił mu swoją propozycję walki z fałszerzami, a prezydentowi spodobało się to, co proponował jego sekretarz skarbu, i zachęcał go do kontynuowania owego przedsięwzięcia[6]. Inni jednak toczą burzliwe spory, czy owa dyskusja w ogóle miała miejsce.

Bez względu jednak na to, o czym tego popołudnia dyskutowali Lincoln i McCulloch, tej nocy kraj wyraźnie się zmienił. Po zabójstwie prezydenta w Teatrze Forda agenci przeprowadzili zmasowaną obławę, której celem było ujęcie sprawcy. Zamach stał się również zachętą do dogłębnego, trwającego miesiąc śledztwa mającego wskazać potencjalnych współspiskowców, w którym główną rolę odegrał bardzo interesujący detektyw. Do pomocy w zbadaniu okoliczności zabójstwa Lincolna został przydzielony William Wood – chudy, szorstki śledczy Departamentu Skarbu, który ścigał McCartneya i pozwolił mu uciec. Wood wyrobił sobie nazwisko jako oficer kawalerii, wyróżniając się walecznością podczas wojny meksykańsko-amerykańskiej, a następnie wstąpił do Departamentu Skarbu, gdzie stał się ekspertem w łapaniu fałszerzy. Cieszył się reputacją zawadiaki i znany był ze stosowania brutalnych technik, których celem było, aby sami podejrzani oskarżali się nawzajem. W administracji Lincolna powierzono mu funkcję nadinspektora w więzieniu Stary Kapitol, w którym przetrzymywano i przesłuchiwano konfederackich szpiegów i zdrajców. Jednak Departament Skarbu nadal często zlecał Woodowi specjalne zadania śledcze, kiedy zachodziła taka potrzeba[7].

Dwanaście dni po zamachu agenci Departamentu Wojny wreszcie odnaleźli i zabili Johna Wilkesa Bootha w stodole w Port Royal, w stanie Wirginia. Misja agentów rządowych polegała teraz na znalezieniu odpowiedzi na pytanie, w którym Wood nadal odgrywał kluczową rolę: należało ustalić, czy spisek Bootha mógł być częścią większego spisku Konfederacji, być może kierowanego przez jej prezydenta Jeffersona Davisa. Wood najpierw aresztował i przesłuchał dr. Samuela Mudda, a następnie podobnie postąpił z resztą domniemanych współodpowiedzialnych, których osadził w swoim więzieniu. W czerwcu czterech z nich zostało skazanych na śmierć.

5 lipca 1865 roku Wood został zaprzysiężony przez sekretarza McCullocha na pierwszego szefa Secret Service, która była podporządkowana Departamentowi Skarbu. Do jego zespołu dołączyło dziesięciu innych mężczyzn – nazywanych agentami operacyjnymi – którzy zgodzili się pracować codziennie tyle, ile będzie potrzeba, w zamian za wynagrodzenie, które nie przekraczało 3 dolarów dziennie. Secret Service została utworzona ad hoc, bez żadnych szczegółowych dokumentów określających jej obowiązki. W ten sam sposób przyszli prezydenci i Kongres powierzali misji Secret Service kolejne zadania.

Secret Service była wówczas wyjątkową instytucją rządową – i dlatego też traktowano ją z pewną dozą podejrzliwości. W tym okresie w rządzie federalnym istniało niewiele organów ścigania – częściowo z powodu nieustannego oporu młodej demokracji wobec wszystkiego, co przypominało instytucje europejskie lub scentralizowaną biurokrację – które mogłyby naruszać prywatność i wolność obywateli. Dwa lata później następca Lincolna prezydent Andrew Johnson zdecydował, że ów zespół śledczych może być przydatny w wykorzenieniu również innych problemów nękających kraj. W 1867 roku Secret Service zostało przydzielone zadanie „wykrywania osób dokonujących oszustw przeciwko rządowi”. Uprawnienie to umożliwiło później agencji prowadzenie dochodzeń w sprawach przestępstw dokonywanych przez dużą grupę podejrzanych. Ów szeroko zakrojony mandat bardzo spodobał się drugiemu szefowi Secret Service Hiramowi C. Whitleyowi.

Whitley został zaprzysiężony w 1869 roku i niemal natychmiast rozpoczął reorganizację na wzór profesjonalnej agencji, narzucając jej ład wzorowany po części na wojskowym, którego doświadczył, służąc jako oficer w szeregach wojsk Unii. Szef, imponujący posturą, mierzący ponad 190 centymetrów wzrostu, były śledczy ścigający przemytników, wyznaczył swojego zastępcę oraz cały szereg inspektorów średniego szczebla, którzy nadzorowali zespoły liczące po 20 agentów. Wydzielił z ich szeregów kilku byłych przestępców, którzy stali się informatorami, a następnie agentami operacyjnymi, po czym zaczął rekrutację agentów bez takiej przeszłości. Whitley wprowadził wiele nowych zasad dla agentów, co miało ograniczyć konflikty i niewłaściwe postępowanie, żądał od nich codziennych raportów, które dokumentowały godzina po godzinie podejmowane przez nich działania i wydatki, a także stworzył system awansów oparty na dokonanych aresztowaniach i oskarżeniach. Zajął się także innymi typami dochodzeń, które uważał za priorytetowe: napady na banki i poczty, szmugiel, hazard, nielegalna kontrabanda i wiele innych. Poszerzenie zakresu obowiązków agencji postrzegał jako sposób na podniesienie wartości Secret Service w oczach rządu oraz umocnienie własnych wpływów w administracji.

Siła ta spowodowała, że kiedy na Południu wybuchła przemoc, której sprawcami byli ubierający się na biało członkowie Ku Klux Klanu, Kongres zwrócił się o pomoc do Whitleya. Śledztwo Secret Service w sprawie KKK rozpoczęło się w 1871 roku, niedługo po tym, jak Kongres wydał rezolucję potępiającą organizację i lincze, których się dopuszczała[8]. Prokurator generalny z administracji prezydenta Granta nakazał Whitleyowi przydzielić dodatkowych ośmiu agentów do śledztwa przeciwko KKK[9]. Przez następne trzy lata śledzili oni przywódców Klanu na całym Południu, od Karoliny Północnej po Florydę, dzięki czemu udało im się postawić w stan oskarżenia ponad 500 osób zaangażowanych w działania Klanu, z których większość zgłosiła się sama.

Jednak owe zaszczytne dokonania i znaczna część reputacji Secret Service znalazły się pod ostrzałem, kiedy w 1874 roku jej szef Whitley uwikłał się w skandal. W trakcie śledztwa w sprawie kilku lokalnych urzędników oskarżonych o wyłudzenie funduszy federalnych w Dystrykcie Columbia z sejfu miejscowego adwokata skradziono kilka ksiąg rachunkowych będących kluczowymi dowodami w tej sprawie. Będący w zmowie świadkowie oskarżyli Whitleya o pomoc w zapewnieniu podejrzanym zaufanego włamywacza, który mógł dla nich opróżnić sejf. Whitley nie przyznał się do owych zarzutów i uparcie twierdził, że oskarżenia są fałszywe, niemniej jednak ówczesny sekretarz skarbu nalegał, aby dla dobra agencji podał się do dymisji. Uczynił tak we wrześniu 1874 roku.

Skandal ten w dużym stopniu osłabił pozycję Secret Service na następną dekadę[10]. W 1880 roku agencja musiała poradzić sobie z 40-procentową redukcją budżetu oraz szeroko zakrojonym śledztwem prowadzonym przez prokuratora generalnego. Kongres przegłosował także poprawkę, która ograniczała zadania agencji do jej pierwotnej misji – walki z fałszerzami. W szczytowym okresie Secret Service zatrudniała 47 agentów operacyjnych, ale w 1880 roku ich liczba spadła do 25[11].

Owe dramatyczne cięcia finansów i wpływów Secret Service nastąpiły tuż przed kolejnym ogólnokrajowym kryzysem. Szesnaście lat po zabójstwie Lincolna ofiarą zamachowca stał się kolejny prezydent.

2 lipca 1881 roku prezydent James Garfield wraz ze swoimi doradcami śpiesznie podążał na stację kolejową Baltimore and Potomac w centrum Waszyngtonu, gdzie zamierzał wsiąść do pociągu mającego go zawieźć na letnie wakacje nad brzegiem morza w New Jersey. W tłumie czekał na niego Charles Guiteau, człowiek, który uważał, że pomógł Garfieldowi wygrać wybory, i był zły, że prezydent nigdy nie zaproponował mu stanowiska w swojej administracji. O planach prezydenta dowiedział się z gazety. Strzelił do niego dwa razy z małej odległości, trafiając go w ramię i plecy. Prezydent bardzo powoli, przez kilka miesięcy dochodził do zdrowia, ale ostatecznie okazało się, że doszło do stopniowego zatrucia krwi i we wrześniu, na skutek ostrego ataku serca, zmarł.

Obecnie może się to wydawać zaskakujące, ale po śmierci Garfielda ani Kongres, ani administracja nie podjęły starań, aby ustanowić nową stałą siłę, która zajęłaby się ochroną prezydenta. Zabójstwa Lincolna i Garfielda wywołały dyskusje w Kongresie w kwestii zwiększenia bezpieczeństwa prezydenta, ale Amerykanie i ich politycy nadal cierpieli na polityczną alergię na wszystko, co pachniało „gwardią królewską”. Zamiast tego doradcy Białego Domu przekonali prezydentów, aby zgodzili się, by podczas publicznych podróży towarzyszyło im kilku funkcjonariuszy lokalnej policji.

Kiedy w końcu Secret Service pojawiła się jako ochrona prezydenta, były to działania nieoficjalne, wykonywane bez zezwolenia. Wiosną 1894 roku ówczesny dyrektor Secret Service William Hazen zaniepokoił się, kiedy usłyszał od swoich agentów operacyjnych w Kolorado, że niektórzy spośród hazardzistów i anarchistów grożą śmiercią prezydentowi Groverowi Clevelandowi. Natychmiast polecił dwóm ze swoich ludzi, aby zameldowali się w Białym Domu, gdzie mieli aż do odwołania ochraniać prezydenta. Zaledwie kilku ludzi w wydziale miało świadomość owego tajnego, nieformalnego zadania.

Jakiś czas później, tego samego lata, pierwsza dama, przebywając w rodzinnej posiadłości w Buzzards Bay w stanie Massachusetts, usłyszała pogłoskę o spisku, którego uczestnicy planowali porwać jej rodzinę. Wiedziała też o nieformalnej ochronie męża przez ludzi Hazena. Przerażona pogłoskami, skontaktowała się bezpośrednio z Hazenem i poprosiła go o pomoc w ochronie ich domu w Nowej Anglii. Ten wysłał jej trzech agentów, którzy pozostali na miejscu, aż do końca sezonu. Po powrocie z podróży prezydent milcząco zaakceptował dodatkową ochronę dla swojej zaniepokojonej żony. Przez kilka kolejnych lat Clevelandowie, Hazen i kilku z jego ludzi utrzymywali całą sprawę w tajemnicy. Wykorzystywali przecież agentów do celów, na które nie wyraził zgody Kongres lub gabinet, a to, jak dowodzili niektórzy, było wyraźnie sprzeczne z prawem.

Po ujawnieniu owego nieformalnego porozumienia, do czego doszło po objęciu fotela prezydenta przez Williama McKinleya, Hazen został pozbawiony funkcji i oskarżony o niewłaściwe wykorzystanie funduszy federalnych. Jednak w tym samym roku, po wybuchu wojny hiszpańsko-amerykańskiej, Secret Service uzyskała zezwolenie na natychmiastowe przydzielenie czterech swoich agentów do ochrony McKinleya. Po wojnie ową nadzwyczajną grupę rozwiązano, ale kilku agentów nadal podróżowało z prezydentem. Kiedy McKinley został zamordowany podczas powitania gości przybyłych na Wystawę Panamerykańską w 1901 roku, w rzeczywistości podróżował z nim agent, który miał stać u jego boku, ale zgodził się odejść na bok, kiedy dyrektor wystawy poprosił prezydenta, aby stanął przy nim podczas publicznego powitania gości.

