Maciej Wierzbiński

Syn Kresów

Powieść historyczna

Saga

Syn Kresów
Zdjęcie na okładce: Shutterstock
Copyright © 1925, 2019 Maciej Roman Wierzbiński i SAGA Egmont
Wszystkie prawa zastrzeżone
ISBN: 9788711676721

1. Wydanie w formie e-booka, 2019

Format: EPUB 2.0

Ta książka jest chroniona prawem autorskim. Kopiowanie do celów innych niż do użytku własnego jest dozwolone wyłącznie za zgodą SAGA Egmont oraz autora.

SAGA Egmont, spółka wydawnictwa Egmont

„Należy zmienić hasło naszych dążeń i bojów. Nie na wschód, lecz na zachód. Tam trzeba znowu przesunąć ognisko naszego życia historycznego, stamtąd jedynie może przyjść do nas siła i zdrowie“.

A. Świętochowski.

I. Zorze wolności.

Boguś Prusinowski aż podskoczył z radości, gdy matka oznajmiła mu, że zabierze go z sobą do Poznania na dzień 3-go grudnia — na uroczyste otwarcie Sejmu Dzielnicowego.

O tym Sejmie Dzielnicowym głośno było w całym zaborze pruskim od kaszubskiego brzegu aż do południowych kresów Górnego Śląska, — tak głośno, że nawet nad zniemczoną Notecią, w murach gimnazjum w Nakle, starsi chłopcy szeptali ó tem między sobą, jako o zdarzeniu, które nietylko przejmowało wszystkie warstwy ogółu, lecz w dalszych swych następstwach miało przeobrazić ten germanizacyjny zakład szkolny w wychowawczy zakład polski.

Polski... Wydawało się to bajką i koledzy pytali się Bogusia o ten Sejm, niedowierzając jeszcze, że dyrektor Brodscheidt zniknie z tych murów i ustąpi miejsca Polakowi. Drżeli oni przed tym zawsze posępnym dyrektorem niby przed złym duchem. Nazywano go „sępem“. Zakazywał on im mówić między sobą po polsku, odbywał rewizje w ich mieszkaniach, poszukiwał książek polskich, a widok Orła Białego na okładce doprowadzał go do szału i przy uroczystościach w wielkiej sali gimnazjalnej kazał młodszym nauczycielom śledzić, czy Polacy nie powstrzymują się od śpiewania na cześć kajzera: „Heil Dir im Siegeskranz “ 1 .

Wprawdzie trzy tygodnie temu, w pamiętnym dniu rewolucji berlińskiej, 9-go listopada 1918 r., nietylko spadł Wilhelmowi Drugiemu z głowy ów „wieniec zwycięstw“ jakich sam nie odniósł, ale on sam spadł z tronu Hohenzollernów i sromotnie drapnął zagranicę niby zbrodzień, jednakże „sęp“, do strusia podobny, nie chiał widzieć ogromnego przewrotu. Dla niego Niemcy były zawsze jeszcze „über alles“ 2 , górowały nad wszystkimi i prawem pięści mogły niemczyć, „tępić“ Polaków.

A trudno było przy patrjotycznych uroczystościach niemieckich uchylić się od śpiewania hymnów, gdyż w gimnazjum nakielskiem Polacy tworzyli nieliczną garść, tonęli wśród Niemczaków, którzy niewiele ustępowali ojcom w nienawiści do żywiołu polskiego. Jakoż Boguś i jego polscy koledzy musieli taić się ze swemi uczuciami narodowemi, nosić je głęboko zaszyte w duszy i przywdziewać pozory niemieckie. Cierpieli nad tem skrycie i uczyli się cierpieć dla Ojczyzny.

Teraz ta straszna niewola ducha miała się skończyć. Na widnokręgu Wielkopolski jaśniały już cudne zorze wolności i Boguś prawił kolegom cichaczem:

— Zjadą się do Poznania wysłani obywatele ze wszystkich dzielnic tego zaboru, ze wszystkich powiatów i zakątków, aby wybrać władzę polską, taką naczelną radę, któraby wszystkiem kierowała, aż do tego czasu, gdy Poznań połączy się z Warszawą i jedno polskie utworzymy państwo. Wielkie będzie w Poznaniu święto, o! wielkie...

