Strony tytułowe

Strona redakcyjna

TYTUŁ ORYGINAŁU: A Different Kind of Cell.

The Story of a Murderer Who Become a Monk

Copyright © 2011 W. Paul Jones

All rights reserved

Copyright © for Polish Edition 2012 by Wydawnictwo eSPe

REDAKTOR PROWADZĄCY: Małgorzata Rogalska

ADIUSTACJA JĘZYKOWO-STYLISTYCZNA: Joanna Maria Struczyk

KOREKTA: Paulina Małochleb

REDAKCJA TECHNICZNA I PROJEKT OKŁADKI: Paweł Kremer

ZDJĘCIE NA OKŁADCE: © Guillermo lobo — Fotolia.com

NIHIL OBSTAT

Przełożony Wyższy Polskiej Prowincji Zakonu Pijarów,

L.dz. 17/12 z dnia 26 stycznia 2012 r.

O. Józef Matras SP, Prowincjał

Wydanie I | Kraków 2012

ISBN: 978-83-7482-484-2

Publikację elektroniczną przygotował iFormat

Dedykacja

Dla tysięcy ludzi

z wyrokami śmierci,

których system sprawiedliwości w naszym imieniu

postawił poza naszym miłosierdziem —

zakładając

że są oni

poza

przekształcającym

Miłosierdziem Boga.

Przedmowa

Przedmowa

Tę ważną książkę, zatytułowaną Cela, napisał ojciec Paul. Być może stanowi ona najsilniejszy argument przeciwko karze śmierci. Przedstawia nam historię mężczyzny — Claytona Fountaina — uważanego za najniebezpieczniejszego przestępcę, z jakim kiedykolwiek musiał się zmierzyć system federalny Stanów Zjednoczonych. Uznany za całkowicie winnego swych licznych zbrodni, Fountain z dumą przyznawał się do pięciu brutalnych i dokonanych z premedytacją morderstw. Cztery z nich popełnił za murami najpilniej strzeżonego więzienia w USA. Został więc uznany za tak niepoprawnego i bezwzględnie niebezpiecznego, że w skrzydle przeznaczonym dla chorych umysłowo przestępców zbudowano dla niego specjalną celę uniemożliwiającą ucieczkę. Gdy go w niej osadzono już na stałe, spodziewano się, że ta najwyższa kara, której doświadczy, będzie gorsza niż śmierć. Odciętego od wszelkich kontaktów z ludźmi, zostawiono go samemu sobie, aby pogrążył się w autodestrukcji.

W dziwnie rozwijającej się sytuacji, w miarę jak okoliczności z wolna prowadziły do nawiązania tej znajomości, ojciec Paul zmierzał ku temu człowiekowi. Wbrew wszelkiej logice i oczekiwaniom w tym dalekim żelbetonowym lochu zaczęła dokonywać się przemiana. Moc tej książki polega na tym, że stanowi ona bezsprzeczne świadectwo, iż nikt nie jest zamknięty dla Boga, który przywraca zdrowie i sens — a więc człowieczeństwo.

Miłosierdzie Boże jest zawsze możliwe, a nawrócenie nigdy nie jest niemożliwe. A jeśli tak, to wówczas każda osoba poddana egzekucji, nawet w pełni winna najbardziej okrutnych zbrodni, jest dzieckiem Bożym, które zostaje zgaszone, zanim Bóg skończy nad nim swą pracę. Słowa samego Claytona Fountaina, niczym hejnał płynący z tej książki, powinny być usłyszane daleko, dotykają bowiem moralnych podstaw wszystkich religii oraz godności każdego obywatela. Jeśli ten człowiek może być odkupiony, wówczas nikt nie jest poza Miłosierdziem Bożym. Nikt. Przesłanie tej książki jest takie, że jeśli zabijamy kogokolwiek, zakładając, iż jego poprawa jest niemożliwa, to wówczas zajmujemy miejsce Boga.

Ojciec W. Paul Jones pisał tę książkę z wielu perspektyw. Przez ponad czterdzieści lat był wyświęconym ministrem Kościoła Zjednoczonych Metodystów, teraz jest księdzem katolickim, bratem rodziny klasztoru cystersów ścisłej obserwancji i duchowym kierownikiem w Hermitage Spiritual Retreat Center. Życie zawodowe prowadził głównie jako profesor teologii na uniwersytecie i w seminarium. Potem spotkał Claytona Fountaina. A teraz, na tych stronach, on i jego zadziwiająca opowieść spotykają się z Tobą.

s. HELEN PREJEAN[1]

autorka Dead Man Walking

i Death of Innocents

Prolog: o miłosierdziu

Prolog: o miłosierdziu

Większość z nas wierzy w przebaczenie — zwłaszcza, jeśli ma to coś wspólnego z nami, w odniesieniu do czegoś, co zrobiliśmy. Prawdopodobnie będziemy skłonni nieco rozszerzyć pojęcie przebaczenia na naszą rodzinę i bliskich przyjaciół — o ile wcześniej nas przeproszą. Ale kiedy w grę wchodzą dalsze osoby, wówczas zaczynamy uwzględniać okoliczności i warunki, które tych ludzi stawiają poza sferą przebaczenia. A tym bardziej kiedy chodzi o akty przemocy, prowadzące do śmierci — wtedy naszą naturalną reakcją jest konkluzja, że w pewnych okolicznościach można usprawiedliwić karę śmierci. „Oko za oko i ząb za ząb”.

Historia Claytona A. Fountaina stała się dla mnie intensywnym, mimowolnym testem mojego pojmowania przebaczenia. Pięć brutalnych zabójstw i cały katalog aktów przemocy, krzywd i niesprawiedliwości — tyle za sobą pozostawił. Czy to nie usprawiedliwia najwyższego wymiaru kary?

