Spis treści

Karta tytułowa

Karta redakcyjna

Od autora

Windows on the World

Umysł kryminalisty

Oda do Pokera kłamców

Wizyta mamusi

Przekazać pałeczkę

Zadzwonię do ciebie na komórkę

Sieć kontaktów

Odkurzanie albo kutas

Na gościnnych występach

Dziki Dziki Wschód

Przerwa na lunch

Warren Buffett z Szanghaju

Bezprzewodowa słuchawka

Inwigilacja

Książątka i pulpeciki

Pierwszy dzień szkoły

Marionetki na sznurkach

Minibar

Etykieta podczas telekonferencji

Odskocznia

Długi dzień

Deszcz pieniędzy

Epilog

Okładka

Tytuł oryginału: Straight To Hell. True Tales of Deviance, Debauchery, and Billion-Dollar Deals

Copyright © 2015 by John LeFevre
All rights reserved. Wszelkie prawa zastrzeżone, łącznie z prawem do reprodukcji w całości lub we fragmencie w jakiejkolwiek formie.

Copyright © for the Polish edition and translation by Wydawnictwo Bukowy Las Sp. z o.o., 2016

ISBN 978-83-8074-025-9

Projekt okładki: Sylwia Szyrszeń
Redakcja: Słowo i Sztuka: Anna Rojkowska
Konsultacja ekonomiczna: Ewa Kania
Korekta: Iwona Gawryś
Redakcja techniczna: Adam Kolenda

Wydawca:
Wydawnictwo Bukowy Las Sp. z o.o.
ul. Sokolnicza 5/76, 53-676 Wrocław
www.bukowylas.pl

Wyłączny dystrybutor:
Firma Księgarska Olesiejuk
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Sp.j.
ul. Poznańska 91, 05-850 Ożarów Mazowiecki
tel. 22 721 30 11, fax 22 721 30 01
www.olesiejuk.pl, e-mail: fk@olesiejuk.pl

Skład wersji elektronicznej: pan@drewnianyrower.com

Poświęcam żonie i dzieciom.
Napisałem tę książkę dla Was – pod warunkiem, że nigdy jej nie przeczytacie.

Od autora

„Pieprzony Goldman Sachs. Obiło ci się o uszy?”

To idealny tweet na początek książki. Pytanie „Obiło ci się o uszy?” jest w bankowym światku tak popularną (i irytującą) frazą, że stało się żartem samym w sobie. Na przykład jeden bankowiec mówi: „Ten krawat to od Brooks Brothers?”, a posiadacz krawata gasi go, odpowiadając: „Nie, od Charveta. Obiło ci się o uszy?”. Zawsze robiłem sobie z tego jaja, bezczelnie dodając: „Obiło ci się o uszy?” po dowolnej nazwie lub nazwisku.

Zaledwie kilka godzin wcześniej siedziałem w hongkońskim barze z grupą przyjaciół, bez wyjątku pracujących w finansach. Rynek odbił się już od dna po kryzysie gospodarczym, mimo to latem 2011 wciąż jeszcze dało się odczuć echa niedawnych wydarzeń.

Ruch Occupy[1] zaczynał się dopiero konstytuować. Społeczeństwo było wściekłe. Mimo załamania na rynku nieruchomości, kryzysu, jaki po nim nastąpił, i wsparcia wielkich banków rządowymi dotacjami ani jeden pracownik sektora bankowego nie został pociągnięty do odpowiedzialności. Nikomu nie pojechano po premii, a notowania giełdowe wróciły do poziomu 2009 roku. Gniew i uraza większości obywateli zapłonęły nowym ogniem, gdy okazało się, że owa większość nie skorzystała z hossy, a różnice przychodów pomiędzy najbogatszymi a najbiedniejszymi jeszcze się powiększyły. Jeden z moich przyjaciół opowiadał ze śmiechem, jak jego żona została niemal zlinczowana w prywatnej przychodni na Manhattanie, gdy inni pacjenci usłyszeli, że za jej wizytę płaci Goldman Sachs. Wzburzenie skierowane przeciwko Wall Street gwałtownie narastało. „Pierdolone pospólstwo”.