Jak to będzie, chłopcy nie umieli sobie wystawić, jak nie umiały szerokie warstwy ludności, lecz wszyscy czuli, że zbliża się chwila osobliwa, w której spadną okowy z ujarzmionych Polaków, że nie będzie pana dyrektora Brodscheidta ani innego wrogo usposobionego nauczyciela, i ogromna radość grała w ich sercach.

Niejeden przeto zazdrościł Bogusiowi wyjazdu do Poznania.

Państwo Prusinowscy mieszkali niedaleko Nakła, w ładnym i dużym swym majątku Chobielinie. W dzień jasny, stojąc nad brzegiem Noteci, można było nawet widzieć w oddali zgrupowane gumna chobielińskie, wysokie topole i spadający ze wzgórza ogród. Wisiało to hen, poza nagim, bardzo szerokim, pasem łęgów i mokradeł, ciągnących się nad rzeką.

We dworze chobielińskim rej wodziła pani Marja Prusinowska i poniekąd jej dwudziestodwuletnia córka, panna Aniela. Temu zawdzięczał Boguś, że oderwano go na kilka dni od ławy szkolnej znienawidzonego gimnazjum. Bo ojciec jego zrazu sprzeciwiał się temu. Należał bowiem do tych nielicznych obywateli, którzy nie pojmowali, jak żywioł polski będzie mógł istnieć, żyć i rozwijać się na wolności, pozbawiony przewodu niemieckiego.

To przekonanie wpoili w nich Niemcy. Głosili oni stale i z uporem, z pomocą wszystkich środków państwowych i trąb reklamy znakomitą wyższość Niemców i ich kultury nad innemi narodami. Niemiec był „solą ziemi“, znalazł się nawet profesor w Berlinie, który obwieścił światu, że „być człowiekiem, to znaczy być Niemcem“. Innemi słowy, człowiek, w pojęciu tego — samochwalstwem dotkniętego narodu, zaczynał się od Niemca i na nim kończył. Z tego zaś wypływało przekonanie, że naród niemiecki ma posłannictwo rządzenia Polakami, a nawet światem.

Powtarzano to tak długo i z takim naciskiem, że niejeden Polak uwierzył w to, zgiął kark w jarzmo i nie mógł wyzwolić się z tej pojęciowości.

W czasie wielkiej wojny Polacy ci ślepo wierzyli w zwycięstwo Niemiec, we wszechmoc ich armat. Niemniej jednak lękali się tego, wizja zwycięstwa niemieckiego przejmowała ich przeczuciem zagłady żywiołu polskiego.

Tymczasem pan Antoni Prusinowski i inni prusofile pogodzili się z tym w ich pojęciu niewątpliwym triumfem Germanji i wmówili w siebie, że najlepiej będzie Polakom przy boku tego przodującego i zwycięskiego narodu. Występowali oni nawet z twierdzeniem, że „najlepiej służy sprawie polskiej, kto przelewa krew za króla pruskiego“, co ich ziomkom wydawało się poprostu obłędem.

Ale zwyciężyła nie armata, lecz wyższy rozum. Świat, zagrożony przez okrutnego krzyżaka, pokonał go na polach Francji i wyzwolił ludzkość od strasznego niebezpieczeństwa. I tak z pod gruzów tronu niemieckiego i obalonej potęgi Berlina wynurzyła się jutrznia wolności dla Polaków.

Wobec tego pan Antoni i tacy, czucia narodowego pozbawieni, ludzie znaleźli się jakby na bezdrożu. Bali się zmiany rządów, przewrotu stosunków, bali się, by majątki ich nie straciły na wartości, bali się sami nie wiedząc czego.

Gdy żona oznajmiła mu, że zabierze syna z sobą do Poznania, pan Antoni począł mruczeć:

— Przerwa w naukach... Chłopak i tak uczy się nieszczególnie. W łacinie słaby...

— Prawda, że Boguś nie odznacza się zdolnościami, lecz stara się, robi co może. Nie będzie z niego profesor ani mędrzec. Trudno. Nie martwię się tem jednak, bo ważniejszą rzeczą od wiedzy jest charakter. A Boguś wyrośnie, da Bóg, na z gruntu uczciwego, zacnego człowieka i obywatela kraju.

