(red.) Patryk Kubsik

„Rola sądów międzynarodowych w kształtowaniu praw jednostek”, tom pokonferencyjny

Autorami poszczególnych części są:
Anna Kasędra
Agnieszka Kwiatkowska
Dominik Godula
Patryk Kubsik
Agnieszka Regiec

Copyright © by Wydawnictwo Psychoskok Sp. z o.o. 2014
Copyright © by Renata Rusinek-Marszałek, 2014

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część niniejszej publikacji nie może być reprodukowana, powielana i udostępniana w jakiejkolwiek formie bez pisemnej zgody wydawcy.

Recenzja: dr Karolina Kremens, LL.M.

Skład: Arkadiusz Woźniak INFOX e-booki
Projekt okładki: Wydawnictwo Psychoskok
Projekt okładki: Patryk Kubsik

ISBN: 978-83-7900-255-9

Wydawnictwo Psychoskok Sp. z o.o.
ul. Chopina 9, pok. 23, 62-507 Konin
tel. (63) 242 02 02, kom. 665-955-131

wydawnictwo.psychoskok.pl
e-mail:wydawnictwo@psychoskok.pl

Anna Kasędra
Agnieszka Kwiatkowska
Dominik Godula
Patryk Kubsik
Agnieszka Regiec

Rola sądów międzynarodowych

w kształtowaniu praw jednostek

Wydawnictwo Psychoskok
Konin

Drodzy Czytelnicy,

Oddajemy do Waszych rąk publikację w pewien sposób unikatową. Stanowi ona efekt pracy członków Studenckiego Koła Naukowego Rozstrzygania Sporów Międzynarodowych, działającego przy Katedrze Prawa Międzynarodowego i Europejskiego Uniwersytetu Wrocławskiego. Autorami poszczególnych rozdziałów są studenci czwartego oraz piątego roku prawa, którzy dzielą się na kartach niniejszej publikacji swoją pasją i zamiłowaniem do prawa międzynarodowego rozumianego sensu largo.

Na wyjątkowość tego dzieła wpływają także okoliczności jego wydania. Jest to zbiór prac studenckich, które stanowią pewne podsumowanie rozważań i debaty podczas ogólnopolskiej konferencji naukowej w ramach Wrocławskiego Seminarium Europejskiego pn. „Rola sądownictwa międzynarodowego w kształtowaniu prawnej pozycji jednostki, jako podmiotu prawa międzynarodowego”, która odbyła się na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego w dniu 5 maja 2014 r. Było to bez wątpienia bardzo ważne wydarzenie dla społeczności akademickiej oraz przede wszystkim dla członków naszego koła naukowego, ponieważ wytrwale pracowali, aby podołać zadaniu zorganizowania tego spotkania.

Niniejsza publikacja to nie tylko zbiór interesujących referatów studenckich, ale także jej wyjątkowość podkreśla różnorodność tematyczna, różnice w temperamencie pisarskim oraz sposobie kompozycji rozdziału, a także dobór i zestawienie orzeczeń oraz prac naukowych.

Z tego miejsca pragnę ogromnie podziękować wszystkim tym, którzy przyczynili się do ziszczenia pomysłu tej konferencji naukowej oraz publikacji. Na samym końcu pragnę podkreślić, że jestem ogromnie szczęśliwy mogąc być redaktorem niniejszego dzieła, dziękując z tego miejsca Wydawnictwu, Recenzentowi, Autorom oraz wszystkim tym, którzy przyczynili się do powstania tej książki. Liczę, że będzie ona stanowić źródło cennych informacji dla studentów prawa, praktyków oraz wszystkich tych, którzy są zainteresowani jak działają sądy międzynarodowe.

Patryk Kubsik

Prezes Koła Naukowego kadencji 2013/2014

Anna Kasędra*

Rozdział I

ZASADA INDYWIDUALNEJ ODPOWIEDZIALNOŚCI KARNEJ
W MIĘDZYNARODOWYM PRAWIE KARNYM

Prawo międzynarodowe karne „(...) stanowi skomplikowany i wyodrębniony, chociaż blisko związany z innymi dziedzinami prawa, dział prawa regulujący procesowe aspekty ścigania i pociągania do odpowiedzialności karnej sprawców przestępstw o charakterze międzynarodowym.”[1]. W ujęciu ścisłym jest zespołem norm nakierowanych na odpowiedzialność jednostki za zbrodnie międzynarodowe[2]. Artykuł ma na celu przedstawienie zasad indywidualnej odpowiedzialności karnej w prawie międzynarodowym oraz naświetlenie jej związku z odpowiedzialnością państw w tym zakresie. Artykuł analizuje kolejne kwestie regulowane przez art. 25 Statu Rzymskiego. Rozważania te zostały poparte orzeczeniami MTK, jak również orzeczeniami trybunałów ad hoc. Ze względu na historię rozwoju sądownictwa karnego międzynarodowego oraz fakt, że istotną rolę
w międzynarodowym prawie karnym odgrywa orzecznictwo trybunałów karnych (ad hoc
i MTK) poszczególnym poruszanym zagadnieniom towarzyszy przywoływanie orzeczeń, które bądź to w wyniku ewoluowania międzynarodowego prawa karnego wpłynęły na obecny kształt przepisów Statutu Rzymskiego bądź zostały wydane na podstawie Statutu dając podstawę do dogłębnej interpretacji jego znaczenia.

Zagadnienia wstępne

Agnieszka Kwiatkowska*

Rozdział II

ZASADA KOMPLEMENTARNOŚCI JAKO PODSTAWA DZIAŁANIA MIĘDZYNARODOWEGO TRYBUNAŁU KARNEGO I PODSTAWOWE ZAGADNIENIA ZWIĄZANE ZE WSZCZĘCIEM PROCESU PRZED MIĘDZYNARODOWYM TRYBUNAŁEM KARNYM

Wstęp

Międzynarodowy Trybunał Karny należy postrzegać przez pryzmat dążenia do zaspokajania potrzeby sprawiedliwości i dążenia do odbudowy pokojowego funkcjonowania narodów.[70] Jego funkcjonowaniu przyświeca jednolity, ponadnarodowy brak zgody na przypadki najcięższego bezprawia, który stał się przyczynkiem do osiągnięcia bardzo ważnego kompromisu, jakim było podpisanie i ratyfikowanie Statutu MTK, a w szczególności zawarcie w nim najważniejszej i najbardziej znamiennej zasady jego funkcjonowania – zasady komplementarności. Zapewnia ona praworządne i sprawne egzekwowanie odpowiedzialności karnej sprawców najcięższych zbrodni międzynarodowych i skuteczne pociąganie ich do odpowiedzialności[71], z czym wiąże się wszczęcie procesu przed MTK, któremu poświęciłam część pracy.

