Anna Golus

Dziecko też człowiek!
Inny poradnik dla rodziców

eBookowo

Wydanie I 2010

© Copyright by Anna Golus & e-bookowo 2010
Grafika i projekt okładki: Anna Golus

ISBN 978-83-62480-04-3

Wydawca: Wydawnictwo internetowe e -bookowo
www.e-bookowo.pl
Kontakt: wydawnictwo@e-bookowo.pl

Wszelkie prawa zastrzeżone.

Kopiowanie, rozpowszechnianie części lub całości bez zgody wydawcy zabronione

Wydanie I 2010

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

Strona tytułowa

Start

Dlaczego INNY poradnik?

Książki, broszury, artykuły, e-booki, miesięczniki i magazyny… Chyba nikt nie jest w stanie zliczyd, ile najrozmaitszych poradników dla młodych rodziców znajduje się obecnie na naszym rynku. Tak zwany „parenting" (bo już nie po prostu rodzicielstwo…) to wielki biznes, który niejednokrotnie żeruje na niedoświadczonych rodzicach, kreuje ich potrzeby i wmawia systemy wartości. A jeśli chodzi o publikacje poradnikowe, to zdecydowana większośd z nich podaje jedną, najlepszą i uniwersalną metodę wychowawczą – tak jakby wszystkie dzieci były takie same. Często do jednego worka wrzucani są także wszyscy rodzice, którym mądrzy specjaliści pokazują, na czym polega rodzicielstwo.

Pomysł na publikację niniejszego poradnika zrodził się kilka lat temu, kiedy urodziłam córkę i – jako bardzo młoda i niedoświadczona mama – chłonęłam wszelkie poradniki z zapałem godnym wyższej sprawy. Dowiadywałam się, co muszę koniecznie robid oraz czego absolutnie nie mogę robid, jeśli chcę, aby moja córka rozwijała się prawidłowo i była szczęśliwa/zdrowa/mądra/grzeczna/itd. Stopniowo acz sukcesywnie rósł we mnie bunt przeciw takiemu traktowaniu zarówno rodziców, jak i dzieci. Doprawdy, w wielu poradnikach dziecko jest traktowane jak sprzęt AGD w instrukcji obsługi, a rodzic – jak laik nie mający pojęcia, jak „korzystad" z tego sprzętu.

A przecież nie ma chyba nic bardziej naturalnego niż rodzicielstwo! Celem niniejszego poradnika, czy może antyporadnika, nie jest zatem dawanie jedynie słusznych rad, recept i przepisów. Każde dziecko jest inne, tak jak inny jest każdy rodzic. Publikacja ta ma jedynie zachęcid rodziców do szukania swojej własnej drogi i najlepszego sposobu realizowania się w tej, jakże istotnej, życiowej roli.

Inny poradnik to zbiór felietonów, publikowanych w serwisie internetowym naszemaluchy.pl, dotyczących nie tylko kwestii związanych bezpośrednio z rodzicielstwem i wychowywaniem dzieci, ale również wielu innych interesujących kwestii, które mogą pomóc spojrzed na własną rolę z przymrużeniem oka, a zarazem – dowiedzied się wielu interesujących rzeczy. Napisane błyskotliwym językiem, niekiedy z humorem, niekiedy z sarkazmem, felietony te na pewno znajdą uznanie u wszystkich świadomych rodziców.

Dziecko też człowiek! to propozycja dla tych rodziców, którzy nie chcą byd bezwolnymi wykonawcami eksperckich zaleceo, ale lubią czytad o dzieciach, metodach wychowawczych oraz rozmaitych ciekawostkach związanych z tymi kwestiami.

Dziecko też człowiek!

O tym, że dzieci różnią się od dorosłych – umiejętnościami, doświadczeniem itp. – nie trzeba nikogo przekonywad. Niektórzy dorośli widzą tę różnicę aż za dobrze, tak, że przesłania im ona prostą prawdę, że dziecko jest również… człowiekiem! Człowiekiem, który tak jak każdy inny ma prawo do szacunku, do własnych przekonao, do błędów i niewiedzy.

Lekceważący język

Osiemdziesiąt lat temu Janusz Korczak, jeden z najwybitniejszych polskich pedagogów, pisał: „Zawsze jak dorosły się krząta, to dziecko się plącze, dorosły żartuje, a dziecko błaznuje, dorosły płacze, a dziecko się maże i beczy, dorosły jest ruchliwy, dziecko wiercipięta, dorosły smutny, a dziecko skrzywione, dorosły roztargniony, dziecko gawron, fujara. Dorosły się zamyślił, dziecko zagapiło. Dorosły robi coś powoli, a dziecko się guzdrze. Niby żartobliwy język, a przecież niedelikatny". Co się zmieniło w ciągu tych osiemdziesięciu lat? Nic! Owszem, w dzisiejszych czasach dzieci są rzadziej bite, a w wychowywaniu ich pomagają rodzicom tysiące poradników. Jednakże sam stosunek do dziecka – pełen lekceważenia i pobłażliwości (delikatnie mówiąc) – nie uległ zmianie.