Nieco wcześniej tego samego dnia przeczytałem w „Daily Mail” artykuł o anonimowym koncie na Twitterze (@CondeElevator), którego posiadacz dowcipnie dokumentował najbardziej absurdalne dialogi podsłuchane w windach niesławnego biurowca Condé Nast. „O kurde” – pomyślałem. – „Jeżeli takie pierdoły interesują ludzi do tego stopnia, ciekawe, jak by zareagowali na naprawdę skandaliczne teksty bankowców?!” Media od dawna zwracały uwagę na negatywne aspekty kultury Wall Street – można nawet powiedzieć, że niektóre z nich usiłowały ją szkalować – lecz większość społeczeństwa nie miała pojęcia, jak to naprawdę wygląda od środka. Nieco później tego samego wieczoru w pijanym widzie wymyśliliśmy twitterowe konto @GSElevator – „Podsłuchane w windach u Goldmana Sachsa. Przysyłajcie e-mailem to, co usłyszeliście”. Założenie było proste – anonimowo ujawniać najskrytsze tajemnice Wall Street i mieć przy tym niezły ubaw.

Wybrałem bank Goldman Sachs w związku z ich statusem wroga publicznego numer jeden, fascynacji ludzi „bankowymi krwiopijcami” i absurdalnymi wypowiedziami Lloyda Blankfeina[2] utrzymującego, że „wypełnia wolę Boga”. Poza tym nieco wcześniej przeszedłem męczący proces rekrutacji na prestiżowe stanowisko dyrektora konsorcjum długu azjatyckiego w tym banku (agencje informacyjne, m.in. Bloomberg, uznały tę rekrutację za wartą wzmianki w swoich serwisach). Stwierdziłem, że obyczaje panujące w tym miejscu stanowią doskonały przykład szeroko pojętej kultury bankowców. Założyłem konto z windą w nazwie, niejako składając hołd mojemu poprzednikowi z Condé Nast, a jednocześnie wyraźnie dając odbiorcom do zrozumienia, że rozmowy, podsłuchane w windach banku Goldman Sachs, nigdy nie są tu przytaczane dosłownie.

W ciągu kilku kolejnych dni moje tweety doczekały się wzmianki w „Daily Mail”, „New York Post”, na blogach Gawker i ZeroHedge oraz w kilku innych miejscach. Przyjaciele dzwonili do mnie – i do siebie nawzajem – z oskarżeniami o bycie źródłem bądź winowajcą (zależnie od punktu widzenia). Moja była dziewczyna (vel Panna Klawisz) opowiadała każdemu, kto chciał słuchać, że @GSElevator to ja… Aż nagle głupi, wymyślony po pijaku kawał wymknął się spod kontroli, narażając na szwank moją reputację i karierę oraz zagrażając przyjaciołom.

Kiedy więc reporterzy „New York Timesa” dotarli do mnie z prośbą o wywiad, oczywiście zełgałem, że to nie ja. Kogo to, kurwa, obchodzi? W końcu to tylko gówniany mikroblog obserwowany przez głupie dwa tysiące użytkowników, a co ważniejsze, tożsamość autora była w tym wszystkim najmniej istotna. @GSElevator to nie prawdziwa osoba; to skoncentrowana esencja kultury i mentalności, to podsumowanie osobowości tak zwanego. statystycznego pracownika banku. Skupianie się w tym przypadku na mnie doprowadziłoby do pomylenia pojęć. Przecież @GSElevator działa na zasadzie „przysyłajcie to, co usłyszeliście”, w związku z czym pojawiają się tu historie z firm takich jak Goldman Sachs, JPMorgan, Morgan Stanley i im podobnych. Media zainteresowało jednak to, że wiarygodność publikacji @GSElevator wzburzyła opinię publiczną, choć także urzekła wielu ludzi na całym świecie.

Nie miałem pojęcia, dokąd zaprowadzi mnie konto na Twitterze, ale kariera w bankowości pozwoliła mi zgromadzić niezłą kolekcję historii, zarówno niedorzecznych, jak i niebezpiecznych. Zaraz po college’u dołączyłem do zespołu ds. inwestycji o stałym dochodzie w Salomon Brothers. Zacząłem pracę w trakcie eksplozji bańki dotcomów i kontynuowałem ją na trzech kontynentach, brnąc przez kryzys, jaki dotknął branży bankowej. Moja barwna kariera przypadła na burzliwy i znaczący okres w historii – zwłaszcza historii rynków finansowych.

Jako „jeden z najlepszych menedżerów emisji długu w Azji” widziałem w tym czasie niejedno. Współpracowałem ściśle z klientami korporacyjnymi i państwowymi w zakresie usług bankowości inwestycyjnej i obrotu instrumentami finansowymi, z instytucjami finansowymi zarządzającymi aktywami oraz funduszami hedgingowymi. Ubijałem interesy z większością banków z Wall Street, obsługując emisje obligacji.

