Podziękowania

Chciałbym podziękować wszystkim, którzy dorzucili coś do tego kociołka, a szczególnie Jimowi Worthleyowi za nieograniczony dostęp do jego budzącego respekt archiwum na temat Purpli i wiedzę oraz Kevinowi Scottowi Collierowi za rzucenie światła na powrót Deep Purple w latach osiemdziesiątych. Ta książka nie byłaby również kompletna bez zachęty i entuzjazmu Amy Hanson, Jo-Ann Greene, Grega Loeschera (magazyn „Goldmine”), Briana Perery (Cleopatra Records), Petera Purnella (Angel Air Records), mojej agentki Sherrill Chidiac oraz wszystkich w ECW.

Z muzyków, którzy poświęcili swój czas i porozmawiali ze mną w ciągu tych lat oficjalnie i mniej oficjalnie, wyrażam szczególne podziękowania Rogerowi Gloverowi, Geoffowi Goddardowi, Dale’owi Griffinowi, Ronniemu Jamesowi Dio, Berniemu Tormé, Rayowi Fenwickowi, Mo Fosterowi, Ianowi Gillanowi, Joemu Satrianiemu, Jonowi Lordowi, Cozy’emu Powellowi i Ianowi Paice’owi.

Dziękuję też wszystkim innym, którzy pomogli powołać bestię do życia: Anchorite Man; Bateerz z rodziną; Biggie Squidge; Blind Pew; pani B. East; Ella and Sprocket; Gef the Talking Mongoose; Gremlinom, które mieszkają w palenisku; K-Mart i Snarleyyowl; Geoffowi Monmouthowi; Nutkin; Sonny; mnóstwu Thompsonów i Neville Viking.

Wstęp

W roku 1970 po raz pierwszy usłyszałem, jak kilku dwudziestoparolatków z Deep Purple celowo i bezwzględnie rozwala flagowy program pop brytyjskiej telewizji – Top of the Pops – w taki sposób, jakiego jeszcze nikt nie widział. Dopiero w 1972 roku było mnie stać na to, by kupić sobie ich album Made in Japan, podwójne wydanie koncertowe za cenę pojedynczej płyty (bardzo ważny argument w czasach pobierania kieszonkowego). A w 1974 roku zobaczyłem ich po raz pierwszy na żywo w Londynie z Davidem Coverdale’em i Glennem Hughesem.

Od tego czasu podążanie za Deep Purple oscylowało między życiowym powołaniem a ciężkim brzemieniem. Ale nigdy nie zawiodło mnie w dziedzinie, w której muzyka powinna zawsze wygrywać (choć, co smutne, często jest odwrotnie) – zawsze było wspaniałą rozrywką. Czy to czekając na kolejny album, czy przekopując się przez liście zgromadzone u korzeni ich drzewa genealogicznego, wiedziałem, że czternastu muzyków, którzy przewinęli się przez szeregi zespołu podczas trzydziestu pięciu lat, plasuje się w katalogu postaci wzbudzających największy podziw w historii rock and rolla.

Oczywiście własny wkład Deep Purple w tę historię nie wymaga wyjaśnienia. Ale pomijając siedemnaście albumów studyjnych, które nagrali (oraz niezliczoną liczbę koncertowych), można wyruszyć w niezwykłą podróż od szorstkich rytmów granych przez Ritchiego Blackmore’a podczas lat współpracy z producentem Joem Meekiem do śpiewnych lutni i mandolin, rozbrzmiewających w jego obecnym zespole, Blackmore’s Night; od surowego R&B pierwszego zespołu Jona Lorda, The Artwoods, do wspaniałych klasycznych struktur; od czystego popu czasów Episode Six Iana Gillana i Rogera Glovera do jazz rocka zespołu Ian Gillan Band oraz lirycznych krajobrazów muzycznych Snapshot Glovera. A to tylko skrajne przykłady.

Babe Ruth i Black Sabbath, David Gilmour i the Dixie Dregs, Warhorse i Whitesnake – opowieść o Deep Purple zahacza o tak wiele innych wątków, że samo ich śledzenie może być zajęciem na pełny etat. Przekazanie całej historii trwałoby jeszcze dłużej.

Niemniej w niniejszej książce staram się właśnie tego dokonać, a jeśli główny wątek opowieści o Deep Purple zagubi się czasami między meandrami narracji, to tym lepiej. Mówienie, że wielka grupa jest czymś więcej niż tylko sumą jej składowych, to komunał, ale Deep Purple są żywym dowodem na prawdziwość tych słów.

Żaden zespół nie istnieje w próżni. Bez względu na to, jak bardzo poszczególni muzycy staraliby się izolować, reszta świata i tak obraca się wokół nich. Trzeba by było całej bandy wyrachowanych cyników podążających swoją śliczną, wyznaczoną dróżką, by nie dostrzegli tego, co jeszcze zmierza w ich stronę. I choć wiele jest epitetów, jakimi określano Deep Purple przez te wszystkie lata, nigdy nie potępiano ich jako izolacjonistów. Mieli raczej oczy otwarte szerzej na wszystko wokół niż większość zespołów, co dało im samoświadomość pozwalającą na eksperymentowanie z nowymi pomysłami i kierunkami, których reszta towarzystwa bardzo długo nie zauważała.

Nie wszystkie z tych odkryć słychać na płytach Deep Purple. Każdy członek zespołu, w przeszłości lub obecnie, miał swoją własną karierę. Z każdą zmianą składu grupy, zarówno przy wprowadzaniu świeżej krwi, jak i w przypadku powrotu dawno zbłąkanego wyjadacza, brzmienie, zmysł, sam kształt grupy ulegały przemianom, nie tylko celem dopasowania się do nowo przybyłego, lecz także by czerpać z jego doświadczeń.

I o tym – przede wszystkim – jest ta książka. To nie relacja świadka na temat seksu, narkotyków i innych ekscesów. Jeśli trzeba o tym mówić, należy pozostawić to członkom zespołu (i dziękuję ci, Ianie, za autobiografię, którą uczyniłeś pierwszy krok). Nie jest to również obserwacja z ukrycia wszystkich wpadek i posunięć zespołu w sprawach biznesowych, bo one też pozostają wyłącznie sprawą samych Deep Purple.

Jest to natomiast opowieść o zespole, który się tworzy, rozwija, odnosi sukcesy i trwa dalej w świecie pełnym wielu innych zespołów; zapis pomysłów, relacji interpersonalnych i inspiracji, które od ponad czterdziestu lat kształtują i modelują, niszczą i usuwają w cień muzyków, których nazwiska już na zawsze będą kojarzone z tą jedną grupą.

Pierwsza płyta Deep Purple nosi tytuł Shades of Deep Purple. Niniejsza książka powinna nosić podtytuł Odłamki D.P. Ale wszystkie odłamki, kiedy się je starannie i pieczołowicie poskłada, tworzą kompletny obraz.

Rozdział 1
Absolutni debiutanci

Byli dziećmi wojny, pokoleniem poczętym w czasach, w których niemieckie bomby spadały na brytyjskie miasta, a młodzi małżonkowie chwytali gorączkowo tych kilka chwil, zanim trzeba było wrócić na wojnę. Żaden nie był na tyle dojrzały, by zachować nawet ulotne wspomnienia z czasów wojny – dziecko urodzone w 1941 roku miało ledwo cztery lata, kiedy wojna się skończyła. Byli wystarczająco świadomi wagi tego, co się stało, ale na tyle mali, by zapamiętać to jak ulubione zabawki czy starsze ciocie, które zapełniają umysł każdego dziecka.