Cele i ramy prawa karnego międzynarodowego

Międzynarodowe systemy normatywne (self-contained regimes) są reakcją na narastające wyzwania współczesnego świata.[72] Przykładowo, zespół norm dotyczących praw człowieka ma na celu ochronę dóbr jednostki, a prawo karne międzynarodowe, na którym skupię się poniżej, jest swoistą jurydyzacją wspólnego, ponadnarodowego braku zgody na najcięższe przypadki bezprawia, w szczególności na deprawację statusu jednostki lub też jej tożsamości.[73] Jest to, z racji realizowania odrębnych celów, dziedzina odrębna od innych międzynarodowych systemów normatywnych; odróżniają ją takie cechy jak: swoista metodologia interpretacyjna (głównie statyczna wykładnia) i znaczna samodzielność jurysdykcyjna organów sądowych.[74]

Warto zastanowić się nad ramami, w jakich funkcjonuje prawo karne międzynarodowe. Otóż zakres prawa karnego międzynarodowego można rozumieć w sposób dwojaki – można przyjąć ujęcie szerokie lub wąskie.[75]

W ujęciu szerokim będzie nim objęte każde zagadnienie pozostające w związku z internacjonalizacją prawa karnego, ze szczególnym uwzględnieniem listy przestępstw o charakterze transgranicznym- od drobnych, aż po najcięższe, sięgające genezą prawa norymberskiego i humanitarnego, a więc określające przypadki najpoważniejszego pogwałcenia praw człowieka i powszechnie uznanych fundamentalnych wartości.[76] Te ostatnie ze względu na swoją wagę stały się przedmiotem szczególnego zainteresowania całej społeczności międzynarodowej.[77]

Dominik Godula*

Rozdział III

PARALELNOŚĆ SYSTEMÓW PRAWA KONTYNENTALNEGO I COMMON LAW A RZETELNOŚĆ PROCESU W POSTĘPOWANIU PRZED MIĘDZYNARODOWYM TRYBUNAŁEM KARNYM

Zagadnienia wstępne

Tematem niniejszego opracowania jest rzetelność postępowania oraz wzajemne oddziaływanie na siebie dwóch wielkich systemów prawnych - common law oraz civil law – w postępowaniu przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym. Ukształtowaniu postępowania według niejako "ścierania się" tych dwóch wielkich systemów przyświeca wspólny cel, jakim jest rzetelny proces. Pewne rozwiązania są wspólne dla obu systemów, co wskazuje na pewne porozumienie obu systemów co do niektórych kwestii, jak ma wyglądać rzetelny proces, natomiast w pewnych wypadkach systemy stosują różne rozwiązania, zatem należałoby się zastanowić, w jaki sposób wpływa to na rzetelność postępowania, co też zostanie przybliżone w niniejszym opracowaniu.

Międzynarodowy Trybunał Karny jest stałym międzynarodowym trybunałem karnym. Wszystkie poprzednie międzynarodowe trybunały karne były sądami ad hoc[195]. Charakterystycznym (w dodatku trwającym do dziś) dla nich zjawiskiem było oddziaływanie na reguły postępowania dwóch wielkich i konkurencyjnych systemów prawnych, którymi są: system procesu kontynentalny (civil law) oraz system common law. Reguły postępowania przed Wojskowym Trybunałem Karnym w Norymberdze były oparte głównie na common law[196] z wyjątkami dotyczącymi zakresu reguł dowodowych oraz "wpływu sędziego na przeprowadzanie dowodów przez strony"[197]. Międzynarodowy Trybunał Karny dla Jugosławii (MTKJ) oraz Międzynarodowy Trybunał Karny dla Ruandy (MTKR) w swoich statutach wskazują na oparcie się głównie o system common law. Spory wpływ na postępowanie przed nimi wywierały precedensy oraz orzecznictwo, jako że ich statuty są oparte na ogólnych i schematycznych przepisach - statut MTKR liczy 34 artykuły, statut MTKJ - 32 artykuły, z których 11 dotyczy procedury[198]. Statut MTK natomiast jest znacznie obszerniejszą regulacją - liczy sobie 128 artykułów, uzupełnionych 225 regułami procesowymi, zatem wpływ precedensów jest znacznie mniejszy, a wyraźniejsze okazuje się oddziaływanie systemu kontynentalnego. Reguły postępowania przed MTK są nowatorskim i niezwykle oryginalnym połączeniem instytucji charakterystycznych dla dwóch różnych i konkurencyjnych systemów prawnych.[199]

Kwestia nazewnictwa

W prawie kontynentalnym procesowym mówi się zasadach procesowych. Są to "idee, które należałoby realizować w procesie"[200] o mocy norm prawnych, które wyznaczają kierunek stosowania prawa karnego procesowego oraz kształtują w odpowiedni sposób instytucje procesowe. Tradycja common law natomiast posługuje się pojęciem głównych reguł postępowania, które również należą do wartości realizowanych w procesie karnym.[201] Trybunały posługują się drugim pojęciem, zatem na potrzeby publikacji będziemy posługiwać się właśnie tym pojęciem.

Patryk Kubsik*

Rozdział IV

KILKA UWAG O WOLNOŚCI SŁOWA W INTERNECIE NA TLE EUROPEJSKIEJ KONWENCJI O OCHRONIE PRAW CZŁOWIEKA I PODSTAWOWYCH WOLNOŚCI ORAZ POLSKIEGO ORZECZNICTWA TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO

Wstęp

Znaczenie internetu w dzisiejszych czasach jest niezaprzeczalnie silne. Wyprzedził on wszelkie dotychczas znane środki masowego przekazu jak prasa papierowa, telewizja a także radio. Stworzył ogromne możliwości natychmiastowego komunikowania się, dzielenia wiedzą i informacjami, komentowania rzeczywistości, kreowania nowych form, chociażby spędzania wolnego czasu. W takiej globalnej wiosce nie trudno zatracić pewne granice, biorąc pod uwagę wolność wypowiedzi, która stanowi fundament społeczeństwa, które wyraża się dzisiaj w internecie jak w drugim, ale znaczącym środowisku życia dla wielu osób[230].

Niniejsza praca opiera się na analizie funkcjonowania rozwiązań prawnych dotyczących wolności słowa w internecie. Tematyka ta stała się szczególnie bardzo żywa po doniesieniach prasowych o programach rządowych, które miały za cel ustanowienie kontroli nad treściami zamieszczanymi w internecie.

Niniejszy artykuł podzielony został na trzy zasadnicze części. Pierwsza dotyczyć będzie definiowania istotnych pojęć dla zrozumienia całości pracy. Druga będzie opierać się na orzecznictwie polskiego Trybunału Konstytucyjnego jako sądu jednego z państw członkowskich Rady Europy. Ostatnia, trzecia część dotyczyć będzie już analizy dorobku jurydycznego Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

Natura internetu

Prawo międzynarodowe[231] idzie w kierunku jak najszerszego dostępu do internetu[232]. Jest to nowe narzędzie do wyrażania siebie, swoich emocji oraz opinii[233]. Jak określono w dokumentach ze Światowego Szczytu Społeczeństwa Informacyjnego z 12 grudnia 2013 r. „Potwierdzamy, że niezbędnym fundamentem społeczeństwa informacyjnego, określonego w artykule 19 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, każdy ma prawo do wolności opinii i wyrażania jej, że prawo to obejmuje wolność posiadania poglądów bez ingerencji oraz poszukiwania, otrzymywania i rozpowszechniania informacji i poglądów wszelkimi środkami, bez względu na granice. Komunikacja jest podstawowym procesem społecznym, podstawową potrzeba człowieka i podstawą wszelkiej organizacji społecznej. Wszyscy, wszędzie powinni mieć możliwość uczestniczenia i nikt nie powinien być wyłączony ze społeczeństwa informacyjnego[234]”.

