Redakcja

Zespół

Projekt okładki

Piotr Wojasz

Redakcja techniczna, skład, łamanie oraz opracowanie wersji elektronicznej

Grzegorz Bociek

Korekta

Urszula Bańcerek

Wydanie I, Chorzów 2011

Wydawca: Wydawnictwa Videograf SA

41-500 Chorzów, Aleja Harcerska 3c

tel. 32-348-31-33, 32-348-31-35

fax 32-348-31-25

office@videograf.pl

www.videograf.pl

Dystrybucja wersji drukowanej: DICTUM Sp. z o.o.

01-942 Warszawa, ul. Kabaretowa 21

tel. 22-663-98-13, fax 22-663-98-12

dystrybucja@dictum.pl

www.dictum.pl

Tekst © Piotr Wojasz

© Wydawnictwo Videograf SA, Chorzów 2014

ISBN 978-83-7835-312-6

W życiu pełnym przygód kochania miałem bez liku,

ale teraz, po latach, wiem, że miłość mojego życia

to tylko moja mama i śp. córeczka Kasia.

Tamte, ulotne miłostki to jedynie namiastki uczucia

będące wykwintnym sposobem podróżowania przez życie.

Rozdział I

W pierwszej połowie lat pięćdziesiątych Katowice, jak większość dużych miast w Polsce, były całkowicie rozkopane. Właściwie stanowiły jeden wielki plac budowy. Na dodatek w imię poprawności politycznej, w obawie o zachowanie dobrych stosunków z ukochanym Związkiem Radzieckim Komitet Wojewódzki Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, prezydium katowickiej Wojewódzkiej Rady Narodowej i prezydium Rady Narodowej miasta Katowic postanowiły przemianować miasto Katowice na Stalinogród, a województwo katowickie na stalinogrodzkie. Pomysłodawcą tej oryginalnej inicjatywy i jej ideologicznym patronem był podobno nie kto inny, jak Gustaw Morcinek, skądinąd zasłużony dla popularyzacji kultury tego regionu pisarz, prywatnie mieszkaniec Skoczowa i dobry kolega mojego dziadka. Znaliśmy go więc z siostrą osobiście i często odwiedzaliśmy. Mieszkańców miasta i województwa, rzecz jasna, nikt o opinię nie pytał. Cieszyć się za to musieli mieszkańcy Częstochowy, które to miasto jako pierwsze miało dostąpić zaszczytu noszenia imienia Genialnego Architekta i które ten zaszczyt ominął. Cieszyć się również musiał generał zakonu paulinów, bo Matka Boska Stalinogrodzka mogła mu nie przejść przez usta.

Takie komunistyczne namaszczenie zobowiązywało. Śląsk w okresie komuny był wizytówką Polski i jej żywicielem. Przemysł i kopalnie dumnie prężyły socjalistyczne bicepsy. Ojciec, były pułkownik Armii Krajowej, do komuchów sympatią nie pałał. Mimo że doszedł do stanowisk dyrektorskich, nigdy nie zapisał się do PZPR. To stanowczo ograniczało możliwość jego awansu. Na dodatek ukończył Politechnikę Lwowską i był bardzo zdolnym i kreatywnym inżynierem, co niektórych musiało kłuć w oczy. Ojciec był wyjątkowo uczciwym człowiekiem, więc oczywiście w realiach gospodarki socjalistycznej do niczego w sensie majątkowym nie doszedł. Swoimi pomysłami i wnioskami racjonalizatorskimi dzielił się lojalnie z kolegami. Kolegów do podziału było mnóstwo. Jednak taka była „procedura”. Nagroda, z początku wysoka, po podziale topniała. Czasem wystarczała ojcu na skromne zakupy. Mama, młodsza od ojca o 17 lat, w tamtym okresie piastowała zaszczytną rolę kury domowej, wychowując mnie i moją o 2 lata młodszą siostrę, Zosię. Mama była piękną kobietą, urodziła się i wychowywała w kupieckiej rodzinie z Wisły. Jej ojciec, człowiek operatywny, w czasie wojny, jak wielu mieszkańców Śląska, został siłą wcielony do Wehrmachtu. Po wojnie, w ramach represji większość rodzinnego majątku, a było tego sporo, zabrali komuniści. Został nam jedynie olbrzymi dom rodzinny w centrum Wisły. Tam też, u dziadków spędzałem z siostrą wiele beztroskich, wakacyjnych chwil.

Urodziłem się w Siemianowicach Śląskich. W tym czasie ojciec pracował w Biprokopie i „dostał”, jak się wtedy mawiało, mieszkanie na Koszutce. Jeśli chodzi o Katowice, z wczesnego dzieciństwa pamiętam przede wszystkim ponury, wybrukowany kostką rynek z postojem taksówek, dworzec kolejowy i teatr. Całe miasto w kierunku Chorzowa było rozkopane. Tam chodziłem z mamą i siostrą bawić się w świeżym piasku, który — świeży, zimny i wilgotny — sprawiał zawsze radość przy każdej nowej budowli. W nim powstawały kolejne tunele i mosty, z niego i z kamyczków budowało się zamki. Natura zastępowała zabawki, które w tamtych czasach były rzadkim luksusem.

Nasze mieszkanie na Koszutce było malutką klitką. Dwa pokoje, kuchnia i łazienka. Jeden pokój był tak mały, że ledwo mieścił się tam tapczan. W pokoju „gościnnym”, lub, jak mówiła mama, „dużym”, spali rodzice. Stał tam również drugi tapczan, komodo-szafa i coś w rodzaju kredensu. W kredensie obowiązkowo kryształy. W tygodniu dwa, a czasem nawet cztery razy przyjeżdżał do nas dziadek — ojciec mamy. Jeździł po całym Śląsku czym się dało — autobusem lub pociągiem, i również czym się dało handlował — głównie koralami, broszkami i długopisami. Zarabiał bardzo dobrze. Na noc zatrzymywał się u nas. Zamykał się wtedy w kuchni i liczył kasę. Pamiętam, że było tego sporo. Dziadek był prywaciarzem, a więc pierwszym w rodzinie przedstawicielem gospodarczego podziemia. Prywaciarze byli przez władzę tolerowani, lecz darzyła ich ona irracjonalną niechęcią. Władza, zawsze skłonna do szukania źródeł własnych niepowodzeń zupełnie gdzie indziej niż powinna, uważała, że to właśnie na skutek działalności tak zwanej prywatnej inicjatywy gospodarka może się zawalić. Podejrzliwość była nieodłączną cechą ojców narodu i towarzyszyła właściwie wszystkim etapom rozwoju socjalistycznej formacji.

W tej ponurej rzeczywistości przyjazd dziadka był miłym wydarzeniem. Dla nas, dzieci, zawsze łączył się z prezencikiem, w najgorszym przypadku ze słodyczami. Dziadek zawsze kupował po drodze do nas dobre ciastka. Zdarzało się również, że przywoził kiełbasę lub inne smakołyki, o które było trudno.