Władze więzienne, co zrozumiałe, uważały Claytona za najniebezpieczniejszą istotę ludzką w całym federalnym systemie penitencjarnym. Istotnie, jego zachowanie w wielu więzieniach spowodowało, że musiano użyć tak drastycznego środka jak odcięcie go od niemal wszystkich kontaktów z ludźmi, a tym samym skazano go na spędzenie reszty życia w odosobnieniu, w specjalnie skonstruowanym pomieszczeniu.

Seria dziwnych wydarzeń sprawiła, że pojawiłem się w życiu Claytona. Z biegiem czasu stałem się jego duchowym kierownikiem, a w końcu przyjacielem. Wszyscy, którzy w jakikolwiek sposób uczestniczyli w tej historii, byli zgodni co do jednej rzeczy: zmiana zachowania Claytona była niewiarygodna. Dzięki listom, rozmowom telefonicznym i odwiedzinom, stałem się częścią jego pielgrzymki i zarazem jedną z niewielu osób, które ośmielały się wierzyć, że to, co się dzieje, jest autentyczne.

Jako chrześcijanin, uczestniczyłem w procesie, który skłonił mnie do zadania sobie jednego z fundamentalnych pytań: czy istnieją ludzie, którzy do tego stopnia zmarnowali swoje człowieczeństwo, że Miłosierdzie Boże ich opuszcza? A jeśli tak, to czy nie wynika z tego fakt, iż skoro stoją poza Bożą wolą i/albo zdolnością do przywrócenia im podstawowej godności, to ich egzekucja jest czymś sprawiedliwym? Kiedyś tak myślałem. Potem stałem się częścią historii Claytona Fountaina.

Treść tej książki to przede wszystkim rezultat moich osobistych kontaktów z Claytonem Fountainem w ciągu ponad sześciu lat. Kontaktów obejmujących liczne odwiedziny, rozmowy telefoniczne i listy. Mogłem ponadto czytać korespondencję Claytona z różnymi ludźmi, rozmawiać z tymi, którzy poznali go osobiście, kontaktować się z członkami jego rodziny, mieć wgląd w jego więzienną kartotekę oraz czytać poświęcone mu artykuły. Niemożliwe jest poruszanie się w takim gąszczu doświadczeń i materiałów bez wyrobienia sobie jakiejś opinii. Chociaż mój punkt widzenia ewoluował w miarę jak rosło moje zaangażowanie, jednak to, jak widzę tę sytuację musi w pewien sposób wynikać z faktu, że jestem emerytowanym profesorem teologii, bratem rodziny Assumption Abbey, w klasztorze cystersów ścisłej obserwancji (trapistów), eremitą i księdzem katolickim, który został wychowany w Appalachach jako protestant i wyświęcony na ministra w Kościele Zjednoczonych Metodystów. Jednym słowem, być może jestem równie dziwny, jak człowiek, którego próbuje ogarnąć ta opowieść.

ROZDZIAŁ PIERWSZY. Uwertura

ROZDZIAŁ PIERWSZY

Uwertura

Choć zawsze byłem skłonny sądzić, że Bóg kieruje mną w sposób niewytłumaczalny, to jedna z nawiązanych przeze mnie relacji w szczególny sposób opiera się wszelkiej logice. W żadnej mierze nie mogłem przypuszczać, że zostanę najbliższym przyjacielem Claytona Anthony’ego Fountaina — legendarnego zabójcy, człowieka powszechnie uważanego za najniebezpieczniejszego przestępcę w całym amerykańskim więziennictwie.

Podstawowe fakty są niezaprzeczalne. Był zatwardziałym mordercą, skazanym za dokonane z zimną krwią, bez wyraźnego motywu, w różnym czasie zabójstwo pięciu osób. Cztery z tych pięciu ofiar to jego współwięźniowie w zakładzie karnym w Marion, w stanie Illinois — następcy Alcatraz. Chociaż zamknięto go w bloku dla „najbardziej beznadziejnych przypadków”, umieszczono w pojedynczej celi, wewnątrz tak zaprojektowanej „klatki”, by go w pełni odizolować oraz w nadzwyczajny sposób nadzorować, to w ciągu zaledwie siedmiu lat zyskał sobie przerażającą sławę przestępcy równie zatwardziałego, co nieposkromionego. To o nim powiedział Frederick Hess, oskarżyciel publiczny: „Nigdy, w całej mojej osiemnastoletniej praktyce prawniczej, nie spotkałem tak niewzruszonego mordercy, który bardziej niż on zasługiwałby na karę śmierci”.

Jednak w czasach, gdy Clayton dokonywał tych potwornych czynów, na więźniach federalnych nie wykonywano kary śmierci. Jeszcze nie. Dlatego władze były bezradne, a jednocześnie desperacko szukały jakiegoś sposobu rozwiązania „koszmaru Fountaina”. Ku wielkiemu zadowoleniu wszystkich w Marion w 1984 roku zadecydowano, że nie ma innej alternatywy, jak skonstruowanie specjalnego pomieszczenia w Centrum Medycznym dla Więźniów Federalnych w Springfield, w stanie Missouri, zaprojektowanego tak, by Clayton mógł zostać kompletnie odosobniony, raz i na zawsze. Miał tam przebywać zamknięty aż do śmierci, dwadzieścia jeden lat później. Celem było odcięcie go od wszelkich kontaktów z innymi ludźmi, oprócz specjalnie dobranego personelu.

Okazywano mu tak ogromną pogardę, że milczące traktowanie, któremu go poddawano przez kilka lat, było całkowite — nie słyszał choćby słowa nawet od strażnika, wsuwającego mu posiłki przez otwór w podwójnie opancerzonych, stalowych drzwiach. Personel więzienia federalnego był szczególnie rozjuszony faktem, że Clayton umyślnie ugodził nożem strażnika więziennego w Marion, a dwóch innych zranił. Założenie, które — zdaje się — po cichu przyjęto, zakładało, że doprowadzenie Claytona do nieuchronnego załamania nerwowego będzie dla niego sprawiedliwą karą. Rzeczywiście, kiedy kilka lat później w końcu pozwolono mi go odwiedzić, jego odizolowane pomieszczenie znajdowało się po drugiej stronie korytarza dwupoziomowego oddziału dla przestępców chorych psychicznie. Mieszanina krzyków dochodzących z ich wyłożonych gąbką cel była jedynym „ludzkim” odgłosem, jaki mógł usłyszeć Clayton. Nawet jego matka, Ruth, nie wątpiła w stosowność dla niego kary więzienia, ale nigdy nie przestała się modlić za syna, dręczona koszmarem, że władze „wyrzuciły klucz do jego celi”.