Po wyjeździe z Hongkongu mniej martwiła mnie perspektywa ujawnienia mojej tożsamości. Zacząłem tweetować o pewnych szczegółach i wydarzeniach, co sprawiło, że spora liczba osób związanych z rynkami kapitałowymi odgadła, kto prowadzi ten mikroblog. Nie siliłem się na subtelne żarty – w jednym z artykułów dla „Business Insider” polecałem usługi fryzjera Sammy’ego w hongkońskim hotelu Mandarin Oriental. Staruszkowi Sammy’emu trzęsły się ręce, więc wysyłaliśmy do niego kolegów na golenie brzytwą. Ten dowcip wszedł do mojego repertuaru na stałe.

Kiedy podjąłem decyzję o napisaniu książki, wiedziałem, że moja tożsamość jako autora skandalizujących tweetów przestanie być pilnie strzeżonym sekretem. W sumie na to właśnie liczyłem: jako anonim nie mogłem zdradzić, skąd pochodzą przytaczane przeze mnie historie, ujawnienie się było więc jedynym sposobem, by zyskać wiarygodność.

Ta książka nie jest aktem oskarżenia wobec żadnej konkretnej firmy, nie jest również exposé ani moralizującą opowieścią o nawróceniu. Moim celem było raczej przedstawienie prawdziwego bankowca z Wall Street tak, jak jeszcze nikt go nie opisał. Nie znajdziecie tu żadnych objawień, żadnych przeprosin i żadnych, kurwa, skrupułów!

Podczas pisania pozmieniałem nazwiska wielu postaci, ich charakterystyczne cechy i inne drobne szczegóły, żeby chronić moich bohaterów. Nie jestem małoduszny i nie zależy mi na tym, żeby zaszkodzić komuś w karierze lub życiu prywatnym. Poza tym wiele wspomnianych tu osób wciąż należy do grona moich najbliższych przyjaciół. Pod wpływem sugestii prawnika zmieniłem również nazwiska ludzi, których pamiętam z najgorszej strony. Mają szczęście, skurwysyny, że nikt ich nie rozpozna!

1 Ruch Occupy Wall Street to masowe demonstracje o charakterze okupacyjnym będące wyrazem sprzeciwu przeciw nierównościom społecznym, chciwości banków oraz ingerencji korporacji w politykę [jeśli nie zaznaczono inaczej, przypisy pochodzą od tłumacza].

2 Prezes banku Goldman Sachs.

Jeżeli możesz być mistrzem tylko w jednej dziedzinie, wybierz kłamstwo…

Jeśli dobrze kłamiesz, to jesteś dobry we wszystkim.

Co roku dzieci dostają od życia cenną lekcję: Święty Mikołaj bardziej lubi te z bogatych rodzin.

Czasami przepraszam za bąka, nawet jeśli go nie puściłem.

Ludzie myślą wtedy, że moje bąki nie śmierdzą.

Do mojego kubła trafia lepsze żarcie, niż to, które je 99% ludzi na świecie.

Statystyki wskazują, że nie powinieneś się przejmować wyglądem matki swojej pierwszej żony.

Windows on the World

– Mogę prosić jeszcze jedną kolejkę Krwawej Mary?

Sierpień 2001. Siedzę w restauracji Windows on the World na szczycie północnej wieży World Trade Center wraz z kilkoma przyjaciółmi z kursu dla analityków w Salomon Brothers. Jest dopiero wpół do dziesiątej, ale nikt się tym nie przejmuje. Większość moich kompanów od kieliszka pochodzi z Europy albo ma mocne plecy. Pozostali zbyt się boją, żeby ot, tak sobie opuścić zajęcia. Siedzą teraz po przeciwnej stronie ulicy, w budynku nr 7 WTC, pilnie notując wykład o rachunkowości, obligacjach albo czymś podobnym.

Nie przejmuję się zajęciami. Zanim zwagarowałem, szybciutko podpisałem listę obecności, a kolega obiecał wysłać mi SMS-a, jeśli wykładowca wpadnie na pomysł, by ponownie ją sprawdzić. Dotychczas nie dostałem jeszcze żadnej wiadomości, gdyby jednak tak się zdarzyło, mam w kieszeni jako alibi paczkę marlboro lights. Papierosy posłużą mi w razie czego za wytłumaczenie nieobecności w czasie, jaki zajmie mi zjechanie dwiema windami i przejście z powrotem przez ulicę.