Dopiero śmierć McKinleya – trzeciego zamordowanego prezydenta w ciągu 36 lat – spowodowała, że Kongres w końcu zgodził się na utworzenie stałych sił czuwających nad bezpieczeństwem prezydenta. Uchwalone zostało prawo, które formalnie nakazywało Secret Service pełnienie owej ochronnej funkcji w pełnym wymiarze. Trzeba było jednak kolejnych pięciu lat, zanim w 1906 roku Kongres zatwierdził fundusze na opłacanie dwuosobowych teamów, które towarzyszyły prezydentowi przez całą dobę.

Przez pierwszą połowę XX wieku Secret Service pełniła podwójną misję polegającą na ochronie pieniędzy i prezydentów, co gwarantowało jej mnóstwo pracy. Ów niewielki wydział Departamentu Skarbu nadal poświęcał większość swojego czasu na walkę z fałszerzami, a kongresmeni zakładali, że rola strażnika Białego Domu będzie stanowić jedynie niewielki ułamek obowiązków agencji. Jednak liczba roboczogodzin związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa prezydentowi nieustannie rosła. Dwie wojny światowe oraz seria zamachów w Europie skłoniły Secret Service do zwiększenia liczby agentów zajmujących się ochroną, co miało zagwarantować, że zamachowcy nie będą mogli zrealizować swoich planów. Agenci ci narzucili również nowe ograniczenia na możliwości działania swoich szefów.

Theodore Roosevelt, pierwszy prezydent objęty ochroną Secret Service, nazwał swoich nowych agentów „bardzo małym, ale bardzo niezbędnym cierniem w ciele”[12]. Oczywiście nie przykładał też zbyt dużej wagi do ich umiejętności. Jak sam napisał w liście do swojego przyjaciela Henry’ego Cabota Lodge’a, mieli być „niezbyt użyteczni”, gdyby jakiś zabójca na serio chciał go zabić. Jednak następnym razem, kiedy kolejny urzędujący prezydent stał się celem zamachu, funkcjonariusze Secret Service, którzy ochraniali Biały Dom, nazywani później policją Białego Domu, oraz agenci z wydziału ochrony dowiedli swojej wartości.

Jesienią 1950 roku, kiedy Biały Dom był w remoncie, prezydent Harry S. Truman został tymczasowo przeniesiony do pobliskiego Blair House. 1 listopada po południu dwóch portorykańskich nacjonalistów, dowiedziawszy się o tym, gdzie przebywa Truman, postanowiło, że spróbują włamać się do Blair House, aby go zabić. Niedoszli zabójcy, trzydziestosześcioletni Oscar Collazo i dwudziestopięcioletni Griselio Torresola, mieli nadzieję zwrócić w ten sposób uwagę na kwestię uniezależnienia się swojej ojczystej wyspy od Stanów Zjednoczonych. Przybyli na Pennsylvania Avenue z przeciwnych kierunków, Torresola od zachodu, Collazo od wschodu.

Agent Secret Service Floyd Boring, który później stał się głównym szefem oddziału ochraniającego prezydenta Kennedy’ego, pełnił służbę przy wschodnim posterunku ochrony w pobliżu frontowych drzwi Blair House. Jego kolega, funkcjonariusz Leslie Coffelt z policji Białego Domu, znajdował się przy zachodnim posterunku bezpieczeństwa i właśnie odwrócił się, kiedy zobaczył zbliżającego się mężczyznę z bronią w ręku.

– Prezydent był na górze, ucinał sobie drzemkę przed wyjazdem do Arlington, gdzie miał złożyć wieniec – wyjaśniał później Boring. – Byliśmy na zewnątrz na schodach, kiedy podeszło dwóch mężczyzn. Jeden z nich wyciągnął broń i wycelował we mnie. Usłyszałem szczęk, wtedy wyciągnąłem swój pistolet i strzeliłem. A potem wszyscy zaczęli strzelać.

Porzucając wschodni posterunek, Boring i jeszcze jeden z funkcjonariuszy wyciągnęli pistolety i otworzyli ogień do Collazo. Jedna z kul trafiła go w pierś, po czym Collazo upadł na frontowe schody. Agent Secret Service Stewart Stout, który należał do wydziału ochraniającego Trumana, usłyszał strzały na zewnątrz i wyciągnął z szafki na broń pistolet maszynowy. Truman obudził się na odgłos strzałów i podszedł do okna. Strażnik na zewnątrz zobaczył głowę prezydenta i krzyknął do Trumana: „Proszę wracać. Do tyłu!”.

Na zewnątrz Torresola skierował swojego Lugera w Coffelta i postrzelił go dwukrotnie w klatkę piersiową i raz w brzuch. Coffelt osunął się na podłogę budki strażniczej. Torresola strzelił do dwóch kolejnych funkcjonariuszy, przeskoczył żywopłot i skierował się w stronę wejścia do budynku.

Jednak Coffelt nadal żył. Podniósł się na nogi i wycelował rewolwer w głowę Torresoli. Strzelił i niedoszły zabójca padł martwy na brukowany chodnik. W tym momencie także Coffelt ponownie upadł.

Rany odniosło kilku agentów i funkcjonariuszy, ale udało się ich uratować. Coffelt został przewieziony do szpitala, gdzie przeszedł operację, ale cztery godziny później zmarł, stając się pierwszym i nadal jedynym funkcjonariuszem Secret Service, który zginął, chroniąc prezydenta.

Publicznie Truman wydawał się niewzruszony. „Prezydent musi być gotowy na takie rzeczy”, jak powiedział dziennikarzom na briefingu dzień po strzelaninie.

Jako kapitan podczas I wojny światowej Truman widział żołnierzy, którzy umierali, wykonując jego rozkaz, niemniej jednak wydawało się, że śmierć Coffelta poruszyła go w inny sposób. Wdowie po agencie i jego kolegom powiedział, że to złamało mu serce. „Coffelt był jednym z najbardziej lubianych strażników w Białym Domu”[13]. Jak napisał w notatce do swojego sekretarza stanu, owa śmierć była „najbardziej niepotrzebnym wydarzeniem”, a „ludzie, którzy naprawdę zostali skrzywdzeni, byli wspaniałymi mężczyznami”[14]. Od pierwszego dnia sprawowania urzędu codziennie spacerował po centrum Waszyngtonu w towarzystwie swoich agentów. Za każdym razem, kiedy zaniepokojeni członkowie jego ochrony próbowali go od tego odwieść, bagatelizował ich obawy. Teraz uznał ich racje. „Ponieważ kilka dni temu dwóch pomyleńców lub szaleńców próbowało mnie zastrzelić, moi dobrzy i dzielni strażnicy są zdenerwowani” – napisał kilka dni później. „Dlatego też staram się być tak pomocny, jak tylko mogę”.

Siostra Coffelta Mildred Good usłyszała wiadomość o śmierci brata w radiu w ich rodzinnym mieście w górach Shenandoah. Wspominała, że zawsze czuł się dumny z bycia częścią oddziału, któremu powierzono bezpieczeństwo prezydenta, i zdawał sobie sprawę, że każdy funkcjonariusz lub agent Secret Service może zostać zmuszony do oddania za niego swojego życia.

– Wiesz – stwierdziła – kochał swoją pracę i nie wybrałby innej drogi. Jestem pewna, że niczego nie żałował.

Rozdział 2

Kuszenie diabła

W 1961, w pierwszym roku swojego urzędowania, John Kennedy szybko pobił wszelkie rekordy liczby wyjazdów prezydenckich poza Biały Dom – i nigdy nie zwalniał tempa. Prezydentowi i jego doradcom nie umknęło to, że wygrał wybory po wyjątkowo zaciętej walce, a jednym z czynników, które mu to umożliwiły, był jego wyjątkowo telegeniczny wygląd. Biały Dom miał świadomość, że jego najlepszą bronią polityczną jest sprawienie, by Kennedy i jego pełna życia rodzina byli widywani przez opinię publiczną tak często, jak to tylko możliwe.

Po starszych wiekiem, konserwatywnych prezydentach, którzy potrafili przebywać w Białym Domu miesiącami, cotygodniowe podróże Kennedy’ego były prawdziwym wyzwaniem dla systemu działania Secret Service. Kolejne wyjazdy zmusiły jej agentów do rutynowej pracy na dwie zmiany, więc często byli niewyspani i nie mogli sobie pozwolić na wzięcie kilku dni wolnego. W najgorętszych okresach szefowie agencji zakazywali niektórym ze swoich agentów udziału w wyjazdach, aby mieć wystarczającą liczbę ludzi gotowych na następną podróż.

Pod koniec lata 1963 roku blask Kennedy’ego zaczął męczyć wielu agentów. Dwa i pół roku pilnowania prezydenta podczas jego częstych podróży po całym świecie sprawiło, iż ludzie z jego ochrony czuli się wypaleni i zmęczeni. Tego lata grupka agentów z jego osobistego otoczenia, wśród których znajdował się również Win Lawson, była wraz z Kennedym w podróżach dyplomatycznych w Niemczech, Irlandii, Wielkiej Brytanii i we Włoszech. Przywódcę otaczało zaledwie ośmiu ludzi, którzy własnymi ciałami powstrzymywali miażdżące tłumy, usiłujące dostać się jak najbliżej limuzyny Kennedy’ego.

Kennedy często szydził z bogaczy, którzy wyjeżdżali do kurortów na podlewane winem lunche, chociaż w tym czasie jego własne życie bardzo to przypominało[15]. W kilku zaledwie okresach nie spędzał weekendów w eleganckich miejscach lub nie wyjeżdżał z rodziną. Czasami dołączał do żony do ich 166-akrowej posiadłości pod Middleburgiem w stanie Wirginia, gdzie pierwsza dama miała nadzieję stworzyć swoim dzieciom przyjazny plac zabaw. W zależności od pory roku spędzał również weekendy w swojej rodzinnej posiadłości w Cape Cod lub w majątku ojca w Palm Beach. „Byliśmy niczym kaczki”, żartował agent Larry Newman. „Każde lato w Hyannis Port, Palm Beach – zimą”.

Trzydziestu czterech agentów z bezpośredniej ochrony prezydenta nie wystarczało, aby zarówno zaplanować ochronę wszystkich miejsc, które odwiedzał Kennedy, jak i osłaniać jego samego, kiedy był już na miejscu. W szczególnie pracowitych okresach agenci wręcz ścigali się z własnymi cieniami. Przez cały dzień ochraniali Kennedy’ego w jednym mieście, późną nocą lecieli do drugiego, aby zaplanować wizytę w następnym tygodniu, a następnie jak najszybciej lecieli z powrotem, aby towarzyszyć prezydentowi w podróży do trzeciego miejsca.

– W drodze jest tyle pracy, że normą było, iż wszyscy pracowaliśmy na dwie zmiany – wspominał agent Jerry Blaine. Oznaczało to, że agenci towarzyszący prezydentowi na dziennej zmianie wstawali około 6.00 rano, aby móc się zgłosić na dyżur około 8.00, kiedy zaczynali pracę trwającą także przez dużą część nocnej zmiany – do około 21.00 lub 22.00. Mieli szczęście, jeżeli na obiad mogli zjeść paczkę orzeszków ziemnych lub zimną kanapkę, wypić szkocką lub piwo, a potem, o 23.00 lub nawet o północy, rzucić się na swoje hotelowe łóżka. Nie chcąc przekraczać budżetu Secret Service, agenci musieli spać w hotelach po dwóch na jednym łóżku. „I mogłeś mieć jedynie nadzieję, i modliłeś się, aby facet, z którym spałeś, nie chrapał” – wspominał agent Tim McIntyre.

Kiedy agenci wracali do Waszyngtonu, często mieli tylko dzień, aby zobaczyć się z żonami i dziećmi. Ich żony przyzwyczaiły się już do tego, że mężowie pojawiali się tylko po to, aby podrzucić im brudne ubrania i zabrać czyste w następną podróż. „Byłem w podróży ponad trzysta dni w roku”, żalił się Paul Landis, agent, który najpierw ochraniał dzieci Kennedych, a następnie został przydzielony jako ochroniarz pani Kennedy[16]. „Nie przeszkadzało mi to. Byłem kawalerem. Ale większość chłopaków była żonata. Nie mam pojęcia, jak ktokolwiek mógł w tym czasie być żonaty i wykonywać tę pracę”.