To, co rozegrało się wewnątrz tej odizolowanej celi, zaprzeczyło jednak wszelkim przypuszczeniom w sposób niewiarygodny. Już na początku naszej opowieści muszę jasno powiedzieć, że pewnie jedynie niewielu z nas kiedykolwiek przyzna, przynajmniej publicznie, że wierzy w autentyczność tego, co miało się wydarzyć. Jeden z pracowników biura kapelana więziennego powiedział mi coś, co być może odzwierciedla poglądy wielu osób: „Fakt, że w takich warunkach psychika Claytona się nie rozsypała, świadczy tylko o tym, jak bardzo jest on pomylony. Normalny człowiek byłby kłębkiem nerwów na długo wcześniej”. Tak więc reakcje na zmianę jego zachowania były różne. Z jednej strony część władz więzienia federalnego przyznała, że zaskoczyła ich ta przemiana, ale nie sądzili, by miała ona długo potrwać. Z drugiej strony byli tacy, którzy uważali, że obserwują jeden z największych przekrętów w historii więziennictwa. Najżyczliwsze z pojawiających się opinii głosiły, że Clayton oszukuje sam siebie.

Niezależnie do jakich wniosków dojdzie każdy z nas, co do jednej rzeczy wszyscy musimy się zgodzić: w czasie piętnastoletniego okresu, począwszy od grudnia 1989, wydarzyło się coś intrygującego. Niemniej prawdziwość tego procesu, jakakolwiek by ona nie była, zawsze jest ograniczona przez pewną „kwadraturę koła”. Jedno z nielicznych oświadczeń komisji ds. zwolnień warunkowych dotyczących Claytona wyraża ją w ten sposób: „Zwolnienie warunkowe nie może nawet być brane pod uwagę, jeśli deklarowana przez Claytona przemiana nie będzie poddana testowi przez interakcję społeczną z innymi osobami”. Jednak, co zrozumiałe, władze więzienia zabroniły komukolwiek nawet dotykać Claytona i nie było oczywiście mowy o tym, aby odważyły się otworzyć jego podwójne stalowe drzwi, zezwalając mu na kontakt z kimkolwiek. W ten sposób, jak zobaczymy, wszelka rozmowa na temat zwolnienia warunkowego okaże się co najwyżej możliwa w teorii, bo jaka komisja rozpatrywałaby zwolnienie więźnia, który na swoim koncie zgromadził pięć wyroków dożywocia, do odsiedzenia jeden po drugim? W czasie tych wszystkich wydarzeń Claytona podtrzymywała niewiarygodnie silna nadzieja, której nigdy nie porzucił, nawet kiedy czuł się niemal zupełnie zdruzgotany rozczarowaniami.

Jeśli słowo cud jest w jakimkolwiek sensie właściwe w tej opowieści, wówczas najlepiej zarezerwować je dla mnie. Z podejrzliwością, sceptycznie i niechętnie z wolna stawałem się jednym z ludzi, którzy uznali, że pielgrzymka Claytona jest szczera, równie niewytłumaczalna dla niego, jak i dla mnie. Nasza wspólna droga stała się czymś przedziwnym, zwłaszcza gdy uznał, że jest powołany do kapłaństwa. Zaczęło mnie nawiedzać, zwłaszcza w dziwnych snach, dręczące pytanie. „Zbliżam się do kresu dobrego życia. Clayton wchodzi w swój najlepszy wiek. Jeśli ja zająłbym jego miejsce w celi, a to w jakiś sposób pozwoliłoby mu pójść do seminarium i przygotowywać się do kapłaństwa, to czy byłbym skłonny to zrobić?”. Ostatecznie, członkowie zakonu mercedarian, założonego w XIII wieku, składali śluby gotowości oddania się jako zakładnicy, jeśli będzie to konieczne, aby uratować chrześcijan, którzy zostali wzięci do niewoli przez Maurów. Wiem, że to pytanie nawiedzające moje sny było zupełnie szalone, ale powracało. I z moich rozmyślań oraz modlitw wypłynęło spokojne przeświadczenie: zrobiłbym to.

Od tego momentu znaczenie mojej wędrówki jako chrześcijanina, mnicha i księdza, w niewytłumaczalny sposób zaczęło przeplatać się z duchową podróżą Claytona. Ta historia zakończyła się dla mnie 11 lipca 2005 roku, na moim klasztornym cmentarzu w Ozark Mountains, w Missouri.

Ale zanadto w naszej opowieści uprzedzam fakty. Niepowstrzymana spirala mordu rozpoczęła się w gwałtowny sposób 6 marca 1974 roku. Akcja tej historii rozpoczyna się w Subic Bay, na Filipinach, gdzie stacjonuje Clayton Fountain, osiemnastoletni żołnierz piechoty morskiej Stanów Zjednoczonych.

ROZDZIAŁ DRUGI. Tańcząc ze śmiercią

ROZDZIAŁ DRUGI

Tańcząc ze śmiercią

Brzemienne w skutki zdarzenie, mające zmienić całe życie Claytona, zaszło dnia, w którym zamordował swojego sierżanta, strzelając do niego z bliskiej odległości z karabinu kalibru 12. Chociaż nikt o tym nie wiedział, było to apogeum tragedii, która rozgrywała się od roku.