— Ale czyż on potrzebny przy otwarciu Sejmu Dzielnicowego!? — odparł pan Prusinowski — Takie obrazy teatralne... Poprzewraca mu się w głowie...

— Naszym obowiązkiem jest — odparła pani Marja — przeciwdziałać wpływom germanizacyjnym tej macoszej szkoły. Pragnę zatem skorzystać ze sposobności i pokazać mu Poznań z jego polskim obliczem. Unaoczni on tam sobie, że to polska ziemia, że Polak jest tu gospodarzem, poczuje się Polakiem i skojarzy w duchu z naszem społeczeństwem. Bo to nie będzie „teatr“, lecz święto narodowe o jakiem napróżno śnili nasi ojcowie. Mam przekonanie, że Boguś całe życie wspominać sobie będzie z zadowoleniem, że uczestniczył w tej wiekopomnej, radosnej uroczystości wyzwolenia z pod jarzma pruskiego.

Na to pan Antoni zmilczał, nie wiedząc, co odrzec swej patrjotycznej żonie, a że w duszy cenił ją i szanował, a wojować z nią nie lubił, więc milczkiem zgodził się.

II. Święto Zmartwychwstania.

W Poznaniu działy się dziwy.

Z rzeczeniem się tronu przez Wilhelma zrzekali się tam Niemcy, z upadkiem Niemiec i oni upadli na duchu. Władza wysunęła się z omdlałych ich rąk niemal samo przez się. Przy boku naczelnego prezesa księstwa stanął jeden z wybitnych posłów polskich, w komendzie wojskowej rządziła Rada Żołnierzy i Robotników, a w niej ważył tylko głos polski. Ster spraw miejskich i prowincjonalnych przeszedł w ręce Tymczasowej Rady Ludowej, a tworząca się gorączkowo Straż Obywatelska zapewniała Polakom posiadanie tej kolebki narodu polskiego.

Gdy w przededniu 3-go grudnia napłynęły do Poznania tysiące ludzi, Niemcy i Żydzi skryli się niby mysz pod miotłę, przeżuwali wściekłość i przygotowywali się do obrony, myśląc, że Polacy zamierzają wypędzić ich z nad Warty.

Na ulicach śródmieścia snuło się mnóstwo przyjezdnych, delegatów, ich rodzin i patrjotycznych obywateli. W sklepach, wystawiających na sprzedaż narodowe znaczki polskie, panował natłok. Wydzierano sobie chorągwie i nalepki, bo każdy Polak, nawet na krańcach miasta mieszkający, pragnął uzewnętrznić pierwszy raz w swem życiu swe uczucia narodowe oraz przyczynić się do nadania miastu jak najwięcej polskiego charakteru. Było to nakazem chwili i potrzebą serca.

Sejm Dzielnicowy miał być olbrzymią, podniosłą manifestacją polskości pod tym zaborem, świętem miłości bratniej i dziękczynienia za łaskę niebios.

Tu i owdzie, a zwłaszcza w pobliżu historycznego hotelu „Bazar“, tworzyły się grupy znajomych z prowincji, a widać było, że wszyscy kąpali się w poczuciu wolności. Rozprężyło się coś w duszach, podnosiły się głowy i ludzie poczynali rozumieć, co to życie wolnych narodów, Znikł policjant pruski, a chociaż nie znikły jeszcze orły czarne z budowli rządowych, barwy białe i czerwone, pojawiając się już w oknach i na balkonach, gasiły wszystko co pruskie. Wszyscy, kobiety zarówno, jak mężczyźni, nasili na piersi kokardy polskie, chlubili się swą polskością, Z rozpromienionego oblicza miasta biło szczęście. Witano się na ulicach złotemi uśmiechami, a najwyższą radością było krzątać się, zabiegać, pracować dla „sprawy“, budować Polskę na tej starej ziemi piastowskiej.

Boguś Prusinowski, idąc z matką i siostrą przez plac, wyczuwał tu nastrój miasta, udzielający się wszystkim, szczebiotał wesoło, gdy zbliżył się do nich młody, przystojny adwokat, Sobiesław Żabicki, który, wróciwszy z wojny w randze porucznika, zajmował się organizacją wojskową Poznaniaków.