Ojciec, choć pracował na stanowisku kierowniczym, a nawet dyrektorskim, nie miał, a raczej nie chciał czerpać z tego profitów. Ówczesny dyrektor miał bowiem możliwość pozyskiwania talonów na towary deficytowe lub otrzymywania innych przydziałów z różnych „okazji”. Miał jednak ojciec służbowy samochód. Przysługiwała mu wtedy warszawa z kierowcą. Auto było ładne, jasnobrązowe, a kierowca nazywał się Antoni Kruk i był rudy. Kolor jego włosów ładnie korespondował z kolorem nadwozia. Ówczesne żony dyrektorów auta służbowe mężów miały do własnej dyspozycji. W firmie jakoś radzono sobie bez auta. Żony robiły zakupy, jeździły z wizytami do koleżanek, dumnie prezentując swój status społeczny. Kierowcy odwozili dzieci do szkoły. Pamiętam, jak pewnego razu mama pojechała z panem Krukiem, siostrą i ze mną do Goczałkowic nad wodę. Trwało to parę godzin. Ojciec był wtedy w delegacji, lubił bowiem jeździć w delegacje, szczególnie do Warszawy. Po jego powrocie wybuchła awantura. Ojciec był prawomyślnym despotą i nie godził się, żeby samochody służbowe były wykorzystywane do innych celów niż służbowe. Miał swoje żelazne zasady i nie dało się ich zmienić. Z tego powodu mama często płakała.

Ojciec nie okazywał siostrze i mnie czułości. Lał nas, jak tylko się trafiła okazja. Głównym powodem były oczywiście moje złe oceny w szkole. Potem szły kolejne przywary, a mianowicie notoryczne pyskowanie i niszczenie wszystkiego, co wkładałem na siebie. Ojciec lał zapamiętale. Z czasem przestał używać paska i przerzucił się na kabel elektryczny od żelazka. Chwytał moją głowę, wkładał między nogi i tak się nade mną pastwił. Ja strasznie płakałem, a mama, bojąc się mężowskiej agresji i nie mogąc mi pomóc, zamykała się w łazience. Puszczała wodę do wanny, żeby nie słyszeć moich krzyków. Po takim biciu nie mogłem się rozebrać na WF-ie w szkole. Zresztą więcej dzieci było równie skutecznie „masowanych” przez rodziców i opiekunów. Ci, którzy opuszczali zajęcia WF lub wstydzili się rozebrać przed kolegami, byli aktualnie po „masażu”. Nauczyciele nie reagowali, bo sami bili. Ciało pedagogiczne z upodobaniem używało pomocy naukowych, lejąc uczniowskie ręce linijką, a czasem drewnianym, zaostrzonym z jednego końca kijem, który pierwotnie miał służyć jako wskaźnik do tablicy, był jednak niezwykle użyteczny w procesie dydaktycznym, gdyż w przeciwieństwie do linijki można nim było operować po całym ciele, zachowując bezpieczny dystans. Młodzież chodziła więc mocno posiniaczona i to raczej nikogo nie dziwiło.

Do dziś nie wiem, jak to się stało, że ojciec dostał z puli ministerialnej przydział na piękne mieszkanie. Trzypokojowe, podłoga pokryta parkietem, zlokalizowane na nowo powstającym osiedlu w Ligocie, która była starą dzielnicą Stalinogrodu. Naczelny architekt Katowic, które w 1956 roku wreszcie wróciły do swojej pierwotnej nazwy, postanowił rozbudować ten rejon miasta. Tak zaczęły powstawać niechlubne symbole budownictwa mieszkaniowego PRL — pierwsze bloki z wielkiej płyty. Jednak wbrew obiegowym opiniom, w porównaniu z architekturą i wątpliwą estetyką familoków jakość wykończenia pierwszych domów z wielkiej płyty mogła uchodzić za wysoką. Lecz i do tego ogródka socjalistyczni decydenci wrzucili swój kamyczek. Zgodnie z optymistyczną, słoneczną wizją rozwoju socjalistycznej rzeczywistości każdy budynek miał swój własny schron przeciwatomowy. Później, gdy okazało się, że nikt bomb nie zrzuca, w schronach zaczęto trzymać ziemniaki i inne produkty niezbędne do przetrwania w ustroju najbardziej ze wszystkich przyjaznym człowiekowi. Pamiętam, że sąsiad trzymał tam świnię. Świnia nie przepadała za ciemnością lub samotnością, a może za jednym i drugim, więc strasznie kwiczała. Po jakimś czasie kwik ucichł, więc zapewne została zjedzona lub uprowadzona przez nieznanych sprawców. I to był pierwszy przypadek „świńskiego kidnapingu”.

Mama bardzo nas kochała. Dbała o to, żebyśmy nie byli głodni i żeby nasze ubrania były czyste. Stwarzać to miało wrażenie, że dyrektorskim dzieciom niczego nie brakuje. — Rzeczywistość nie była tak różowa. Utkwiły mi w pamięci duże dziury, które Zosia i ja robiliśmy palcami w ścianach pokoiku, w którym spaliśmy jeszcze w starym mieszkaniu na Koszutce. Wydłubany tynk zjadaliśmy — miał mdły smak i chrzęściło między zębami, ale organizm był mądrzejszy. Po latach dowiedziałem się, że brakowało nam wapnia, więc zjadaliśmy ściany. Pamiętam, jak później, w trakcie przeprowadzki tragarze zabrali się do wynoszenia mebli z pokoju i ich oczom ukazał się widok przypominający wielkie plastry żółtego sera. Wyglądało to komicznie, tragarze zaś sprawiali wrażenie wyraźnie zaintrygowanych.

Pierwszego każdego miesiąca mama dostawała od ojca odliczoną gotówkę. Jaką to stanowiło część jego zarobków, nie wiem. Wysokość swoich dochodów ojciec skrzętnie ukrywał, nie sądzę jednak, żeby były wysokie. Również pierwszego odbywała się poważna rozmowa, której tematem była rozrzutność mamy. Po tej rozmowie mama zawsze płakała. W rozrzutność i niegospodarność mamy nie chce mi się wierzyć. Dbała o nas i o dom, jak umiała najlepiej. Szyła Zosi i mnie różne wdzianka, niektóre tanio kupowała lub przerabiała stare. Od babci z Wisły dostawała stare swetry. Pruła je i wełnę nawijała na kłębki. Z tego odzysku robiła na drutach nowe piękne, kolorowe sweterki. Miała do tego talent. Gdy ojciec to zobaczył, zainwestował w maszynę do robienia swetrów i wykorzystywał mamę jako manufakturę. Czy był z tego dobry zysk, nie pamiętam. Wszystkie wydatki i przychody, jeżeli takie były, mama wpisywała w zeszyt. Była skrupulatna i dokładna. Jednak na koniec miesiąca łatała dziury w rodzinnym budżecie, pożyczając niewielkie kwoty od pani Bujoczkowej — sąsiadki i żony sztygara z kopalni „Wujek”. Państwo Bujoczkowie byli spokojnym, bezdzietnym, kochającym się małżeństwem. Mama przyjaźniła się z nimi.