Clayton był żołnierzem 3 Plutonu Kompanii „Hotel”, należącej do 2 Batalionu, 4 Pułku Piechoty Morskiej, kompanii zwanej desantową. Stacjonował w Camp Hansen na japońskiej Okinawie. Wkrótce po przybyciu do bazy Clayton otrzymał czasowy przydział obowiązków, a następnie opuścił swoją jednostkę, żeby uczestniczyć w kursie spadochronowym prowadzonym przez 3. Jednostkę Sił Specjalnych Armii Stanów Zjednoczonych, gdzie miał zdobyć odznakę spadochroniarza.

Grupa, w której ćwiczył Clayton, składała się z żołnierzy pochodzących z różnych formacji sił zbrojnych. Spośród kursantów wyróżniał się pewien czterdziestoletni pułkownik sił powietrznych, który raczej nie spełniał wymagań stawianych kandydatom. Wyraźnie nie miał formy, był zupełnie nieprzyzwyczajony do obowiązkowych ciężkich ćwiczeń fizycznych. Wszyscy spodziewali się, że po kilku tygodniach „wysiądzie”. Ale z biegiem czasu wzbudził do siebie szacunek Claytona i innych marines, którzy nawet zaczęli podziwiać odwagę, z jaką znosił trudy. W rezultacie przyjęli go do swojego grona niemalże jak maskotkę, obdarzając go duchowym i fizycznym wsparciem — zwłaszcza podczas codziennego obowiązkowego biegu na piętnaście kilometrów.

Wdzięczny za okazaną pomoc, pułkownik wykorzystywał swoje znajomości do organizowania nieoficjalnych weekendowych wypadów dla nowych przyjaciół. Clayton szczególnie lubił loty samolotem zaopatrzeniowym z bazy lotniczej Kadena na Okinawie do Subic Bay na Filipinach. To miejsce zaczęło go szczególnie pociągać, gdy usłyszał pełne sugestywnych szczegółów opowieści pułkownika o doznawanych tam przeżyciach erotycznych.

Clayton opisywał, że w czasie tych wolnych weekendów pełnymi garściami czerpał z „ekscytującego i egzotycznego świata, w którym kobiety były łatwo i szybko dostępne, a on po prostu szalał, bawiąc się w każdy możliwy sposób”. Najbardziej lubił wędrówki po barach i hulanki aż do godz. 23.30, kiedy to, zgodnie z prawem stanu wyjątkowego, wszystkie lokale były zamykane. Potem zwykle w jakimś hotelu spędzał „kilka lubieżnych godzin, czyli odbywał seksualny maraton z dziewczyną z baru”.

Podczas jednej z tych eskapad poznał kobietę, która w barze posługiwała się imieniem „Sally”. Na jej zaproszenie wspólnie spędzili, przeważnie w sypialni, cały weekend. Wtedy nie było to dla niego jasne, ale kiedy później rozmawiał ze mną na temat charakteru ich związku, stwierdził, że „w dużej mierze to nie była miłość, ale czyste pożądanie”. „Sally” była atrakcyjną kobietą: miała sto pięćdziesiąt centymetrów wzrostu, ważyła nieco ponad pięćdziesiąt kilogramów, miała brązowe oczy i gładką, oliwkową cerę, a także bardzo powabną sylwetkę oraz osobowość „zarówno wrażliwą, jak i pragmatyczną, odznaczającą się niezwykłą prostolinijnością i uczciwością”. Magnetyzm między nimi sprawił, że ta pierwsza przygoda zmieniła się w regularne, cotygodniowe spotkania.

Po zakończeniu szkolenia spadochronowego Clayton powrócił do swojego oddziału. Przysługujące mu nadal prawo do oddawania skoków spadochronowych podczas wolnych weekendów było wiarygodnym usprawiedliwieniem dla jego „zniknięć”, aby tylko móc dostać się do Subic Bay. Po kilku miesiącach jego oddział uczestniczył w trzydziestodniowej „szkole desantowej”. Był to zaawansowany trening, który obejmował techniki prowadzenia błyskawicznych działań wojennych na terytorium wroga: nocne skoki spadochronowe, nocną walkę, bezgłośne poruszanie się w nocy, stosowanie materiałów wybuchowych typu „plastik”, zaawansowane metody walki wręcz, techniki wspinania się na przeszkody i spuszczania się z nich na linach, umiejętność samotnego przetrwania w dżungli, wykorzystanie broni strzeleckiej w walce, walkę partyzancką i walkę uliczną, procedury zapewniania bezpieczeństwa i tłumienia rozruchów, wykrywanie i rozbrajanie bomb-pułapek, jak również ich konstruowanie i podkładanie; walkę w dżungli, techniki snajperskie i techniki zwalczania snajperów, sabotaż, inwigilację i przesłuchania polowe schwytanych więźniów — a przede wszystkim technikę błyskawicznego i bezgłośnego zabijania gołymi rękami oraz pomocą noża i garoty. Clayton był niezwykle dobrze przygotowany do masakry, której wkrótce miał dokonać.

Chociaż był tylko starszym szeregowym, z powodu niedoboru podoficerów wyznaczono go na dowódcę pierwszej drużyny trzeciego plutonu, co sprawiło, że stał się p.o. sierżanta. Któregoś dnia wszyscy żołnierze dostali trzydniową przepustkę, ale dowódca kompanii Claytona zapowiedział inspekcję na następny poranek. Jej negatywny wynik oznaczał anulowanie przepustki i karę w postaci dodatkowych obowiązków. Clayton, wspominając ten dzień — zarówno przez pryzmat odczuć, jak i obrazów, które zostały w jego pamięci — opowiadał, że cała drużyna siedziała na podłodze, on sam nadzorował czyszczenie broni i sprzętu, a żołnierze słuchali radia, śmiali się i opowiadali pikantne dowcipy.