Obie panie powitały go z radością, starsza dlatego, że pragnęła oddać mu córkę, młodsza zaś dlatego, że nie zamierzała się sprzeciwiać woli matczynej wcale a wcale, Ale, że pan Antoni nie znosił, wręcz nie cierpiał tęgo gorąco po polsku czującego oficera, w Chobielinie nie wspomniano o tem słowem.

Pani Marja zdobyła karty wejścia do kościoła farnego na solenne nabożeństwo, jakie miało nazajutrz zainaugurować obrady sejmowe. Lecz chodziło jej o to, aby wymienić je na lepsze miejsca, wpobliżu kazalnicy. Zwróciła się zatem do p. Sobiesława z prośbą, by przyszedł jej w tem pomocą.

— Z całą przyjemnością postaram się o to — odrzekł usłużny kawaler — mógłbym umieścić panie obok mej matki i stryja.

— Będziemy panu za to podwójnie wdzięczne, bo pragniemy posłyszeć jak najlepiej kazania, my, zarówno jak Boguś.

— Cieszy mnie, że pan Bogusław przybył z paniami do Poznania — rzekł Sobiesław i spozierając na niego z żywem zadowoleniem, ciągnął: Ja go tu już zatrzymam, zabiorę w nasze szeregi, bo, zdaje mi się, ma zakrój żołnierski.

Boguś nie był wysoki, raczej niski i wzrostem nie robił wrażenia osiemnastoletniego młodzieńca. Wszelako kark miał silny, barki rozrosłe i w całej jego postaci oko oficera dopatrzyło się dużo utajonej tężyzny. A ze źrenic jego wyzierała męskość.

— O, jabym chętnie pozostał i wstąpił do wojska! — zawołał Boguś i na myśl o tem zadrżały w nim wszystkie włókna mięśni.

Żabicki uśmiechnął się i rzekł do pani Marji:

— Będą panie miały z pana Bogusława dzielnego oficera polskiego.

Gorący rumieniec oblał twarz młodego gimnazisty, taka rozpierała go radosna duma i powziął do Żabickiego jakieś dziwne zaufanie.

— Oby jak najprędzej — zawołał!

— Tymczasem — ozwała się pani Marja z uśmiechem — za dwa dni będzie musiał wracać na ławę szkolną. Ale niebawem rzeczy się zmienią; zamiast nauczycielawroga będzie nauczyciel-przyjaciel.

— Gdy pomyślę, że nastąpi to nawet w naszem kresowem, zniemczonem Nakle... — westchnęła panna Aniela.

— Ale dlaczego to — wpadła pani Marja — panowie zabiegają tak około tworzenia siły zbrojnej?

— Bo, proszę pani, nasyłają nam tu z Niemiec ów Heimatschutz (związek obrony ojczyzny), a bandy te, złożone z żywiołów bandyckich, zachowują się coraz zuchwalej. Urzędnicy i miejscowa ludność niemiecka podbechtują ich przeciwko Polakom. Odbieramy wiadomości o napadach. Z tego wyciągamy wniosek, że chociaż wątpić nie można, iż konferencja pokojowa w Paryżu wcieli Wielkopolskę, i nietylko Wielkopolskę, do Polski, sępy krzyżackie nie zechcą wypuścić ze swych szponów zrabowanego żeru. Trzeba się organizować, zbroić.

— A w samym Poznaniu dużo wojska niemieckiego? — spytał Boguś.

— W koszarach i na fortach znalazłoby się tego robactwa blisko piętnaście tysięcy.

— Aż tyle! — zawołała panna Aniela. — I jeszcze ten napływający Heimatschutz! Aby ich stąd wypędzić, potrzebaby licznego wojska.

— Niemców wielu, ale i nas będzie nie mało. Oni posiadają broń, której nam bardzo brak, ale my mamy — odwagę.

— Czy pan przypuszcza, że przyjdzie do rozlewu krwi? — ytała panna Aniela z odcieniem troski.