Wolność słowa w uzewnętrznionej postaci wypowiedzi

„Wolność myśli zakłada prawo bytu myślącego do wolnego posługiwania się przymiotem, jakim jest umiejętność myślenia: jakiegokolwiek i o czymkolwiek. Wolność ta ma charakter absolutny i bezwarunkowy, ponieważ dotyczy kwestii wewnętrznych, w które wgląd jest bardzo ograniczony, raczej niemożliwy. Na tym poziomie nie sprawia ona specjalnych problemów, pozostając niewidoczną, nie krzywdząc nikogo w uchwytny sposób[235]”. Wynika to z prostej konstatacji, że sfera bytu wewnętrznego, czyli myśli, które nie zostają uzewnętrznione w formie określonego zachowania, nie powodują negatywnych konsekwencji. Jako takie też nie mogą być w żaden sposób penalizowane[236]. W takim wypadku przedmiotem tej pracy będą przejawy zachowania się człowieka w postaci, najczęściej określonego działania, bowiem stanowi ona lwią część aktywności użytkowników internetu.

Wolność wypowiedzi ma fundamentalne znaczenie dla demokratycznego społeczeństwa, ale również dla osoby, która chce się rozwijać i samorealizować[237]. Ta wolność, która jest chroniona przez wiele różnych aktów prawa międzynarodowego[238] lub w ramach krajowych systemów ochrony prawnej[239], jest wynikiem powszechnego przekonania o ogromnym znaczeniu nieskrępowanej wypowiedzi. Obejmuje ona trzy elementy: wolność posiadania opinii, wolność przekazywania informacji i swobody ich otrzymania[240].

Powstaje zasadnicze pytanie, czy wolność wypowiedzi jest prawem absolutnym. Mimo, że stanowi niezwykle ważny element życia społecznego a także rozwoju jednostki, należy podkreślić, że wolność wypowiedzi kończy się tam gdzie zaczyna się wolność wypowiedzi innej osoby[241] a to implikuje założenie o możliwości wprowadzania ograniczeń w zakresie korzystania z dobrodziejstwa nieskrępowanego prezentowania swoich sądów[242]. Jest to założenie nie tylko potwierdzone w orzecznictwie sądów międzynarodowych[243] oraz krajowych, ale także konsekwencją pewnego logicznego rozumowania. Jeżeli założymy, że prawo do swobodnego i nieskrępowanego prezentowania publicznie swoich poglądów ma charakter absolutny, to wykluczamy jednocześnie istnienie prawa do prywatności bądź ochrony reputacji. Nie możemy pojmować wolności słowa bazując na racjonalności w jego korzystaniu. Zawsze znajdą się jednostki, które z tego prawa będą robiły użytek będący jego nadużyciem. Dlatego delimitując zakres praw dochodzimy do stwierdzenia, że zachodząca między nimi konkurencja, jest zabezpieczeniem przed korzystaniem z danego uprawnienia w sposób sprzeczny z jego charakterem[244].

Agnieszka Regiec*

Rozdział V

ZASADA PIERWSZEŃSTWA PRAWA UNIJNEGO W PORZĄDKACH PRAWNYCH PAŃSTW CZŁONKOWSKICH

Wstęp

Publikacja ma na celu zbadanie ewolucji zasady pierwszeństwa, która wywodzi się z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (obecnie: Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej[271]) i została przez niego zdefiniowana. Zasada ta jest niezwykle istotna z punktu widzenia jednostek, gdyż prawo unijne ma pierwszeństwo przed prawem krajowym – zakaz stanowienia prawa sprzecznego z prawem unijnym oraz zakaz wyłączania stosowania prawa unijnego mogą stanowić podstawę wygrania sporu jednostki z Państwem Członkowskim.

Z uwagi na specyfikę Unii Europejskiej, w której są dwadzieścia cztery równoprawne języki urzędowe i każdy dokument oraz wyrok publikowany jest w każdym języku urzędowym, w przypisach zamieściłam dłuższe fragmenty tłumaczeń, co pozwala na porównanie wersji językowych i dostrzeżenie różnic interpretacyjnych. Ponadto, w odniesieniu do wyroków Federalnego Trybunału Konstytucyjnego Niemiec, umieściłam fragmenty w oryginale, aby zainteresowani tą kwestią od razu mogli zapoznać się z niemiecką wersją wyroków.

W 2014 r. mija pięćdziesiąt lat od kiedy ETS w wyroku Costa v. E.N.E.L.[272] ustanowił zasadę pierwszeństwa. Zasada ta wciąż wywołuje liczne kontrowersje, w ostatnich latach spowodowane próbą ustanowienia Traktatu Ustanawiającego Konstytucję dla Europy[273] i następującej po nim „dekonstytucjonalizacji” oraz spornym charakterem Deklaracji nr 17 załączonej do Traktatu Lizbońskiego[274].

W Deklaracji nr 17 stwierdzono, że Traktaty (prawo pierwotne) i prawo przyjęte przez Unię na podstawie Traktatów (prawo wtórne) mają pierwszeństwo nad prawem Państw Członkowskich na warunkach ustanowionych przez utrwalone orzecznictwo TSUE. Tym samym potwierdzone zostało, że zasada pierwszeństwa ma charakter absolutny.

Pierwszeństwo prawa unijnego jest ściśle powiązane z zasadą bezpośredniego skutku (orzeczenie Van Gend & Loos[275]) oraz zasadą automatycznej niestosowalności (orzeczenie Simmenthal I[276]) i z tego względu ma ogromne znaczenie dla jednostek, które w określonych sytuacjach mogą się powołać przed sądem bezpośrednio na przepisy prawa unijnego. 

Przypisy

* studentka V roku prawa na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, Skarbnik Studenckiego Koła Naukowego Rozstrzygania Sporów Międzynarodowych przy Katedrze Prawa Międzynarodowego i Europejskiego kadencji 2013/2014,

[1] Kremens K., Dowody osobowe w międzynarodowym postępowaniu karnym, Toruń 2010, str. 29

[2] Bojarski T. (red.), System prawa karnego. Źródła prawa karnego, Tom 2, Warszawa 2011, str. 318

[3] Kremens K., Dowody…, op. cit., Toruń 2010, s. 44

[4] Kremens K., Dowody…, op. cit., Toruń 2010, s. 45

[5] Kozłowski A. i Mielnik B. (red.), Odpowiedzialność międzynarodowa jako element międzynarodowego porządku prawnego, Wrocław 2009, s. 383

[6] Królikowski M., Wiliński P., Izydorczyk J., Podstawy prawa karnego międzynarodowego, Warszawa 2008, s. 151

[7] Ibidem, s. 151

[8] Ibidem, s. 151

[9] wyrok Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii w sprawie Prosecutor v. Tadić, z dnia 15 czerwca 1997 r., Appeals Chamber, (nr sprawy IT-94-1-A), pkt. 58

[10] Królikowski M., Wiliński P., Izydorczyk J., Podstawy prawa karnego międzynarodowego, Warszawa 2008, str. 150

[11] Bojarski T. (red.), System prawa karnego. Źródła prawa karnego. Tom 2, Warszawa 2011, s. 327

[12] Kuczyńska H., Model oskarżenia przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym, Warszawa 2014, s. 7

[13] Ibidem, s. 9

[14] Ibidem, s. 9-10

[15] Kremens K., Dowody…, op. cit., s. 45

[16] Bojarski T. (red.), System…, op. cit., s. 318-319

[17] Wiązek A., recenzja książki Kai Ambosa, Der Algemeine Teil des Vőlkerstrafrechts. Ansaetze einer Dogmatisierung (Część ogólna prawa karnego narodów. Zaczyny dogmatyzowania), Duncker & Humbolt, Berlin 2002, s. 1058, Prok i Pr. 2003, nr 3, s. 121-125.