Nagle do środka bez pukania wszedł sierżant Wrin, tabliczką do pisania uderzył jednego z żołnierzy w głowę, a następnie zaczął głośno kląć. Clayton wspominał potem: „Gdy sierżant Wrin uderzył jednego z moich ludzi, stanąłem przed nim i poprosiłem, żeby wyszedł i wyjaśnił mi, dlaczego bije moich ludzi i na nich krzyczy, skoro niczego złego nie zrobili. Sierżant odepchnął mnie, powiedział mi, żebym się „odpie.....ł” i że nie musi mi niczego wyjaśniać, bo jest ode mnie wyższy stopniem. Zamiast się z nim kłócić, rozkazałem żołnierzom, żeby zostali na miejscach, a sam poszedłem na drugą stronę ulicy do starszego sierżanta, dowódcy mojego plutonu. Tam opowiedziałem o zajściu i poprosiłem o instrukcje postępowania. Starszy sierżant poszedł ze mną do mojej kwatery, gdzie Wrin nadal wygrażał mojej drużynie i wykrzykiwał przekleństwa. Starszy sierżant kategorycznie rozkazał mu, żeby wrócił do swojego plutonu i trzymał się z dala od wszystkich z trzeciego plutonu, w przeciwnym razie stanie przed sądem wojskowym za napaść”.

Cała ta sytuacja trwała krócej niż godzinę, ale wprowadziła element osobistej niechęci, która miała nieubłaganie narastać ku gwałtownemu końcowi, wciągając Claytona w wir przemocy, wściekłości, zemsty i morderstwa. Sierżant Wrin, jak postrzegał to później Clayton, poczuł się obrażony i ośmieszony przed podwładnymi. Próbował ocalić twarz, mszcząc się i wnosząc formalne oskarżenie przeciwko żołnierzom z drużyny Claytona. Kiedy Wrin rozkazał Claytonowi podpisać się pod „listą oskarżeń”, nie wyjaśniając mu ich charakteru, Clayton podarł ją, wrzucił do kosza i wyszedł, obrzucony gradem przekleństw. W tym momencie scenariusz dramatu był już wyraźnie zarysowany, klęska wydawała się nieuchronna.

Zarzuty przeciwko żołnierzom Claytona zostały odrzucone, a sierżant Wrin otrzymał naganę. Ale na tym sprawa się nie zakończyła, lecz raczej zaostrzyła. Sierżant, po raz kolejny obrażony i ośmieszony, oskarżył Claytona o rzekomą „niesubordynację”. Napięcie pomiędzy dwoma żołnierzami przerodziło się w otwartą wojnę. Według słów Claytona, szykany ze strony Wrina zmieniały się coraz bardziej w przemoc fizyczną, a sierżant bił dotkliwie „gdy tylko byłem sam albo spotkał mnie w takim miejscu, gdzie nie było żadnych świadków”. Chociaż Clayton wpadał w coraz większy gniew, bardzo starał się nie oddawać ciosów, wiedząc, że to pozwoli sierżantowi natychmiast wnieść przeciwko niemu formalne oskarżenie. Za to Clayton sam wniósł skargę na Wrina. Jednak, ze względu na fakt, że Clayton był niższy stopniem, przełożeni mu nie uwierzyli. Widząc więc, że nie ma innego wyjścia, zaczął się bronić, gdy Wrin go atakował. W tym jednym jedynym przypadku zdarzyło mi się usłyszeć, jak Clayton stwierdził: „Chociaż miałem talent do walki i bardzo dobrze umiałem się bić, to on był jeszcze lepszy”.

Kiedy ogłoszono trzymiesięczne manewry, wszystkie oddziały otrzymały czterodniową przepustkę. Wtedy Clayton odwiedził „Sally”, wyjaśniając jej, że przez dość długi czas nie będą mogli się spotykać. Ona była już wtedy w czwartym miesiącu ciąży, ale Clayton miał się o tym dowiedzieć dopiero trzy miesiące później, po zakończeniu manewrów.

Ponieważ manewry z założenia miały odzwierciedlać prawdziwe zmagania wojenne, Wrin i Clayton wykorzystywali je jako sposobność, aby zażarcie ze sobą walczyć. W czasie jednego ze starć Wrin uderzył Claytona na odlew w usta. Clayton nazwał Wrina sadystycznym bękartem i splunął mu krwią w twarz. W odpowiedzi Wrin uderzył Claytona w pierś kolbą karabinu, łamiąc mu trzy żebra. Chociaż byli świadkowie tego zdarzenia, uznano, że można je „usprawiedliwić” jako „przypadkowe”.

Po zakończeniu manewrów batalion Claytona miał pełnić służbę na okrętach Armii Stanów Zjednoczonych jako „jednostka gotowa do boju”, którą można rozlokować w dowolnym miejscu na terenie Azji Południowo-Wschodniej. Kiedy przybili do portu na Filipinach, Clayton postanowił natychmiast odwiedzić „Sally”. Zupełnie nieświadomy tego, że dziewczyna jest w ciąży, doznał szoku, widząc jej powiększony brzuch. Gdy go przekonywała, że to jego dziecko, zarzucił jej niewierność. Później jednak złagodniał. „Nie mając dowodów, że jest inaczej — jak stwierdził — jedyne, co mogłem zrobić, to uwierzyć, że ona mówi prawdę. W ten sposób wziąłem na siebie odpowiedzialność bycia ojcem”. Clayton i „Sally” nigdy się nie pobrali, ale oboje nosili obrączki i uważali swój związek za pełnoprawne małżeństwo, choć nie uznawało tego ani prawo wojskowe, ani też prawo Stanów Zjednoczonych. Po latach Clayton zwierzył mi się, że gdyby nie trafił do więzienia, być może poślubiłby „Sally”. Jednakże, jak wyznał, „mówiąc zupełnie uczciwie, wiem teraz, że to by nie przetrwało. Łączyło nas silne pożądanie, które istnieje tylko przez krótki okres, podczas gdy prawdziwa miłość trwa i dozgonnie wspiera małżeństwo”.