Dopiero później, w rozmowach z krewnymi i z lekcji w szkole, zaczęli wypełniać luki, które bardziej niż bezpośrednie doświadczenia stanowiły część ich pamięci. A jeszcze później, kiedy zamienili krótkie spodenki na długie spodnie, a płeć przeciwna zaczęła się jawić jako coś o wiele bardziej przyjemnego w dotyku niż pluszowe misie i zebry, wtedy doniosłość tego, co przeżyli, dotarła do nich w pełni – łoskot i zaciemnienie, strach i pożary, ograniczenia i kartki żywnościowe. I świadomość, że kojącą zieleń angielskiego krajobrazu pokryła jednostajna szarość, jakby jakaś siła wyższa zadekretowała szyderczo, że wygrana wojna to tylko pierwszy krok. Wygranie pokoju było zupełnie odmienną sprawą.

Takie oto zadanie stanęło przed dziećmi wojny: wygrać pokój.

U schyłku lat czterdziestych, kiedy zimy były chłodniejsze, a racje mięsa mniejsze, po prostu przyjmowali życie takim, jakie im je dawano. Podobnie na początku lat pięćdziesiątych, okres dojrzewania ciągnął się niczym pas ziemi niczyjej, ostatnia inicjacja zanim wejdą w buty swych ojców i posłusznie ruszą za nimi do biura. Ale najpierw trzeba było odsłużyć dwa lata w wojsku.

Służba poborowa w Siłach Zbrojnych Jej Królewskiej Mości, obowiązek każdego sprawnego absolwenta szkoły średniej, została wprowadzona w 1948 roku. Po trosze aby zapobiec masowemu wzrostowi przestępstw popełnianych przez młodocianych sprawców w latach powojennych, a po trosze by dopilnować, żeby Wielka Brytania, zupełnie nieprzygotowana na Hitlera w 1939 roku, nigdy już nie dała się tak bardzo zaskoczyć.

Kiedy Organizacja Narodów Zjednoczonych dotarła do Korei w 1951 roku, poborowi stanowili niemal sześćdziesiąt procent brytyjskiej piechoty; kiedy Wielka Brytania wkroczyła do Egiptu w 1956, znów stanęli w pierwszym szeregu. Wszędzie tam, gdzie Wielka Brytania postrzegała zagrożenie swoich interesów, w służbie narodu wysyłano świeży rzut osiemnastolatków przebranych w mundury polowe – jeśli było trzeba, mieli płacić krwią. I niewiele mogli na to poradzić, czy choćby odroczyć pobór.

Może dlatego właśnie rock and roll był tak ważny dla tych młodych ludzi, którzy w wieku czternastu, piętnastu lat zdawali się mieć już wszystko poustawiane przez innych, zanim ich życie na dobre się zaczęło. Dźwięki sączące się z radia tranzystorowego, przyciśniętego mocno do ucha pod kocem, miały w sobie tę nieprzewidywalność, która była nie tylko ekscytująca, ale i wyswobadzająca. Nikt dotąd czegoś takiego nie słyszał – nikt tak wcześniej nie śpiewał. Jak wielką satysfakcję dawało to po ciężkim dniu ślepego posłuszeństwa w zatęchłym świecie dorosłych! Można było po prostu dać się ponieść uczuciom, które były ważne dla młodego człowieka.

Pod koniec dekady wampiryczny cień dwuletniego, przymusowego tupania w kamaszach w końcu zniknął, a służba poborowa przeszła do podręczników historii. Tymczasem rock and roll okazał się silnym antidotum na lęki i niepewność, które wywoływała sama ta nazwa. Rock and roll, a wraz z nim niezbadane perspektywy bycia młodym.

Ale atrakcyjne były nie tylko energia i eskapizm, jakie dawała muzyka. Również poczucie nielegalności, świadomość, że starsze pokolenie – każdy, od starszego brata aż do siwiutkiej prababci – nienawidzi rocka z pasją do tej pory zarezerwowaną dla Hitlera i jego rakiet. Rock and roll był niebezpieczny, degradujący, zły i amerykański, choć trudno było stwierdzić, która z tych cech urażała ich najbardziej.

Dla wielu młodych nawet samo słuchanie nowego, buntowniczego krzyku wyznaczało pole bitwy, które tylko przydawało mu zakazanego powabu. BBC, państwowa stacja radiowa, która utrzymywała monopol w brytyjskim eterze aż do 1973 roku, nawet nie zauważyła najnowszego młodzieżowego trendu. Rzadko nadawała cokolwiek spoza własnego rodzaju rozrywki – lekkiej muzyki orkiestrowej, transmisji z konkursów tańca, występów przedwojennych satyryków oraz audycji poszerzających horyzonty. I tu pojawiał się odbiornik tranzystorowy trzymany pod kocem, nastawiony na nielegalne Radio Luxemburg, które nadawało z europejskiego brzegu, skrzypiało wyładowaniami i nikło z wiatrem.

To właśnie tam królowała nowa muzyka i właśnie w ten sposób podróżowała, na ledwo tolerowanych (choć pod względem prawa nie do ruszenia) falach dźwięku płynącego z serca Wielkiego Księstwa wprost do dusz angielskiej młodzieży. Było to na długo, zanim młode umysły pochłaniające hałas z Luxemburga zdały sobie sprawę, że pochłaniały również dźwięki z BBC, i zanim zaczęły doceniać, jak wartościowy był to przekaz.

Świeżo przybyły do Londynu z walijskiego miasteczka Brecon, gdzie urodził się 30 listopada 1945 roku, Roger Glover miał dziesięć lat, kiedy rock and roll uderzył z całą mocą. On również złapał tego samego bakcyla co jego rówieśnicy. Nawet w tak młodym wieku nie miał czasu na Sama Costę i Archiego Andrewsa, Nat Gonella and His Georgians, Celię Lipton i Dorothy Carless oraz całą resztę towarzystwa z BBC. Ale cztery dekady później przyznaje: „Dorastając w Anglii w latach pięćdziesiątych, mieliśmy BBC, a oni grali wszelkie rodzaje muzyki. I choć wtedy narzekaliśmy, z perspektywy czasu
myślę, że to miało wielki walor edukacyjny. Bez BBC nie poznalibyśmy muzyki gospel czy klasycznej ani folku, bluesa czy jazzu. Imali się wszystkiego i nie była to misja w wielkim stylu, nic podobnego. Ale z perspektywy czasu muszę powiedzieć, że nie było to takie złe, bo wystarczy spojrzeć na obecnie dorastających młodych ludzi, którym wciska się na siłę jakiś podgatunek muzyczny i już. Nie mają szerszej perspektywy. Zostali ukierunkowani”.

W 1955 roku Bill Haley grał rocka całą dobę, a brytyjskie nastolatki – słowo to nie było nowe, choć jego znaczenie zdecydowanie tak – tłoczyli się w salach, by go zobaczyć. W 1956 roku Elvis Presley zapunktował utworem Heartbreak Hotel i Samotna Ulica nigdy wcześ-
niej nie brzmiała tak sexy. W 1957 roku pojawili się pierwsi brytyjscy muzycy rockandrollowi, pnąc się po listach przebojów. Trwał boom skifflowy – protofolkowców ze skrzywieniem na Woody’ego Gurthiego, wyprzedzającego o dwadzieścia lat majsterkowiczowską etykę punka, który uczył się nie tylko grać na instrumentach, lecz także je wykonywać.