W Ligocie, po paru latach beztroskiego dzieciństwa i laby, zabawy na placu, wygłupów i gimnastyki na trzepaku do dywanów, przyszedł czas na rozpoczęcie edukacji. W roku 1960 poszedłem do szkoły podstawowej, tuż obok domu, w którym mieszkaliśmy. Zgodnie ze śląskim obyczajem ojciec kupił mi mundurek, wyposażył w tubę ze słodyczami i rzucił w szpony wiedzy. Widziałem w jego oczach dużą wiarę i nadzieję. Byłem przecież jego jedynym synem. Chciał, żebym został inżynierem. Ja natomiast czułem, że nie dam rady. Do nauki podchodziłem bez przesadnego zaangażowania. Wiedza nie wchodziła mi do głowy. Byłem raczej zainteresowany sportem, szczególnie piłką nożną, jak zresztą każdy chłopak w tym czasie. W piłkę grało się ciągle. Przed lekcjami, na przerwie, po lekcjach. Potem po obiedzie z tyłu, za domem lub, jeśli woźny pozwolił, na boisku szkolnym. W piłkę grali wszyscy! Piłka do nogi była droga, więc jak największy skarb przechowywaliśmy ją ukrytą w szkolnej klasie. Piłkę taką można było kupić w Składnicy Harcerskiej, jednym z najlepiej jak na owe czasy zaopatrzonych sklepów. Harcerstwo kojarzyło się z młodzieżą układną, dobrze uczącą się i, co najważniejsze, właściwie zaangażowaną ideologicznie. Władza dbała o rozwój organizacji. Podstawowym zajęciem harcerzy w tamtych czasach były czyny społeczne, na inne zajęcia nie pozostawało zbyt wiele czasu.

Po przeprowadzce do Ligoty rodzice uaktywnili się towarzysko i zaczęły się rauty. Nazywano je też prywatkami. Czasem, żeby nadać im stosowną rangę, mówiło się o tych towarzyskich wydarzeniach „bankiet” lub wesoło „bibka”. Przygotowywano je według tego samego schematu. Przez cały tydzień dyrektorowe, czyli żony dyrektorów, organizowały przekąski. Głównie śledź, ogórek, rolmopsy, pomidor, zdarzały się też marynowane pieczarki. O mięso było trudniej, jednak czasami pojawiało się na stołach. Oprócz zakąsek serwowano domowe przysmaki. Każdy dom miał swoją specjalność do zaoferowania. Wiadomość o takim smakołyku rozchodziła się szybko. Mój ojciec dobrze gotował. Specjalnością naszych rautów był bigos. Zdobycie mięsa i przypraw nie było łatwe. Z wódeczką nie było problemów, jednak jej jakość budziła poważne zastrzeżenia. Szczerze mówiąc, nawet ta lepsza była wstrętna. Usiłowano oszukać kubki smakowe biesiadników i własne, na co każdy miał swój oryginalny sposób. Ojciec na przykład dodawał skórkę z cytryny.

Rozmach zabawy zależał od miejsca, w jakim była organizowana. Jeżeli dyrektor miał willę, to bankiety były szumne, w blokach natomiast zawsze było ciasno. Kończyły się ogólnym pijaństwem. Czasem dla zachowania pozorów usiłowano tańczyć do muzyki z adapteru odtwarzającego czarne, winylowe płyty. Muzyka jednak raczej przeszkadzała w zabawie. Impreza zaczynała się między osiemnastą a dwudziestą. Goście zasiadali przy stole. Toczyły się różne rozmowy, głównie o pracy, bo o inne tematy w tym towarzystwie było trudno. Tematy polityczne były niebezpieczne i należało ich unikać. Ojciec, człowiek z natury ostrożny, nawet po dużej ilości wódki starał się nie poruszać kwestii politycznych. Pokój spowijały opary alkoholu i gęsty papierosowy dym. Na stole królowały carmeny, papierosy „z górnej półki”, które palono w lepszym towarzystwie. Palili w zasadzie wszyscy, z wyjątkiem mamy. Charakterystyczny zapach perfumowanych carmenów unosił się wszędzie.

Na czas bankietu dziadka ze strony ojca, który mieszkał z nami, siostrę i mnie rodzice zamykali w jednym pokoiku. Mieliśmy obowiązkowo spać. Niestety, cienka sklejka drzwi, chęć podsłuchiwania i psoty zakodowane w naszych głowach nie pozwalały na to. Razem z siostrą wspólnie czekaliśmy na bankiecik, wiedząc, że i nam przysporzy on wrażeń. Oczywiście udzielał się nam biesiadny nastrój, budząc we mnie i w Zosi krwiożerczy instynkt. Główną naszą zabawą było znęcanie się nad dziadkiem. Gdy staruszek zasnął, wsadzałem mu zapalonego carmena między palce ręki. Udając z Zosią, że śpimy, czekaliśmy na potworny ryk obudzonego przypalaniem nieszczęśnika. Wtedy do pokoiku wpadało pijane towarzystwo, żeby sprawdzić, co się dzieje. Siostra i ja oczywiście udawaliśmy, że nic nie wiemy. Kończyło się na pretensjach do dziadka, że zasypia z papierosem. Dziadek miał sklerozę i w sumie nie bardzo wiedział, czy faktycznie palił czy nie. Zastanawiało go tylko, czemu między palcami ma carmena, bo na co dzień palił zwykłe sporty. Z czasem numer się zestarzał. Jednak jako bystre dzieci, obdarzone niezwykłą inwencją, wpadliśmy na pomysł z „rowerkiem”. Pewnego wieczoru, gdy za drzwiami trwała libacja, powsadzaliśmy między palce nóg śpiącego dziadka papiloty i podpaliliśmy je. Sprawność fizyczna, jaką zaprezentował osiemdziesięcioczterolatek, wprawiła nas w osłupienie. Najpierw pomruk, potem szeroko otwarte oczy. I zryw — z początku powoli, potem szybciej i szybciej dziadek przebierał nogami. Zataczał nimi coraz większe koła, nie wiedząc, co się dzieje. To był chyba jego pierwszy w życiu „rowerek”. Aż dziw bierze, że w tym wieku potrafił być zdumiewająco aktywny fizycznie. Gdy częściowo ugasił ogień, zerwał się z łóżka i przelatując przez pokój biesiadników, wpadł do łazienki. Papiloty mocno się kopciły, wytwarzając całe chmury dymu. Tak więc, gdy się pojawił mocno dymiący wśród biesiadników, towarzystwo momentalnie oprzytomniało. Część gości nie bardzo wiedziała, co się dzieje, więc by ukryć zakłopotanie, postanowili zebrać się do wyjścia. Z czasem dziadek zaczął podlegać specjalnej ochronie, nie wolno było go ruszać.

By zapobiec monotonii, opracowałem numer ze zwarciem instalacji elektrycznej. Towarzystwo musiało być już pijane. Wtedy robiłem zwarcie w skrzynce bezpieczników. Dyrektorzy brali się za ich naprawianie drutem. Oczywiście robili to przy świeczce. Trwało to dość długo. Paru się zraziło, gdy kopnął ich prąd. W tym czasie my z siostrą chowaliśmy butelki wódki. Boże, co się działo, kiedy po usunięciu usterki światło znów rozświetlało bezbarwne wnętrza! Brak wódy rzucał ponure podejrzenie na tych, którzy wyszli do domu zniecierpliwieni przedłużającą się naprawą instalacji.

Bankiety, a potem rewizyty i znowu bankiety — tak wyglądał zawsze koniec tygodnia. Po pewnym czasie zauważyłem, że ojciec coraz częściej pije. Coraz bardziej się też upija. Mama mu towarzyszyła, ale symbolicznie. Nigdy nie widziałem jej pijanej. Najwyżej na lekkim rauszu. Zresztą na nią spadł cały ciężar prowadzenia domu.