[18] wyrok wraz z opinią Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławi w sprawie Prosecutor v. Tadić, z dnia 7 maja 1997 r., Trial Chamber, (nr sprawy IT-94-1)

[19] Ibidem

[20] Ibidem

[21] wyrok MTK w sprawie Prosecutor v. Thomas Lubanga Dyilo, z dnia 14 marca 2012 r., Trial Chamber, (nr sprawy ICC-01/04-01/06)

[22] Ibidem

[23] wyrok MTK w sprawie Prosecutor v. Thomas Lubanga Dyilo, z dnia 14 marca 2012 r., Trial Chamber, (nr sprawy ICC-01/04-01/06)

[24] wyrok MTK w sprawie Prosecutor v. Germain Katanga et al., z dnia 30 września 2008 r., Pre-Trial Chamber, (nr sprawy ICC-01/04-01/07)

[25] wyrok MTK w sprawie Prosecutor v. Thomas Lubanga Dyilo, z dnia 14 marca 2012 r., Trial Chamber, (nr sprawy ICC-01/04-01/06)

[26] Schabas W. A., OC MRIA, The International Criminal Court: A Commentary on the Rome Statute, Oxford 2010, str. 435

[27] wyrok MTK w sprawie Prosecutor v. Thomas Lubanga Dyilo, z dnia 14 marca 2012 r., Trial Chamber, (nr sprawy ICC-01/04-01/06)

[28] Schabas W. A., OC MRIA, The International…, op. cit., s. 436

[29] Schabas W. A., OC MRIA, The International…, op. cit., s. 437

[30] opinia obrony wraz z decyzją przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla byłej Jugosławii w sprawie Prosecutor v. Tadić, z dnia 2 października 1995 r., Appeals Chamber, (IT-94-I-AR72)

[31] Schabas W. A., OC MRIA, The International Criminal Court: A Commentary on the Rome Statute, Oxford 2010, s. 431

[32] Ibidem, s. 431

[33] Ibidem, s. 431

[34] wyrok Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii, w sprawie Prosecutor v. Šljivančanin, z dnia 5 maja 2009 r., Appeals Chamber, (IT-95-13/1-A)

[35] wyrok wraz z opinią Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławi w sprawie Prosecutor v. Tadić, z dnia 7 maja 1997 r., Trial Chamber, (nr sprawy IT-94-1)

[36] wyrok wraz z opinią Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławi w sprawie Prosecutor v. Tadić, z dnia 7 maja 1997 r., Trial Chamber, (nr sprawy IT-94-1)

[37] Schabas W. A., OC MRIA, The International…, op. cit., s. 435

[38] Schabas W. A., OC MRIA, The International …, op. cit., s. 431

[39] Schabas W. A., OC MRIA, The International …, op. cit., s. 440

[40] Schabas W. A., OC MRIA, The International …, op. cit., s.. 438

[41] wyrok Międzynarodowego Trybunału Karnego dla Rwandy w sprawie Prosecutor v. Nahimana et al., z dnia 28 listopada 2007 r., Appeals Chamber, (ICTR 99-52-A)

[42] Preparatory Committee Draft Statut, s. 49

[43]decyzja Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii, w sprawie Prosecutor v. Milutinovic et al., z dnia 21 maja 2004 r., Appeals Chamber (IT-99-37-AR72)

[44] wyrok Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii w sprawie Prosecutor v. Tadić, z dnia 15 czerwca 1997 r., Appeals Chamber, (nr sprawy IT-94-1-A)

[45] Schabas W. A., OC MRIA, The International …, op. cit., s. 436

[46] Bojarski T. (red.), System …, op. cit., s. 327

[47] wyrok MTK w sprawie Prosecutor v. Germain Katanga et al., z dnia 30 września 2008 r., Pre-Trial Chamber, (nr sprawy ICC-01/04-01/07)

[48] Czapliński W., Wyrozumska A., Prawo międzynarodowe publiczne, Warszawa 2004, Nb. 471

[49] Ibidem, Nb. 471

[50] Ibidem, Nb. 471

[51] Królikowski M., Wiliński P., Izydorczyk J., Podstawy …, op. cit., s. 203

[52] Ibidem, s. 203

[53] Królikowski M., Wiliński P., Izydorczyk J., Podstawy …, op. cit., s. 199

[54] wyrok Międzynarodowego Trybunału Karnego dla Rwandy, w sprawie Prosecutor v. Kayishema et al., z dnia 1 czerwca 2001 r., Appeal Chamber, (ICTR-94-I-T)

[55] wyrok Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii w sprawie Prosecutor v. Blaškić, z dnia 3 marca 2000 r., Trial Chamber, (IT-95-14-T)

[56] wyrok Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii w sprawie Prosecutor v. Blaškić, z dnia 3 marca 2000 r., Trial Chamber, (IT-95-14-T)

[57] wyrok Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii w sprawie Prosecutor v. Blaškić, z dnia 24 lipca 2004 r., Appeal Chamber, (IT-95-14-A)

[58] Kozłowski A. i Mielnik B. (red.), Odpowiedzialność …, op. cit., s. 369

[59] Ibidem, s. 368

[60] Ibidem, s. 371

[61] Ibidem, s. 379

[62] Ibidem, s. 379

[63] Ibidem, s. 378

[64] Ibidem, s. 378

[65] Klafkowski A., Ekspertyza podstaw prawnych roszczeń indywidualnych o odszkodowania wojenne, Warszawa 2000, s. 7

[66] Raport Komisji Prawa Międzynarodowego przy Organizacji Narodów Zjednoczonych, nr dokumentu UN Doc. A/51/10, s. 23

[67] wyrok Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Bośnia i Hercegowina v. Serbia i Czarnogóra, z dnia 26 lutego 2007 r., Case Concerning Application of The Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide, I.C.J. Reports 2007, No. 921

[68] Draft Articles on State Responsibility for Internationally Wrongful Acts, General Assembly resolution 56/83
z dnia 12 grudnia 2001 r., art. 58

[69] Kuczyńska H., Model …, op. cit., s. 363

*studentka V roku prawa na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, Wiceprezes Studenckiego Koła Naukowego Rozstrzygania Sporów Międzynarodowych przy Katedrze Prawa Międzynarodowego i Europejskiego kadencji 2013/2014

[70] Cieleń A., Międzynarodowy Trybunał Karny a Unia Europejska i Stany Zjednoczone. Dwa różne podejścia, [w:] Zielińska E. (red.), Międzynarodowy Trybunał Karny. USA i UE: dwa różne podejścia, Warszawa, 2004, s. 150

[71] Królikowski M., Wiliński P., Izydorczyk J. Podstawy prawa karnego międzynarodowego, Warszawa 2008, s. 253