Podczas służby na morzu sierżant Wrin nie przestawał fizycznie dręczyć Claytona. Wspominając tamten czas, Clayton przyznawał, że „zaczynała przepełniać go nienawiść, wściekłość, gorycz i strach. Z upływem miesięcy te odczucia wciąż się nasilały i pogłębiały, do tego stopnia, że czuł się zaszczuty”. Tym bardziej, że oficjalne możliwości dochodzenia sprawiedliwości uważał za zamknięte. Wyznał mi też, jakie były jego odczucia wobec Wrina — to było coś, czego nigdy nie usłyszałem z jego ust w odniesieniu do żadnego innego człowieka: „Bałem się go, głęboko”. W sytuacji, w której się znalazł, czuł się, jak opisywał, „samotny i zdradzony”.

Gdy Czerwoni Khmerzy otoczyli Phnom Penh, jednostka Claytona wypłynęła w stronę Zatoki Tajlandzkiej i została postawiona w stan gotowości bojowej. Żołnierzy podzieleno na sześcio- lub dwunastoosobowe „oddziały zabójców” i przetransportowano śmigłowcami CH-46 do „stref zrzutu”. Przenikali poza linie Czerwonych Khmerów, a ich zadanie polegało na zabezpieczeniu przebiegającej ewakuacji. Clayton przyznawał później, że ta misja pokazała mu, jak bardzo przemoc stała się jego drugą naturą. Kiedy wdawał się w starcie, dążył do jego zakończenia — w sposób ostateczny.

W połowie lutego 1974 roku Clayton po raz pierwszy wziął na ręce swojego syna, liczącego wówczas pięć miesięcy. Ponieważ dotychczas żył w otoczeniu pełnym przemocy, trudno mu było zmierzyć się z tym nowym, a zarazem zupełnie odmiennym doświadczeniem — ale tego dokonał: „Nie jestem w stanie opisać radości, miłości i dumy, jaką czułem, gdy trzymałem mojego syna i patrzyłem, jak chwyta mój palec i go ssie. To był mój syn”.

Takie chwile nie miały jednak trwać długo. 1 marca 1974 roku sytuacja osiągnęła ponure apogeum. Oddział Claytona został powiadomiony, że następnego ranka, przed wydaniem przepustek, zostanie przeprowadzona inspekcja kompanii. Mając silną motywację, by otrzymać przepustki, żołnierze spędzili cały dzień i większość nocy na przygotowaniach. Kiedy skończyli, porucznik rozkazał plutonowi przebiec piętnaście kilometrów w strojach sportowych. Gdy po ukończeniu biegu powrócili na statek, dowiedzieli się, że inspekcja trwa nadal. Rozkazano im, żeby poszli na obiad ubrani tak, jak wrócili z ćwiczeń, na co zwykle nie pozwalano. Wszyscy marines z oddziału Claytona — cała trzydziestka — zgodnie z rozkazem poszli do kantyny, gdzie spotkali sierżanta Wrina, który już tylko Claytonowi rozkazał wyjść i „ubrać się odpowiednio”. Clayton posłusznie wrócił do swojej kwatery, gdzie spotkał starszego sierżanta, który nie pozwolił mu tam wejść aż do czasu zakończenia inspekcji. I chociaż Clayton wyjaśnił sytuację, usłyszał, że ma wrócić do kantyny. Kiedy sierżant Wrin znów zobaczył Claytona, o nic nie pytał, tylko wniósł przeciwko niemu formalne oskarżenie o niesubordynację.

6 marca dowódca uznał Claytona za winnego nieposłuszeństwa, ale zgodził się uchylić oskarżenie, jeśli starszy sierżant potwierdzi, że zmienił rozkaz sierżanta Wrina. Kiedy Clayton udał się na poszukiwanie tego podoficera, zobaczył go sierżant Wrin i zapytał, dokąd idzie. Gdy mu odpowiedział, Wrin wybuchnął. Jak Clayton później opowiadał: „Wrin wściekł się i dostałem wtedy najgorsze lanie ze wszystkich, jakie dotąd od niego otrzymałem. Powiedział mi, że najpierw zabije mnie, a potem zrobi to samo z moim maleńkim synem i »tą dziwką«, z którą żyję”.

Clayton podkreślał, że właśnie ta groźba przepełniła miarę: „Eksplodowała cała nagromadzona nienawiść, wściekłość, gorycz i strach”. Uciekł od Wrina i chwilę później „w podsycanej strachem, nieopisanej wściekłości włamałem się do kompanijnej zbrojowni, wziąłem stamtąd pistolet kalibru .45 i kilka magazynków amunicji”. Potem opuścił statek i popłynął wodną taksówką na Grand Island, do ośrodka dla wojskowych, gdzie, jak wiedział, sierżant Wrin miał czekać na zabawę batalionową. Tam rozbroił strażnika, wziął jego karabin kalibru 12, odnalazł sierżanta i z odległości metra strzelił mu prosto w serce, zabijając na miejscu.

Potem niemal oszalały z powodu gniewu i strachu, zobaczył, że przy nabrzeżu wszystkie drogi ucieczki zostały odcięte. Wtedy wziął pięciu żołnierzy piechoty morskiej jako zakładników, co doprowadziło do przedłużenia się sytuacji patowej. Chociaż jednemu z zakładników udało się zepchnąć Claytona z nabrzeża, to on był tak bardzo sprawny i tak szybko wspiął się z powrotem, że nikt nie zdążył zareagować. Gdy wezwano specjalną wojskową jednostkę antyterrorystyczną i jej żołnierze rozpoczęli precyzyjny ostrzał, Clayton uciekł do pomieszczenia biurowego, biorąc ze sobą dwóch zakładników.

Upłynęło kilka nerwowych godzin. Było już niemal ciemno. Clayton krzyknął przez okno, że się podda, jeśli będzie mógł to zrobić osobiście wobec swojego dowódcy. Kiedy wreszcie usłyszał, że zbliża się wodna taksówka, podszedł do drzwi z zakładnikiem, a wtedy ktoś strzelił w jego stronę z karabinu M-14. Żandarmi przystąpili do ataku, ale zatrzymali się, gdy Clayton wyszedł na otwartą przestrzeń z karabinem wymierzonym bezpośrednio w ich stronę. Wszyscy zamarli. To była przesycona napięciem scena. Clayton powoli opuścił lufę karabinu, położył go na ziemi razem ze swoim pistoletem i się poddał. To był koniec. Został aresztowany i odtransportowany na statek pod silną eskortą.

