Ruszajmy do Hogwartu!

Czy zdarzyło wam się kiedyś otworzyć skrzynkę na listy z nadzieją, że czeka tam magiczny list zapisany zielonym atramentem? A może czasami wpatrywaliście się w niebo, licząc, że zobaczycie na nim sowę nadlatującą z cenną kopertą? Skoro czytacie tę książkę, to zapewne fascynuje was uniwersum stworzone przez J. K. Rowling albo przynajmniej przemawia do was ten świat – niezależnie od tego, czy pochłonęły was powieści, czy daliście się porwać filmom. A może jedno i drugie? Magia powieści o Harrym Potterze oraz innych towarzyszących im utworów zmieniła świat literatury dziecięcej, ale nie tylko: J. K. Rowling skonstruowała wciągającą fabułę, która odkrywa przed nami wyjątkowo bogate i spójne uniwersum. Pisarka utkała w nim złożoną opowieść przemawiającą do odbiorców ze wszystkich grup wiekowych. Dodajmy, że zainteresowanie opinii publicznej nie słabnie: na festiwalach nie brakuje tematycznych cosplayów, a Harry’ego i innych czarodziejów znanych z kart powieści regularnie widuje się na placach zabaw. Możecie nawet zanurzyć się w tym świecie dosłownie, odwiedzając studia filmowe znajdujące się zaledwie kilka kilometrów od Londynu. Nie wspominając już o eseistach, którzy nadal analizują to popkulturowe zjawisko, żeby zrozumieć jego przyczyny, a także ocenić jego znaczenie w mugolskim, czyli naszym, świecie[1].

Mocno nagłaśniane w mediach wypowiedzi J. K. Rowling na temat kwestii społecznych wywołały obawy, że czytelnicy w końcu odwrócą się od serii, ale nic takiego się nie wydarzyło. Wręcz przeciwnie – chociaż autorka była wielokrotnie krytykowana, wydaje się, że Harry Potter żyje teraz niezależnie od swojej twórczyni, a czasem nawet ją zastępuje, na przykład kiedy trzeba nakręcić specjalny program telewizyjny albo oznaczyć jakoś jej autorstwo w zwiastunach filmowych adaptacji Fantastycznych zwierząt[2]. Powieściowa seria weszła do wspólnego dziedzictwa, które siłą rzeczy przerasta samą autorkę.

Od dawna mówi się też o pięknych wartościach poruszanych przez serię o Harrym Potterze: miłości, walce ze złem, akceptacji innych w całym ich zróżnicowaniu… W 2013 roku artykuł opublikowany we francuskim tygodniku „L’Express”, oparty na badaniach przeprowadzonych przez zespół włoskich naukowców, zatytułowano Czytanie Harry’ego Pottera czyni bardziej tolerancyjnym wobec imigrantów oraz osób homoseksualnych[3]. Nie mówiąc już o tym, że sama J. K. Rowling wspominała w mediach o homoseksualnej orientacji Dumbledore’a.

Przekazując takie komunikaty, autorka mówi o nas, o ludzkiej kondycji, o trudnościach umowy społecznej – kiedy przesłania ją terror polityki – o filantropii i humanizmie oraz o miłości postrzeganej jako indywidualny rozwój wewnętrzny. Są to bez wątpienia kwestie, o których wszyscy musimy myśleć w naszym codziennym życiu, zarówno na poziomie jednostki, jak i jako społeczeństwo. Niniejsza książka oferuje spojrzenie na serię przez pryzmat filozofii w celu lepszego zrozumienia tego przekazu oraz sposobu, w jaki autorka zawarła go w powieściach[4]. Nie są to jedyne możliwe ramy analizy; Harry Potter opowiada również o mitologii, historii i społeczeństwie… Obrane tutaj podejście ma na celu lepsze zrozumienie pełnego zakresu tego fantastycznego uniwersum poprzez skupienie się na elementach fabuły i narracji, które tak silnie rezonowały z czytelnikami.

A teraz już wsiadajcie do ekspresu do Hogwartu, wkładajcie szatę czarodzieja i przeżuwajcie fasolki wszystkich smaków od Bertiego Botta – miejmy nadzieję, że nie trafi wam się fasolka o smaku woskowiny… Otwórzcie drzwi tego imponującego gmachu – Harry czeka z otwartymi ramionami, by towarzyszyć wam w cudownym świecie filozofii.

[1] Będziemy tu przywoływać m. in. książkę Anne Besson Les Pouvoirs de l’enchantement, Paris 2020.

[2] Celem tej książki nie jest zajmowanie stanowiska w sprawie opinii wyrażanych przez J. K. Rowling, szczególnie w odniesieniu do korekty płci i kwestii genderowych. Należy jednak zauważyć, że po kontrowersjach wywołanych na Twitterze, a także po komentarzach chociażby Daniela Radcliffe’a autorkę mniej więcej od 2020 roku stopniowo wykluczano z produkcji. Nie zaproszono jej chociażby do wystąpienia w filmie Harry Potter – 20. rocznica: powrót do Hogwartu, wykorzystano w nim tylko fragmenty wywiadów przeprowadzonych z autorką w 2019 roku, z kolei jej nazwisko w zwiastunach trzeciego filmu z serii Fantastyczne zwierzęta zostało napisane małą czcionką.

[3] www.lexpress.fr (dostęp: maj 2021). Badania, o których mowa, zostały opublikowane w „Journal of Applied Social Psychology” w lipcu 2014 roku: Dora Capozza, Dino Giovannini, Sofia Stathi, Elena Trifiletti, Loris Vezzali, The greatest magic of Harry Potter: Reducing prejudice, onlinelibrary.wiley.com (dostęp: maj 2021).