Wystarczyło wsadzić kij od szczotki w puszkę po herbacie, naciągnąć na nią napiętą, mocną strunę i proszę bardzo – gitara basowa. Z naparstkami na palcach i tarą do prania obok nagle człowiek zmieniał się w perkusistę. Nie każdy to robił, nawet nie wszystkim się to podobało. Ale, znów jak punk dwie dekady później, skiffle nie był tylko najnowszym muzycznym szaleństwem. Był symbolem czegoś innego, poczuciem, że, po raz pierwszy od dawna – a już na pewno od wojny, a być może nawet od początku świata – teraźniejszość nie jest już odrętwiającym stanem zastoju oczekiwania na przyszłość. Nagle i niespodziewanie teraźniejszość stała się przyjemnością samą w sobie.

Roger Glover miał szczęście. Jego rodzice przeprowadzili się do Londynu, by przejąć własność nad pubem Richmond Arms przy Old Brompton Road w Kensington. Jednym z atutów tego miejsca była muzyka na żywo. „Zespoły skifflowe przychodziły do nas i grały w barze – wspomina. – Wstawałem z łóżka i zakradałem się na dół, by ich słuchać”.

Inni musieli włożyć dużo więcej wysiłku w poszukiwanie takiej wspaniałej rozrywki i znalazłszy ją, korzystali na całego. Miasta wrzały. Tam gdzie do tej pory przeważali szarzy faceci w budynkach z czerwonej cegły i gdzie po zmierzchu zwijano chodniki, teraz wykwitała feeria barw. Wszędzie widać było młodych ludzi. Tętniące rytmy i zapach egzotycznego dymu, szyte na miarę garnitury i wymyślne fryzury – świat, który reżyser Julien Temple odmalował w Absolutnych debiutantach, choć krzykliwe neony i błysk ostrza noża sprężynowego może bardziej pasowały do West Side Story niż do londyńskiego West Endu. Uliczki Soho emanowały wszystkim, czego mogło zapragnąć młodzieńcze serce: od szaf grających dudniących w 2 I’s Coffee Bar do zapełnionych obietnicami spełnienia tablic ogłoszeń w sklepie papierniczym: „Uznany zespół szuka ambitnego wokalisty”, „Gitara na sprzedaż: 10/ - do negocjacji”, „Menedżer pop szuka wschodzącej gwiazdy”, „Dyskretny masaż w stylu francuskim”.

Ulice były wybrukowane atrakcjami. Tym bardziej opętanym wystarczyło wdychanie powietrza i smakowanie zakazanego owocu. Ci ambitniejsi gromadzili się tłumnie przed pokrytymi pozłotą bramami agentów i łowców talentów, grając zapamiętale na ulicy, na czym potrafili, albo po prostu kręcili się w okolicy, roztaczając aurę luzu i dyskretnej elegancji, z nadzieją, że jakiś Wielki Człowiek dostrzeże ich i zapewni sławę. Ci podchodzący do sprawy poważnie spędzali wieczory w otwartych na okrągło nocnych klubach, gdzie gromadzili się poważni jazzmani i członkowie bohemy folkowej knujący, jak tu obalić dominację rocka. A dla tych praktycznych otworem na przestrzeni kilku przecznic stały sklepy muzyczne, spiętrzone od skrzyżowania Oxford Street i Tottenham Court Road po Denmark Street – królestwa przebojów.

Dwunastoletni Richard Harold Blackmore był jednym z tych podchodzących do sprawy poważnie, bo codziennie jechał do centrum i chłonął atmosferę. Marzył z nosem przyciśniętym do witryny swojego ulubionego sklepu z gitarami. Pochodził z Heston, choć jego miękki akcent zdradzał bardziej egzotyczne korzenie z zachodu kraju. Urodził się w Weston-Super-Mare 14 kwietnia 1945 roku, ale rodzice wyprowadzili się stamtąd, kiedy miał dwa lata. Mieszkali na przedmieściach zachodniego Londynu, na tyle blisko lotniska w Heathrow, że Richard słyszał przelatujące nad głową Comety, ale dzielnica ta wciąż czekała na pępowinę metra, która połączyłaby ją ze światem.

Oczywiście w tym wieku mógł jedynie patrzeć, ale nawet zanim pożyczył swoją pierwszą gitarę, instrument pochłonął go całkowicie. Kiedy udało mu się namówić rodziców, by za pięć funtów kupili mu pierwszą gitarę – czarnego akustyka firmy Framus – był już przekonany, że będzie grał. Rok lekcji gitary klasycznej dorzucony gratis do prezentu – jedyny warunek postawiony przez jego nienawidzącego rocka ojca – szybko przekonał o tym również innych.

Blackmore zaczął się uczyć i radził sobie doskonale. Tęsknił jednak za bardziej nieposkromionymi dźwiękami. Z prostolinijnym optymizmem ambitnego dziecka postanowił dopomóc swym marzeniom. Sięgnął na samą górę i po otwarciu książki telefonicznej wyszukał adres swojego ulubionego gitarzysty, Big Jima Sullivana. Okazało się, że gwiazda zespołu rockowego wokalisty Marty’ego Wilde’a mieszka ledwo kilka przystanków autobusowych dalej, w Hounslow. I tak, kiedy inni aspirujący bohaterowie wiosła czerpali inspirację z wielkich amerykańskich gitarzystów tamtej epoki i marzyli, że pewnego dnia zobaczą ich na żywo na koncercie, Blackmore zapukał do drzwi swojego idola z błyskiem w oczach i gitarą w ręku.

Sullivana nie zachwycił jego młody gość, ani podczas pierwszej wizyty, ani najwyraźniej podczas wielu następnych. Ale nie odtrącił chłopaka. „Myślę, że miał mnie serdecznie dość, jednak nauczył mnie bardzo wiele”, wspominał później Blackmore, bo po pierwszej lekcji nastąpiły kolejne. Każdy gitarzysta, powiedział Big Jim swojemu uczniowi, może naśladować solówki, które nagrali inni. Ale wielki gitarzysta tworzy swoje własne.

Blackmore wciąż uczył się gry na swym instrumencie, kiedy dołączył do swojego pierwszego zespołu, ale był o wiele za praktyczny jak na swoje trzynaście lat i nie miał zamiaru kontynuować edukacji publicznej. Zwrócił się natomiast ku wszechobecnemu basowi z puszki po herbacie, dźwiękowemu fundamentowi 2 I’s Coffee Bar Junior Skiffle Group – nazwanej tak na cześć najbardziej legendarnego z centrów edukacyjnych Soho, lecz nigdy tam niewystępującej. Grupa przetrwała pół roku, aż skiffle samoistnie odszedł w niebyt, więc Blackmore mógł spokojnie wrócić do swojej pierwszej miłości.