[72] Marek A., System prawa karnego, Tom 2, Warszawa 2008, s. 277-278

[73] Ibidem, s. 277

[74] Marek A., System …, op. cit., s. 277-278

[75] Marek A., System …, op. cit., s. 282-283

[76] Ibidem, s. 282-283

[77] Ibidem, s. 282-283

[78] Ibidem, s. 283

[79] Marek A., System …, op. cit., s. 283

[80] Ibidem, s. 318

[81] Marek A., System …, op. cit., s. 340

[82] Ibidem, s. 340

[83] Ibidem, s. 340

[84] Marek A., System …, op. cit., s. 340

[85] Ibidem, s. 319

[86] Ibidem, s. 319

[87] Ibidem, s. 319

[88] Ibidem, s. 340

[89] http://www.unic.un.org.pl/prawa_czlowieka/mtk_sadykrajowe.php

[90] Dz.U. 2003 nr 78 poz. 708

[91] http://www.unic.un.org.pl/prawa_czlowieka/mtk_sadykrajowe.php

[92] Ibidem

[93] Kremens K., Dowody osobowe w międzynarodowym postępowaniu karnym, Toruń, 2010, s. 44

[94] Ibidem, s. 45

[95] Płachta M., Międzynarodowy Trybunał Karny, Kraków, 2004, s. 118

[96] Statut MTK

[97] Izydorczyk J., Wiliński P., Międzynarodowy Trybunał Karny, Kraków, 2004, s. 63

[98] Marek A., System …, op. cit., s. 340

[99] Cassese A., The Nicaragua, The European Journal of International Law Vol. 18 no. 4, s. 662

[100] Nowakowska-Małusecka J., Zasada aut dedere aut iudicare jak podstawa odpowiedzialności karnej jednostek za zbrodnie międzynarodowe, [w:] Odpowiedzialność międzynarodowa jako element międzynarodowego porządku prawnego, Kozłowski A. (red.) i Mielnik B. (red.), Wrocław, 2009, s. 381

[101] Izydorczyk J., Wiliński P., Międzynarodowy …, op. cit., s. 63

[102] Marek A., System …, op. cit., s. 321

[103] Ibidem, s. 321

[104] Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483

[105] Kremens K., Dowody …, op. cit., s. 45

[106] Marek A., System …, op. cit., s. 321

[107] Ibidem, s. 321

[108] Marek A., System …, op. cit., s. 321

[109] Ibidem s. 321

[110] Ibidem, s. 321

[111] Ibidem, s. 321

[112] Ibidem s. 321

[113] Ibidem, s. 321 i 322

[114] Dz. U. 2010 r. Nr 98, poz. 626

[115] Dz. U. 2014 r. poz. 538

[116] Marek A., System …, op. cit., s. 322

[117] Ibidem, s. 322

[118] Izydorczyk J., Wiliński P., Międzynarodowy …, op. cit., s. 63

[119] Ibidem s. 63-64

[120] Schabas W.A., The International Criminal Court: A Commentary on the Rome Statute, Oxford, 2010, s. 340

[121] Ibidem, s. 348

[122] Ibidem s. 348

[123] Ibidem, s. 348

[124] Ibidem, s. 348

[125] Ibidem s. 348

[126] Ibidem, s. 60

[127] Schabas W.A., The International …, op. cit., s. 60

[128] Marek A., System …, op. cit., s. 338

[129] Ibidem, s. 338

[130] Ibidem, s. 338

[131] Ibidem, s. 338

[132] Ibidem, s. 338

[133] Ibidem s. 338

[134] Ibidem, s. 338

[135] Ibidem, s. 338

[136] Marek A., System …, op. cit., s. 338

[137] Statut MTK

[138] Izydorczyk J., Wiliński P., Międzynarodowy …, op. cit., s. 64

[139] Ibidem, s. 64

[140] Dz.U. 1947 nr 23 poz. 90

[141] Izydorczyk J., Wiliński P., Międzynarodowy …, op. cit., s. 65

[142] Ibidem s. 65

[143] Izydorczyk J., Wiliński P., Międzynarodowy …, op. cit., s. 65

[144] Ibidem, s. 66

[145] Ibidem

[146] Marek A., System …, op. cit., s. 320

[147] Ibidem, s. 320

[148] Izydorczyk J., Wiliński P., Międzynarodowy …, op. cit., s. 67

[149] Statut MTK

[150] Ibidem

[151] Ibidem

[152] Ibidem

[153] Statut MTK

[154] Statut MTK

[155] Statut MTK

[156] Statut MTK

[157] Nowakowska-Małusecka J., Zasada …, op. cit., s. 383

[158] Marek A., System …, op. cit., s. 320

[159] Ibidem, s. 320

[160] Statut MTK

[161] Marek A., System …, op. cit., s. 320

[162] Ibidem, s. 320

[163] Ibidem, s. 320

[164] Ibidem s. 320

[165] Ibidem, s. 320

[166] Ibidem, s. 320

[167] Statut MTK

[168] Statut MTK

[169] Statut MTK

[170] Statut MTK

[171] Statut MTK

[172] Izydorczyk J., Wiliński P., Międzynarodowy …, op. cit., s. 68-69

[173] Statut MTK

[174] Statut MTK

[175] Statut MTK

[176] Statut MTK

[177] Statut MTK

[178] Izydorczyk J., Wiliński P., Międzynarodowy …, op. cit., s. 68-69

[179] Statut MTK

[180] Izydorczyk J., Wiliński P., Międzynarodowy …, op. cit., s. 69

[181] Statut MTK

[182] Izydorczyk J., Wiliński P., Międzynarodowy …, op. cit., s. 68-69

[183] Nowakowska-Małusecka J., Zasada …, op. cit., s. 381

[184] Ibidem, s. 381

[185] Ibidem , s. 381

[186] Ibidem, s. 381

[187] Ibidem s. 381

[188] Ibidem, s. 381-382

[189] Ibidem, s. 382

[190] Ibidem, s. 382

[191] Potyrała A., Współpraca państw z międzynarodowymi trybunałami karnymi a suwerenność, Poznań, 2010, s. 267

[192] Potyrała A., Współpraca …, op. cit., s. 267

[193] Nowakowska-Małusecka J., Zasada …, op. cit., s. 381

[194] Izydorczyk J., Wiliński P., Międzynarodowy …, op. cit., s. 65

* student IV roku prawa na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, członek Studenckiego Koła Naukowego Rozstrzygania Sporów Międzynarodowych przy Katedrze Prawa Międzynarodowego i Europejskiego

[195] W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo międzynarodowe publiczne. Zagadnienia systemowe, Warszawa 1999, s. 346

[196] M. Królikowski, P. Wiliński, J. Izydorczyk, Podstawy prawa karnego międzynarodowego, Warszawa 2008, s. 263

[197] Ibidem, s. 263

[198] Ibidem, s. 264

[199] Ibidem, s. 264

[200] S. Waltoś, Proces Karny. Zarys systemu, Warszawa 2009, s.214

[201] M. Królikowski, P. Wiliński, J. Izydorczyk, Podstawy …, op. cit., s. 268

[202] S. Waltoś, P. Hofmański, Proces …, op. cit., s, s.324

[203] Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.)