— Nie, nie sądzę. Musimy wszakże liczyć się z tem, że Niemcy tu i ówdzie mogliby szukać ujścia dla swej złości teutońskiej 3 w gremjalnych napaściach na ludność polską. Trzeba ich zaszachować naszem pogotowiem wojskowem — mówił Żabicki, nie chcąc niepokoić pań wiadomościami o wybrykach owych „straży“ niemieckich, wytwarzających atmosferę groźną, naładowaną elektrycznością.

Ucieszył się, gdy panie obiecały odwiedzić jego matkę. Nastręczała się bowiem sposobność do pomówienia z hożą, przemiłą panną Anielą, dla której żywił oddawna gorące uczucie.

Wieczór zapadł, jakby przedkarnawałowy. Rozkołysał się Poznań na olbrzymich falach uczuć narodowych. A wchłonął w siebie przybyszów z najodleglejszych krańców zaboru pruskiego, tudzież przedstawicieli emigracji polskiej na zachód niemiecki rzuconej. Zdało się, że o wschodzie nowego dnia Polski zagrzmiały hejnały, zagrały trąby archanielskie i nietylko rozległy się po łąkach i polach tego zaboru, lecz dotarły hen — do ostatnich rubieży polskich, od wieków w topieli germańskiej tonących.

Na ten zew stawili się nietylko Wielkopolanie, Kujawianie, Pałuczanie, synowie ziemi Chełmińskiej i Toruńskiej, Krajny, Kociewia, Kaszub, Warmji i luterańskich Mazurów, ale także pierony ze Staropolski 4 , w czarne diamenty 5 oprawionej, gdzie ongi Mieszko I zatknął najpierw krzyż Chrystusowy, a nawet ewangelicy z pod Niemodlina, Namysłowa, Lignicy i Wrocławia, a więc z owych Piastowskich ziemie, gdzie zalana polskość nikłe tylko tworzyła oazy 6 . Bo aż tam słychać było głos żywej, z grobowca wstającej Polski: jestem! Aż tam dał się odczuć ten cudowny dreszcz, co przeszył cały naród polski. A iluż braci przybyło z Westfalji i Nadrenji? Ilu z Berlina, Drezna, Hamburga? Nie dziwota, bo w Polsce urodzeni, w niej serce swe zostawili, a wychodząc na tułaczkę i poniewierkę, pieścili w zanadrzu obraz rodzimej zagrody.

Wszystko to w zachwycie oglądało stary Poznań w biało-czerwonej szacie i cudem się wydawało, że policjant pruski nie zdzierał orzełków polskich i kokard z piersi świętokradzką łapą. Łzy szczęścia lśniły w oczach tych gości z dalekich, zapomnianych stron, bo widzieli na oczy to, co miłowali w głębi duszy niby gwiazdę. Widzieli... Polskę.

Niezapomniane historyczne chwile żywiołowego, masowego objawienia narodu. Początku rządów polskich! Powstającego majestatu Polski!...

Naród zespalał się na rynku Poznania pod znakiem królewskiego ptaka, który na strzelistej wieżycy ratuszowej przetrwał wiekową niewolę i teraz orlim okiem obejmował wspaniałą procesję wiernych dzieci tej ziemi, oświetlonych złotą jutrznią wolności, wniebowziętych, wyanielonych.

„Przed Twe ołtarze zanosim błaganie.

„Ojczyznę, wolność racz nam wrócić Panie!...

Przez czarny okres czasu rwał się ten jęk ze zbolałej duszy polskiej, aż dotarł do tronu Najwyższego. I otóż, gdy naród ukrzyżowany złożono w grobowcu niepamięci, smutnymi bluszczami omotanym, spadło wieko i wzniósł się z czeluści upadku nieśmiertelny Orzeł Biały. Albowiem Pan wrócił ludowi Ojczyznę i Wolność.

Święto świąt wielkopolskich. Wspólna, jedyna komunja dusz zestrzelonych w jeden mocarny ton, który podnosił się na zenity niebiańskie i padał na stopnie ołtarzy. Ludzie modlili się drżeniem serc, muzyką harf duchowych i dziękowali Wszechmocnemu brylantami łez najpiękniejszych...