[4] Pisząc tę książkę, autor czerpał zarówno z powieściowej serii oraz książek pochodnych, jak i z filmów fabularnych, które zrealizowano na ich podstawie. Filmowe adaptacje Harry’ego Pottera ściśle podążają za fabułą wymyśloną przez J. K. Rowling. Dlatego większość scen i cytatów w tej książce opiera się na materiałach pisemnych.

1
Dlaczego Harry Potter to dobre wprowadzenie do filozofii?

Dalsza część dostępna w wersji pełnej

Spis treści:

Okładka

Karta tytułowa

Ruszajmy do Hogwartu!

1. Dlaczego Harry Potter to dobre wprowadzenie do filozofii?

Witajcie w Hogwarcie: pedagogika i dydaktyka wiedzy

Przybycie do Hogwartu

Podejście platońskie i stoickie

Wielki sokratejski mędrzec

Fantastyczność jako jeden ze sposobów na odczytywanie świata

Lustrzane odbicie społeczeństwa

Echo kultury

2. Kwestia umowy społecznej

Niemugolska umowa społeczna?

Namiar albo odpowiedzialność nieletnich

Problem klasyfikacji istot

Własność jako podstawa umowy społecznej?

Edukacyjne przesłanie Wielkiego Inkwizytora

Różne odsłony pamięci i wolności

Wyzwolenie skrzatów domowych

Sprawdzone media

Ucisk narodów i dojście nazistów do władzy

3. Wizengamot, władza i niedoskonały wymiar sprawiedliwości

Czym jest władza?

Kwestia władzy

Polityka – narzędzie wolności czy dominacji?

Czy prawo Ministerstwa Magii jest sprawiedliwe?

Kwestia władzy ustawodawczej

Niesprawiedliwa Czara Ognia

Szkodliwe praktyki sądownictwa

Azkaban i koszmarni dementorzy

Kwestia zasad: prawo pisane i prawo moralne

4. Harry – między dobrem a złem

Społeczność czarodziejów a moralność

Twarze Voldemorta

Czy zaklęcia niewybaczalne są naprawdę niewybaczalne?

Moralność Harry’ego Pottera

Prawdziwy morał z fikcyjnych opowieści

Etyka cnoty według Harry’ego Pottera

Tiara Przydziału i główne cnoty

Übermensch i bohater rasy ludzkiej

5. Tożsamość i samoświadomość, czyli co to znaczy być wolnym?

Relacja z samym sobą: czy jestem tym, kim jestem?

Co definiuje naszą tożsamość?

Pamięć jako częściowa odpowiedź

Jestem moim ciałem i jestem moją duszą

Siedem żyć Voldemorta

Powrót do cnót

Trudność istnienia

Determinizm i wolna wola

Cierpienie jako ludzka siła

Egzystencjalizm i absurdalność świata

Pierwszy morał: miłość kieruje każdym z nas

6. Wiedza i dostęp do prawdy

Fałszywe pozory Harry’ego Pottera i kwestia wątpienia

Prawda filozofów

Prawdy Harry’ego

Droga do prawdy

Transcendentalna prawda czy fałszywe wyobrażanie

Siła słów

Myślodsiewnia i reprezentacje wspomnień

Sen czy rzeczywistość?

7. Śmierć, nowa przygoda

Kwestia skończoności

Kwestia śmierci

Zbliżanie się do boskości a nieumiarkowanie człowieka

Pan śmierci: być wolnym oznacza pogodzić się ze śmiercią

Duchowy rozwój Harry’ego

Stanowisko filozofa wobec śmierci

A Feniks odlatuje…

Karta redakcyjna

Tytuł oryginału

Harry Potter et l’Ordre des Philosophes

Copyright © Éditions de l’Opportun 2022

Published by special arrangement with Les Éditions de l’Opportun in conjunction with their duly appointed agent 2 Seas Literary Agency and co-agent Graal Literary Agency

Copyright © for the translation by Paweł Łapiński, 2024

Ta książka nie jest autoryzowana ani finansowana przez Bloomsbury Publishing, Scholastic Inc., Warner Bros., J.K. Rowling ani żadne inne osoby lub podmioty kontrolujące bądź posiadające prawa autorskie oraz prawa do nazwy Harry Potter lub znaku towarowego.

Projekt okładki

Anna Slotorsz

Elementy graficzne w książce i na okładce

© Olena / AdobeStock, freeject.net / AdobeStock, Extezy / AdobeStock,

Letoosen / AdobeStock, ~ Bitter ~ / AdobeStock, Aksol / AdobeStock,

Vikivector / AdobeStock, twins_nika / AdobeStock, VikiVector / iStock

Redaktorka nabywająca

Eliza Kasprzak-Kozikowska

Redaktorka prowadząca

Katarzyna Kolowca-Chmura

Opracowanie tekstu

d2d.pl

Opieka promocyjna

Paulina Sidyk

ISBN 978-83-240-9569-8

Książki z dobrej strony: www.znak.com.pl

Więcej o naszych autorach i książkach: www.wydawnictwoznak.pl

Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, ul. Kościuszki 37, 30-105 Kraków

Dział sprzedaży: tel. 12 61 99 569, e-mail: czytelnicy@znak.com.pl

Na zlecenie Woblink

woblink.com

plik przygotowała Katarzyna Rek