[204] M. Królikowski, P. Wiliński, J. Izydorczyk, Podstawy …, op. cit., s, s. 269

[205] S. Waltoś, P. Hofmański, Proces …, op. cit., s, s.326

[206] P. L. Robinson, Ensuring Fair and Expeditious Trials at the International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia, The European Journal of International Law 2000, vol. 1, nr 3, s. 572

[207] Dz.U. 2003 nr 78 poz. 708

[208] M. Matyasik, P. Domagała, Międzynarodowe Trybunały Karne oraz instrumenty sprawiedliwości tranzytowej, Warszawa 2012, s. 148

[209] S. Waltoś, P. Hofmański, Proces …, op. cit., s, s.327

[210] M. Królikowski, P. Wiliński, J. Izydorczyk, Podstawy …, op. cit., s, s. 270

[211] Ibidem, s. 270

[212] Ibidem, s.264

[213] Ibidem, s.264

[214] Ibidem, s.264

[215] Ibidem, s. 264-265

[216] Ibidem, s. 265

[217] Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.

[218] M. Królikowski, P. Wiliński, J. Izydorczyk, Podstawy …, op. cit., s. 265

[219] Ibidem, s. 265

[220] Ibidem, s. 265

[221] M. Królikowski, P. Wiliński, J. Izydorczyk, Podstawy …, op. cit., s. 266

[222] Ibidem, s. 266

[223] Ibidem, s. 266

[224] Ibidem, s. 266

[225] Ibidem, s. 266

[226] M. Królikowski, P. Wiliński, J. Izydorczyk, Podstawy …, op. cit., s. 346

[227] Ibidem, s. 266-267

[228] Ibidem, s. 267

[229] M. Matyasik, P. Domagała, Międzynarodowe …, op. cit., s. 156

* student V roku prawa na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, Prezes Zarządu Studenckiego Koła Naukowego Rozstrzygania Sporów Międzynarodowych przy Katedrze Prawa Międzynarodowego i Europejskiego kadencji 2013/2014

[230] Klang M., Murray A., Human Rights in the Digital Age, Routledge 2005, s. 1

[231] Rezolucja Komisji Praw Człowieka ONZ, No. A/HRC/20/L.13

[232] Rezolucja Komisji Praw Człowieka ONZ, No. A/RES/66/184

[233] Preambuła, Rekomendacja Komitetu Ministrów Rady Europy wobec Państw-Stron w sprawie środków na rzecz promowania wartości usług publicznych w internecie, CM/Rec (2007)16

[234] World Summit on the Information Society, Declaration of Principles, Building the Information Society: a global challenge in the new Millennium, dokument nr WSIS-03/GENEVA/DOC/4-E (tłumaczenie własne)

[235] Mrożek J., Rozważania prawne wokół pojęcia wolność słowa, Media, Kultura, Komunikacja Społeczna,
nr 2012 nr 8, s. 157; patrz: J. Falski, Europejskie kryteria wolności sumienia i wyznania a islam, Państwo i Prawo, 2008, nr 9, s. 57.

[236] Bojarski M., Giezek J., Sienkiewicz Z., Prawo karne materialne. Część ogólna i szczególna, wyd. 4, Warszawa 2010, s. 80

[237] wyrok ETPCz z dnia 29 października 2013 r., w sprawie Ristamäki i Korvola przeciwko Finlandii, nr skargi 66456/09, § 39

[238] art. 19 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych; art. 19 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka

[239] art. 54 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

[240] Garlicki L. (red.), Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Komentarz, Warszawa 2010, s. 585

[241] Szymanek J., Konstytucyjna zasada wolności słowa w radiofonii i telewizji, Państwo i Prawo, 2007, nr 8, s. 18

[242] wyr. TK z dnia , sygn. akt. P 3/06, OTK 2006 Nr 9A poz. 121

[243] (por.) wyrok High Court of Australia, w sprawie Dow Jones & Co. Inc. v Gutnick, z dnia 10 grudnia 2002 r., [2002] HCA 56; wyrok High Court of Justice, w sprawie Keith-Smith v Williams, z dnia 21 marca 2006 r., [2006] EWHC 860 (QB)

[244] uchwała TK z dnia 2 marca 1994 r., sygn. W 3/93, Dz.U. 1994 Nr 36 poz. 137

[245] Mrożek J., Rozważania… op. cit., s. 158-159

[246] art. 9 Konstytucji RP

[247] uchwała TK z dnia 2 marca 1994 r., sygn. W 3/93, Dz.U. 1994 Nr 36 poz. 137

[248] Ibidem, str. 4

[249] zdanie odrębne sędziego TK Andrzeja Rzeplińskiego do wyroku TK z dnia 29 września 2008 r., sygn. SK 52/05, OTK 2008 Nr 7A poz. 125

[250] uchwała TK z dnia 2 marca 1994 r., sygn. W 3/93, Dz.U. 1994 Nr 36 poz. 137

[251] wyrok TK z dnia 11 października 2006 r., sygn. akt P 3/06, OTK 2006 Nr 9A poz. 121; (por.) wyrok TK z dnia 23 marca 2006 r., sygn. K 4/06, OTK 2006 Nr 3A poz. 32

[252] zdanie odrębne sędziego TK Andrzeja Rzeplińskiego do wyroku TK z dnia 29 września 2008 r., sygn. SK 52/05, OTK 2008 Nr 7A poz. 125

[253] Frankiewicz A,, Regulacja wolności wypowiedzi w polskim porządku prawnym, [w:] B. Banaszak, A. Preisner, Prawa i wolności obywatelskie w Konstytucji RP, Warszawa 2002, s. 362.

[254] wyrok TK z dnia 12 maja 2008 r., sygn. K 43/05, OTK 2008 Nr 4A, poz. 57; (por.) wyrok TK wyrok z dnia 4 kwietnia 2001 r., sygn. K. 11/00, OTK 2001 Nr 3, poz. 54

[255] wyrok TK z dnia 19 lipca 2011 r. sygn. akt K 11/10, OTK 2011 Nr 6A, poz. 60

[256] wyrok TK z dnia 23 kwietnia 2008 r., sygn. akt SK 16/07, OTK 2008 Nr 3A, poz. 45

[257] wyrok TK z dnia 19 lipca 2011 r. sygn. akt K 11/10, OTK 2011 Nr 6A, poz. 60

[258] wyrok TK z dnia 9 listopada 2010 r., sygn. akt K 13/07, OTK 2010 Nr 9A, poz. 98

[259] wyrok TK z dnia z dnia 30 października 2006 r., sygn. akt P 10/06, OTK 2006 Nr 9A, poz. 128

[260] wyrok ETPCz, w sprawie Handyside przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, nr skargi, 5493/72, § 49, ECHR- A24; (por.) wyrok ETPCz, w sprawie Observer i Guardian przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, nr skargi 13585/88, § 56b i przywołane tam dotychczasowe orzecznictwo, ECHR-A216

[261] wyrok ETPCz, w sprawie Bladet Tromso i Stensaas przeciwko Norwegii, nr skargi 21980/93, Reports of Judgments and Decisions 1999-III

[262] Ibidem

[263] wyrok ETPCz, Handyside… op. cit., § 49; (por.) wyrok ETPCz z dnia 25 czerwca 1992 r,, w sprawie Thorgeir Thorgeirson przeciwko Islandii, nr skargi 13778/88, § 63, ECHR- A239

[264] wyrok ETPCz, Bladet… op. cit., § 59

[265] zasada pacta sunt servanda wyrażona w art. 9 Konstytucji RP

[266] Mrożek J., Prawne i etyczne ograniczenia wolności słowa, Studia Ełckie, nr 14 (2012), s. 364

[267] wyrok ETPCz z dnia 10 października 2013 r., w sprawie Delfi AS przeciwko Estonii, nr skargi 64569/09

[268] notatka prasowa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 10 października 2013 r., ECHR 294(2013) wydana przez Sekretariat Trybunału; dostępna pod adresem: www.echr.coe.int (dostęp: 31 marca 2014 r.)