Gdy znikły z przed ołtarza szkarłaty ks, arcybiskupa, wstąpił na kazalnicę kaznodzieja, a gorący obrońca praw polskich. Dziękował Bogu, że kres położył wiekowej niewoli narodu i modlił się do Niego, by Ojczyzna wolna żyć mogła spokojnie w niezagrożonych granicach, by zgoda i miłość bratała wielką słowiańską rodzinę. Zaczem wraz z muzyką organów wzbiły się po stropy olśniewającej świątyni pienia chóralne, głosy aniołów wplotły w to najpodnioślejsze tony, a gdy wreszcie z piersi wszystkich zagrzmiał dawny hymn niedoli: „Boże coś Polskę...“, każdy drżał jak liść i każdy wiedział, że to najpiękniejsza, najcudowniejsza chwila jego życia.

Przeżywała to stara pani Żabicka; stanowiła cząstkę zbiorowego serca, uczestniczyła w przesileniu dziejowem, w przeobrażaniu niewolników w obywateli, w bierzmowaniu ich na drogę nowego, pełnego życia. Zamknęła załzawione oczy, oparła głowę na ramieniu syna, oplotła dłonią rączkę panny Anieli i potem obie przytuliły się do siebie, tonąc w wielkiem mrowisku u stóp potężnego filaru, na śliczny składając się we troje obraz. A obok tej grupy pani Prusinowska świeciła jako ujmujący typ ziemianki i harmonizowała doskonale z dostojną postacią pana Andrzeja Żabickiego, który świątecznie ubrany, wyprostowany, żołnierski, sterczał niby żywy posąg tego wczorajszego pokolenia, które tak godnie strzegło znicz myśli narodowej nad Wartą.

Przy nim zaś stał Boguś Prusinowski, ładny blondyn ze śmiałem spojrzeniem, syn tego szczęśliwego pokolenia, które wyzwolone zawczasu z więzów, miało wstąpić na zgoła inną, szeroką arenę polskiego życia. I oni dwaj, starość i młodość, ładny tworzyli obraz. Dopuszczony w zbiorowisko czołowego obywatelstwa, Boguś miał wrażenie, że spływa nań zaszczytny obowiązek pielęgnowania tego ideału, który uposażył ten żywioł polski tak granitową odpornością i ślubował to sobie podświadomie.

III. 27 grudnia.

Pan Antoni Prusinowski, odłożywszy słuchawkę telefonu z chmurną twarzą, odsapnął raz i drugi ciężko, wsunął ręce w kieszenie i począł chodzić po kancelarji tam i napowrót. Wreszcie wyszedł, odszukał żonę i wylały się spienione uczucia.

— Ładna historja!... Powiem ci nowinę! Bogusia wypędzono z gimnazjum.

— Za co? — zawołała zaskoczona pani Marja.

— Za co?... Mówiłem, mówiłem: głupstwo! Powinnaś się domyśleć.

Zaprawdę pani Marja nie mogła się domyśleć, że szkoła poczytała Bogusiowi za przewinienie nie do przebaczenia, iż uczestniczył w święcie narodowem w Poznaniu.

Opowiadał on kolegom o świetnych dniach poznańskich, olśniewał ich baśnią z nowego świata. Gwarliwe sejmiki sztubaków w korytarzu gimnazjalnym zwróciły uwagę uczniów niemieckich, obrażonych brzmieniem języka polskiego w tych murach, i wkrótce dyrektor był powiadomiony, dlaczego to rodzice zabrali Bogusia na kilka dni ze szkoły.

Nie potrzeba było zresztą czekać na donos Niemców; znalazł się bowiem wśród Polaków taki nikczemny kolega, który stale donosząc dyrektorowi o tem, co działo się w duszach gimnazistów-Polaków, uprzedził w tem Niemców. „Sęp“ zwołał konferencję nauczycieli i wydano wyrok banicji 7 na Bogusia, który i tak figurował na czarnej liście z tego powodu, że miał u siebie i pożyczał kolegom polskie książki.

Boguś wyrzucony! Brzmiało to okropnie.

— Mówiłem, żeby chłopaka nie zabierać do Poznania. Teraz masz! Wstyd!

— Byłoby to wstydem, gdyby Boguś coś haniebnego przeskrobał — zauważyła pani Marja, ale on nie słuchał.

