Chłopiec z Konstantynowa

Paweł Bandel

Spis treści

1. Chłopiec z Konstantynowa

2. Chłopiec z Konstantynowa

3. CHŁOPIEC Z KONSTANTYNOWA

1. Nota autora

2. Prolog

1. Title Page

2. Cover

Chłopiec z Konstantynowa

CHŁOPIEC Z KONSTANTYNOWA

Droga przez ogień i lód

Paweł Bandel

Prawdziwemu Autorowi tych losów.

„Przecież to jest moje życie…“

Książka ta nie zyskałaby swojej ostatecznej formy, gdyby nie ludzie, którzy towarzyszyli mi w tej literackiej drodze przez ogień i lód.

Składam podziękowania mojej Rodzinie – w szczególności moim Rodzicom oraz Siostrze. Dziękuję, że byliście moimi pierwszymi, a zarazem najbardziej krytycznymi czytelnikami. Wasza szczerość pozwoliła mi dopracować tę historię tam, gdzie emocje brały górę nad przejrzystością.

Ogromną wdzięczność kieruję do Pana Andrzeja Rukowieckiego. Jako historyk i autor merytorycznych publikacji, w tym bezcennej Kroniki Łodzi 1939–1945, stał się Pan strażnikiem prawdy historycznej w moim tekście. Pańskie wnikliwe uwagi, komentarze i ogromna wiedza merytoryczna nadały tej opowieści niezbędny kontekst i głębię, za co serdecznie dziękuję.

Moje podziękowania kieruję również do Katarzyny Walenckiej — łódzkiej polonistki, która z wielką uważnością i wrażliwością przeczytała tę książkę. Jej spostrzeżenia i sugestie, zwłaszcza w odniesieniu do aneksów, były inspiracją ważnych zmian, które wzbogaciły ich ostateczny kształt

Spis treści

Prolog

CZĘŚĆ I — Koniec Świata

Rozdział 1   Heiligabend

Rozdział 2   Arka Jakoba

Rozdział 3   Noc Wilków

CZĘŚĆ II — Droga Umarłych

Rozdział 4   Rzeka lodu i kół

Rozdział 5   Zamarznięte uśmiechy

Rozdział 6   Człowiek, który zniknął

Rozdział 7   Koń dla Cesarstwa

Rozdział 8   Wrota Twierdzy Breslau

Rozdział 9   Naiwność dziadka

Rozdział 10   Miasto Aniołów

Rozdział 11   Noc, w której płonęło niebo

Rozdział 12   Życie pod gruzami

Rozdział 13   Smak głodu

Rozdział 14   Zielona sałatka wiosny

Rozdział 15   Duch w Halle

CZĘŚĆ III — Ziemia Niczyja

Rozdział 16   Sklep ze szklanym okiem

Rozdział 17   Bitwa na rysiki

Rozdział 18   Ziemniaki świń

Rozdział 19   Chłopiec na fotografii

Rozdział 20   Peron nowego wygnania

Epilog 214

Nota historyczno-archiwalna 222

Zamiast zakończenia 251

Słowa, które coś znaczą 224

Słowniczek wyrażeń 247

Nota autora

Ta książka jest opowieścią człowieka, którego znam. Człowieka, który nie chciał ujawniać swojej historii — bo historia ta należy do czasów i miejsc, o których w Polsce długo się nie mówiło, i do tożsamości, której nosić nie było łatwo. Bałem się, że odejdzie w zapomnienie razem z nim.

Dlatego niektóre dane osobowe, adresy i nazwiska zostały w tej książce zmienione albo pominięte. Nie z chęci zaciemnienia historii, lecz z potrzeby ochrony ludzi, których ona dotyczy, oraz pamięci ich rodzin. Nie wszystko, co prawdziwe, musi zostać wystawione na widok publiczny. Czasem przemilczenie szczegółu jest ceną, jaką płaci się za możliwość opowiedzenia całości.

Losy Bube są losem wielu ludzi z małego miasta — Konstantynowa Łódzkiego — i z setek innych miejsc, gdzie przez pokolenia żyli razem ludzie różnych języków, wyznań i narodowości, zanim wielka historia rozdarła ten świat na strzępy.

Tej historii nie wolno zapomnieć.

Prolog

Konstantynów Łódzki. Małe miasto, wiele światów, jedna historia. To soczewka, w której można odnaleźć wiele miast, wsi i wiele losów.

W jednej rodzinie jeden brat siłą wcielony służył w Wehrmachcie, drugi ginął w obozie, trzeci uciekał przed swoim losem Niemca i udawał Polaka, bo nie chciał być Niemcem. Siostry były po różnych stronach granicy. Tożsamość narodowa nie pokrywała się z tożsamością językową, która była drugorzędna. Niektórzy stawali się bohaterami nie z wyboru, a tylko dlatego, że los tak chciał — a może dlatego, że znaleźli się w danym miejscu i czasie.

Nikt z nich tego nie wybrał. Historia wybrała za nich.

Zróbmy wszystko, dopóki jeszcze możemy, żeby historia nie musiała ponownie wybierać za nas. Bądźmy mądrzy, by inni — kierowani swoimi ambicjami — nie mogli wpływać na nasz los.

Trasa ucieczki 1945 (linia pomarańczowa) i powrotu Bube 1947 (linia niebieska)