[269] Nowicki M. A., Odpowiedzialność portalu internetowego za zniesławiające komentarze jego czytelników. Omówienie wyroku Delfi AS przeciwko Estonii, zamieszczone na stronie internetowej Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka pod adresem: http://www.hfhr.pl/ (dostęp: 31 marca 2014 r.), s. 2

[270] Ibidem, s. 4

* studentka V roku prawa na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, Prezes Naukowego Koła Arbitrażu Handlowego członek Studenckiego Koła Naukowego Rozstrzygania Sporów Międzynarodowych przy Katedrze Prawa Międzynarodowego i Europejskiego, Skarbnik kadencji 2013/2014, Ambasador Rzecznika Praw Obywatelskich.

[271] Dalej jako TSUE lub ETS jeżeli wyrok wydano przed wejściem Traktatu z Lizbony. Ponadto używam sformułowań „prawo unijne” oraz „prawo wspólnotowe” w zależności od tego, do jakiego okresu się odnoszę. Większość z orzeczeń ETS dotyczących zasady pierwszeństwa zostało wydanych, kiedy Unia Europejska jako organizacja o tej nazwie jeszcze nie istniała i wówczas sam ETS używał sformułowania „prawo wspólnotowe”. Jednakże wobec zmian, które zaszły w samej Unii Europejskiej, jako organizacji międzynarodowej, używa się obecnie określenia „prawo unijne” – wszystkie twierdzenia ETS odnoszące się do „prawa wspólnotowego”, należy obecnie odnieść do „prawa unijnego”.

[272] Wyrok ETS z dnia 15 lipca 1964 r., w sprawie 6/64, F. Costa v. E.N.E.L., ECR [1964] 585.

[273] Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, C 310, 16.12.2004 r.

[274] Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, C 306, 17.12.2007 r.

[275] Wyrok ETS z dnia 5 lutego 1963 r., w sprawie 26/62, van Gend & Loos, [1963] ECR 1.

[276] Wyrok ETS z dnia 9 marca 1978 r., w sprawie 106/77, Amministrazione delle Finanze dello Stato v. Simmenthal SA, ECR 1978 s. 00629.

[277] Bałaban A., Zasada pierwszeństwa prawa Unii Europejskiej, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego, 2012 nr 4, s. 10.

[278] Avbelj M., Supremacy or Primacy of the EU law – (why) does it matter?, tłum. własne.

[279] Zob. Grabowski A., Juristic Concept of the Validity of Statutory Law: A Critique of Contemporary Legal Nonpositivism, Heidelberg 2013, s. 295, tłum. własne; E. Łętowska, Multicentryczność współczesnego systemu prawa i jej konsekwencje, Państwo i Prawo” 2005, z. 4, s. 3.

[280] Kalisz A., Multicentryczność systemu prawa polskiego, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, LXIX, z. 4, 2007, s. 38.

[281] Craig P., The European Constitution in the Making, The ECJ, national courts and the supremacy of com-munity law, Oxford, tłum. własne.

artykuł dostępny pod adresem: www.ecln.net/elements/conferences/bookrome/craig.pdf.

[282] Dalej jako FTK, niem. das Bundesverfassungsgericht (BVerfG).

[283] Lindseth P.L., Power and Legitimacy: Reconciling Europe and the Nation-State, Nowy Jork 2010, s. 175, tłum. własne.

[284] (niem.) Grundrechtsschutz.

[285] Arnold R., Orzecznictwo niemieckiego Federalnego Trybunału Konstytucyjnego a proces integracji europejskiej, artykuł dostępny pod adresem: www.ce.uw.edu.pl/pliki/pw/1-1999_Arnold.pdf.

[286] wyrok FTK z dnia 29 maj 1974 r., w sprawie BVerfGE 37, 271 2 BvL 52/71 Solange I-Beschluß.

[287] (niem.) Solange – stąd wzięła się późniejsza nazwa tego orzeczenia.

[288] (niem.) „Solange der Integrationsprozeß der Gemeinschaft nicht so weit fortgeschritten ist, daß das Gemeinschaftsrecht auch einen von einem Parlament beschlossenen und in Geltung stehenden formulierten Katalog von Grundrechten enthält, der dem Grundrechtskatalog des Grundgesetzes adäquat ist, ist nach Einholung der in Art. 177 EWGV geforderten Entscheidung des Europäischen Gerichtshofes die Vorlage eines Gerichts der Bundesrepublik Deutschland an das Bundesverfassungsgericht im Normenkontrollverfahren zulässig und geboten, wenn das Gericht die für es entscheidungserhebliche Vorschrift des Gemeinschaftsrechts in der vom Europäischen Gerichtshof gegebenen Auslegung für unanwendbar hält, weil und soweit sie mit einem der Grundrechte des Grundgesetzes kollidiert.“; ang. „As long as the integration process has not progressed so far that Community law also receives a catalogue of fundamental rights decided on by a parliament and of settled validity, which is adequate in comparison with the catalogue of fundamental rights contained in the Basic Law, a reference by a court in the Federal Republic of Germany to the Federal Constitutional Court in judicial review proceedings, following the obtaining of a ruling of the European Court under Article 177 of the Treaty, is admissible and necessary if the German court regards the rule of Community law which is relevant to its decision as inapplicable in the interpretation given by the European Court, because and in so far as it conflicts with one of the fundamental rights in the Basic Law.”, tłum. własne.

[289] Sprawa BverfGE 73, 339, 2 BvR 197/83 - Solange II, wyrok z 22.10.1986 r.

[290] (niem.) „Solange die Europäischen Gemeinschaften, insbesondere die Rechtsprechung des Gerichtshofs der Gemeinschaften einen wirksamen Schutz der Grundrechte gegenüber der Hoheitsgewalt der Gemeinschaften generell gewährleisten, der dem vom Grundgesetz als unabdingbar gebotenen Grundrechtsschutz im wesentlichen gleichzuachten ist, zumal den Wesensgehalt der Grundrechte generell verbürgt, wird das Bundesverfassungsgericht seine Gerichtsbarkeit über die Anwendbarkeit von abgeleitetem Gemeinschaftsrecht, das als Rechtsgrundlage für ein Verhalten deutscher Gerichte oder Behörden im Hoheitsbereich der Bundesrepublik Deutschland in Anspruch genommen wird, nicht mehr ausüben und dieses Recht mithin nicht mehr am Maßstab der Grundrechte des Grundgesetzes überprüfen; entsprechende Vorlagen nach Art. 100 Abs. 1 GG sind somit unzulässig.“; ang. “As long as the European Communities, in particular European Court case law, generally ensure effective protection of fundamental rights as against the sovereign powers of the Communities which is to be regarded as substantially similar to the protection of fundamental rights required unconditionally by the Constitution, and in so far as they generally safe-guard the essential content of fundamental rights, the Federal Constitutional Court will no longer exercise its jurisdiction to decide on the applicability of secondary Community legislation cited as the legal basis for any acts of German courts or authorities within the sovereign jurisdiction of the Federal Republic of Germany, and it will no longer review such legislation by the standard of the fundamental rights contained in the Basic Law; references to the Court under Article 100 (1) Basic Law for those purpose are therefore inadmissible”, tłum. własne.