Szef Secret Service James Rowley, Irlandczyk z Nowego Jorku i weteran, który miał 22 lata doświadczenia jako agent służący w Białym Domu, wiedział, że jego ludzie desperacko potrzebują wsparcia, aby nadążyć za nowym, bardziej aktywnym szefem. Chociaż był wdzięczny Kennedy’emu, również Irlandczykowi, za to, że wkrótce po objęciu urzędu wybrał go na dyrektora agencji, Rowley wiedział, że jego ludzie byli w tym momencie w krytycznym stanie przepracowania.

Od czasu pojawienia się Kennedy’ego nowy dyrektor już dwukrotnie usiłował dopracować szczegóły ochrony Białego Domu, co w dużej mierze mu się udało. Wiosną 1962 roku Rowley poprosił Biały Dom o 58 dodatkowych agentów oraz zwiększenie budżetu o milion dolarów, co stanowiło 19-procentowy wzrost jego skromnych środków. Decydenci w Kongresie, po próbie zamachu na Trumana w 1950 roku, już 10 lat wcześniej podwoili liczbę ludzi zatrudnionych w ochronie Białego Domu, spełniając prośbę Rowleya, ale teraz dostał jeszcze 30 agentów.

Wiosną 1963 roku Rowley ponownie poprosił o dodatkowych agentów – tym razem 35 ludzi – co miało mu pomóc w realizacji niedawnej uchwały z 1962 roku, wymagającej od niego zapewnienia pełnoetatowej ochrony wiceprezydentowi. Tym razem jednak Kongres odrzucił jego prośbę.

Opór Kongresu nie był jednak jedyną przeszkodą dla Rowleya[17]. Sam prezydent chciał zmniejszenia swojej obstawy. Chociaż Kennedy był zawsze serdeczny wobec otaczających go agentów, nie znosił ograniczeń, jakie próbowali mu narzucić w jego kontaktach z ludźmi. Regularnie rzucał się na oślep w tłum nieznajomych, aby ściskać im dłonie, ignorując scenariusze Secret Service, nie kiwnąwszy przy tym nawet głową ochraniającym go agentom. Jak wielokrotnie zwierzał się szefom swojej ochrony, nie mógłby być politykiem, nie spotykając się z ludźmi.

Jego spontaniczność często przekraczała wszelkie granice. Pewnego leniwego weekendu w połowie sierpnia 1962 roku prezydent Kennedy trafił na pierwsze strony gazet, ponieważ wymknął się w biały dzień swojej ochronie. Dowcip bardzo spodobał się zwolennikom prezydenta[18], ale sprawił też, że ochraniający go agent był czerwony z wściekłości, a jego szef Rowley wpadł w furię. Dla każdego, kto przyjrzał się bliżej całej sprawie, incydent ten był wyraźną oznaką lekkomyślności Kennedy’ego, którą niektórzy w Secret Service starali się delikatnie ukrócić.

Wydarzenie to miało miejsce w Santa Monica w Kalifornii, gdzie Kennedy poleciał na weekend kawalerski w nadmorskiej rezydencji swojego szwagra Petera Lawforda. W niedzielę, 19 sierpnia, leżąc na leżaku przy basenie Lawforda, prezydent wpadł na pomysł, aby przespacerować się z posiadłości szwagra na szeroką plażę publiczną i popływać w oceanie.

Gdy tylko został zauważony, w stronę prezydenta rzuciły się dziesiątki plażowiczów. Niektórzy zrywali się ze swoich ręczników, krzycząc: „To prezydent!”.

Kennedy zdał sobie sprawę, że będzie musiał poruszać się szybciej, aby dostać się do oceanu, zanim zostanie otoczony przez tłum. Niezgrabnie ściągnął przez głowę swoją niebieską koszulkę polo i przyśpieszył kroku, po czym wreszcie rzucił się w fale.

Kilku podekscytowanych gapiów wskoczyło do wody za Kennedym. Agenci ochraniający prezydenta, których większość stała na straży przy drzwiach wejściowych domu Lawforda – odwróconej tyłem do plaży – usłyszeli hałas i pognali na brzeg. Szybko znaleźli przywódcę wolnego świata, pływającego około 100 metrów od brzegu.

– Secret Service i FBI wychodziły z siebie – opowiadał Bill Beebe, fotograf prasowy, który zdołał uwiecznić tę scenę[19].

Szef zmiany poprosił przez radio o miejscową motorową łódź patrolową, która szybko znalazła się obok pływającego prezydenta. Agenci czekali około dziesięciu minut, aż wreszcie Kennedy zatoczył koło i wrócił na brzeg. Następnie czterech z nich weszło do wody, tworząc barierę oddzielającą prezydenta od niemal tysiąca gapiów, którzy do tego czasu pojawili się na tym niewielkim skrawku plaży.

– O nie, nie mogę w to uwierzyć – powiedział Kennedy, śmiejąc się, kiedy zobaczył stojącego w wodzie fotografa, który robił mu zdjęcia.

Z ociekającymi nogawkami i butami pełnymi wody agenci Kennedy’ego powrócili z uśmiechniętym prezydentem na chronioną posiadłość Lawforda. Kennedy opadł ponownie na szezlong, a Lawford i doradca Białego Domu David Powers poszli jego śladem[20].

– To była najlepsza kąpiel, na jaką mogłem sobie pozwolić od miesięcy – stwierdził prezydent.

Piętnaście minut później sekretarz prasowy Kennedy’ego Pierre Salinger zadzwonił do „Los Angeles Times”, próbując przekonać redaktora, by nie zamieszczał żadnych zdjęć prezydenta w samych kąpielówkach[21]. Bez skutku. Zdjęcie zrobione przez Beebeʼa – ociekającego wodą Kennedy’ego wymieniającego uśmiechy z rozpromienioną, zgrabną kobietą w bikini w kropki – następnego dnia zajmowało ponad połowę pierwszej strony „Timesa”. Nagłówek brzmiał: WIZYTA KENNEDY’EGO Z SZYBKĄ KĄPIELĄ W PACYFIKU.

Szef zmiany i jego agenci byli wściekli i zakłopotani tym, że ich podopieczny wyślizgnął się w tłum i do oceanu, a oni tego nie zauważyli, a także wizją nieszczęść, które mogły spotkać prezydenta, gdyby na plaży pojawił się chociaż jeden szaleniec. Jednak nikt z Secret Service, nawet jego szef Rowley, nie miał odwagi, aby przedstawić prezydentowi ewentualne skutki jego małego spontanicznego wybryku.

Kiedy świta Kennedy’ego powróciła do Waszyngtonu, Salinger delikatnie zasugerował prezydentowi, aby pomyślał o własnym bezpieczeństwie i unikał wchodzenia w tłum bez swoich agentów. Jednak Kennedy odrzucał sugestię, aby ktokolwiek, w tym Secret Service, mógł ochronić go przed zdeterminowanym zabójcą. „Jeżeli ktoś jest na tyle szalony, aby chcieć zabić prezydenta Stanów Zjednoczonych, może to zrobić”, powiedział Kennedy swojemu rzecznikowi. „Wszystko, na co musi być przygotowany, to oddać swoje życie za prezydenta”[22].

Kennedy często żartował, usiłując w ten sposób złagodzić napięcia, jakie odczuwali agenci dbający o jego bezpieczeństwo. Kiedy w przypływie gniewu wiceprezydent Johnson zagroził, że zwolni lubianego agenta tylko dlatego, że helikopter, który miał go zabrać z pogrzebu Eleanor Roosevelt, przyleciał kilka minut spóźniony, Kennedy żartobliwie zwrócił się do agentów swojej ochrony, że teraz w końcu zrozumiał, dlaczego są wobec niego tak nadopiekuńczy: „Nie chcecie, żeby coś mi się stało, bo wtedy musielibyście pracować dla Johnsona”[23].

Kiedy jednak Kennedy był sam w rezydencji, zwierzył się swojej żonie: „O Boże, czy potrafisz to sobie wyobrazić, co stałoby się z krajem, gdyby Lyndon był prezydentem?”[24].

Wszyscy agenci mieli świadomość, że do ich obowiązków należy również zachowanie dyskrecji. Mieli zakaz dzielenia się z kimkolwiek tym, co się działo wewnątrz Białego Domu, a także opowiadania o prywatnych chwilach, których byli świadkami, kiedy prezydent spędzał czas z rodziną. Jednak musieli oni również dochować mroczniejszych sekretów.

– W Białym Domu jest trochę jak w Vegas – stwierdził Joseph Paolella, jeden z agentów z osobistej ochrony Kennedy’ego. – Co się dzieje w Białym Domu, zostaje w Białym Domu.

– Nie jestem aniołem… nie jestem księdzem. Nie chciałbym, żeby ktoś mnie śledził i raportował o wszystkim, co zrobiłem. Aby prezydent czuł się komfortowo, musi polegać na Secret Service. Wyobraź sobie, że na każdym kroku, jaki zrobiłeś, ktoś podąża za tobą i dzieli się tymi informacjami. Jeżeli nie możemy ufać Secret Service, że zachowują tajemnice, komu, do diabła, możemy zaufać?

Tylko Rowley i niektórzy członkowie osobistej ochrony Kennedy’ego wiedzieli, że podczas pobytu w Waszyngtonie kilkukrotnie późną nocą wymknął się on swoim ochroniarzom. Wyjeżdżał incognito z kompleksu Białego Domu, po czym wsiadał do nieoznakowanego samochodu wraz z bratem lub przyjacielem i wracał dopiero we wczesnych godzinach porannych. Agenci mogli domyślać się przyczyn owych wypadów, ale Rowley i jego ludzie byli pełni obaw. Przez kilka godzin Secret Service nie miała pojęcia, gdzie jest prezydent Stanów Zjednoczonych.

Kennedy uwielbiał ten rodzaj niebezpieczeństwa, próbując zaspokoić swój nieposkromiony apetyt na podboje seksualne, ale ludzie z jego ochrony obawiali się, że w morzu przypadkowych kobiet spotykanych podczas schadzek mogła się znaleźć taka, która próbowałaby go szantażować, otruć lub zabić.

Kiedy latem 1963 roku do zespołu dołączył agent Tim McIntyre, został serdecznie powitany przez kolegów i przełożonych, którzy zaoferowali mu pomoc w opanowaniu tajników służby. Niespodzianka nastąpiła, kiedy podczas wieczornej zmiany szef odciągnął go na bok. „Zobaczysz tu mnóstwo gówna”, zaczął Emory Roberts, zwracając się do McIntyreʼa. „Rzeczy związane z prezydentem. Po prostu zapominaj o nich. Zachowuj dla siebie. Nie rozmawiaj o tym nawet ze swoją żoną”.

McIntyre usiłował początkowo lekceważyć seksualne wybryki prezydenta, żartując z innymi agentami: „A co się stanie, jeżeli któraś go ugryzie?”[25]. Ale ostatecznie stał się świadkiem nieustannej parady sekretarek, gwiazdek, a nawet prostytutek eskortowanych do sypialni prezydenta – w hotelach i jego prywatnej rezydencji. Agentom Secret Service, którzy badali przeszłość każdego, kto spotykał się prywatnie z prezydentem, nie pozwolono nawet zapytać o nazwiska owych kobiet.

Nocna zmiana przyzwyczaiła się do odwiedzin przypadkowych kobiet w prywatnych apartamentach prezydenta, często pod ramię z wieloletnim przyjacielem Kennedy’ego Davidem Powersem. Członkowie popołudniowej zmiany, którzy kończyli służbę o 22.00, przekazywali szefom zmian dyskretny i zwięzły raport na temat nocnych gości Kennedy’ego.

– Kiedy mieliśmy zejść ze zmiany, przekazywaliśmy: „Taki i taki przyprowadził blondynkę” – wspominał jeden z byłych agentów. – Albo: „Wiesz szefie, w pokoju jest dwoje gości”.