Przedstawiono mu liczne zarzuty, a głównym z nich było morderstwo pierwszego stopnia i naruszenie artykułu 118 kodeksu wojskowego[2]. Postawiono go przed sądem wojskowym i 19 lipca 1974 roku uznano za winnego wszystkich oskarżeń. Został skazany na „dożywotnie ciężkie roboty” i dyscyplinarnie wydalony z armii. Chociaż jego obrońcy odwoływali się od wyroku, to jednak nikt nie był zdziwiony, że ich apelacje bezzwłocznie odrzucono. Gdy Clayton przebywał w areszcie, „Sally” mogła go odwiedzać. W sierpniu po raz ostatni trzymał na rękach swojego syna. Nie zobaczył się z nimi już nigdy więcej.

Swoją karę Clayton zaczął odbywać w więzieniu wojskowym w Fort Leavenworth, w stanie Kansas, do którego został przetransportowany razem z innymi skazanymi na dożywocie. Można by się spodziewać, że to będzie koniec historii Claytona Fountaina. Jak się okazało, to był dopiero początek.

ROZDZIAŁ TRZECI. Poza Alcatraz

ROZDZIAŁ TRZECI

Poza Alcatraz

Przez pierwsze dziesięć lat pobytu w więzieniu, Clayton zdawał się być przepełniony gwałtownym ogniem, żywiącym się zniszczeniem i śmiercią. Wracając pamięcią do tamtego okresu, opisywał siebie jako „zatrutego strachem, goryczą, nienawiścią i wściekłością”, które wprawiły w ruch niepowstrzymaną spiralę mordu.

Wystarczyło zaledwie czternaście miesięcy, by w Leavenworth uznano, że Clayton jest „nie do opanowania”. Pierwszy incydent polegał na tym, że prysnął oficerowi w oczy płynem do czyszczenia. Ale decydujące wydarzenie miało miejsce 6 września 1975 roku, kiedy przyłożył strażnikowi nóż do gardła. Wykorzystując go jako zakładnika, uzyskał dostęp zarówno do więziennej dyspozytorni, jak i do magazynu, w którym przechowywano broń. Stamtąd wziął karabin i pistolet, a następnie oddał trzy strzały.

Jeden z nich zranił strażnika, gdy kula zrykoszetowała, odbijając się od ściany. Clayton zażądał widzenia z naczelnikiem poczty, rzekomo dlatego, żeby złożyć skargę. Za ten eksces 11 grudnia 1975 roku otrzymał karę dwóch dodatkowych lat więzienia.

Dochodziło do kolejnych incydentów, i w więzieniu wojskowym w Leavenworth już w styczniu 1976 roku wszyscy mieli dość „sprawy Fountaina”. Władze więzienia zwróciły się więc z prośbą do federalnej służby więziennej, by przejęła pieczę nad Claytonem — niesłusznie zakładając, że federalnemu systemowi penitencjarnemu będzie łatwiej nad nim zapanować. Jedyna neutralna wzmianka w jego kartotece więziennej z tego okresu dotyczyła faktu, że pracował jako kucharz zarówno na porannej, jak i wieczornej zmianie, zarabiając 500 dolarów miesięcznie.

Zarząd więziennictwa, w akcie, którego miał bez wątpienia pożałować, 3 kwietnia 1976 roku przeniósł Claytona do jednego ze swoich więzień, w miejscowości Petersburg, w stanie Virginia. Tym razem Claytonowi wystarczył zaledwie jeden miesiąc, żeby zyskać złą sławę: dostawał nagany za grożenie innemu więźniowi, bezczelne zachowanie w stosunku do strażnika oraz za ogólnie negatywne sprawowanie i arogancką postawę. Również i tutaj stał się nie do zniesienia dla pracowników, którzy stwierdzili, że nie dysponują odpowiednimi środkami bezpieczeństwa, by nad nim zapanować. Dlatego 20 czerwca 1976 roku Clayton został przeniesiony do więzienia o zaostrzonym rygorze w Terre Haute, w stanie Indiana. Ku zaskoczeniu wszystkich, wydawało się, że tam wreszcie się wyciszył, a przynajmniej zachował spokój na okres wystarczająco długi, by trafić do specjalnej jednostki remontowej. Niełatwa praca w ekipie budowlanej najwyraźniej mu służyła, ponieważ cieszył się doskonałą opinią. Zapewne ta ciężka praca miała tak wyczerpujący charakter, że przytłumiła żar jego gniewu. Ale tylko na chwilę: pod koniec roku Clayton zaatakował współwięźnia i został uznany za winnego posiadania przerobionego w niedozwolony sposób radioodbiornika.

Takie zachowanie coraz bardziej wciągało Claytona w wir przemocy. 4 czerwca 1977 roku dyscyplinarnie przeniesiono go do więzienia o bardzo ostrym rygorze w Lewisburgu, w stanie Pensylwania. Tym razem ustanowił niemal rekord, bo już po miesiącu za swoją bezczelność i bardzo destrukcyjne zachowanie dostał karę odosobnienia. Ale nawet ta izolacja nie zmniejszyła jego agresji. Przeciwnie, zaczęła ona narastać, co zadecydowało o bardzo szybkim przeniesieniu go do więzienia w Marion, w stanie Illinois, gdzie niemal wszyscy spośród czterystu osadzonych byli winni przestępstw związanych z użyciem przemocy. Ten zakład zbudowano jako więzienie o najwyższym rygorze w całym kraju, następcę słynnego Alcatraz — po jego zamknięciu. Idea istnienia Marion opierała się na założeniu, że jeśli osadzi się wszystkich najbardziej niepoprawnych przestępców w jednym zakładzie o najwyższym stopniu zabezpieczenia, wówczas prawdopodobieństwo dopuszczenia się aktów przemocy będzie niższe niż w innych więzieniach.