Nie zmienił się również język. Wciąż innymi słowami nazywamy te same czynności wykonywane przez dzieci i przez dorosłych. Właściwie nigdy nie używamy w odniesieniu do dziecka określenia „człowiek". Dopiero o nastolatkach niekiedy (!) mówimy „młodzi ludzie". Mówiąc do małych, a nawet większych dzieci, używamy innych słów, niż wówczas, gdy zwracamy się do osoby dorosłej. I nie wynika to tylko z faktu, że dziecko ma mały zasób słów i nie zrozumie trudniejszych sformułowao (zresztą z czasem zrozumie, ale najpierw musi je przecież usłyszed!). Również ton, jakim zwracamy się do dziecka, jest zazwyczaj pełen lekceważenia. Nie zawsze jest ono wyrażone wprost (jak w przypad ku lekceważenia czy ignorowania dziecięcych pytao: „Nie nudź, nie wiem, dlaczego słooce świeci!"). Niekiedy lekceważenie może się objawiad poprzez same tylko uśmieszki politowania (kiedy dziecko powie coś, co wydaje się dorosłym bardzo „zabawne").

Lekceważący stosunek

Takie „językowe" formy lekceważenia i braku poszanowania dziecięcej godności bez wątpienia świadczą o stosunku dorosłych do dzieci, ale są dośd trudne do uchwycenia i wiele osób nie zdaje sobie sprawy z ich istnienia. Jest jednak znacznie więcej lekceważących zachowao, jakich dorośli dopuszczają się – bardzo często nieświadomie – w stosunku do dzieci (nie tylko własnych). W jaki sposób naruszamy dziecięcą godnośd, nawet o tym nie wiedząc? Lekceważenie prawa dziecka do szacunku – i tym samym naruszanie jego poczucia wartości – przejawia się zazwyczaj w drobnych, codziennych zachowaniach. Jakich? Przyjrzyjmy się kilku z nich.

Lekceważące zachowania

Podrzucamy niemowlę pod sufit bez względu na to, czy ono tego chce, czy nie. Myślimy, że sprawia mu to przyjemnośd, bo przecież śmieję się podczas tej „zabawy". Tymczasem podrzucanie malca pod sufit wywołuje śmiech na tej samej zasadzie, na jakiej wywołują śmiech łaskotki? Owszem, niektórzy lubią łaskotki, ale niezbyt długie, prawda?

Zmuszamy do okazywania czułości osobom bliższym lub niemal całkiem obcym („No, pocałuj ciocię, przytul wujka!"). Wyśmiewamy łzy i rumieoce („Taki duży chłopiec, a się maże!"). Zbyt wcześnie lub niewystarczająco delikatnie uczymy korzystania z nocnika czy z toalety („Taki duży, a znów zsikał się w majtki!"). Lekceważymy i zbywamy bez odpowiedzi pytania ważne („Mamo, skąd się biorą dzieci?" – „O, zobacz, jaka ładna bajka właśnie się zaczęła!") i mniej ważne („Oj, nie zawracaj mi głowy, co mnie obchodzi, jak się robi czołgi?"). Nie doceniamy osiągnięd lub wymagamy zbyt wiele dla własnej przyjemności i satysfakcji („Tylko czwórka? A dlaczego nie piątka?"). Chwalimy się umiejętnościami i zdolnościami dziecka, nawet jeśli ono sobie tego nie życzy („Powiedz coś do wujka po angielsku! Narysuj coś ładnego dla cioci!"). Nie liczymy się ze zdaniem dziecka i nie pozwalamy mu podejmowad decyzji („Chcesz mied różowe ściany w swoim pokoju? Twój pokój jest w moim domu, więc ja decyduję. Będą białe!"). Zmuszamy do jedzenia, zawstydzamy, czytamy dziecięce wiersze i pamiętniki, przeszukujemy kieszenie i szuflady, ośmieszamy przekonania, straszymy, nie dotrzymujemy obietnic (dziecko i tak zapomni...), zdradzamy tajemnice (bo niby jakie sekrety może mied dziecko?).

Tę listę zachowao, które świadczą o lekceważeniu i braku szacunku, można by ciągnąd w nieskooczonośd. Wszystkie one dowodzą jednoznacznie, że dorośli nie traktują dzieci poważnie!