– Chciałeś opisać sytuację na nocnej zmianie – ciągnął były agent. – Chodziło o to, że jeżeli [kobieta] nie wyjdzie około czwartej rano, mają zacząć się martwić.

Agenci ochraniający Kennedy’ego byli wewnętrznie rozdarci. Podziwiali prezydenta. „Był naprawdę wyjątkowym facetem” – wspominał Paolella. „Niezależnie od tego, czy była to królowa Anglii, czy pokojówka, traktował je tak samo”. Ale wielu czuło się zakłopotanych – a nawet oburzonych – kiedy proszono ich o umożliwienie tak bezczelnego zachowania i zluzowanie swoich standardów bezpieczeństwa. Agenci wywiadu USA ostrzegali, że kubańscy i radzieccy agenci operacyjni mają nadzieję, że uda im się zaszantażować lub nawet zabić prezydenta. Agenci ochrony prywatnie wysnuli teorię, że najlepszym sposobem na zinfiltrowanie Białego Domu byłoby wysłanie ładnej młodej kobiety.

– Byliśmy w środku zimnej wojny, na litość boską – powiedział Newman. – Martwiła nas możliwość, że tak się stanie. Poinstruowano nas, aby nikt nie wchodził w te drzwi, ale cierpiała w ten sposób nasza praca. Ponieważ zawiedliśmy. Musieliśmy się pogodzić z taką formą zachowania, która była niebezpieczna – nie dla nas, ale dla kraju i ochrony prezydenta.

– Złożyliśmy przysięgę… Nikt nie wchodzi do jego biura, dopóki nie wyjaśnimy, kim jest. A potem przyglądamy się, jak Dave Powers przyprowadza do apartamentu kilka kobiet i po prostu wchodzi do środka.

Podobnie jak Newman, także Anthony Sherman, inny członek osobistej ochrony, podziwiał urok i polityczną odwagę Kennedy’ego. Ale porażała go wyraźnie lekkomyślna postawa prezydenta, która wyglądała na brak szacunku dla sprawowanego przez niego urzędu.

Kroplą, która przelała czarę goryczy Shermana, stały się wydarzenia mające miejsce podczas wizyty Kennedy’ego w Honolulu w czerwcu 1963 roku. Przybył tu, aby wygłosić przemówienie na konferencji burmistrzów oraz zwiedzić pancernik-pomnik USS Arizona stojący w Pearl Harbor. Ochrona prezydenta, w tym Sherman i reszta oddziału, przybyła w noc poprzedzającą konferencję. Po tym, jak haitańscy dygnitarze przywitali Kennedy’ego na lotnisku bukietami kolorowych kwiatów, kawalkada samochodów z prezydentem popędziła w kierunku miejsca, gdzie miał spędzić noc. Oficer piechoty morskiej, który nadzorował pobliską bazę marynarki wojennej, przygotował pensjonat, gdzie miał się zatrzymać prezydent. Dziesięć minut po przybyciu Kennedy’ego podjechał adiutant Białego Domu z dwiema młodymi kobietami, które weszły bezpośrednio do domu, mijając pilnującego drzwi wejściowych Shermana. Goszczący ich oficer ze zdziwieniem spojrzał na Shermana.

– Kim one są? – zapytał oficer marynarki, wpatrując się w kobiety.

Sherman zatrzymał się na chwilę, aby pomyśleć, zawstydzony kłamstwem, które powstało w jego głowie. „To sekretarki”, odparł. „Przypuszczam, że jest jakaś praca, którą prezydent chce wykonać wieczorem”.

Pułkownik z kamienną twarzą przyjął wyjaśnienie. Sherman mógł być pewien, że nie kupił tej historii.

– Chroniliśmy prezydenta na wiele sposobów – powiedział Sherman w ABC News w 1997 roku. – Ale epizod w Honolulu sprawił, że poczułem gniew. To jest prezydent Stanów Zjednoczonych. Sam nie jestem święty, ale on po prostu nie powinien publicznie robić takich rzeczy.

Co zatem miał zrobić lojalny agent Secret Service? Czekając wspólnie w hotelowych korytarzach i na lotniskach, członkowie oddziału po cichu dzielili się swoimi najgorszymi obawami. Życie osobiste i decyzje prezydenta nie były ich sprawą. Ale jeżeli podejmowane przez niego ryzyko zagrażało jego życiu, czy automatycznie nie było to ich interesem?

Aby pozostać wiernym dewizie agencji – „Godni zaufania i niezawodni” – agenci postanowili posłuchać rady szefa zmiany Emory’ego Robertsa. Trzymali usta zamknięte na kłódkę.

We wtorek o poranku, 12 listopada, żona Wina Lawsona Barbara, wraz z dziećmi na tylnym siedzeniu ich rodzinnego sedana, zawiozła go z ich skromnego domu w Alexandrii do Białego Domu. Jechał na dziesięć dni do Dallas, aby na miejscu przygotować mającą niedługo nastąpić wizytę Kennedy’ego. Zmuszony był zrezygnować z uczestnictwa w piątych urodzinach swojego syna Jeffa. Musiał również opuścić niedawno adoptowaną córeczkę Andreę, którą lubił karmić nocą z butelki.

Lato i wczesna jesień 1963 roku były pracowite dla agentów ochraniających prezydenta. A teraz jeszcze Biały Dom przygotował obfity harmonogram podróży na listopad. Po krótkich wypadach wzdłuż Wschodniego Wybrzeża na początku miesiąca, tuż przed Świętem Dziękczynienia, Kennedy zamierzał przemierzyć jeszcze Florydę i Teksas. Musiał wygrać wybory w tych dwóch dużych stanach. Z powodu kontrowersji, jakie wzbudzał jego program praw obywatelskich, były to jedyne południowe stany, w których, jak wierzono, może wygrać, więc jego doradcy wybrali je jako miejsca nieoficjalnego rozpoczęcia kampanii na rzecz reelekcji Kennedy’ego. Lawson potrząsnął głową, spoglądając na harmonogram, w którym miał uczestniczyć jego zespół: 22 postoje w dziewięciu miastach, wszystko w mniej niż tydzień.

Jerry Behn, szef ochrony Kennedy’ego, do zaplanowania wizyty w Dallas wybrał Lawsona, jednego ze swoich najbardziej skrupulatnych zwiadowców. Miasto było otwarcie wrogie Kennedy’emu. Lokalni konserwatyści rozprowadzali fałszywy list gończy z jego zdjęciem. Miesiąc wcześniej protestujący opluli i uderzyli jego przedstawiciela, który odwiedził miasto.

Lawson miał mnóstwo pracy. Nie było czasu na drinka ani na oglądanie się za kobietami. Znano go z tego, że nie marnując czasu na sen, wielokrotnie sprawdzał swój schemat planu zabezpieczeń, aż do później nocy przed przybyciem prezydenta. Podczas jednego ze swoich pierwszych zadań Lawson nalegał, aby naczelny sędzia Birmingham w stanie Nowy Jork zamknął gmach swojego sądu na czas wizyty Nixona. Agent dowiedział się bowiem, że pracownicy sądu zaprosili znajomych, aby mogli obejrzeć przemówienie Nixona z wyższych pięter w ich budynku. Lawson był przekonany, że ludzie stojący nad głową prezydenta stanowią zagrożenie dla jego bezpieczeństwa. Sędzia się zgodził[26].

Podobnie jak czynił to przed wyjazdem do każdego wcześniejszego miejsca, 8 listopada Lawson zameldował się w Sekcji Badań Ochronnych (Protective Research Section) Secret Service. Owo niewielkie biuro, lepiej znane jako PRS, prowadziło spis około 400 osób w całym kraju, które, zdaniem śledczych, stanowiły prawdziwe zagrożenie dla prezydenta. Lawson chciał, aby podano mu dane wszystkich osób ze spisu z okolic Dallas. Co dziwne, pomimo wielkości miasta nie pojawiły się tu żadne nazwiska. Rankiem 12 listopada ponownie sprawdził, czy wyłoniły się jakieś nowe informacje[27]. Nic.

We wtorek około południa Lawson wraz z sześcioma innymi agentami oddziału rozpoznawczego ochrony wszedł na pokład wyczarterowanego samolotu wojskowego. Każdy z nich wyruszał do innego miasta w Teksasie. Kiedy lecieli na południe, w biurze badań ochronnych odezwał się alarmowy telefon. Do agentów dotarły informacje o czymś, co wyglądało jak spisek mający na celu zamach na prezydenta.

Tego wtorkowego poranka 12 listopada agent specjalny z Miami Robert Jamison nie był w stanie określić, czy George Klansman na policyjnym nagraniu przesadza, czy mówi prawdę. Jednak słowa nagrane na taśmie były niepokojące. Mężczyzna twierdził, iż zna plan zamordowania prezydenta Kennedy’ego.

Poprzedniego weekendu Joseph Milteer, bogaty przywódca grupy zwolenników supremacji białych, podczas wycieczki samochodowej w stanach południowych odwiedził swojego przyjaciela z dzieciństwa w jego mieszkaniu w Miami. Nie wiedział jednak, że jego przyjaciel był informatorem policji pracującym pod przykrywką przy infiltracji Ku Klux Klanu – a ich rozmowa była nagrywana.

Milteer poznał kilku znanych z okrucieństwa przywódców Klanu, których podejrzewano o udział w niedawnej serii zamachów bombowych i morderstw. Policja miała nadzieję, że jej informator William Somersett zdoła nakłonić swojego starego przyjaciela Milteera do rozmowy na temat zamachu bombowego z połowy września na kościół w Birmingham w Alabamie, w którym zginęły cztery czarnoskóre dziewczynki w wieku od 11 do 14 lat. Milteer przyjaźnił się również z głównym podejrzanym – Jackiem Brownem, wielkim mistrzem działającego w Tennessee Klanu Dixie.

Milteer nie wiedział jednak zbyt wiele o zamachu na kościół. Był za to dużo bardziej konkretny, kiedy rozmowa zeszła na temat oczekiwanej wizyty prezydenta w Miami.

– Sądzę, że Kennedy przyjeżdża tu osiemnastego listopada, aby wygłosić jakieś przemówienie – stwierdził Somersett. – Cóż, będzie miał przy sobie tysiące ochroniarzy, nie martw się o to.

– Im więcej ma ochroniarzy, tym łatwiej go dopaść – odparł Milteer.

– Co takiego? – zapytał Somersett.

– Im więcej ochroniarzy, tym łatwiej go dopaść – powtórzył Milteer.

– Hmm, jak do cholery wyobrażasz to sobie, że to najlepszy sposób, aby go dopaść? – dopytywał się Somersett.

– Z biurowca, karabinem o dużej mocy – odparł Milteer.

– Naprawdę będą próbować go zabić? – dopytywał się dalej Somersett.

– O tak – odparł Milteer – Już trwają przygotowania[28].

Milteer twierdził, że tym, który zabije Kennedy’ego, będzie najprawdopodobniej sam Brown. Śledził on również przywódcę ruchu na rzecz praw obywatelskich dr. Martina Luthera Kinga, mając nadzieję, że jego także uda się pozbyć.

– Podążał za nim przez wiele mil, ale nie udało mu się do niego zbliżyć – opowiadał Milteer.

– Uderzenie na Kennedy’ego będzie trudną sprawą – stwierdził Somersett. – Wierzę, że zdołałeś wymyślić sposób, jak go dorwać, biurowiec i tak dalej. Nie mam pojęcia, jak ci agenci Secret Service ubezpieczają wszystkie biurowce, gdziekolwiek się wybiera. Wiesz, jak to robią?

Milteer dokładnie wyjaśnił, dlaczego agent zwiadowczy taki jak Lawson nie sprawdza pobliskich budynków. „Cóż, jeżeli mają jakieś podejrzenia, oczywiście to robią” – powiedział. „Ale bez podejrzeń jest szansa, że tego nie zrobią”.