Ojciec miał hobby — zbierał znaczki. Nie na dużą skalę, raczej amatorsko. Znaczki głównie pochodziły z Polski i NRD. Miał ich sporo. Był początek lat sześćdziesiątych. Ojciec marzył o własnym aucie i oszczędzał pieniądze na ten cel. Miał już chyba uzbieraną całą sumę, a jeśli nawet brakowało mu paru złotych, to kolega z Warszawy obiecał mu pożyczyć. Decyzja zapadła. Znajomy ojca ze studiów, pracujący w fabryce samochodów na Żeraniu, miał mu pomóc w wyborze egzemplarza i koloru. Jeśli chodzi o kolorystykę produkowanych wówczas w kraju aut, to wybór był mniej niż skromny. Jednak najważniejszą sprawą była pomoc w wyborze nieuszkodzonego jeszcze w fabryce egzemplarza. Tak więc tata zabrał oszczędności, pożegnał się z nami i pojechał do stolicy. Mniej więcej w tym samym czasie, a może trochę wcześniej zainstalowano nam telefon. Był to telefon służbowy, ale miał możliwość bezpośredniego połączenia z każdym wybieranym numerem. Nasz numer, 253‍-51, pamiętam do dziś. Wieść o telefonie rozeszła się szybko i pojawił się problem, gdyż było zbyt dużo zainteresowanych skorzystaniem z nowej możliwości kontaktowania się. Na nasz trzyklatkowy dom przypadał jeden aparat telefoniczny — właśnie nasz. Dwa dni po wyjeździe do Warszawy po auto zadzwonił ojciec i zorientowaliśmy się, że jest pijany. Mówił, że ustalają w fabryce kolor auta. Potem kontakt się urwał. Wrócił po tygodniu. Wyglądał źle. Jak się okazało, w pracy na ten czas wziął urlop. Tak się wtedy robiło w wypadku dłuższego pijaństwa. Oznajmił nam, że nie mógł się zdecydować na kolor, ale… „Patrzcie, ładną teczkę udało mi się kupić” — dumnie zaprezentował nowy zakup.

Ojciec lubił się zabawić. Po pijanemu budziła się w nim ułańska fantazja. Kiedyś po zakrapianej imprezie w restauracji Roma w Katowicach przywiozła go do domu milicja. Powiedzieli, że upił na dworcu maszynistę i kazał się zawieźć parowozem do Ligoty. Maszynista ruszył i zatrzymali się dopiero w Mikołowie. Mieli dużo szczęścia, bo jest jeden tor, a pociąg towarowy, który miał jechać w przeciwnym kierunku, stał spóźniony. Sprawa rozeszła się po kościach, ojciec wyciągnął z barku litr wódki, milicjanci zasalutowali i było po wszystkim.

Widziałem, że ojciec zaczyna przesadzać z alkoholem. Coraz częściej przyjeżdżał do domu podpity. Kiedyś wybiegłem przed dom i zobaczyłem, że siedzi pijany na krawężniku. W ręce trzymał teczkę. Ledwo siedział, ale teczki nie puszczał, bo był z niej niezwykle dumny. To była właśnie ta teczka, którą kupił w Warszawie.

W szkole nie szło mi łatwo. Nauczycielka matematyki dosłownie się na mnie uwzięła. Nauki ścisłe nie były moją mocną stroną, zwłaszcza matematyka i fizyka. Generalnie na polu naukowym nie odnosiłem sukcesów. Za to na zajęciach z prac ręcznych i WF brylowałem. Żeby zestaw kłopotów był kompletny, pojawił się jeszcze problem uczuciowy. W piątej klasie zakochałem się w koleżance z równoległej klasy — Eli. Ela była półsierotą, wychowywał ją ojciec. Ta sytuacja, wzbogacona wiedzą, że jej mama popełniła samobójstwo, stawała się dla mnie coraz bardziej intrygująca. Zanim miłość do Eli rozkwitła w całej krasie, już na samym początku pojawił się zawód. Był ten trzeci. Szybko się dowiedziałem, że z Elą kręci mój kolega z klasy, Gienek, który był niekwestionowanym przystojniakiem. Dziewczyny z mojego rocznika szalały za nim. Był wysoki, dwa lata repetował, więc wyglądał dojrzalej, co już na starcie dawało mu mocną pozycję. Odnosił sukcesy w sporcie. Na domiar złego był blondynem i miał falującą blond grzywę. Falujące włosy były wtedy marzeniem każdego początkującego amanta. Ja oczywiście też chciałem takie mieć. Moczyłem więc włosy na noc i spałem w berecie. Efekt był jednak mizerny — udawało się wyhodować jedną niepewną i nietrwałą falkę. Moje włosy były również koloru blond, lecz w bardzo jasnym odcieniu i z tego powodu przezywali mnie „siwek”. Nie był to przydomek amanta i z oczywistych przyczyn go nie lubiłem. Wiedziałem, że z Gienkiem przystojniakiem nie mam szans. Musiałem budować swój wizerunek w inny sposób.

Namówiłem mamę, żeby kupiła mi buty beatlesówki. Był to okres, kiedy czwórka chłopców z Liverpoolu zaczęła robić furorę na całym świecie, ich sława dotarła także do Polski. Beatlesówki były ostatnim krzykiem mody i marzeniem każdego młodego człowieka. Wysokie, czasem nawet do pół łydki, na lekkim obcasie, czarne, miały ścięte noski, a z boku zamek albo wszytą gumę — ściągacz. Kto miał beatlesówki, do kompletu musiał mieć także spodnie dzwony. Spodnie takie szyli krawcy w prywatnych zakładach. Dzwony u góry były obcisłe i miały zamek błyskawiczny, co czyniło je niezwykle szykownymi. Materiał to toruńska elana. Jednak szczytem elegancji była polska wełna 100%. Spodnie z wełny były droższe i nie wypychały się na kolanach. Chociaż noszenie beatlesówek i dzwonów znacznie podnosiło prestiż, to, jak to zwykle bywa z eleganckim odzieniem, samo ich posiadanie nie wystarczało — trzeba było jeszcze umieć w nich siedzieć i chodzić. Siadało się z godnością, lecz trochę niedbale, najczęściej na szkolnym parapecie lub ławce, i wtedy spodnie odsłaniały beatlesówki. Tak siedząc, machało się nogami. Miało to spotęgować wrażenie, bowiem nogawki luźno falowały. Budziło to ogólny podziw, aprobatę i zazdrość. Była jeszcze jedna tajemnica sukcesu. Najlepsze, ale bardzo drogie beatlesówki robił pan Kałuża na ulicy Chopina. Buty były w całości wykonane ze skóry, obcasy, również skórzane, miały piękny, niepowtarzalny fason. Kałuża był topowym szewcem i to on dyktował modę. Inni szewcy wykonywali nieudane kopie jego butów z lepszym lub częściej gorszym skutkiem. Byli jednak dużo tańsi, gdyż zamiast ze skóry, obcasy wykonywali z drewna, podeszwę z gumy, a resztę ze skaju. Budziło to moją odrazę do podróbek. Były wstrętne.