— Cóż może wyrość z chłopaka wy-rzu-co-ne-go ze szkoły? Co teraz z nim począć?... Gdyby w młynie była praca, oddałbym go tam. Niechajby został przynajmniej porządnym młynarzem.

Pani Marja wcale nie brała tego tak do serca. Przyszła do przekonania, że miało to swoją dobrą stronę. Jej zdaniem, należało zaprząc Bogusia teraz do rzetelnej nauki języka polskiego, historji i literatury polskiej. Wstydem było nie to, że go hakatyści 8 w swej nienawiści ślepej wydalili ze szkoły, ale to, że osiemnastoletni chłopiec robił jeszcze błędy w pisowni i o dziejach Polski słabe miał wyobrażenie. Postanowiła przeto wysłać go do Poznania do pewnego profesora-polonisty, by zajął się wykształceniem Bogusia i przygotował go do polskiego wykładu nauk. Przecież za kilka miesięcy gimnazjum Nakielskie miało ulec stanowczemu spolszczeniu.

Gdy „wyrzucony“ Boguś przyjechał do domu i dowiedział się, co go czeka, ucieszył się, gdyż sam zrozumiał, jak bardzo potrzeba mu akurat tego, co dla wykształconego Polaka jest wręcz niezbędnem. A do siostry swej mówił:

— Oni mnie wypędzili, te niemczury łajdackie, a ja ich wkrótce wypędzę z Nakła. Będą się wynosić stąd niby zmokłe kundle. Przyszli tu nad Noteć nie tyle, aby nas uczyć, ile na to, by nas przerobić na szwabów i ogłupić.

Ogromnie był rad, że wydostał się z otoczenia tej wstrętnej szkoły i odetchnął pełną piersią, gdy znalazł się w Poznaniu u prof. Jakowickiego, który dawniej pokryjomu, a teraz jawnie kształcił młodzież w duchu polskim.

Pewnego dnia spotkał na ulicy porucznika Żabickiego. Wspierał się on na lasce i posuwał żółwio. W czasie wojny przeskoczyła mu żyła w kolanie i odtąd pozostała w niem pewna wrażliwość. A że jako szef kompanji krzątał się od rana do wieczora w koszarach i sforsował sobie nogę, kolano poczęło puchnąć jak bania. Boguś odprowadził go do mieszkania pana Andrzeja Żabickiego, wypytując o sprawy bieżące.

Poznań gotował się gorączkowo na przyjęcie nadzwyczajnego gościa: świetnego rzecznika sprawy polskiej, Paderewskiego. Oczekiwano go po świętach Bożego Narodzenia niby zwiastuna nowych czasów i zdawało się, że on i misja angielska przywożą tej dzielnicy od koalicji mocarstw urzędowo sztandar polski, by zatknąć go nad Wartą imieniem Sprawiedliwości.

O niczem innem nie mówił i nie myślał Poznań. Dlatego Boguś zapragnął zobaczyć ten triumfalny wjazd wielkiego Polaka i już w drugie święto powrócił od rodziców do Poznania, który przybrał szatę zgoła nadzwyczajną.

Wieczorem od bogato przystrojonego dworca ciągnęły się do serca miasta szpalery z kilku tysięcy zrzeszonych obywateli, nad ich głowami powiewały nieprzeliczone chorągwie państw zachodnich, a cały ten obraz barwny oświetlały lampiony, mnogie pochodnie i ognie bengalskie. Gdy ukazał się w czterokonnym pojeździe Paderewski z dwoma oficerami angielskimi, zerwały się grzmoty niemilknących oklasków. Serca płonęły najszczytniejszą radością, w Połaku tym czystego serca witano uosobienie triumfu światła nad Antychrystem.

Upojony, rozradowany Boguś przeżył w tem mieście raz jeszcze chwile niezapomniane. A gdy Paderewski wszedł do „Bazaru“ i znikła banderja konnych Sokołów, pośpieszył do pana Sobiesława Żabickiego. Zastał go w łóżku z obandażowaną nogą w towarzystwie kilku oficerów. Opowiadali oni, że Niemcy przez usta prezydenta policji występowali przeciwko angielskim chorągwiom, powiewającym między innemi z balkonów, lecz musieli się pogodzić z tym stanem rzeczy.