Rzucił szkołę w wieku piętnastu lat i znalazł sobie pracę na lotnisku, gdzie uczył się, jak serwisować nadajniki radiowe. Miał do tego dryg ‒ wiele dni spędził w szkolnym laboratorium, gdzie zelektryfikował swoją gitarę i zbudował wzmacniacz ze starego radia lampowego. Nie była to praca, która go specjalnie pasjonowała, ale pensja finansowała jego miłość do muzyki; dzięki niej kupił nową, „prawdziwą” gitarę elektryczną, Hofner Club 50.

Teraz był gotów wystąpić ze swym instrumentem. Jeden z jego starych kumpli ze szkoły, Mick Underwood, wszedł ostatnio w posiadanie perkusji i razem stworzyli pierwszy zespół. The Dominators znaleźli miejsce dla siebie w rejonie klubów młodzieżowych, które już trzeszczały od nadmiaru grup.

Z powodów, które do dziś trudno zrozumieć, właśnie z obrzeży zachodniego Londynu pochodziło bardzo wielu muzyków, z którymi wkrótce skrzyżują się szlaki Blackmore’a: Ian Gillan mieszkał w Hounslow, Nick Simper urodził się w Southall, Mick Waller pochodził z Greenford. Z obszaru o średnicy pięciu mil wokół domu Blackmore’a można było skompletować najbardziej spektakularny zespół na świecie, podążając tylko za dźwiękami z prób urządzanych przez przyszłe gwiazdy. Można też było sobie dobrać gitarzystów, choć wtedy nie znali się nawzajem, mimo że Jimmy Page też pochodził z Heston.

Z drugiej strony basista Nick Simper ciągle wpadał na Blackmore’a. Był o siedem miesięcy młodszy od gitarzysty (urodzony 3 listopada 1945 roku), a jego pierwszy zespół, The Renegades, debiutował w londyńskim kręgu muzycznym mniej więcej w tym samym czasie co The Dominators. Choć nigdy nie występowali na jednym koncercie, często się spotykali.

Kariera Simpera rozwijała się wolniej niż kariera Blackmore’a, wiodąc od jednej efemerycznej grupy do kolejnej, aż w końcu odnalazł taką, która była, jak później żartował, na tyle profesjonalna, że „nikt w nich nie rzucał butelkami po coli”. Była to Delta Five, zespół grający covery, który według legendy miał otwierać występ Jerry’ego Lee Lewisa w Hanwell Community Centre podczas brytyjskiej trasy Killer z 1962 roku ‒ pierwszej wizyty od czasów, kiedy został cztery lata wcześniej przegnany z kraju, bo małżeństwo z trzynastoletnią kuzynką wznieciło jedno z okresowych polowań na czarownice, do jakich brytyjskie media miały wrodzoną skłonność.

Blackmore wówczas sam przewinął się przez szereg miejscowych zespołów – między innymi The Satellites i Mike Dee & Jaywalkers – zanim zasmakował lokalnej sławy jako jeden z The Savages, ultrateatralnego zespołu akompaniującego arcyshowmanowi i upiorowi rockabilly, „Screaming Lordowi” Davidowi Sutchowi.

Nie po raz pierwszy Blackmore’a sprawdzano przed wejściem do zespołu. Rok wcześniej jako gitarzysta rytmiczny The Satellites konkurował z własnym gitarzystą solowym, Rogerem Mingayem, o to samo wolne miejsce. „Ritchie Blackmore, który mógł mieć wtedy piętnaście lat – wspomina perkusista Savages Carlo Little – przyszedł ze swoją dziewczyną i z tatą. Przesłuchaliśmy z siedmiu, ośmiu kolesi, ale główna rozgrywka nastąpiła między Ritchiem a Rogerem Min-
gayem. Roger zyskał przewagę, bo był starszy i bardziej doświadczony”.

Mingay zaczął już robić coś innego, podobnie jak jego następca, kiedy w końcu w maju 1962 roku Blackmore dostał telefon, na który czekał. Został jednym z The Savages. Od tej pory był zmuszony zrywać się nocami i odkładać na bok swoje normalnie powściągliwe zachowanie sceniczne, gdyż Sutch, już przebrawszy muzyków w cudaczne kostiumy w swoim guście, nalegał, żeby również zachowywali się, jak przystało na „Dzikusów”.

Odziany tylko w przepaskę biodrową Blackmore szybko przyzwyczaił się, że zostaje zaciągany na środek sceny, często za gryf gitary. Szybko też zaczął opracowywać ruchy i sposób zachowania równie ekscentryczne co samego Sutcha, talent, o którym wokalista tuż przed swoją śmiercią w czerwcu 1999 roku mówił z pełnym zadowolenia śmiechem: „Kiedy Ritchie do nas przyszedł, chciał tylko grać na gitarze. Ale było widać, że wprost nie mógł się doczekać, by dołączyć do ogólnego szaleństwa, i kiedy opuścił zespół, był już dzikim człowiekiem”.

Dla wielu zespołów już sama jego gra byłaby wystarczająca – specjalnością Blackmore’a były, jak to ujął Carlo Little, „niszczycielskie biegi po gryfie w górę i w dół, aż ludziom brakowało tchu”. Wkrótce jednak Blackmore rzucał się po scenie równie dramatycznie jak sam Sutch.

Blackmore niekoniecznie dobrze wspominał czas spędzony z Sutchem. Spoglądając wstecz, powiedział kiedyś dziennikarzowi Dave’owi Lingowi: „Te głodne lata były w większości przyjemne, ale często grywałem też z muzykami, których nienawidziłem. Niektórzy z nich byli prawdziwymi snobami, chcącymi wyłącznie uwypuklić negatywne aspekty grania rock and rolla. Naprawdę źle było, kiedy grałem
z… Sutchem. Połowa zespołu składała się z rockandrollowców, a druga‒ z solistów jazzowych. Doprowadzali mnie do szału”.

Później jednak Blackmore przyznał, co Sutch ochoczo potwierdził, że większość przyszłego kunsztu scenicznego opanował, siedząc na kolanach Lorda. „Rozwalanie gitar, podpalanie wzmacniaczy, to wszystko było nieodłącznym elementem koncertów Savages – mówił Sutch. – Na wiele lat zanim świat usłyszał o autodestrukcji Pete’a Townshedna i jego zespołu, Ritchie rozwalał na scenie już wszystko”.

Również Nick Simper zwrócił uwagę Sutcha. Choć formalnie nigdy nie należał do składu The Savages, było kilka okazji, podczas których po usunięciu swojego regularnego basisty Sutch prosił go o zagranie koncertu. „To był wspaniały skład – wspominał Sutch. – Początek Deep Purple. Ritchie i Nick nie grali ze sobą za często, ale kiedy się to zdarzało, widać było, że między nimi iskrzy. Nie było więc dużym zaskoczeniem, kiedy stworzyli razem zespół”.

Blackmore pozostał u Sutcha przez pół roku, a kiedy odszedł w październiku 1962, nie musiał iść daleko. Przy ciągu klasycznych obecnie singli, zapoczątkowanych w 1961 roku przez należący do nurtu shock-horror rockabilly utwór Til the Following Night, Sutch pracował wraz z niezależnym producentem, Joem Meekiem, człowiekiem odpowiedzialnym za nagranie najbardziej ekscytujących płyt w historii brytyjskiego rocka. Jednak pod koniec 1962 roku Meek musiał zawiesić plany. Szukał nowego perkusisty i gitarzysty do grupy Outlaws, studyjnego zespołu, który, bardziej niż inne, wniósł charakterystyczny instrumentalny żar do najlepszych nagrań epoki Meeka.