Sklepy Społem i MHD straszyły pustymi wieszakami. Szczytem mody były swetry — golfy, zwłaszcza czarne. Te, które były na rynku w obrocie państwowym, wykonywano z dzianiny słabej jakości. Po przeciągnięciu przez głowę traciły fason. Jak ktoś nie miał „firmówki” z NRF, koniecznie musiał kombinować. Opcji było parę. Stosowano zamek błyskawiczny z tyłu, wkładano w środek, w zwoje golfa gumę ze słoików konserwowych, co ściągało nadmiar dzianiny, lub spinano z tyłu agrafką, co było najbardziej powszechnym rozwiązaniem. Na golf obowiązkowo wkładało się marynarkę. Kolory ubrań rodzimej produkcji w tamtych czasach były ciemne i ponure jak wszystko wkoło.

Wróćmy jednak do moich problemów sercowych. Ojciec Gienka był pracownikiem zakładów mięsnych. To stanowisko dawało wówczas ogromne możliwości finansowe. Dobry ciuch był na wagę złota. Gienek miał więc wszystko, co najmodniejsze, wszystko z Peweksu. Nie stosował agrafek ani innych zabiegów adaptacyjnych i upiększających konfekcję, buty miał od Kałuży. W sporcie też był numerem jeden — lał wszystkich na pięści. Nie miałem pojęcia, jak mam podejść Elę, półsierotę, ale w końcu jakoś mi się to udało. Sukces był w sumie tyle połowiczny, co przypadkowy, bo to Gienek zmienił obiekt zainteresowań. Wreszcie nadeszła upragniona chwila i Ela umówiła się ze mną. Ubrałem się w to, co miałem najlepszego, oczywiście noc przespałem w berecie. Pożyczyłem parasol, bo dobrze było mieć ładny parasol. Parasol dodawał powagi, a w razie braku tematu do rozmowy służył jako niezwykle przydatny rekwizyt — można było się nim jakoś zająć. Umówiliśmy się pod wieczór na spacer. Wyszedłem z domu i idąc wzdłuż budynku, zauważyłem, że młodzież gra w „odbijanki”. Zasady gry były proste. Rzucało się drobnymi monetami o ścianę i czyj pieniążek dalej się odbił, ten wygrywał. Do spotkania z Elą pozostało mi jeszcze trochę czasu, postanowiłem więc grą skrócić sobie oczekiwanie na spotkanie z obiektem westchnień. Bacznie obserwowałem graczy i zobaczyłem, że jeden oszukuje, przesuwając pieniążek. Chciałem przytrzymać monetę parasolem. I pech. Nieszczęśnik chciał być szybszy i wsadził łapę między pieniążek i stalowy szpic parasola. Pchnięcie było jednak zbyt szybkie i na tyle mocne, że przebiłem mu łapę na wylot. Rozległ się skowyt i płacz. Pocieszyłem oszusta, bagatelizując zajście, i obiecałem, że dam mu jutro pomarańczę, bo teraz się spieszę, i oddaliłem się wolnym krokiem. W sumie nie byłem pewien, czy szpic przeszedł na wylot, czy tylko go skaleczyłem, a randka była najważniejsza.

Wszystko szło idealnie. Podarowałem wybrance serca polny kwiat i mówiłem niezwykle romantycznie. Spacerowaliśmy godzinę, snując plany wspólnego wyjazdu na obóz ZHP. Ela była drużynową. Gienek do ZHP nie należał, więc ten wyjazd musiał należeć do nas. Wszystko zmierzało w jak najlepszym kierunku, sytuacja dojrzała do tego, by wziąć Elę za rękę. Nagle patrzę, a tu nadbiega zasapany dzielnicowy z ormowcem Zygmuntem, rodzice tego pokiereszowanego i moi. Rodzice delikwenta przekrzykują się wzajemnie, opowiadając zdarzenie, którego nie byli świadkami. Jako dowód pokazują szpic parasola, na którym widnieją ślady krwi. Poszkodowany zaczyna coś bredzić o pomarańczy. Pomarańcze były wtedy towarem luksusowym i raczej nieosiągalnym. Wiedziałem, że ormowiec nie darzył mnie sympatią. Chciał nas wszystkich zaciągnąć na posterunek. Trzeba było negocjować. Ten ciężar wziął na siebie ojciec. Właśnie zmienił pracę i został dyrektorem Haldeksu (polsko-węgierskiej firmy), jeździł więc na Węgry i z każdego wyjazdu przywoził kilka butelek tokaju i wiele różnych łakoci. W tej sytuacji stanął na wysokości zadania. Jako rekompensatę za poniesione na ciele szkody zaproponował dwie puszki sardynek oraz dwie pomarańcze. Temat został zamknięty. Niestety, konsekwencje tego zajścia były ogromne. Ela nie chciała się ze mną spotykać. Przed oczami miała wciąż okrwawiony szpic parasola. Powrót do domu nie należał do przyjemnych. Skończyło się ostrym laniem. Podejrzewam jednak, że nie chodziło o rękę tego chłopaka, ale o sardynki, które były przeznaczone na bankiecik.

Generalnie rzecz ujmując, chodzenie na wywiadówki nie było ulubionym zajęciem moich rodziców. Z góry mogli przewidzieć, co ich tam czeka. Nawet ze sprawowania miałem tróję. Co się podciągnąłem w matmie i fizie, to łapałem dwóję z ruskiego. Na domiar złego przychodziły mi do głowy coraz to nowe pomysły, niezupełnie zgodne z kanonem dobrego zachowania. Pewnego razu na lekcji fizyki podłączyłem kable maszyny elektrostatycznej do krzesła nauczycielki. Ta siada, a ja kręcę! Boże, jak jej się włosy zjeżyły! Babsko było stare i dość obrzydliwe. Notorycznie wpisywała mi tróje, to ja je przerabiałem na lepsze oceny i jakoś szło. Niemiły obowiązek chodzenia na wywiadówki mama wzięła na siebie. Po każdej kryła mnie, żeby ojciec nie pastwił się nade mną kablem od żelazka.

Zosia, moja siostra, uczyła się bardzo dobrze. Była jednak bardzo podatna na moje psoty i chętnie brała w nich udział. Ferie, zarówno letnie, jak i zimowe, spędzaliśmy w Wiśle, u babci. Trudno mi powiedzieć, czy babcia nas kochała, ale myślę, że tak. Byliśmy jej pierwszymi wnukami. Dom w Wiśle był duży, z ogrodem. Miejsca do zabawy było w nim pełno. Na tyłach ogrodu przebiegała główna droga przez Wisłę. Na rogu była siedziba pogotowia ratunkowego, często zatem coś się działo. Ruch na drodze był mały, motocykliści jeździli bez kasków. W tym rejonie królowały furmanki i konie. Do ogrodu przychodził starszy syn sąsiada — Jaś. Widział, że bawię się z Zosią, lubił więc się do nas przyłączać. Wtedy po raz pierwszy wpadliśmy na pomysł superzabawy. Płot od drogi oddzielały krzewy malin, tak że z drogi nie było widać, co się dzieje w ogrodzie. Ja z Jasiem zbieraliśmy niedojrzałe śliwki węgierki. Widząc nadjeżdżającego motocyklistę, rzucaliśmy śliwkami w jego stronę. Zazwyczaj nie jeździli zbyt szybko. Może 60 kilometrów na godzinę. Efekt był różny. Zależał od twardości głowy delikwenta i stopnia dojrzałości śliwki. Zwykle motocyklista po spotkaniu z owocem zaczynał jechać zygzakiem. Ruch był mały, więc nie stanowił zagrożenia dla innych użytkowników drogi. Jeśli przegrywał ze śliwką, lądował na pogotowiu. Czasem przychodził na skargę, ale nikt nie mógł uwierzyć, że takie grzeczne dzieci jak ja i Zosia zabawiają się tak brzydko. Co ciekawe, fama poszła w świat i motocykliści zwalniali w tej okolicy, wypatrując niebezpieczeństwa.