Clayton powędrował na swoje „ostateczne zesłanie” przy powszechnym przekonaniu, że na tym zakończą się jego niespokojne dzieje. Urzędnicy więzienni dołożyli starań, by tak się stało. Już na początku umieścili go w specjalnej części, którą ktoś nazwał „blokiem dla przypadków beznadziejnych”. Była ona zarezerwowana dla najbardziej zatwardziałych przestępców.

Jednak nawet tam Clayton ustanowił legendarny rekord przemocy, z którym niewielu może się równać i który nadal zdumiewa władze. Przewieziony do Marion 5 listopada 1977 roku na dziewięć miesięcy został umieszczony w bloku specjalnym. Pomimo panujących tam surowych restrykcji Clayton był wielokrotnie oskarżany o niewłaściwe zachowanie — od niszczenia własności państwowej po posiadanie materiałów wybuchowych. Jak można się więc domyślać, pozostał w tym bloku dłużej.

Wydawałoby się, że okres dwóch lat odosobnienia wystarczy do stłumienia wrogości Claytona. Ale 1 października 1979 roku wybuchła ona z pełną siłą. Według oficjalnej wersji Clayton wraz z innym więźniem, używając długiego metalowego przedmiotu, śmiertelnie ugodzili Charlesa Stewarta. Wersja Claytona jest taka, że Stewart był natrętnie narzucającym się homoseksualistą, który próbował zgwałcić jego przyjaciela. Clayton obstawał, że to Stewart przyszedł do niego i zaatakował go nożem. On, odebrawszy Stewartowi nóż, dźgnął go ponad pięćdziesiąt razy — grożąc przy tym wszystkim strażnikom, którzy wbiegli do celi, że z nimi zrobi „to samo”. Po zadaniu ofierze jeszcze kilku ciosów, poddał się. 24 kwietnia 1980 roku został skazany na dziesięć lat więzienia za zabójstwo i pięć za posiadanie broni. Obie kary miały być odbywane kolejno po sobie, po uprzednio otrzymanej karze dożywocia.

Po tym incydencie nastąpiły oznaki pewnego złagodzenia wybuchowości Claytona. Zaczął wykazywać zainteresowanie pracą nad sobą, uzyskując 29 listopada 1979 roku certyfikat GED[3] Wkrótce jednak jego kartoteka znów zaczęła zapełniać się tym, co zwykle: rosnącą serią uwag. Clayton bez wątpienia zmagał się z samym sobą. 28 kwietnia 1980 podjął niesłychaną próbę ucieczki. On i jeszcze jeden więzień w jakiś sposób zdołali wydostać się ze swoich cel i wejść do części, skąd był dostęp do instalacji kanalizacyjnej. Dopiero po przeszukaniu całego więzienia znaleziono ich w okolicy rur odpływowych, ubranych w pełny rynsztunek stosowany podczas tłumienia zamieszek: mieli hełmy, tarcze, maski przeciwgazowe i pałki policyjne. W walce, jaka się wywiązała za broń służył odbiornik telewizyjny oraz kilkanaście puszek z farbą. Gdy obaj zbiegowie zostali ujęci, władzom więzienia raczej wyczerpały się pomysły co do dalszych metod działania. Jedyne, co im przychodziło do głowy, to przedłużenie pobytu Claytona w bloku specjalnym.

W roku 1981 w zachowaniu Claytona znów widać było oznaki poprawy. Niezależnie od tego, jak dziwne może się to wydawać, postanowił zdobyć pomaturalne wykształcenie w dziedzinie algebry. Tym razem upłynęło jedenaście miesięcy, zanim znów wybuchął jego gniew. 22 listopada, oskarżono go wraz z kilkoma innymi więźniami o uduszenie w czasie przerwy rekreacyjnej Roberta Marvina Chappelle’ego. Jedna z wersji tej historii głosi, że Chappelle spał w swojej celi, kiedy więźniowie wsunęli ręce przez kraty i go udusili. Clayton zaprzeczył, jakoby miał jakikolwiek udział w tym zabójstwie. Oskarżyciele twierdzili jednak, że Chappelle był czarnoskóry, a napastnicy należeli do Bractwa Aryjskiego — grupy, głoszącej wyższość białej rasy. W rozmowach ze mną Clayton niezmiennie twierdził, że nigdy nie był członkiem żadnej grupy aryjskiej. A jednak go skazano. 25 sierpnia 1982 roku on i Thomas E. Silverstein zostali uznani za winnych, a sam Clayton otrzymał kolejny wyrok dożywocia do odbycia po wydanych wcześniej.

Tym razem okres wolny od przemocy był jeszcze krótszy. Zaledwie miesiąc później 27 września 1982 roku, widziano, jak Clayton i Thomas Silverstein walczą na spacerze ze współwięźniem Raymonem L. Smithem. Smith został pchnięty nożem sześćdziesiąt siedem razy. Clayton dowodził, że była to samoobrona, ponieważ Smith chciał się na nim zemścić za zabicie swojego przyjaciela Chappelle’ego. 24 maja 1984 roku Clayton otrzymał kolejny wyrok dożywocia, który, podobnie jak poprzednie, miał odbywać po odbyciu wcześniejszych kar. [...]

Koniec wersji demonstracyjnej

Przypisy

Przypisy

[1] Siostra Helen Prejean — znana w USA zakonnica ze Zgromadzenia św. Józefa (Congregatio Sancti Josephi), działająca od 1981 roku na rzecz zniesienia kary śmierci. Jej autobiograficzna powieść Dead Man Walking stała się bestsellerem w Stanach Zjednoczonych i została przetłumaczona na wiele języków. Na jej kanwie w 1995 roku powstał też głośny film z Susan Sarandon i Seanem Pennem w rolach głównych, dystrybuowany w Polsce po tytułem Przed egzekucją (przyp. red.).

[2] Uniform Code of Military Justice (przyp. tłum.).

[3] GED — General Educational Development — odpowiednik świadectwa maturalnego (przyp. tłum.).