Muzyczna poczta pantoflowa pozwoliła mu skontaktować się z pierwszą połową wymaganej kombinacji, perkusistą Mickiem Underwoodem. On natomiast zarekomendował swojego przyjaciela, Ritchiego Blackmore’a. Pod koniec roku obaj po raz pierwszy pojawili się na płycie ‒ i od razu zaliczyli przebojowy singiel: Don’t You Think It’s Time Mike’a Berry’ego znalazło się na szóstym miejscu brytyjskiej listy przebojów.

Gdyby Joe Meek żył i gdyby tylko życie dostosowało się nieco bardziej do norm muzycznego biznesu, byłby dzisiaj wymieniany jako jeden z największych producentów epoki rock and rolla. Jednak choć zagorzali wielbiciele wciąż przyznają mu ten zaszczytny tytuł, większość uważa go za smutnego i samotnego człowieka, którego twórczy geniusz, objawiający się wciąż w niedoścignionej muzyce, był co rusz nadszarpywany przez jego nieprzewidywalność, przez uporczywy egoizm i w końcu – skłonność do autodestrukcji.

Nawet najbardziej sprzyjający Meekowi biografowie muszą przyznać, że wielu produkcji z jego katalogu po prostu nie da się słuchać. Nawet jego najzagorzalsi fani będą przysięgać, że są w stanie jutro wyzionąć ducha z uśmiechem na ustach, byleby tylko nie musieli ponownie wysłuchiwać zapisu tego koszmaru.

Jednak tym, czego nie słychać w takich, zdawałoby się, sensownych wypowiedziach, jest cecha charakteru, dzięki której właśnie Meek jest tak ważną postacią – chodzi o jawną nieprzewidywalność, będącą jego drugim ja. Ponieważ to nie wahania geniuszu, nie arogancja ego sprawiły, że Meek pakował się w niektóre prawdziwie straszne nagrania. Raczej niespokojny duch i żywa wyobraźnia, które pomagały mu tworzyć rzeczy wielkie. Tyle że czasami eksperyment się nie udawał.

I tak na każde Ain’t Necessarily So przypada Early Bird, na każde She’s Fallen in Love with a Monster Man przypada I’m Not a Bad Guy, a na każdego Johna Leytona przypada Tony Dangerfield. Ale we wszystkich przypadkach nie liczył się wynik końcowy, tylko pasja, z jaką Meek brał udział w procesie twórczym. Nie dla niego były wygodne, dobrze wyposażone studia, w jakich działali inni producenci tej epoki. Meek pracował w domu, pośród ciągnącego się w nieskończoność labiryntu zagraconych szafek, który nawet on określał mianem kibla. Na każdej powierzchni wiły się przewody, a gość, któremu udało się pozostać niezauważonym, kiedy Meek odprawiał swoją magię, mógł równie często zobaczyć muzyka stukającego sygnetem w popielniczkę co grającego na gitarze czy perkusji. Jeśli nie był w stanie osiągnąć wymaganego dźwięku metodami konwencjonalnymi, szukał niekonwencjonalnych.

The Outlaws stanowili jedną z niewielu oaz normalności w świecie Meeka – zgrany zespół, który potrafił zagrać wszystko, co im kazał, i to zagrać bardzo dobrze. Przez kolejne mniej więcej dwa lata, kiedy ostatnie tchnienie rock and rolla zatarło się już w pamięci w obliczu nowego szaleństwa zapoczątkowanego przez Merseybeat za sprawą The Beatles, Blackmore zagrał w tylu sesjach dla Meeka, że nawet tego nie potrafi zliczyć. Sam Meek pogardzał nowomodnymi zespołami beatowymi – znalazł się nawet wśród całego grona londyńskich producentów i agentów, którzy odprawili wówczas z kwitkiem nieznanych Fab Four, kiedy zapukali do jego drzwi.

Wybaczył sobie już dawno tę konkretną słabostkę, ale z całą pewnością wiedział, skąd wiał muzyczny wiatr. The Outlaws, choć potrafili skierować się ku każdemu muzycznemu stylowi, jaki podrzucał im Meek – co zresztą robili – byli odpowiedzialni za całą masę tanecznych, opartych na rytmie singli, które wylewały się szerokim strumieniem z matecznika Meeka przy Holloway Road. Była to prawdziwa litania trzeszczących czterdziestek piątek: od rytmicznych The Honeycombs z północnego Londynu do wówczas nieznanego i nierozśpiewanego Toma Jonesa, od Johna Leytona do Glendy Collins.

Były takie tygodnie, kiedy Blackmore z zespołem grali po sześć sesji dziennie i po prostu czekali w studiu, dokąd Meek wprowadzał kolejnego „młodego zdolnego” albo starego wyjadacza, by nagrywać. A kiedy The Outlaws nie siedzieli w studiu, ruszali w drogę, by akompaniować kolejnemu protegowanemu Meeka albo przez kilka tygodni w 1964 roku przygrywać legendarnemu Gene’owi Vincentowi podczas jednego z jego kolejnych, okresowych powrotów.

Sam zespół również nagrywał swój materiał, tworząc pod kierownictwem Meeka wspaniały zestaw singli, zawierający zdecydowanie bardziej żywiołową wersję Keep on Knocking Jerry’ego Lee Lewisa
– nazwaną później przez brytyjskiego prezentera Johna Peela pierwszym heavymetalowym singlem na świecie. Może nim była, może nie – w każdym razie ukazała się w tym samym czasie co You Really Got Me The Kinks, utwór również określany jako pionierski.

Tego typu peany nie robiły jednak na Outlaws większego wrażenia. Rozwiązali się wiosną 1964 roku i Blackmore przeszedł do The Wild Boys, zespołu akompaniatorów stworzonego specjalnie dla najnowszego protegowanego Meeka, teutońskiego tlenionego blondasa, wywołującego przyspieszony rytm dziewczęcych serduszek, Heinza. Tam wciąż nagrywał muzykę do przebojów, ale nagle Meek przestał być jedynym producentem, który czuł, że Blackmore jest nietuzinkowym muzykiem. Kolejny wolny strzelec z branży, Derek Lawrence, równie ochoczo chciał pracować z gitarzystą. Najpierw zatrudnił go, by zagrał wraz z kilkoma zespołami stylizowanymi ad hoc na British Invasion i przeznaczonymi na lukratywny rynek amerykański, a następnie wydał jego de facto solowy singiel jako dzieło Ritchie Blackmore Orchestra, który dzisiaj jest uważany wśród kolekcjonerów Deep Purple za prawdziwy Święty Graal. Wyraźny zfuzowany dźwięk, dominujący w utworze Little Brown Jug, został osiągnięty dzięki sześciocalowemu głośnikowi, który Blackmore, celowo czy też nie, kopnął i podeptał, uzyskując zniekształcony przester.

Singiel pozostał niezauważony, podobnie spaliły na panewce próby założenia własnego zespołu. Zainspirowany szaleństwem życia z Sutchem Blackmore stworzył nową grupę, która miała być tak barwna, nieprzewidywalna i wybuchowa, jakby powołał ją do istnienia sam Lord. Nosiła nazwę Three Musketeers, a jej muzycy stanowili autentyczny zestaw muzycznych muszkieterów – nieustraszonych szermierzy, którzy przy okazji byli wspaniałymi instrumentalistami.