Miał rację. Biorąc pod uwagę niewielką liczebność Secret Service, nie można było sprawdzić setek budynków na każdej trasie przejazdu. Jeżeli istniał powód, aby podejrzewać jakiś konkretny problem, lub budynek znajdował się bardzo blisko, można go było sprawdzić lub nakazać zamknąć okiennice, jak to zrobił Lawson w Birmingham. W innej sytuacji agenci nie podejmowali żadnych działań związanych z mijanymi po drodze budynkami[29].

Tamtego wtorkowego poranka Jamison i jego szef, agent specjalny kierujący biurem w Miami, naradzali się w kwestii otrzymanego nagrania. Następnie zadzwonili do szefa biura badań ochronnych Roberta Boucka.

Bouck był powszechnie podziwiany w agencji jako inteligentny detektyw i urodzony przywódca. Fascynował się również technikami nadzoru elektronicznego, dzięki czemu cieszył się w Secret Service mianem elektronicznego geniusza. W 1962 roku, na prośbę Kennedy’ego, Bouck zainstalował w Gabinecie Owalnym tajny system pozwalający nagrywać rozmowy[30]. Jako początkujący pisarz, zanim został prezydentem, Kennedy chciał mieć zapis ważniejszych dyskusji i wydarzeń w Białym Domu, najprawdopodobniej po to, aby później na jego podstawie napisać pamiętniki[31].

Po usłyszeniu o zagrożeniu Bouck musiał postępować bardzo ostrożnie[32]. W zwykłej sytuacji wysłałby agentów, którzy przesłuchaliby Milteera, ale to zdemaskowałoby przykrywkę informatora. Dlatego też Bouck polecił Jamisonowi, aby sporządził „poufny” raport na temat rzekomego spisku i zaalarmował agenta zwiadowczego odpowiedzialnego za nadchodzącą wizytę Kennedy’ego. Zalecił mu też, aby udostępnił ów raport tylko czterem innym biurom terenowym – w Atlancie, Nashville, Indianapolis i Filadelfii. Tamtejsi agenci mieli dyskretnie sprawdzić domy i miejsca pobytu ekstremistów, o których wspomniał Milteer.

Dawson wylądował w Dallas 12 listopada, a następnego dnia spotkał się z lokalną policją, aby wyznaczyć trasę dla kawalkady prezydenta i pierwszej damy – od ich lądowania na Love Field do przemówienia podczas lunchu w Trade Mart. Lawson wiedział, że musi poprowadzić Kennedy’ego główną ulicą przez ruchliwe śródmieście. „Jeżeli prezydent lub wiceprezydent przejeżdża przez miasto, musi to być widoczne i muszą to widzieć ludzie” – stwierdził Lawson. „Często jest to tak aranżowane, aby działo się około południa lub kolacji. Dlaczego? W tym czasie ludzie wychodzą z biurowców. Mamy do czynienia z gęstym tłumem. Jeżeli zabierzesz kogoś do centrum miasta, tam jest dużo biurowców, dużo sklepów. To jeden z powodów, dla których przyjeżdżamy do centrum… Biały Dom chciał, aby ludzie zobaczyli prezydenta. Większość ludzi przybędzie do centrum. Ta trasa niemal musiała być taka, jaka była”.

Lawson współpracował z policją, aby wyznaczyć i zablokować każde skrzyżowanie, skrupulatnie koordynując oszałamiający zestaw planów. Na przykład przed przylotem prezydenta na Love Field umieścił agentów na dachach budynków, z bezpośrednim widokiem na pas startowy. Wśród otaczających go gapiów rozstawieni zostali funkcjonariusze policji w cywilu. Na potrzeby kawalkady poprosił o eskortę na motocyklach, która miała tworzyć barierę chroniącą prezydencką limuzynę. Poprosił też policję, aby oczyściła wiadukty i mosty, przez które miała przejechać kawalkada, aby utrzymać ludzi w bezpiecznej odległości od samochodu prezydenta[33].

Nie miał jednak pojęcia o tym, czego kwatera główna dowiedziała się od agentów terenowych z Miami i Chicago – o zagrożeniu, jakie podczas przejazdu mogły stanowić karabiny o dużej mocy.

– Nie, nigdy o tym nie słyszałem – zapewniał. – Pamiętałbym o tym.

Rozdział 3

Trzy strzały w Dallas

W poniedziałek 18 listopada 1963 roku, po pracowitym weekendzie, prezydent obudził się w rozległej posiadłości swojego ojca – w stylu śródziemnomorskim, przy plaży w Palm Beach – po czym udał się ze swoimi ochroniarzami na lotnisko, gdzie wsiadł do Air Force One, który skierował się do Tampy. Był to pierwszy przystanek w tygodniowej trasie po Florydzie i Teksasie.

Kennedy miał nadzieję, że wiele wystąpień w obu tych stanach pomoże mu zostać na drugą kadencję w Białym Domu. Jego doradcy byli zachwyceni tym, że pierwsza dama – wycofana i przygnębiona tego lata po śmierci jej przedwcześnie urodzonego synka – zdecydowała się dołączyć do niego podczas teksańskiej części podróży.

– Masz szansę przyciągnąć największe tłumy w historii – zapewniał Kennedy’ego rzecznik Pierre Salinger. – Podróż z panią Kennedy będzie naprawdę czymś wspaniałym[34].

Agenci ochraniający Kennedy’ego mieli z kolei nadzieję na to, na co zawsze liczyli podczas podróży z dala od Białego Domu – żadnych problemów. Wyruszali jednak w podróż już mocno zmęczeni ostatnimi miesiącami trudnych wypraw, co zmusiło ich do oparcia się tylko na szkieletowej obsadzie i kilku młodszych agentach pracujących na zmianę w otoczeniu prezydenta. Oszczędzali także na agentach rozpoznania, wysyłając do niektórych miast tylko pojedyncze osoby zamiast dwóch.

Jednak agenci ochraniający prezydenta zachowywali stoicki spokój. Doszli do wniosku, iż jeżeli w ciągu najbliższych pięciu dni dadzą z siebie wszystko, zdołają zabrać szefa z Palm Beach do Tampy, Miami, Waszyngtonu, San Antonio, Houston, Fort Worth, Dallas, Austin na ranczo wiceprezydenta Johnsona i bezpiecznie wrócić do domu. Nie wiedzieli jednak wówczas, że w ich pancerzu jest coraz więcej dziur. Co więcej, w tym momencie pojawiła się wyjątkowo duża dziura, która narażała ich na atak.

Była 11.24 rano 18 listopada 1963 roku. Samolot AF26000 z prezydentem i jego świtą na pokładzie wylądował w Bazie Sił Powietrznych MacDill. Tak rozpoczął się najbardziej pracowity tydzień podróży, z jakim Secret Service zmierzyła się w czasie kadencji Kennedy’ego. Szef miał zaplanowane 22 publiczne spotkania rozłożone na trzy dni pełne pracy.

Prezydent żwawo przeszedł po płycie lotniska. Wyglądał tego poniedziałkowego poranka na wypoczętego i wyjątkowo beztroskiego. Kennedy miał na sobie szyty na miarę szary garnitur i błyszczał swoim uśmiechem celebryty. Z wysoko uniesioną głową i ramionami pomachał do wiwatującego tłumu stojącego w pobliżu mesy oficerskiej bazy lotniczej.

Szef zmiany Emory Roberts szedł kilka kroków za prezydentem i mrużył oczy w promieniach słońca gorącego poranka. Mierzący około 185 centymetrów wzrostu, z bladą cerą i kruczoczarnymi włosami zaczesanymi do tyłu i usztywnionymi żelem do włosów, Roberts przypominał nieco surowego Joe Fridaya z filmu Dziennik sierżanta Fridaya. Po kilku latach pracy jako policjant stanowy w Marylandzie i dwóch dekadach w Secret Service niewiele mogło nim wstrząsnąć. Inni agenci nazywali go Ojcem Robertsem lub Matką Kurą, ponieważ starał się wspierać nowych agentów[35].

Tego poranka Roberts martwił się też nieco o prezydenta. Czy Kennedy nie będzie się sprzeciwiał temu, że podczas długiej jazdy limuzyną przez Tampę, niemal tuż za jego plecami będą podążać agenci? Prezydenta irytowali agenci stojący między nim a uściskiem dłoni. Dobrodusznie narzekał, kiedy agent usiłował utrzymać go kilkadziesiąt metrów od tłumów, które chciały się z nim przywitać. „Jeżeli nie spotykam się z ludźmi, nie mogę zostać wybrany aparatczykiem”, jak powiedział jednemu z szefów zmiany swojej ochrony[36].

Trzydziestu czterech agentów przydzielonych do ochrony Kennedy’ego i pierwszej rodziny odnotowało w tym roku niezdrową serię dni pracy na dwie zmiany. Jedenastu najbardziej doświadczonych członków zespołu nie potrafiło nawet podać nazwisk swoich współpracowników – byli zajęci opracowywaniem wstępnych planów zabezpieczeń w innych miastach Florydy i Teksasu, które Kennedy zamierzał odwiedzić.

Roberts, który przez cały weekend pracował z Kennedym w Palm Beach, wiedział, że ochrona, którą mógł otoczyć prezydenta w Tampie, była bardzo słaba: zaledwie 12 agentów. I to pomimo spodziewanych ogromnych tłumów – ponad 125 tysięcy ludzi. Kennedy i jego świta planowali też przejechać w kawalkadzie ponad 45 kilometrów – najwięcej, od kiedy Kennedy objął urząd.

Przejazd zawsze był stresujący dla ochrony. Chaotyczny tłum podekscytowanych gapiów może wydawać się nieszkodliwy, ale zawsze było tak, że ktoś rzucał się w stronę wolno jadącej limuzyny, mając nadzieję, że zbliży się do prezydenta. Albo, co gorsza, radosny tłum mógł kryć czającego się zamachowca.

Agent zwiadowczy wysłany do Tampy Jerry Blaine wyznał Robertsowi, że martwi go tak długa trasa przejazdu[37]. Blaine skupił się na zagrożeniu, jakie stwarzało kilka grup działających na Florydzie. Mafia miała w Tampie znaczne wpływy, a administracja Kennedy’ego wypowiedziała wojnę zorganizowanej przestępczości. Także działający na tym obszarze kubańscy aktywiści – ci, którzy sprzeciwiali się reżimowi Fidela Castro, jak i ci, którzy go popierali – grozili, że wykorzystają wizytę prezydenta do wywołania publicznych niepokojów. Część z nich była wściekła, że Kennedy otwarcie nie poparł Kubańczyków, którzy wzięli udział w nieudanej inwazji w Zatoce Świń.

Blaine zalecał, aby podczas całego przejazdu dwóch agentów stało na stopniach przymocowanych do tyłu limuzyny. Podczas tego typu powolnych parad centrum ochrony prezydenta stanowił kolejny samochód, sedan cadillac z 1955 roku z otwartym dachem, wypełniony uzbrojonymi agentami, którzy dysponowali nawet karabinem szturmowym. Czterech agentów jechało, stojąc na bocznych stopniach kolejnych samochodów, tak aby mogli rzucić się do prezydenta, jeżeli ktoś podejdzie zbyt blisko. Dwaj agenci, stojący na stopniach następnego samochodu, zwykle w bardziej ryzykownych momentach przejazdu biegli do przodu i wskakiwali na tył limuzyny. Czynili to w momentach, gdy prezydent był bardziej wyeksponowany – kiedy gęsty tłum zmuszał kawalkadę do zwolnienia lub gdy policjanci na motocyklach nie mieli miejsca na ulicy, aby osłaniać boki limuzyny.

Po przywitaniu się z tłumem tysięcy żołnierzy z personelu bazy, rodzinami i gapiami zebranymi na pasie startowym w Bazie Sił Powietrznych MacDill, inspekcji kompanii reprezentacyjnej, a następnie zjedzeniu szybkiego lunchu prezydent i kilku agentów wskoczyli do helikoptera mającego ich przewieźć w pobliże Al Lopez Field, gdzie Kennedy miał wygłosić przemówienie[38]. Po wylądowaniu Roberts wytrzeszczył oczy. To wyglądało niczym koncert Beatlesów. Na widok prezydenta kobiety zaczęły krzyczeć, a ludzie, chcąc uniknąć długich kolejek, przeskakiwali przez ogrodzenie stadionu. Na obiekcie przeznaczonym dla 5 tysięcy widzów roiło się około 10 tysięcy ludzi[39].