Zima w Wiśle była piękna. Z siostrą i wujkiem Jankiem, młodszym bratem mojej mamy, bawiliśmy się doskonale. Janek był superzabawowiczem, atmosfera w wiślańskim domu była więc fantastyczna. Nigdy nie chcieliśmy stamtąd wyjeżdżać. W katowickiej szkole szło mi nie najlepiej i rodzina postanowiła przenieść mnie do podstawówki w Wiśle. Uczyła tam moja ciotka, całe grono pedagogiczne to byli jej znajomi. Mieszkałem u babci. Nie był to dobry pomysł. W szkole pokazywałem się sporadycznie. Babcia nie doceniała roli nauki w kształtowaniu postawy życiowej młodego człowieka, co, nie ukrywam, bardzo mi odpowiadało. Uważała, że trzeba mieć dryg do interesów, nauka zaś to ewidentna strata czasu. Dziadek natomiast żałował, że nie ukończył studiów i przymuszał swoje dzieci do nauki. W efekcie każde z nich skończyło studia. Dziadek z babcią mieli jednak wspólną płaszczyznę porozumienia. Babcia była ewangeliczką, a dziadek wierzył w zyski. Był człowiekiem interesu.

Wujek Janek uczył się wzorowo. Mnie natomiast po półrocznej próbie „zwrócono” do domu. Ukończyłem siódmą klasę i czas było podjąć decyzję, co dalej. Podczas pobytu w Wiśle jedynie pogłębiłem i tak już znaczne zaległości w nauce. Ojciec postanowił pomóc losowi. Miał kolegę, jeszcze z czasów studiów na politechnice, który był dyrektorem technikum. Tam też po rodzinnej debacie postanowiliśmy złożyć moje papiery. Świadectwo ze szkoły podstawowej nie budziło zachwytu. Egzaminy jednak, o dziwo, zdałem! Zaczęła się nauka. Było ciężko. Ojciec pokłócił się z kolegą ze studiów z mojego powodu. Chyba za bardzo na mnie liczył. Przeniosłem się do szkoły zawodowej w Mysłowicach. Tu szło mi lepiej. Poziom nauki nie był wygórowany. Po okresie próbnym miałem przejść do technikum przy tej samej szkole. Nie wyszło, bo zmienili dyrektora. Ojciec nie ustępował i wpadł na pomysł ulokowania mnie w tak zwanym liceum „dla protegowanych osłów” w Siewierzu. Podobno nie było siły, żeby tej zacnej szkoły nie skończyć. Towarzystwo było przeurocze. Do klasy ze mną chodził nawet syn jednego z ówczesnych ministrów górnictwa. Tylko parę osób było miejscowych, przede wszystkim nauczyciele. Siewierz w tamtych czasach była to duża wiocha. Dostałem się do trzeciej klasy, bo tak wynikało z mojego cyklu nauczania. W okresie licealnym mieszkałem na stancji u dyrektora szkoły. Z czasem oczywiście zakochałem się, i to bardzo poważnie. Wybranka imieniem Krysia — piękna, cudownie zgrabna dziewczyna — była ode mnie starsza o trzy lata. Omotała mnie bez reszty.

Przed podjęciem nauki w siewierskim liceum ferie letnie spędzałem w Wiśle. Miałem tam starszego kolegę, Mietka, z którym podrywaliśmy dziewczyny. On jako mieszkaniec uzdrowiska miał wprawę, ja byłem początkującym amatorem. Krysia pracowała w katowickiej Opcie i jednocześnie uczyła się wieczorowo. Wczasy w Wiśle spędzała z bardzo bogatą kuzynką, Iloną. Ilona była lekko przy tuszy i twarz miała nieciekawą, lecz była miła i chętna. Ja doświadczenia w kontaktach damsko-męskich nie miałem wcale. Byłem po prostu zielony. Seks znałem jedynie z opowiadań starszych kolegów, a dostępność literatury na ten temat była żadna. Te wakacje miały być więc dla mnie przełomowe. Rok wcześniej w czasie ferii sprzedawałem napoje koło wiślańskiego dworca. Zarabiałem niezłą kasę i miałem możliwość poznania wielu dziewczyn. Wtedy poznanie dziewczyny przez chłopca w moim wieku nie kończyło się seksem. Były spotkania, wspólne spacery, umizgi, rozmowy. Kto tego nie przeżył, dużo stracił. Godzinami można by pisać o urokach tych niewinnych zalotów. Podczas spacerów przedreptywałem całą Wisłę we wszystkie strony. Trzymanie się za ręce, czułe spojrzenia w oczy, rozmowy, czasem poezja. Deklaracje — coś wspaniałego. Powoli stawałem się specjalistą od tworzenia romantycznego nastroju, co nie było łatwe, zważywszy że po całym dniu spędzonym w pełnym słońcu na handlu napojami byłem nieludzko zmęczony.

Tego roku znajomy wydzierżawił mi rożen za Domem Zdrojowym. Warunki były doskonałe. Najlepszy punkt w Wiśle. Dostawałem już gotowe szpikulce z kiełbaskami, piwo i napoje. Ja miałem tylko sprzedawać. Był to koniec lat sześćdziesiątych, siermiężnego okresu gomułkowskiego. Na ulicach pojawiły się pierwsze duże fiaty. Jednak ludziom jak zwykle brakowało pieniędzy i ruch na stoisku był mały. Zysk ze sprzedaży również nie był rewelacyjny. By mieć więcej czasu na opracowanie strategicznych założeń biznesu, wziąłem do pomocy miejscowego Cygana. Cygan był w moim wieku. Razem szło nam nieźle. Gdy przy stoisku pojawiało się więcej ludzi, to niektórzy, korzystając z tłoku, usiłowali kraść towar, więc zadaniem Cygana było pilnowanie i patrzenie klientom na ręce. Po paru dniach obserwacji rynku wprowadziłem daleko idące innowacje. Doszedłem do wniosku, że sami będziemy wbijali towar na szpikulce, a kupowaną w pobliskim sklepie kiełbasę zwyczajną będziemy posypywali papryką, by udawała bardziej luksusowy gatunek — toruńską. Tajniki gastronomii przestawały być mi obce, wprowadziliśmy też do obrotu własne napoje. Właściciel był trunkowy i całymi dniami oddawał się swojemu ulubionemu zajęciu, co było nam na rękę. Miał też jadłodajnię w centrum Wisły i cała jego rodzina pracowała w gastronomii długie lata, więc nie mieliśmy do czynienia z dyletantami. Trzeba było być czujnym. Cygan chodził na zwiady. Jak właściciel miał zgon, czyli tracił kontakt z rzeczywistością, wprowadzaliśmy swój towar.