Jim Anderson i Avid Andersen dołączyli do Blackmore’a w tej nowej przygodzie. Współpracował z nimi w trakcie ostatniego koncertu, akompaniując Jerry’emu Lee Lewisowi podczas krótkiego występu w Niemczech. Lewis wrócił do Ameryki, gdy tymczasem Muszkieterowie zostali w Niemczech i zarezerwowali sobie miejsce w nowo otwartym Star-Clubie w Bochum, aby zacząć grać na początku 1966 roku.

To była katastrofa. „Wchodziliśmy na scenę, fechtując – wspominał Blackmore. – Perkusista grał na dwóch centralach, co nie było częste w tamtych czasach, a zespół składał się z trzech osób, co też było niezwykłe. Kapela była świetna, ale zbyt nowoczesna jak na niemiecką publikę, ponieważ graliśmy bardzo szybkie utwory instrumentalne”. Zbyt nowoczesna? Może i tak. Ale to prawda, że publiczność nigdy się do nich nie przekonała i po ledwo ponad tygodniu organizator tras wziął ich na stronę i powiedział, że zrywa kontrakt i zatrudnia kolejny nowy zespół, High Society.

Wtedy nie miało to większego znaczenia. Neil Christian, którego grupa Crusaders była stale obecna na niższych szczeblach boomu beatowego, okazał się kolejnym żarliwym wielbicielem talentu Blackmore’a. Kiedy jego pierwotny gitarzysta, niejaki Jimmy Page, odłączył się od grupy, Christian bez wahania zaprosił Blackmore’a  do współpracy.

Blackmore zgodził się, ale miał dość niekończącej się tułaczki: zimnych szatni, przeciągów w furgonetkach, promów, którymi płynęło się na pokładzie, i do połowy wypełnionych klubów, tam gdzie diabeł mówi dobranoc. Rozglądając się dookoła, spostrzegł, że scena muzyczna eksploduje nowymi dźwiękami, nową energią, dostaje nowego impetu ‒ a gdzie był on? Wciąż obracał się w tym samym kręgu klubów i salek koncertowych, jak w 1960 roku, kiedy połowa ostatniego pokolenia wspaniałych muzyków jeszcze nie potrafiła stroić gitar. Porzucił więc zespół Christiana i zaczął rozważać nowe możliwości.

Blackmore był zniecierpliwiony i znudzony. Ale, co gorsza, trwał w stagnacji i tak przyzwyczaił się do bezruchu, wciąż czekając, aż coś się wydarzy, że zapomniał, iż czasami trzeba wziąć sprawy w swoje ręce. I kiedy ktoś zapytał go, czy miał okazję zobaczyć tego nowego czarnego gitarzystę z Ameryki, który pojawił się w Londynie i potrafił grać na gitarze zębami, Blackmore nawet nie zdobył się na pogardliwe wzruszenie ramion. Kolejny showman, kolejny popis. No rewelacja!

Ale wtedy inna osoba zadała mu to samo pytanie, a potem jeszcze jedna. A szum nie ustawał. Od września 1966 roku, kiedy nowo przybyły się pojawił, nazwisko Jimi Hendrix zaczęło się rozprzestrzeniać z szybkością zarazy, nie tylko wśród plotkarzy i pozerów, którzy zachłysnęliby się każdą modną tandetą, lecz także wśród śmietanki rockowego establishmentu. Nawet w kręgu Cream, grupy muzycznych wirtuozów, którzy przyjęli taką pełną szacunku dla siebie nazwę, szczycących się najlepszym gitarzystą na świecie, samym Erikiem Claptonem w swoim trzyosobowym składzie. Hendrix brał udział w jam session wraz z Cream podczas pierwszego tygodnia swego pobytu w Londynie, a Clapton wyznał, że to, co zobaczył, zmiotło go dokumentnie.

Jeff Beck, Pete Townshend, Paul McCartney, Brian Jones, Eric Burdon… Wokół Hendrixa pojawiło się tylu luminarzy sztuki, że Blackmore w końcu się poddał i ustawił w kolejce. Kilka dni później miał już swojego fendera stratocastera, prezent od Erica Claptona.

Później Blackmore bagatelizował swoje pierwsze odczucia na temat Hendrixa. „Byłem pod wrażeniem… nie tyle jego gry, ile nastawienia – nie był genialnym muzykiem, ale wszystko inne w nim nosiło ślady geniuszu. Nawet to, jak się poruszał, było niezwykłe. Jego gra na gitarze była natomiast zawsze nieco dziwaczna. Hendrix zainspirował mnie, ale ja wciąż wolałem Wesa Montgomery’ego”.

W tym czasie Blackmore podchodził jednak do tego tematu dużo mniej konfrontacyjnie. Instynktownie podejmując rękawicę, którą Hendrix rzucił wszystkim gitarzystom tamtych czasów w erupcji ognistego sposobu gry na scenie oraz elektryzującego stylu, Blackmore otrzymał cenną informację: jeśli nie jest ci dane być mistrzem, możesz przynajmniej pożyczyć jego narzędzia. I wtedy zaczniesz uczyć się, jak posługiwać się nimi po mistrzowsku.

7 października 1966 roku, w połowie trasy po północy kraju, samochód wiozący Johnny’ego Kidda i najnowsze wcielenie jego akompaniujących Pirates miał straszny wypadek drogowy. Kidd zginął, a jego basista Nick Simper złamał rękę.

Od czasów występowania w Delta Five oraz okazjonalnie u Sutcha, Simper – podobnie jak Blackmore – był rozdarty między dwiema grupami. Przez jakiś czas należał do zespołu o twórczo niepokojącej nazwie Some Other Guys oraz koncertował na wyspach na Kanale ze swoją pierwszą profesjonalną grupą, Buddy Britten and the Regents, po czym dołączył do nich, gdy stali się modsami i zmienili nazwę na Simon Raven Cult. Był też dobrowolnym królikiem doświadczalnym, kiedy pierwszy sklep Marshalla w Hanwell promował swoje pierwsze, olbrzymie kolumny, a następnie wyszukiwał miejscowych muzyków, by coś z nich wycisnąć.

Na początku 1966 roku Simper grał dla zabicia czasu z Cyrano and the Bergeracs, kolejnym mało znanym zespołem działającym w zachodnim Londynie, ale miał oczy i uszy otwarte w oczekiwaniu na jakiś coraz bardziej złudny przełom. Tym razem nie był on wcale tak odległy, jak mu się zdawało.

W tamtych latach wciąż żyły wspomnienia muzyki pop. Nie było chyba nikogo na brytyjskiej scenie muzycznej, kto by nie pamiętał napadu strachu, który pierwszy raz rozszedł się po kręgosłupie po usłyszeniu Shakin’ All Over ‒ przeboju Johnny’ego Kidda z pierwszego miejsca z 1960 roku, zapowiedzi dla świata, że brytyjska muzyka rozrywkowa wydoroślała.