Po przemówieniu Kennedy i dwaj lokalni kongresmeni zajęli miejsca w jego otwartym Lincolnie Continentalu, w którym odbyli długą przejażdżkę przez miasto. Podczas jazdy Kennedy kilkukrotnie chwytał się szerokiego pałąka specjalnie przymocowanego do wewnętrznych drzwi samochodu. Wstawał, machał ręką i usiłował spojrzeć w oczy swoim wyborcom.

Prezydent co jakiś czas zerkał w stronę ciemnych sylwetek dwóch agentów wyłaniających się za jego ramionami. Na schodkach na tyle jego limuzyny, jak sugerował Blaine, trzymając się uchwytów zainstalowanych na bagażniku, stali Chuck Zboril i Dan Lawton. Kiedy tłumy na Grand Central Avenue nieco się przerzedziły, prezydent pochylił się, aby porozmawiać z odpowiadającym za ochronę podczas przejazdu Floydem Boringiem siedzącym na przednim siedzeniu. „Floyd, każ tym szarlatanom z Ivy League wrócić do następnego samochodu”, zalecił sucho Kennedy[40].

Boring zamarł na słowo „szarlatani”. Przypuszczał, że Kennedy, któremu w Secret Service nadano kryptonim Lansjer, wymyślił własny przekorny pseudonim dla swoich ochroniarzy z klasy robotniczej ubranych teraz w garnitury. Niemal dosłownie cytując prezydenta, przekazał Robertsowi jadącemu w następnym samochodzie: „Lansjer prosi, aby szarlatani z Ivy League wrócili na swoje miejsce”.

Roberts gwizdnął na swoich agentów i po tym, jak limuzyna zwolniła, wskoczyli oni z powrotem na stopnie następnego samochodu. Kiedy kawalkada dotarła do lokalnego arsenału, Kennedy zwrócił się do Boringa: „To przesada, Floyd. I daje złe wrażenie ludziom. Powiedz im, aby zostali w samochodzie ochrony. Niedługo mamy wybory. Jeden punkt dla mnie, jeżeli będę dostępny dla ludzi”[41].

Z Tampy udali się na szybką trzygodzinną wizytę do Miami: powitanie tłumu na lotnisku, przejażdżka do hotelowej plaży i przemowa podczas obiadu. Około północy bezpiecznie wrócili wraz z prezydentem do Białego Domu.

Podczas powrotnego lotu do Waszyngtonu Blaine zastanawiał się nad dwiema przeciwstawnymi obawami. Po pierwsze, czy wkurzać prezydenta, umieszczając agentów w limuzynie? A po drugie, czy umieszczając ich w większej odległości, nie naraża szefa na niebezpieczeństwo?

Siedzący z nim w samolocie Boring poradził Blaine’owi, aby się nie przejmował. Przecież Kennedy podziękował mu za udaną wizytę. A ponadto na horyzoncie czekały już kolejne zadania. Szybko pojawiła się kwestia Teksasu.

– Zapomnij, Jer – radził Boring Blaine’owi. – Powiedział ci przecież, że zrobiłeś świetną robotę w Tampie. Teraz spróbujmy odpocząć. Jeżeli sądzisz, że dzisiaj był długi dzień, powinieneś zobaczyć harmonogram, który mamy na Teksas.

Agenci z grupy Robertsa otrzymali dzień przerwy, dzięki czemu mogli wybrać się do własnych domów, ale we wtorek, 21 listopada, byli już z powrotem w Białym Domu, aby się przygotować do wyjazdu do Andrews, skąd wraz z Kennedym i Johnsonem wyruszyli do San Antonio, gdzie dotarli około południa. Przez następne 12 godzin mieli przemierzyć w Teksasie ponad 800 kilometrów – na ziemi i w powietrzu. Wpadli do San Antonio na przemowę w trakcie lunchu i przejazd w kawalkadzie, a następnie przejechali do Houston na kolejną kawalkadę i przemowę na uroczystym obiedzie. Późnym wieczorem Air Force One odleciał do Fort Worth, gdzie Kennedy i jego świta spędzili noc. Następny dzień mieli spędzić w Dallas, a weekend na ranczu Johnsona pod Austin.

Pierwsza para była entuzjastycznie witana, gdziekolwiek się pojawiała, co jednak nadal budziło zaskoczenie nowo przydzielonego agenta Tima McIntyre’a, który podczas kołowania samolotu w Bazie Sił Powietrznych w Carswell przyglądał się tłumom przez okno. Machając zza ogrodzenia lotniska, w ciemnościach oczekiwała na nich grupa około 300 podekscytowanych ludzi, którzy mieli nadzieję zobaczyć przynajmniej zarysy najsłynniejszej pary Ameryki.

Setki kolejnych osób tłoczyło się przed zbudowanym w stylu beaux-arts hotelem Texas, kiedy około 23.45 pod jego wejście podjechała kolumna samochodów z Kennedym. Absolutnie nie tego oczekiwali zmęczeni agenci. Prezydent też nie chciał im pomóc i, pomimo późnej godziny, ściskał kolejne ręce. Po około pięciu minutach ochrona bezpiecznie odprowadziła go wraz z żoną do apartamentu 850.

Niedługo po północy grupa Robertsa mogła wreszcie zejść ze służby. Agenci byli głodni niczym wilki. Ich ostatnim posiłkiem był lekki lunch zjedzony 12 godzin wcześniej na pokładzie samolotu lecącego z Waszyngtonu.

Śmiertelnie zmęczony, z kluczem do pokoju w dłoni, dwudziestosześcioletni McIntyre zrobił krótkie podsumowanie. Był na służbie przez 23 godziny, a w tym dniu on sam i jego koledzy przebiegli i przeszli ponad 16 kilometrów. Ojciec czwórki dzieci nie był do końca pewny, gdzie spał poprzedniej nocy! Może w Miami? A może w Waszyngtonie? Wpadł do holu swojego pokoju. W tym momencie, widząc szefa swojej zmiany zdążającego w tę samą stronę, zdał sobie sprawę, że wyciągnął pechową słomkę: dzielił pokój z Robertsem, którego chrapanie było wręcz legendarne. „Cholera, to nie był zbyt długi sen” – wspominał później. „Spałem prawdopodobnie około sześciu [godzin]. Następnego ranka musieliśmy oczywiście wstać i zacząć wszystko od początku”.

Ale niektórych czekał jeszcze krótszy odpoczynek. Dziewięciu agentów z ochrony Kennedy’ego udało się do znajdującego się w pobliżu hotelu Klubu Prasowego w Fort Worth, który, jak powiedzieli im reporterzy, pozostawał otwarty do późna i mógł zaoferować podróżującym dziennikarzom lekki obiad i drinki. Kanapki zniknęły jednak, jeszcze zanim przybyli agenci, więc dołączyli do reporterów, aby napić się z nimi szkockiej z wodą sodową i piwa. Około 1.00 w nocy szef klubu prasowego Cal Sutton powiedział rozbawionej grupie, że muszą zakończyć imprezę. Zgodnie z zasadami klubu nie serwowano w nim alkoholu po północy. Jeden z bawiących się z nimi reporterów zaproponował, aby udać się do Cellar, legendarnego, nieco skandalizującego klubu nocnego, i spotkać się z jego menadżerem Richardem Mackiem[42]. Może on wpuści kilku reporterów, agentów Secret Service oraz ludzi z Białego Domu, którzy wraz z prezydentem przybyli do miasta?

Prowadzonych przez początkującego reportera CBS News Boba Schieffera i innych dziennikarzy, dziewięciu agentów wkroczyło do Cellar. Czterech z nich: Clint Hill, Jack Ready, Glen Bennett oraz Paul Landis, następnego ranka miało się zgłosić na służbę. Mężczyźni znaleźli się w osobliwym, słabo oświetlonym barze, który był po części klubem dla panów, a po części kawiarnią dla beatników. Nie przypominał żadnego baru, który widzieli w Waszyngtonie. Niektóre z kelnerek miały na sobie najskromniejsze z możliwych stroje, bardziej same biustonosze i majtki niż ubranie. Cellar nie miał licencji na sprzedaż alkoholu, ale jego właściciele trzymali za barem mocne trunki i często serwowali bezpłatne „dania dnia” dla przyjaciół – alkohol z sokami owocowymi i inne drinki[43]. Dla właściciela klubu Pata Kirkwooda, muskularnego zawadiaki o wyglądzie kowboja, owymi „przyjaciółmi” byli wszyscy, którzy według niego mogli mu się przydać: „wszystkie ładne dziewczyny, reporterzy i gliniarze”. On sam i Mackie osobiście powitali gości z Waszyngtonu kilka minut przed 2.00, po czym pokazali im kilka wolnych stolików[44].

Kelnerki przyniosły Hillowi i Landisowi kilka kolorowych napojów.

– Co to? – zapytał Hill.

– Słony Dick – padła odpowiedź.

Agent poczuł owocowy smak, może grejpfruta. Hill nie był pewien, czy ów dziwny napój był imitacją alkoholu lub czymś innym, ale nie miało to znaczenia. Smak nie poprawił się po kolejnych łykach, więc nie dokończył swojego drinka. Za to Landis wypił dwa.

Tej nocy jeszcze trzech agentów z nocnej zmiany zabezpieczających duszny korytarz za drzwiami apartamentu prezydenta urwało się z posterunku, aby także odwiedzić Cellar. Do uszu Kirkwooda doszły szepty niektórych agentów o tym, że opuścili swoje stanowiska. „W hotelu Texas prezydenta pilnują strażacy!” – zawołał jeden pośród ryku śmiechów[45].

Hill powrócił do hotelu około 2.45, a około 3.00 w jego ślady poszli Ready i Bennett. Landis, który był jeszcze kawalerem, późną nocą zakończył rozmowę z kobietą z klubu i wrócił dopiero około piątej.

Zasady Secret Service zakazywały agentom służącym w Białym Domu picia w trasie „wszelkiego rodzaju odurzających napojów”. Bądź co bądź podczas podróży prezydenta mogli być wezwani na służbę w każdym momencie. Zasada ta była jednak notorycznie ignorowana, chodziło przecież o dorosłych mężczyzn, którzy kierowali się własnym rozumem.

– Czasami masz za sobą długi dzień, taki jak ten, nie możesz w żaden sposób od razu zasnąć – wspominał Hill. – Nie było żadnych imprez. Próbowaliśmy się tylko zrelaksować.

Kiedy w ten piątek agenci Białego Domu zgłaszali się na służbę w lobby hotelu Texas o 8.00 rano, kilku z nich miało za sobą bardzo krótki sen. Było to niemal czymś normalnym. Nienormalne natomiast było to, że brakowało wśród nich wielu doświadczonych członków zespołu. Jedenastu weteranów zostało w tym tygodniu oddelegowanych do innych zadań – wszyscy zajęci byli przygotowaniami miejsc, które prezydent miał odwiedzić na Florydzie i w Teksasie. Dziesięć doświadczonych par rąk ostatnio zmieniło przydział. Członkowie ochrony, którzy zaczęli pracę w momencie inauguracji Kennedy’ego, skorzystali z oferty odgrywania roli kontrolerów lub zapewnili sobie przeniesienie do innej pracy. Nawet najstarszy z agentów – osoba, która miała być cieniem Kennedy’ego podczas każdej z publicznych podróży – w tym tygodniu był na swoich pierwszych „wakacjach” od czterech lat.

Układny dowódca oddziału, agent specjalny Jerry Behn, zdecydował, że jego doświadczeni zastępcy poradzą sobie z podróżą na Florydę i do Teksasu. Piątek, dzień, w którym Kennedy miał zamiar odwiedzić Dallas, zaplanował spędzić w biurze, aby nadrobić zaległości w papierach.