Wieczorem, gdy w Domu Zdrojowym zaczynał się dancing, już po dwóch godzinach zaczynało brakować piwa żywiec. Zostawał tylko wstrętny cieszyn. Ja miałem w sprzedaży żywiec, ale tylko do kiełbasy zwyczajnej, która robiła za toruńską. Wielu panów, gdy przychodzili z damą na piwko, płaciło i rezygnowało z konsumpcji kiełbaski, co było przez nas z oczywistych powodów mile widziane, bo i tak musieli zapłacić za „zestaw”. Raczyli się tylko ciepłym piwem. Szybko odkryłem różne możliwości oszukania szefa. Równie szybko zacząłem dużo zarabiać. Wtedy poznałem pierwszą zasadę biznesu — zrozumiałem, że interesu trzeba pilnować.

Krysia przychodziła na piwko z Iloną. Czułem, że się zakochałem i choćby dlatego nie wciskałem im kiełbaski do piwa. Powoli nabierałem obycia. Codziennie, a raczej co noc po zamknięciu rożna przenosiłem się do Zdrojowej, gdzie był dancing. Na gitarze grał Gienek, Fred śpiewał, organy obstawiał Rafał, a Rysio walił w perkusję. Starzy wyjadacze, od razu zauważyli, że mam kasę. Obserwowali mnie, jak każdego dnia zasuwam przy tym rożnie. Przejrzeli mnie na wylot i zaprosili z Cyganem do swojego stolika. Goście z kapeli, to był dla nas szczyt towarzyskiego high life’u. Tam, w Zdrojowej, zostawiałem wszystko, co zarobiłem, no, może nie wszystko, ale sporo. Wcześniej dużo nie piłem, przy nich zacząłem się ostro rozwijać. Muzycy pili wszystko, koncert życzeń trwał cały wieczór. Trzeźwi dedykujący dawali monetę, a podpici stawiali wódeczkę. Rano budziłem się z lekkim szumem głowy, więc szedłem na basen, a Cygan prowadził interes. Mnie się nie chciało. Ruch o tej porze nie był zbyt duży. Szybko zorientowałem się jednak, że Cygan próbuje mnie oszukać tak jak ja oszukiwałem właściciela. Wziąłem się w garść i znów sprzedawałem od samego rana.

Zacząłem się spotykać z Krysią. Były pierwsze buziaczki, niewinne pieszczoty przez ubrania. Czułem jednak, że to doświadczona dziewczyna, która się mną bawi. Gdy jej wakacje się skończyły i musiała wrócić do domu i pracy, ja też zdecydowałem się na powrót. Krysia mieszkała w położonej bliżej centrum dzielnicy Katowic — Brynowie. Pewnego razu podczas nieobecności rodziców, którzy pojechali w odwiedziny do znajomych, umówiliśmy się u mnie w domu. Ustaliliśmy, że będziemy się kochać. Byłem w siódmym niebie. Miałem perspektywę pewnego seksu. Krysia wiedziała, że jestem prawiczkiem, i bardzo ją to bawiło. Wydawało się, że w towarzystwie, w jakim się obracała, tacy chłopcy się już nie trafiali. Była sobota. Czekałem w oknie wykąpany i oblewało mnie gorąco jednocześnie z podniecenia i wstydu. W końcu przyjechała, ubrana jak zawsze prowokująco. Miała piękne piersi i nie nosiła stanika. Nie wiem, czy ciągle była podniecona, czy tak mocno miała przerośnięte sutki. Sterczały dumnie i kusząco, a ja wtedy jeszcze nie przypuszczałem, że właśnie ten widok będzie mnie najbardziej podniecać przez resztę dorosłego życia. Wiedzieliśmy dokładnie, po co się w tym dniu spotykamy, więc od razu przystąpiliśmy do pieszczot. Krysia prowadziła. Byłem zupełnie zielony, jednak niezwykle pojętny, i szybko zorientowałem się, o co chodzi. Kiedy przekonała się, jakim dysponuję sprzętem, westchnęła z żalu, że tak długo czekała. Ja natomiast dowiedziałem się, jaki skarb posiadam. Czas w łóżku leciał nam bardzo szybko. Godzina mijała za godziną, a mnie zdawało się, że upłynęło kilkanaście minut. Wtedy stało się najgorsze. Drzwi do pokoju nagle się otworzyły i zobaczyłem w nich ojca. Stał razem z mamą. Wiedział, że mam dziewczynę i jestem w niej zakochany, zachował się jednak niezbyt elegancko. Po prostu jak ostatni cham wyzwał Krysię od kurew i powiedział, że zaskarży ją do sądu o uwiedzenie nieletniego. Nawet nie pozwolił mi odprowadzić narzeczonej. Byłem zakochany, a on boleśnie zranił moją dumę i męską ambicję. Bardzo mnie to zabolało.

Rodzice Krysi mieli inne poglądy na życie. Wieczorem jeździłem do niej na rowerze, zostawałem na noc i wracałem nad ranem. Moi rodzice nie wiedzieli o tym, bo wychodziłem przez balkon. Padałem z wycieńczenia, gdyż ukochana okazała się nimfomanką. Eksploatowała mnie bez litości. Eksperymentowaliśmy, jak się dało. Ja byłem niezwykle zaangażowany w zdobywanie tej wiedzy, a ona była idealną nauczycielką. Byłem zakochany po uszy. Nie wiedziałem, że ma innych adoratorów, a związek ze mną traktuje jak dobrą zabawę. W tym samym czasie Ilona chciała nawiązać ze mną bliższy kontakt. Bardzo mnie do tego namawiała jej mama, właścicielka kilku pralni chemicznych. Ja jednak myślałem tylko o Krysi i ani mi w głowie było zdradzanie mojej wybranki.

Po trzecim roku nauki w liceum „dla protegowanych osłów” w Siewierzu dyrektor wyjechał na jakiś czas do rodziny. Z dwoma uczniami zostaliśmy w jego domu sami. Żaden z nas nie gardził trunkiem i małą psotą. Pewnego dnia kupiliśmy parę win. Po ich wypiciu splądrowaliśmy piwnice dyrcia. Okazało się, że ma ładny zapas. Wypiliśmy wszystko. Zjedliśmy mu biegające po placu kury, a kolega uwiódł córkę. Tak zakończyliśmy edukację w tej zacnej szkole. Za protekcją ojca przeniesiono mnie do technikum. Było ciężko, bo, jak się okazało, w dzienniczkach z liceum „dla protegowanych osłów” były wpisane tylko nazwiska, nic więcej. Nie było ocen, uwag, nic. O dziwo, jednak wszystkie przedmioty zaliczaliśmy ze średnią ocen dobrą. Został mi rok w technikum i matura. Związek z Krysią się rozpadł.

Na sobotę i niedzielę jeździłem regularnie do Wisły. Handel był obok nauki moim podstawowym zajęciem. Kupowałem białe koszule non‍-iron, bo tylko takie były, i farbowałem je na kolor brązowy, czarny, zielony lub bordo. Szły jak woda. Zysk z tej działalności był wcale niezły. W tej sytuacji nie narzekałem na brak kasy. Przed końcem szkoły jeden z nauczycieli zebrał paru uczniów, którym nie szło zbyt dobrze, a ich rodzice byli dobrze sytuowani. Powiedział, że jako pracę dyplomową z technologii samochodowej powinniśmy zrobić przekrój silnika i coś tam napisać, ale żeby nie robić zbędnych problemów cała grupa musi kupić mu pralkę. Profesor od matematyki mówił coś o remoncie auta, a pani z polskiego chyba chciała nowy telewizor. Tak zdałem maturę. Dobrnąłem do końca, nie repetując ani razu! Miałem też prawo jazdy!