Wcześniej oczywiście było kilku domorosłych rockersów: od Tommy’ego Steele’a do Marty’ego Wilde’a, od Cliffa Richarda do Wee Williego Harrisa. Żaden jednak nie trzymał kursu, nie uświadamiał sobie, że życie muzyka, który na progu kariery gra szybkie rock and rolle, by potem wpaść w pułapkę lżejszych i zdecydowanie słodszych dźwięków, może wyglądać zgoła inaczej. Steele poszedł w musical, Cliff zaczął brnąć w miałką papkę, a niemal wszyscy pozostali odchodzili w cień.

Kidd się jednak nie poddawał, nawet kiedy jego przeboje straciły na świeżości, a doradcy nalegali, by poszedł łatwą i prostą drogą. Wieczorami wciskał się w skóry, zakładał przepaskę na oko i sprawdziwszy, czy jego zespół jest gotów mordować i palić, dawał najwspanialsze rockandrollowe widowisko na świecie.

Nic nie było go w stanie speszyć – ani brak aktualnych przebojów na listach, ani przerzedzający się tłum widzów, ani nawet kurczące się wpływy. Nawet kiedy jego ostatnia grupa opuściła go po kłótni o pieniądze, zdawał się tym zupełnie niewzruszony. Wierzył, że coś się wydarzy, i miał rację. Kilka dni po tym, jak Simper i perkusista
Bergeracs Roger Truth usłyszeli, że ekipa wspaniałego Kapitana Kidda opuściła statek, zaczęli poszukiwać adresów i pukać do drzwi. A kiedy otworzył im sam Kidd, powiedzieli: „Jesteśmy piratami”.

W gruncie rzeczy zostali Nowymi Piratami – starzy, pod wodzą basisty Johnny’ego Spence’a i perkusisty Franka Farleya, zachowali oryginalną nazwę. Ale nie miało to znaczenia. Wieczorami w trasie z Kiddem Simper odtwarzał ten dreszcz, kiedy słyszało się Shakin’ All Over po raz pierwszy… pięćdziesiąty… sto pięćdziesiąty. Tylko że wypadek na zawsze położył temu kres.

Przemysł muzyczny skonsolidował się po śmierci Kidda. W klubach nocnych i salach koncertowych całej Wielkiej Brytanii różne zespoły wyrażały swój szacunek i cześć, grając własne wersje utworów stanowiących ponadczasową inspirację dla wszystkich. Na sztokholmskim lotnisku, w połowie europejskiej trasy, The Who wykonali Please Don’t Touch Piratów w hołdzie mistrzowi. Screaming Lord Sutch powołał do życia całe nowe pokolenie Savages, przemianowując ich na Centurions, i oznajmił, że zespół zadebiutuje na koncercie charytatywnym na rzecz wdowy po Kiddzie.

Odziani w zaskakująco dobre repliki starożytnych rzymskich zbroi, Ritchie Blackmore, Carlo Little, Matthew Fisher, Tony Dangerfield i Joel James stali się Imperium Rzymskim Lorda Sutcha, częścią spektaklu, który dotarł w rejony nigdy niezdobyte przez Rzymian, włącznie ze Szwecją i Niemcami, po czym rozwiązał się wczesną wiosną.

Wówczas na horyzoncie znów pojawił się Neil Christian. Wokalista nagrał właśnie utwór cieszący się umiarkowaną popularnością, That’s Nice, i wyjeżdżał w krótką trasę po Niemczech, która miała się skończyć w maju 1967 roku w Hamburgu. Całe Imperium Rzymskie dołączyło do niego w tej podróży. Blackmore pierwszy uznał, że ma dość. Kiedy reszta zespołu wróciła do Anglii, pozostał w Hamburgu. Trochę odpoczywał, ale jednocześnie planował założenie własnej grupy, która miała się nazywać Mandrake Root.

Od czasów swej świetności na początku tętniących życiem lat sześćdziesiątych, podczas których Star-Club walczył z Wielką Brytanią o miano „kolebki brytyjskiego rocka”, Hamburg nieco wypłowiał na muzycznej mapie Europy. Oczywiście Beatlesi zdobywali tam pierwsze szlify, grając do upadłego, ale odkąd wrócili do domu i zerwali z takimi praktykami, Star-Club (czy też każdy klub w okolicy Star-Clubu) stał się obowiązkowym przystankiem każdego aspirującego brytyjskiego muzyka tamtych czasów, który musiał przejść rytuał wtajemniczenia.

Rozmaite kapele zapisywały się tu na występy w stylu przypominającym wojskową ścieżkę zdrowia – każdy, kto opłakiwał zniesienie poboru, myśląc, że młodzi ludzie mają teraz za łatwo w życiu, śmiałby się szyderczo, gdyby wiedział, jak ciężkie obowiązki mieli młodzi muzycy w Hamburgu. Ośmio-, dziesięcio-, dwunastogodzinne zmiany były normą, a zespoły grały przez godzinę, odpoczywały pół, po czym znów wracały na kolejną godzinę. I tak przez całą noc.

Niektóre noce przypominały krwawą łaźnię – fizycznie, emocjonalnie, muzycznie i chemicznie. Dla wielu kapel powszechnie dostępne pigułki pozwalające dotrwać do końca zmiany były jedynym ratunkiem – ale kiedy w końcu przychodził czas na sen, muzycy byli tak nabuzowani, że mogliby nie spać jeszcze cały dzień, choć kładli się w samą porę, by następnego wieczora zacząć od nowa.

Tego typu mrożące krew w żyłach opowieści zupełnie nie odstraszały świeżego mięsa. Przy potężniejącym boomie beatowym, kiedy nowe zespoły wylewały się z każdego zakątka Wysp Brytyjskich, a Niemcy dokładali swój własny młodzieńczy talent do tego tygla, każdy z nich miał wzrok utkwiony w Star-Club, przekonany, że już same deski sceny emanują jakąś magiczną mocą. Ale grom sławy uderza tylko raz, a do tego prestiż tego miejsca był już mocno nadwątlony wieloma mało chlubnymi wydarzeniami. W 1967 roku Star-Club żył bardziej wspomnieniami minionej sławy i wciąż kwitł za sprawą dawnej reputacji. Był wielką atrakcją dla każdego zaprzysięgłego fana The Beatles, którego los rzucił do hamburskiej dzielnicy St. Pauli.

Jednak jeśli chciało się spotkać muzyków, wciąż było to najlepsze miejsce w mieście, i choć Mandrake Root nie znaczyli wiele więcej niż szybko mijający kaprys – przez zespół przewinął się bowiem każdy, z kim Blackmore jamował, gadał czy pił w danej chwili – nazwa tej grupy wciąż widnieje w annałach legendy Star-Clubu. Bardzo wielu muzyków było bliskich dołączenia do kapeli, włącznie z perkusistą Carlem Little’em, który pojawił się w mieście jako członek zespołu akompaniującego Billie Davis; jego partnerem w sekcji rytmicznej był nie kto inny tylko Nick Simper.

Davis, jedna ze śpiewających dziewcząt, które rozpoczęły karierę pod egidą Joego Meeka, została odkryta przez australijskiego impresaria Roberta Stigwooda i znalazła się w jego rosnącej stajni gwiazd, po czym została niemal idealnie wystylizowana. Zaczynała jako żeński głos w satyrycznym utworze Mike’a Sarne’a Will I What? – wesoły i zuchwały dialog muzyczny, który trafił na osiemnaste miejsce listy przebojów w Wielkiej Brytanii w 1962 roku.