Prezydent obudził się w swoim hotelowym apartamencie po godzinie 7.00. Następnie, ubrany w ciemny garnitur ruszył w otoczeniu agentów, aby porozmawiać ze zgromadzonym przed budynkiem tłumem. Miejscowi klaskali i wiwatowali, chociaż nieliczni wydali się nieco rozczarowani, że nie dołączyła do niego pierwsza dama. „Pani Kennedy przygotowuje się”, wyjaśnił prezydent. „Zajmuje jej to więcej czasu, ale kiedy skończy, wygląda oczywiście lepiej niż my”. Jednak wracając do hotelowego holu, prezydent zwrócił się do najbliższego agenta: „Proszę, sprowadź tu panią Kennedy”[46].

Clint Hill, szef ochrony pierwszej damy, szybko ruszył na górę, aby przyprowadzić panią Kennedy. Znalazł ją w jej apartamencie zakładającą rękawiczki. Szybko odprowadził ją do hotelowej sali bankietowej. Zgromadzone tam 2 tysiące członków i gości Izby Handlowej Fort Worth, którzy przybyli na wystawne śniadanie, przyjęło ją owacją na stojąco, podczas gdy pierwsza dama dołączyła do męża na podwyższeniu[47].

Kilka minut po 11.20 pierwsza para wraz ze swoją świtą weszła na pokład Air Force One, którym odbyli trzynastominutowy lot z Bazy Sił Powietrznych Carswell do Love Field w Dallas. Owe nieco ponad 55 kilometrów z Fort Worth można było przejechać samochodem, ale doradcy Kennedy’ego chcieli, aby stacje telewizyjne i gazety pokazały jak najwięcej scen zachwyconego Dallas witającego swojego prezydenta, kiedy ten wysiadał z nowego Air Force One.

To właśnie tutaj, kiedy agenci zaczęli zajmować swoje miejsca w kawalkadzie samochodów, najwyraźniej uwidoczniło się napięcie, pod którego presją musiała pracować ochrona. Paul Landis, zastępujący Hilla, jako szef ochrony Jackie Kennedy wyszedł z samolotu tylnymi schodami w przekonaniu, iż przydzielono mu niewłaściwe zadanie. Był zaskoczony, kiedy Roberts powiedział mu, że ma jechać na stopniu samochodu z ochroną jadącego za limuzyną prezydenta. Nigdy wcześniej czegoś takiego nie robił. Landis, sympatyczny wesołek, żartobliwie zwrócił się do agenta Sama Kinneya, kierowcy samochodu z ochroną, obok którego obaj właśnie stali: „Hej, Sam” – zawołał, udając zmieszanie i kręcąc głową w obie strony. „Powinienem być w samochodzie ochrony. Wiesz może, gdzie go znajdę?”.

Landis zaśmiał się z własnego żartu. Niemniej jednak nadal się niepokoił. Podszedł do Lawsona stojącego obok ogrodzenia, aby sprawdzić, czy jemu przydzielono właściwe zadanie. „Aha, zgadza się”, zapewnił go Lawson[48].

Landis nie był jedynym nowym przydzielonym do samochodu ochrony. Tim McIntyre właśnie zakończył swój pierwszy tydzień pracy jako pełnoetatowy agent, chociaż wcześniej przepracował kilka zmian na zasadzie przydziału tymczasowego. Świeżo przeniesiony ze Spokane, jeździł na tylnym stopniu po lewej stronie, za pierwszą damą i Hillem. Glen A. Bennett, wypożyczony z Sekcji Badań Ochronnych, miał swoje miejsce na tylnym siedzeniu samochodu z ochroną. Podobnie George Hickey, agent kierowca, który normalnie pracował za kierownicą, a nie z pistoletem[49].

W samochodzie z ochroną, poza szefem zmiany, Robertsem, znajdował się tylko jeden agent, który ochraniał prezydenta Kennedy’ego dłużej niż rok. Był to Jack Ready, który zazwyczaj jeździł na stopniach samochodu, bezpośrednio za Kennedym, naprzeciw Landisa.

Spontaniczny tłum około 2 tysięcy osób, klaszcząc i skandując nazwisko Kennedych, tłoczył się przy ogrodzeniu otaczającym Love Filed. Para prezydencka dotarła do dolnej części schodów samolotu, gdzie przyjęła prezenty od witającej ich delegacji. On otrzymał oprawiony w ramkę rysunek wykonany węglem, podczas gdy jej wręczono kwiaty. Ujrzawszy twarze przy ogrodzeniu, prezydent przekazał dary Landisowi. Bez słowa odszedł od Jackie, aby uścisnąć wszystkie wyciągające się w jego stronę dłonie[50].

Przez kilka minut agenci szli obok pierwszej pary wzdłuż ogrodzenia, po czym Lawson dał sygnał, że nadszedł czas, aby ruszyć dalej. Zaprowadzili gubernatora i jego żonę na ich niewielkie siedzenia w otwartej limuzynie prezydenta, a następnie pomogli Kennedym dostać się na długie tylne siedzenie. Ich urodzony w Irlandii kierowca, pięćdziesięcioczteroletni agent Bill Greer, powoli ruszył na drogę do Dallas. Przejechał przez szeroką wyrwę w ogrodzeniu lotniska, którą Lawson specjalnie nakazał wyciąć na czas przejazdu prezydenta.

Hill i Ready, dwie stare wygi, w normalnej sytuacji powinni w tym momencie wskoczyć na tylne stopnie limuzyny. Ale Roberts uprzedził agentów, przypominając stanowczą prośbę prezydenta w Tampie. Zgodnie z prośbą Kennedy’ego tego dnia Roberts nie jeździł z nim na schodach limuzyny.

Hillowi nie podobała się prośba prezydenta. Jako długoletni „cień” pani Kennedy czuł, że jego obowiązkiem jest zadbać o jej bezpieczeństwo. Kiedy więc poczuł, że limuzyna jedzie zbyt blisko tłumu, co tego dnia zdarzało się bardzo często, wskoczył do limuzyny i zajął miejsce tuż za pierwszą damą. Co więcej, Greer często trzymał się lewej strony jezdni, co miało zapewnić prezydentowi lepszą ochronę z prawej. Spowodowało to, że pani Kennedy często znajdowała się w odległości dwóch wyciągniętych ramion od stojących na poboczu gapiów.

Na trasie, wzdłuż głównej ulicy, ciągnęły się szeregi gapiów, szerokie na od czterech do pięciu ludzi. Tego ranka „The Dallas Morning Post” podał dokładny plan przejazdu prezydenckiej kawalkady, z nazwami ulic, który, jak twierdzili niektórzy, zdradził lokalny polityk, chcąc w ten sposób przyciągnąć ludzi na trasę przejazdu[51].

Tłumy nieco się przerzedziły, kiedy limuzyna zbliżyła się do zakrętu w Dea-ley Plaza, trawiastego wzniesienia między kilkoma wysokimi budynkami i wyjazdem na autostradę z Dallas. Hill wyskoczył z limuzyny i wrócił na stopień samochodu ochrony, spodziewając się, że niedługo, po wyjeździe na autostradę, kawalkada zwiększy prędkość.

W tym miejscu, przy zjeździe na pobliską autostradę, stali Arnold i Barbara Rowlandowie, młode małżeństwo oczekujące na przejazd Kennedych. Kilka minut przed przyjazdem samochodów Arnold Rowland spojrzał na ceglany budynek biurowy wznoszący się po drugiej stronie zjazdu i ujrzał coś, co przykuło jego uwagę. W dużym, sklepionym łukowo oknie, w pobliżu najwyższego piętra budynku, stał mężczyzna z karabinem opartym na ramieniu.

Mąż szturchnął żonę i wskazał kogoś, kogo uważał za agenta Secret Service.

– To musi być człowiek ubezpieczający kawalkadę – stwierdził[52].

W tym momencie w zasięgu wzroku pojawił się pierwszy samochód prowadzący kawalkadę. Agent Greer zmniejszył prędkość do 8–12 kilometrów na godzinę, aby skręcić w prawo, w kierunku Houston, a następnie w lewo, do Elm. Kiedy samochody zjeżdżały w kierunku autostrady, Hill nagle usłyszał huk, który dobiegał z tyłu po prawej stronie. Ujrzał, jak prezydent podnosi ręce, przyciskając je do gardła. Ktoś postrzelił prezydenta.

Wiedziałem, że powinienem być na tyle tego samochodu, pomyślał Hill. Jego ciało mogło przeszkodzić zamachowcowi w oddaniu czystego strzału.

Jednak Hill wydawał się jedynym agentem, który połączył usłyszany dźwięk z atakiem na prezydenta. Landis i Ready, dwaj agenci stojący na prawym stopniu samochodu, odwrócili się, aby spojrzeć przez prawe ramię, lustrując gapiów i budynki w poszukiwaniu źródła hałasu.

– Co to było? – krzyknął Ready – Petarda?

– Nie wiem. Nie widzę żadnego dymu – odparł Landis[53].

Co to było, do cholery? – pomyślał McIntyre, odwracając głowę, by spojrzeć za siebie.

Roy Kellerman, czterdziestoośmioletni inspektor odpowiadający za przejazd przez Dallas, siedzący na prawym przednim siedzeniu pasażera, odwrócił się, by spojrzeć na tył limuzyny. W pierwszym momencie nie znalazł źródła hałasu. Greer, kierowca, pomyślał, że mógł to być dźwięk z rury wydechowej jadącego obok motocykla. Odruchowo zdjął nogę z gazu. Niektórzy policjanci z eskorty motocyklowej byli przekonani, że widzieli czerwone światła hamowania limuzyny. Bez względu na przyczynę limuzyna zwolniła, gdyż Greer czekał na instrukcje od Kellermana.

Spoglądając do tyłu, Kellerman usłyszał głos prezydenta z jego charakterystycznym bostońskim akcentem: „Mój Boże, zostałem trafiony”.

Kellerman ujrzał ręce prezydenta zaciskające się wokół szyi. Starszy oficer zamarł na chwilę, próbując zrozumieć, co się dzieje. W tym momencie rozległ się drugi strzał.

Hill nie słyszał go. Po pierwszym strzale wyskoczył z samochodu ochrony i biegł w stronę tyłu limuzyny. Potknął się, ale udało mu się uchwycić klamki bagażnika. Rozległ się trzeci strzał, który Hill nie tylko usłyszał, ale i poczuł. Prawa strona głowy prezydenta eksplodowała, a nad jego uchem uniosła się różowa mgiełka krwi, po czym osunął się na lewą stronę, opadając na żonę.

Pani Kennedy rozpłakała się: „O mój Boże, Jack! Jack! Co oni ci zrobili?”[54].

Landis nie powiązał pierwszych dwóch strzałów z prezydentem. Ale właśnie odwracał się, kiedy zobaczył skutek trzeciego. Dźwięk był obrzydliwy, pomyślał. Jakby ktoś ćwiczył strzelanie, celując do melona. „Widziałem kawałki ciała i krwi unoszące się w powietrzu, po czym prezydent osunął się na panią Kennedy, poza zasięg mojego wzroku” – wspominał później Landis[55].

Kellerman, poplamiony krwią i z kawałkami ciała prezydenta na ubraniu, natychmiast sięgnął po mikrofon i krzyknął do Greera: „Gazu. Zostaliśmy trafieni”[56]. Krzyczał do radia, mając nadzieję, że usłyszy go agent w samochodzie wiceprezydenta: „Niech Sztylet osłoni Ochotnika!”[57].

Greer z całej siły wcisnął pedał gazu. Wspominając później ten moment, Kellerman określił swoje wrażenie: „po prostu wręcz wyskoczyliśmy z tej przeklętej drogi”[58].

Szef zmiany Emory Roberts, który obserwował heroiczny bieg Hilla w stronę bagażnika, ujrzał krwawą mgiełkę wokół głowy Kennedy’ego. Po jego prawej stronie Ready szykował się do zeskoczenia ze stopnia, aby pobiec w stronę limuzyny, ale Roberts zawołał go z powrotem. Obawiał się, że przy tej prędkości będzie to niebezpieczne i niewiele pomoże. „Pomocnik do Lawsona”, Roberts wywołał przez radio w samochodzie agenta z prowadzącego samochodu. „Prezydent został postrzelony. Prowadź nas do najbliższego szpitala. Szybko”.