[291] Wyrok z dnia 2 lipca 1993 r. w sprawie BVerfGE 89, 155 – Maastricht, 2 BvR 2134, 2159/92.

[292] Wróbel A., Stosowanie prawa Unii Europejskiej przez sądy: Tom I, Warszawa 2010, s. 291, tłum. własne.

[293] Sakowicz A., Zasada ne bis in idem w prawie karnym w ujęciu paneuropejskim, Białystok 2011, s.152.

[294] Brzeziński P., Zasada pierwszeństwa w orzecznictwie wybranych sądów konstytucyjnych Państw Członkowskich UE, Ius Novum 2010, nr 1, s. 90.

[295] Arnold R., Orzecznictwo…, op. cit., s. 100.

[296] Wyrok FTK z dnia 7 czerwca 2000 r., w sprawie BVerfGE 102, 147, BvL 1/97 – EG – Bananenmarktordnung – Verordnung,

[297] Brzeziński P., Zasada…, op. cit., s. 92.

[298] Wyrok FTK z dnia 17 grudnia 1970 r., w sprawie 11/70, Internationale Handelsgesellschaft.

[299] Mayer F.C., Supremacy – Lost?, [w:] P. Dann i M. Rynkowski, The Unity of the European Constitution, Heidelberg 2006, s. 88, tłum. własne.

[300] Trstenjak V., National Sovereignity and the Principle of Primacy in EU Law and their Importance for the Member States, Beijing Law Review, 2013, tom 4, nr 2, s. 73, tłum. własne.

[301] (ang.) “The validity of measures adopted by the institutions of the community can only be judged in the light of community law. The law stemming from the treaty, an independent source of law, cannot because of its very nature be overridden by rules of national law, however framed, without being deprived of its character as community law and without the legal basis of the community itself being called in question. Therefore the validity of a community measure or its effect within a member state cannot be affected by allegations that it runs counter to either fundamental rights as formulated by the constitution of that state or the principles of its constitutional structure.” tłum. własne. Streszczenie wyroku ang.:

http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:61970J0011:EN:HTML.

[302] Wyrok ETS z dnia 22 października 1987 r. w sprawie C-314/85, Foto-Frost przeciwko Hauptzollamt Lübeck-Ost, ECR 1987 s. 04199.

[303] Wyrok ETS z dnia 9 marca 1978 r., w sprawie 106/776, Simmenthal, ECR 1978 s. 00629.

[304] (ang.) “The direct applicability of community law means that its rules must be fully and uniformly applied in all the member states.” Streszczenie wyroku ang.: http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?isOldUri=true&uri=CELEX:61977CJ0106.

[305] wyrok ETS z dnia 2 lipca 1996 r., w sprawie C-473/9319, Komisja przeciwko Luksemburgowi, ECR 1996 s. I-03207.

[306] (ang.) automatical inapplicability.

[307] Wróbel A., Stosowanie… op. cit., s. 142.

[308] Wyrok ETS z dnia 22 października 1998 r., w sprawach C-10/97 do C-22/97, Ministero delle Finanze dello Stato przeciwko IN.CO.GE.’90, ECR 1998 s. I-06307.

[309] (ang.) “It cannot therefore, contrary to the Commission's contention, be inferred from the judgment in Simmenthal that the incompatibility with Community law of a subsequently adopted rule of national law has the effect of rendering that rule of national law non-existent. Faced with such a situation, the national court is, however, obliged to disapply that rule, provided always that this obligation does not restrict the power of the competent national courts to apply, from among the various procedures available under national law, those which are appropriate for protecting the individual rights conferred by Community law.”, tłum. własne.

Wyrok dostępny na stronie: http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:61997CJ0010.

[310] Wyrok ETS z dnia 18 maja 1989 r., w sprawie C-213/89, R. v. Secretary of State for Transport ex parte Factortame, ECR 1990 s. I-02433.

[311] Wersja polska dostępna na stronie: http://curia.europa.eu/arrets/TRA-DOC-PL-ARRET-C-0213-1989-200407016-06_00.html.

[312] Wyrok ETS z dnia 29 kwietnia 1999 r., w sprawie C-224/97, Erich Ciola przeciwko Land Vorarlberg, ECR 1999 s. I-02517.

[313] Wyrok dostępny pod adresem: http://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:61997CJ0224.

[314] Wyrok ETS z dnia 13 stycznia 2004 r., w sprawie C-453/00, Kühne & Heitz NV przeciwko Produktschap voor Pluimvee en Eieren, ECR 2004 s. I-00837.

[315] Wersja polska dostępna na stronie: http://curia.europa.eu/juris/celex.jsf?celex=62000CJ0453&lang1 =pl&lang2=EN&type=TXT&ancre=.

[316] Par. 28 omawianego orzeczenia.

[317] Wyrok ETS z dnia 21 września 2005 r., w sprawach połączonych C‑402/05 P i C‑415/05 P, Yusuf i Kadi, Zb. Orz. 2005 s. II-3649 oraz s. 3533.

[318] Par. 76 omawianego orzeczenia.

[319] Wójtowicz K., Poszanowanie tożsamości konstytucyjnej Państw Członkowskich Unii Europejskiej, Przegląd Sejmowy 2010, nr 4, s. 11.

[320] Rusinek K., Zasada pierwszeństwa prawa europejskiego w świetle Traktatu z Lizbony, Przegląd Prawa Konstytucyjnego 2013, nr 2, s. 144.

[321] Biernat S., Zasada pierwszeństwa unijnego po Traktacie z Lizbony, Gdańskie Studia Prawnicze, 2011, tom XXV, s. 54-55.

[322] Dz. Urz. UE, C-83 z 30.03.2010 r.

[323] Wojtyczek K., Wpływ Traktatu z Lizbony na ustrój Polski, Przegląd Sejmowy 2010, nr 4, s. 29.

[324] Wyrok FTK z dnia 30 czerwca 2009 r., w sprawie BVerfG, 2 BvE 2/08.

[325] Kastelik-Smaza A., Spór o prymat prawa europejskiego po wejściu w życie Traktatu z Lizbony, Przegląd Sejmowy 2010, nr 4, s. 72.

[326] Rusinek K., Zasada…, op. cit., s. 151.

[327] Biernat S., Zasada…, op. cit., s. 56.

[328] Scheuring K., Precedens w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Warszawa 2010, s. 219.

[329] Falkiewicz A., Zasada pierwszeństwa we współpracy policyjnej i sądowej w sprawach karnych – uwagi do wyroku w sprawie Melloni, Europejski Przegląd Sądowy, 2013 nr 10, s. 30.

[330] Ibidem.

Zapraszamy do skorzystania z oferty naszego wydawnictwa.

Wydawnictwo Psychoskok