Po ukończeniu szkoły średniej zatrudniłem się w RSW-PRASA jako kierowca. Głównym powodem były piękne fiaty 125p w najmodniejszym kolorze yellow bahama. Jeździłem w redakcji „Panoramy”— gazety, która zawsze miała na ostatniej stronie zdjęcie ładnej, skąpo odzianej dziewczyny, najczęściej w stroju kąpielowym. Chyba z tego powodu była poczytnym pismem. Był to początek lat siedemdziesiątych. Stałem się już mężczyzną niezależnym, lubiłem się zabawić, nie stroniłem od psot. Jeszcze nie wiedziałem, jaką tatuś szykuje mi niespodziankę.

Pewnego razu pojechałem żółtym fiatem 125p z dziennikarzem i fotoreporterem w służbową delegację do Zakopanego na konkurs skoków narciarskich. Wynajęliśmy pokój w Kasprowym. Skoki były imprezą międzynarodową. Praca pracą, lecz z wolnym czasem należało coś zrobić. Już pierwszego dnia poszliśmy na dancing do Watry. Każdy z nas miał identyfikator „Prasa” — ta plakietka otwierała wszystkie drzwi. Po występie kabaretu pożyczyłem rolleifleksa od fotoreportera i poszedłem do garderoby striptizerki. Ina, bo tak się przedstawiała, była bosko piękna. Wtedy nie znałem jeszcze tajników nocnego życia i nie domyślałem się, jakie jest jej prawdziwe zajęcie. Zaprosiłem ją do mojego pokoju w Kasprowym. Nie omieszkałem przedstawić się jako reporter. Następnego dnia przyszła w odwiedziny. Sytuacja była trochę niezręczna, bo w zajmowanym przez nas dwuosobowym pokoju faktycznie przebywał prawdziwy fotoreporter. Ina usiadła, a mój współlokator ani myślał się wynieść. Wiedziałem, że wpadła mu w oko i uznałem, że jest bezczelny. Czułem, że zaraz mi powie: „Idź i umyj auto” lub coś w tym rodzaju. Postanowiłem przejąć inicjatywę i nie czekając na rozwój wypadków, rzuciłem, żeby niby poszedł do samochodu, a ja zaraz zejdę. Poszedł. Chciałem Inę skusić na pieszczoty, ale ona zaczęła coś mamrotać o karierze. Musiałem jakoś wybrnąć z sytuacji, więc natychmiast zaproponowałem jej próbną sesję zdjęciową. Ina przystała na propozycję i w mgnieniu oka rozebrała się do bielizny. Wziąłem aparat do ręki, chciałem pstryknąć zdjęcie, ale nie wiedziałem, jak go uruchomić. W tym momencie wraca mój współlokator i łapie za aparat. Zabrał go i wyszedł. Tłumaczyłem się, że byliśmy umówieni na serwis w zakładzie fotograficznym. W końcu Ina dała się przekonać. I tym razem trafiłem na nimfomankę. Do wieczora baraszkowaliśmy, a współlokator czekał pod drzwiami. Potem twierdził, że aparat fotograficzny jest droższy od fiata i dlatego go wziął. Ma go na stanie i bał się, że go straci. Pewnie tak było, ale mógł się wykazać taktem i zrozumieniem. Podejrzewałem, że Ina oszukana przeze mnie pewnie dałaby się skusić na autentycznego fotoreportera. Niech żałuje. Brakło mu wyobraźni, a ona lubiła przygody i zmiany.

Następnego dnia latałem po Krupówkach z tanim, byle jakim aparatem, wyposażonym za to w wielki obiektyw. Miałem identyfikator „Prasa” i łowiłem ładne panie na sesje zdjęciowe do „Panoramy”. W Zakopanem czułem się jak w domu. Rozhulałem się tam na całego. Kluczyki od fiata dałem redaktorowi, który od tej pory sam jeździł z fotoreporterem. Ja zaś holowałem do hotelu panie na sesje zdjęciowe. Brak zaangażowania w działalność zawodową sprawił, że z RSW Prasa wywalili mnie na zbity pysk. Narobiłem długów, zadzwoniłem więc do ojca z prośbą, żeby mi przysłał forsę, tłumacząc, że auto się popsuło. Nie za bardzo uwierzył, ale wysłał.

Muszę tu przytoczyć historię, która była początkiem mojego związku z motoryzacją. Ojciec, widząc moje zainteresowanie techniką, chciał, żebym rozwijał swoją wiedzę w tym kierunku, i na dużo mi pozwalał. Podczas nauki w technikum kupiliśmy do spółki z kolegą czterocylindrowy silnik samochodowy. Za zgodą ojca wspólnie zrobiliśmy jego remont generalny w moim pokoiku. Remont trwał chyba trzy miesiące. Śmierdziało w całym mieszkaniu, a sąsiedzi pytali, czemu od nas ciągle czuć benzynę. Zniszczyłem meble i parkiet, ale w końcu jakoś poskładaliśmy silnik. Założyliśmy prowizoryczną instalację i tak na prowizorycznym stojaku, bez tłumików, odpaliliśmy go! Pięknie zaskoczył. Nagle dostał strasznych wibracji. Zaczął nam uciekać, podskakując po pokoju. Nie mogliśmy sobie z nim poradzić. Hałas był niesamowity. Wibracje przeniosły się na budynek, wszystko dookoła tańczyło. Pękła szyba w oknie. Dobrze, że ojca nie było, z drugiej strony może i szkoda, bo mógłby być ze mnie dumny. Raczej nie wierzył, że silnik odpali. Przyjechali pracownicy administracji i kategorycznie zabronili mi robienia remontów silników w domu. A już w żadnym wypadku nie wolno było ich odpalać. Przez długi czas w mieszkaniu tak śmierdziało benzyną, że gdy przychodzili do ojca znajomi, to bali się zapalić papierosa.

Po powrocie z Zakopanego czekała mnie przykra rozmowa z ojcem. Nie było mi do śmiechu. Wiedziałem, że ojciec ma mnie już dosyć. Muszę tu jednak stanąć w jego obronie i nieco go usprawiedliwić. Chociaż bił mnie w sposób sadystyczny i to najmocniej utkwiło mi w pamięci, nie czynił tego bez powodu. Byłem dzieckiem bardzo niegrzecznym, wiecznie były ze mną kłopoty, ciągle rozrabiałem. Wiek młodzieńczy nie zmienił mojego podejścia do świata. Nadal byłem chłopcem. Ojciec chciał, żebym został inżynierem, oczyma wyobraźni widział mnie na studiach, choć w żadnej mierze nie spełniałem pokładanych we mnie nadziei. Godził się na różne ustępstwa, lecz tym razem jego cierpliwość naprawdę się skończyła. W trakcie rozmowy wręczył mi bilet do wojska. Jak to załatwił, nie wiem. Na bilecie widniał złowrogi napis: „Centrum Szkolenia Marynarki Wojennej — Ustka”. Nogi ugięły się pode mną.

Table of Contents

Strona tytułowa

Rozdział I