Kilka miesięcy później jej cover amerykańskiego hitu The Exciters Tell Him przyniósł jej pierwszy sukces solowy, ale złamanie szczęki na skutek wypadku drogowego, który miał miejsce podczas powrotu z koncertu w Worcester, skutecznie zatrzymało jej karierę. Kolejny singiel, He’s the One, przepadł, gdyż Davis nie mogła go promować, a kiedy była w stanie wrócić do pracy, początkowy impet kariery dawno wygasł.

Rzecz jasna wciąż nagrywała i grała koncerty. Wróciła jeszcze raz na listy w 1968 roku. Jednak na razie występowała tam, gdzie mogła i kiedy mogła, karmiąc się złudzeniami o wspaniałym show – ze wspaniałym zespołem stojącym za nią. Gitarzysta Ged Stone i klawiszowiec Billy Davidson dołączyli do Simpera i Little i w takim składzie grupa wyruszyła do Niemiec.

Oczywiście Simper i Little od razu odnowili znajomość z Ritchiem Blackmore’em, a ich rozmowy dryfowały od tego, co robili, do tego, o czym marzyli. I to był znak, na który czekał Blackmore. Nastały czasy rockandrollowych, trzyosobowych zespołów o potężnym brzmieniu – Cream i Jimi Hendrix Experience robili maksimum hałasu przy minimalnym instrumentarium, na które przypadała gitara, perkusja i bas, gdzie śpiewał jeden bądź drugi muzyk. Little, Simper i Blackmore znali się, potrafili razem pracować. Co by było, gdyby…? No właśnie. Kiedy skończyły się występy Billie Davis, Little i Simper pozostali w Niemczech.

Kolejny dzień w Hamburgu, kolejna grupa, którą warto zobaczyć. W styczniu 1967 roku podczas rejsu promem na Morzu Północnym Blackmore wdał się w rozmowę z innym muzykiem, perkusistą grupy o nazwie Maze. Jechali do Włoch, na trzymiesięczny kontrakt w Mediolanie, ale później planowali zaczepić się w Hamburgu. Okazało się, że ich plan wypalił, bo zaliczyli aż trzy tygodnie w Star-Clubie. Blackmore koniecznie chciał ich zobaczyć. Czy też przynajmniej przekonać się, co potrafi perkusista.

Ian Anderson Paice urodził się w Nottingham 29 czerwca 1948 roku. Jego ojciec, Keith, był niegdyś pianistą w zespole tanecznym, przed wojną dawał czadu w trasach, ale rzucił to wszystko, gdy założył rodzinę. Obecnie zadowalał się koncertami w okolicy swojego domu. Kiedy spostrzegł, że jego syn jest uzdolniony muzycznie – był zapalonym perkusistą, zanim jeszcze dostał swój pierwszy instrument – naturalną koleją rzeczy zachęcał go do grania. Odkąd Ian wszedł w wiek nastoletni, dwóch Paice’ów grało razem na sobotnich potańcówkach w pobliżu nowego domu rodzinnego w Bicester nieopodal Oxfordu.

W 1964 roku Paice dołączył do swojego pierwszego beatowego zespołu, Georgie and the Rave Ons, a rok później ta sama grupa przyjaciół zmieniła nazwę na The Shindigs i choć pozostawali całkowicie anonimowi poza granicami Bicester, w samym miasteczku sprawa przedstawiała się zupełnie inaczej – zwłaszcza jeśli chodzi o perkusistę. Kiedy więc w połowie 1965 roku inna miejscowa grupa znalazła się w potrzebie znalezienia nowego bębniarza, jej członkowie nie wahali się, tylko wykradli Paice’a, kusząc go zapewnieniami, że choć są równie nieznani jak the Shindigs, mają coś, czego brakuje tamtym – ambicję. Postanowili już zmienić nazwę na MI Five (jak brytyjskie tajne służby). Następnym krokiem było przejście na zawodowstwo.

The Horizons był pierwszym i jedynym zespołem, w którym śpiewał Rod Evans. Urodził się w szkockim Edynburgu 19 stycznia 1947 roku, a wychował się w okolicach Slough, gdzie rodzina przeprowadziła się, kiedy był dzieckiem. Chodził jeszcze do szkoły, kiedy wokół niego utworzył się zespół – z gitarzystą Rogerem Lewisem, klawiszowcem Chrisem Banhamem i basistą Lennym Hawkesem. Od tamtego czasu Hawkes opuścił kapelę i zaliczył sukces na listach z popowym zespołem The Tremeloes (został zastąpiony przez Erica Keene’a), a MI Five szykowali się, by za jego przykładem piąć się po szczeblach kariery.

I naprawdę zaczęło się coś dziać. Latem 1966 roku, z Paice’em mocno usadowionym w maszynowni zespołu, grupa dostała kontrakt z wytwórni Parlophone, w tamtych czasach powszechnie znanej ze współpracy z The Beatles. Ich pierwszy singiel, You’ll Never Stop Loving Me, sprzedawał się słabo, ale zespół szybko odbił i porzuciwszy wychudzone brzmienie R&B, zanurzył się w odmętach psychodelii. I ponownie zmienił nazwę  – tym razem na The Maze.

Zespół znów wydawał się skazany na sukces. „Odkryci” ponownie przez Stigwooda, The Maze błyskawicznie podpisali umowę z jego wytwórnią Reaction, gdzie gwiazdami byli The Who i Cream. Stigwood był osobą przywykłą do sukcesu, bez względu na to, jak daleko musiał się posunąć, by go osiągnąć. I tak Maze zaczęli, zgodnie ze swą nazwą, kluczyć po labiryncie europejskich klubów, zanim wylądowali w Hamburgu, gdzie czekał na nich trzytygodniowy kontrakt.

Ciesząc się z ponownego spotkania na początku pobytu Maze w Hamburgu, Blackmore i Paice widywali się regularnie, by rozmawiać o muzyce, i dyskutowali o Mandrake Root ze szczerym entuzjazmem. Przynajmniej Blackmore wykazywał szczerość i entuzjazm. Zainteresowanie Paice’a zmalało, kiedy dowiedział się, że członkiem tej grupy była wówczas tylko jedna osoba – sam Blackmore. Odmówił udziału w przedsięwzięciu i kiedy wrócił z Maze do Wielkiej Brytanii, Blackmore, pozostawszy w Hamburgu, wciąż żył marzeniami.

Tytuł oryginału:

Smoke on the Water. The Deep Purple Story

Copyright © David Thompson 2004–2013

Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Sine Qua Non 2013

Copyright © for the translation by Jarosław Rybski 2013

Redakcja i korekta

Joanna Mika-Orządała, Magdalena Lalak, Kamil Misiek/Editor.net.pl

Konsultacja merytoryczna

Leszek Gnoiński

Opieka redakcyjna

Łukasz Kuśnierz

Skład

Joanna Pelc

Projekt okładki

Paweł Szczepanik

Cover photographs

© Chris Walter

All rights reserved. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Książka ani żadna jej część nie może być przedrukowywana ani w jakikolwiek inny sposób reprodukowana czy powielana mechanicznie, fotooptycznie, zapisywana elektronicznie lub magnetycznie, ani odczytywana w środkach publicznego przekazu bez pisemnej zgody wydawcy.

ISBN: 978-83-63248-99-4 

www.wsqn.pl

www.facebook.com/WydawnictwoSQN