Agent George Hickey chwycił karabin szturmowy AR-15 leżący na podłodze z tyłu samochodu. Stanął, lustrując niebo za kawalkadą, przygotowany na kolejny atak[59]. Ale atak już nastąpił i się zakończył.

Hill, stojąc na tylnym stopniu przyśpieszającej limuzyny i trzymając się dłońmi pionowych uchwytów na bagażniku – stwierdził niespodziewanie, że pani Kennedy przesuwa się w jego stronę. Stanęła na zakrwawionych poduszkach tylnego siedzenia, wyciągnęła tułów i prawą rękę ponad bagażnikiem samochodu. Spoglądała tępo przed siebie, jakby nie widząc Hilla. Sięgnęła po coś leżącego na błyszczącej, czarnej pokrywie bagażnika – to był mały kawałek mózgu i czaszki jej męża.

Hill wcisnął Pierwszą Damę z powrotem na jej miejsce, po czym położył się na oparciu szerokiego kabrioletu, osłaniając własnym ciałem pierwszą parę.

Od momentu, kiedy Hill usłyszał pierwszy strzał, minęło zaledwie sześć lub siedem sekund. Zaglądając do limuzyny, ujrzał krew, szare i białe kawałki ciała i mózgu rozbryźnięte na tylnym siedzeniu, a także panią Kennedy i Connallysów. Gubernator, którego tył koszuli poplamiony był krwią, opadł górną częścią ciała na swoją żonę. Do tego momentu Hill nie zdawał sobie sprawy, że on również został postrzelony.

Prezydent leżał bez życia na lewym boku na kolanach żony, a jego oczy martwo wpatrywały się przed siebie. Przez otwór wielkości piłki golfowej, ziejący po prawej stronie jego głowy, Hill widział mózg Kennedy’ego. Na podłodze samochodu leżał mały kawałek czaszki z włosami.

Hill obejrzał się na swoich towarzyszy w samochodzie ochrony, z twarzą wykrzywioną udręką. Potrząsnął głową w tył i przód, po czym pokazał im skierowany w dół kciuk. Hill był pewien, że prezydent nie żyje lub jest umierający[60].

– Dorwali go. Dorwali go! – krzyczał w eter Roberts.

Szef zmiany pochylił się w stronę McIntyre’a: „Jak tylko się zatrzymamy, ty i Bennett przejmiecie Johnsona”.

Wiceprezydent Johnson nie miał pojęcia, co się dzieje. Został rozpłaszczony na podłodze swojej limuzyny pod agentem dowodzącym jego ochroną. Na dźwięk pierwszego lub drugiego strzału Rufus Youngblood krzyknął do wiceprezydenta: „Padnij”. Następnie przeskoczył na tylne siedzenia i rzucił na Johnsona swoje 90 kilogramów[61].

Oficer z eskorty motocyklowej podjechał do Lawsona, siedzącego jako pasażer w nieoznakowanym samochodzie prowadzącym, i krzyknął: „Prezydent został postrzelony!”.

Niczym echo, Lawson w tym samym momencie usłyszał, jak Kellerman woła do niego przez radio: „Zostaliśmy trafieni. Zabierz nas do najbliższego szpitala”[62].

„To się może zdarzyć w każdej chwili”, pomyślał Lawson, podczas gdy jego kierowca, szef policji z Dallas, Curry, pędził w kierunku szpitala Parkland Memorial. „Mój Boże, to się stało”[63], przemyślał.

Chwilę później z głośników w stołówce na pierwszym piętrze szpitala Parkland Memorial odezwał się głos młodej kobiety. Wzywała szefa chirurgii: „Doktor Tom Shires, proszę zejść na dół”[64].

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

1. Remarks at the Pulaski Day Parade, Buffalo, New York, The American Presidency Project, 14 października 1962. [wróć]

2. „Bomber’ Planned to Kill Jack at Mass”, Associated Press, 20 grudnia 1960. [wróć]

3. Zeznania Jamesa Rowleya przed Komisją Warrena, 18 lipca 1964. [wróć]

4. Jay Sekulow, Witnessing Their Faith: Religious Influence on Supreme Court Justices and Their Opinions (Sheed & Ward, 2005), s. 165. [wróć]

5. 1994 White House Security Review, Secret Service History, books.google.com/books?id=86628a9v-

moC&pg= PA165#v=onepage&q&f=false. [wróć]

6. Thomas J. Craughwell, Stealing Lincoln’s Body (Cambridge, Mass.: Belknap Press of Harvard University Press, 2008), s. 44. [wróć]

7. Stephen Mihm, A Nation of Counterfeiters (Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 2007), s. 344. [wróć]

8. Philip Melanson, The Secret Service: The Hidden History of an Enigmatic Agency (Carroll & Graf, 2002), s. 20. [wróć]

9. Charles Lane, Freedom’s Detective: The Secret Service, the Ku Klux Klan and the Man Who Masterminded America’s First War on Terror (Hanover Square Press, 2019), s. 181–184. [wróć]

10. Melanson, The Secret Service: The Hidden History of an Enigmatic Agency, s. 22. [wróć]

11. Tamże. [wróć]

12. Joseph Bucklin Bishop, Theodore Roosevelt and His Time: Shown in His Own Letters (Scribners, 1920). [wróć]

13. Sarah Booth Conroy, „Blair House Remembrance”, The Washington Post, 2 listopada 1990. [wróć]

14. Harry S. Truman, „Letter to Dean Acheson”, 2 listopada 1950, shapell.org/manuscript/harry-truman-assassination-attempt/. [wróć]

15. Notatka do osobistej sekretarki Evelyn Lincoln, John F. Kennedy Presidential Archives. [wróć]

16. J. Paul Landis, wykład o Secret Service w czasach Kennedy’ego podczas Cleveland Polka Association Meeting, 31 maja 2012, youtube.com/ watch?v=wENV85zx_S0. [wróć]

17. Robert S. Allen, Paul Scott, „House Group Studies President’s Protection”, Sarasota Herald-Tribune, 14 maja 1964. [wróć]

18. Philip Meyer, „JFK Liked Crowds, Scared Guards”, The Akron Beacon Journal, 23 listopada 1963. [wróć]

19. 5 „JFK’s Pacific Swim, August 1962,” pophistorydig.com/topics/jfks-pacific-swim-1962/. [wróć]

20. Kenneth P. O’Donnell, David F. Powers, „Johnny, We Hardly Knew Ye”: Memories of John Fitzgerald Kennedy (New York: Open Road Integrated Media, 2013), youtube.com/ watch,?v=KEHEw-dop00. [wróć]

21. „JFK’s Pacific Swim”; „Kennedy Caps Visit with Dip in Pacific”, Los Angeles Times, 20 sierpnia 1962. [wróć]

22. Pierre Salinger, P.S.: A Memoir (New York: St. Martin’s Press, 2001), s. 155. [wróć]

23. Vince Devlin, „Former Secret Service Agent Kept Watch over Presidents and Their Families”, Missoulian, 29 kwietnia 2007. [wróć]

24. Caroline Kennedy, Jacqueline Kennedy: Historic Conversations on Life with John F. Kennedy (New York: Hachette Books, 2011). [wróć]

25. Wywiad ABC News z Timem McIntyre’em, youtube.com/watch?v=30H]4EEo9Qo. [wróć]

26. Transcript of the Remarks of the Vice President, Broom County Courthouse Steps, Binghamton, New York, 30 września 1960, presidency.ucsb.edu/ ws/ index.php? pid=25517. [wróć]

27. „Report of the House Select Committee on Assassinations of the U.S. House of Representatives”, część D, s. 431. [wróć]

28. House Select Committee on Assassination, Report, Volume 3, 919. Exhibit JFK F-450; dostęp 12 sierpnia 2020, history-matters.com/archive/jfk/hsca/reportvols/vol3/pdf/HSCA_Vol3_0919_3_Rowley.pdf. [wróć]

29. Zeznanie inspektora Toma Kelleya przed Komisją Warrena; dostęp 13 sierpnia 2020, mcadams.posc.mu.edu/ russ/jfkinfo/hscakell.htm. [wróć]

30. Patricia Sullivan, „Robert I. Bouck, 89”, The Washington Post, 8 maja 2004. [wróć]

31. Philip Zelikow, Ernest May, wstęp do The Presidential Recordings: John F. Kennedy: The Great Crises, t. 1–3 (New York: W. W. Norton, 2001), s. xvii–xxiv. [wróć]

32. House Select Committee on Assassinations, „Final Report: I. Findings–D. Agencies and Departments of the U.S. Government Performed with Varying Degrees of Competency”, s. 232. [wróć]

33. Raport Komisji Warrena, rozdział 8, „The Protection of the President”, archives.gov/research/jfk/warren-commission-report/chapter-8.html. [wróć]

34. Pierre Salinger, With Kennedy (New York: Doubleday, 1966), s. 3. [wróć]

35. Douglas B. Roberts, „MSU Leader’s Dad Was Secret Service Agent in Car Behind John F. Kennedy in Dallas on November 22, 1963”, Michigan Live, 22 listopada 1963. [wróć]

36. William Manchester, The Death of a President (Boston: Back Bay Books, 1967), oraz Gerald Blaine, The Kennedy Detail: JFK’s Secret Service Agents Break Their Silence (New York: Gallery Books, 2011). [wróć]

37. „50 Years Later, JFK’s Visit to Tampa Still Resonates”, Tampa Bay Times, 22 listopada 2013. [wróć]

38. „Time Capsule: JFK’s Visit to Tampa, November 18, 1963”, Tampa Bay Tribune, 12 listopada 2013. [wróć]

39. Tamże. [wróć]

40. Manchester, Death of a President. [wróć]

41. Blaine, Kennedy Detail. [wróć]

42. Zeznanie Richarda Mackiego przed Komisją Warrena. [wróć]

43. Christopher Evans, „Remembering the Cellar”, Fort Worth Star-Telegram, 25 maja 1984. [wróć]

44. Tamże. [wróć]

45. Tamże. [wróć]

46. Philip Potter, The Sun (Baltimore), 23 listopada 1963, s. 1. [wróć]

47. Louisville Courier-Journal, 23 listopada 1963, s. 18. [wróć]

48. Gerard Blaine, Kennedy Detail. [wróć]

49. Tamże, s. 142. [wróć]

50. Zeznanie Paula Landisa przed Komisją Warrena, 27 listopada 1963, mcadams.posc.mu.edu/russ/m_j_russ/Sa-landi.htm. [wróć]

51. Raport komisji Warrena, rozdział 2, „The Assassination”, archives.gov/research/jfk/warren commission-report/chapter-2.html#motorcade. [wróć]

52. Komisja Warrena, Zeznanie Barbary Rowland, 7 kwietnia 1964, mcadams.posc.mu.edu/russ/testimony/ rowland_barb.htm; mcadams.posc.mu.edu/russ/testimony/rowland_a.htm. [wróć]

53. Komisja Warrena, Zeznanie Paula Landisa. [wróć]

54. Komisja Warrena, Zeznanie Roya Kellermana. [wróć]

55. Komisja Warrena, Zeznanie Paula Landisa. [wróć]

56. Komisja Warrena, Zeznanie Roya Kellermana. [wróć]

57. Manchester, Death of a President. [wróć]

58. Komisja Warrena, Zeznanie Roya Kellermana. [wróć]

59. Komisja Warrena, Zeznanie George’a W. Hickeya jr. [wróć]

60. Komisja Warrena, Zeznanie Paula Landisa. [wróć]

61. Komisja Warrena, Zeznanie Rufusa Wayne’a Youngblooda, mcadams.posc.mu.edu/russ/testimony/youngblo.htm. [wróć]

62. Blaine, Kennedy Detail. [wróć]

63. Wywiad z Winem Lawsonem, C-SPAN, 5 listopada 2003. [wróć]

64. Jimmy Breslin, „A Death in Emergency Room One”, „New York Herald Tribune”, 23 listopada 1963. [wróć]