Lekceważące wychowanie

Mogłoby się wydawad, że w dzisiejszych czasach, kiedy to rodzice mogą korzystad z tak ogromnej liczby różnego rodzaju poradników mających pomóc im w wychowywaniu dzieci, stosunek do dziecka jest pełen szacunku i zrozumienia. Nic bardziej mylnego! Tyle się dziś mówi o zaspokajaniu dziecięcych potrzeb, o miłości macierzyoskiej i ojcowskiej, o wielu różnych metodach wychowawczych. Ukazuje się tak wiele poradnikowych książek, czasopism, dodatków do gazet, broszur. W Internecie codziennie publikuje się setki nowych artykułów na temat wychowywania dzieci. Rodzice mogą dowiedzied z nich, co należy uczynid, aby dziecko robiło to, a nie robiło tamtego; aby spało; aby jadło; aby dobrze się uczyło; aby było szczęśliwe; aby było spokojne; aby było mądre... I tak dalej, i tak dalej... Można odnieśd wrażenie, że wszystkie dzieci wrzucone są do jednego worka, a nawet w pewnym sensie uprzedmiotowione. W wielu takich poradnikach dla rodziców dzieci są traktowane i opisywane w podobny sposób jak psy w poradnikach dla hodowców tych zwierząt.

A przecież nie ma uniwersalnych metod wychowawczych! W wychowywaniu dzieci nie ma żadnych zawsze skutecznych recept i jedynie słusznych zasad. To, co sprawdza się w jednym przypadku, w innym może tylko pogorszyd sprawę. Od jednej „reguły" nie ma jednak odstępstw. Jeśli nie będziemy szanowali godności naszych dzieci, pewnego dnia odgrodzą się od nas murem niechęci i nieufności. I tak jak teraz my traktujemy je niczym niepoważne, nic nie wiedzące, nie mające własnego zdania istoty, tak one wówczas nauczą się odnosid do nas „jak do oswojonych, ale dzikich zwierząt, których nigdy nie można byd dośd pewnym" (słowa Korczaka).

Dziecko też człowiek!

I jeszcze jedna ważna sprawa. Wbrew powszechnym przekonaniom, dziecko pamięta bardzo wiele ze swojego dzieciostwa. Często myślimy, krzywdząc je w jakikolwiek sposób, świadomie lub nieświadomie, że zapomni i żaden ślad nie zostanie w jego umyśle czy duszy. To nieprawda! Janusz Korczak (którego książki, swoją drogą, z całego serca polecam – zamiast poradników) pisał: „Ma dziecko przyszłośd, ale ma i przeszłośd: pamiętne zdarzenia, wspomnienia, wiele godzin najistotniejs zych samotnych rozważao. Nie inaczej niż my pamięta i zapomina, ceni i lekceważy, logicznie rozumuje i błądzi, gdy nie wie. Rozważnie ufa i wątpi".

Dziecko jest człowiekiem w takim samym stopniu jak każdy dorosły! A te wszystkie porady, jak je wychowywad, można by streścid w jednym tylko zdaniu: „Szanuj swoje dziecko!".

Moja krew, ale nie moja własność

Każdy rodzic chce dla swojego dziecka jak najlepiej, to naturalne, oczywiste i nie podlega dyskusji. Jednak niektórzy rodzice uważają, że tylko oni wiedzą, co przyniesie ich dziecku szczęście. Nie liczą się przy tym wcale ze zdaniem samego dziecka i traktują je w pewnym sensie jak swoją własnośd. Jeśli dziecko spełnia ich wymagania i oczekiwania i postępuje zgodnie z ich wolą i wyobrażeniami, z zachwytem wołają „Moja krew!". A jeśli nie spełnia ono oczekiwao rodziców, złoszczą się i często czują się dotknięci czy urażeni. Oczywiście nie chodzi tu o posłuszeostwo i „grzeczne" zachowanie dziecka, ale o coś więcej – o jego potencjał, możliwości, uzdolnienia czy temperament.

Moja krew

Wiadomo, że dziecko dziedziczy niektóre cechy po swoich rodzicach. Zazwyczaj więc inteligentni, zdolni rodzice mają inteligentne i zdolne dzieci. Uzdolnienia muzyczne albo plastyczne również mogą przechodzid z pokolenia na pokolenie. Jednakże sam fakt, że nasze dziecko posiada nasze geny i – byd może – nasze możliwości poznawcze lub uzdolnienia takie jak my nie znaczy, że od razu musi ono wybrad taką jak my drogę życiową. Owszem, często się zdarza, że dzieci prawników czy lekarzy również zostają w przyszłości prawnikami czy lekarzami. Zastanówmy się jednak, czy to naprawdę wynika ze świadomego wyboru tych dzieci, czy też jest to forma dostosowania się do wymagao i oczekiwao ich rodziców?

Przypisy niedostępne w wersji demonstracyjnej