Mamy przecież powód do świętowania. Udało nam się. Jesteśmy na Wall Street, czyli na samym szczycie, w najlepszym miejscu, z którego młody, ambitny i wykształcony absolwent uczelni może rozpocząć karierę. Nie pamiętam dokładnych danych, ale wykładowcy codziennie przypominają nam, jacy z nas szczęściarze – do firmy wpłynęło około dwudziestu pięciu tysięcy podań, a w grupie było tylko trzysta pięćdziesiąt miejsc.

Wyglądając z okna na sto siódmym piętrze, czuję się pewny siebie. Co tam pewny – niezwyciężony. Nie zawsze tak było: podczas rozmowy w Lazard Frères, prestiżowym, ekskluzywnym banku inwestycyjnym, jednej z ostatnich prawdziwych spółek na Wall Street, omal nie zemdlałem. Dostałem zawrotu głowy, patrząc z okna na pięćdziesiątym siódmym piętrze biurowca przy Rockefeller Plaza 30. Potem, kiedy już przeszedłem do ostatniej rundy kwalifikacji w banku Bear Stearns, spieprzyłem wszystko, wysyłając do dyrektora departamentu rynków wschodzących entuzjastycznego e-maila, w którym opisałem, jak bardzo chciałbym pracować dla JPMorgan. W trakcie rozmowy w Goldman Sachs jakiś dupek spytał mnie, z kim – spośród żyjących lub zmarłych – chciałbym się umówić na kolację. Myślę, że nie był szczególnie zachwycony, gdy zamiast Marka Aureliusza czy Aleksandra Hamiltona wymieniłem Tupaca Shakura. Mimo tych potknięć chciałem dostać się do działu inwestycji o stałym dochodzie, a najlepszym działem tego rodzaju dysponował bank Salomon Brothers, z wprowadzoną ostatnio platformą i potężną sumą bilansową Citigroup.

Jest tylko jeden mały problem: moja grupa jest najbardziej liczna w historii bankowości inwestycyjnej. Rekrutowano nas na podstawie wskaźników ustalonych w połowie 2000 roku, zanim stało się jasne, że dotcomowa uczta dobiegła końca. Szczególnie boleśnie odczuwają to słuchacze z zespołu TMT Europa (Telekomy, Media i Technologia), do którego zwerbowano czterdzieścioro analityków pierwszoroczniaków. Pierwszego dnia zajęć poinformowano ich, że liczba miejsc zmalała do siedmiu, w związku z czym muszą szybko poszukać sobie innego zespołu albo w ogóle zrezygnować z pracy.

Większość analityków nie została jednak przed końcem szkolenia przypisana ani też zaproszona do konkretnego zespołu, z wyjątkiem TMT. Zakwalifikowałem się na kurs po ubiegłorocznym stażu w dziale rynków kapitałowych i wiedziałem, że mam w kieszeni ofertę od zajmującej się tym grupy. Tymczasem dla większości analityków prawdziwy wyścig dopiero się zaczął. Okazało się, że pożądana posada na Wall Street to nie meta, lecz wprost przeciwnie – dopiero linia startu. Nikt jednak nie zgadłby, że sytuacja jest tak poważna, spoglądając na krąg zarumienionych twarzy w restauracji Windows on the World, opróżnione kufle po brooklyn lager i nadgryzione przekąski.

Jeszcze tego samego popołudnia pada pierwsze – i nie ostatnie – poważne ostrzeżenie.

– Dobrze to sobie zapamiętajcie: wymaga się od was nie tylko obecności na wszystkich sesjach szkoleniowych, ale także profesjonalnego podejścia i poważnego traktowania kursów. W przyszły wtorek zdajecie pierwszy egzamin, z rachunkowości. Wedle wszelkiego prawdopodobieństwa wyleci po nim z kursu dziesięć procent osób z najgorszymi wynikami.

Jeden z moich kumpli od kielicha, Brytyjczyk z akcentem z wyższych sfer, podnosi dłoń.

– Ależ ja studiowałem filologię klasyczną w Oksfordzie! To nie fair! – Najwyraźniej chłopak zaczyna łapać, że Wall Street nie jest usłana różami.

– Jak myślisz, po co się tu uczycie? Na pewno doskonale ci pójdzie.

Mnie to nie rusza – studiowałem finanse i ekonomię. Nie potrzebuję żadnych kursów, może poza tym, na którym uczą, jak posługiwać się Excelem bez myszki.

Okazuje się, że kadrowiec nie blefował. W środę rezultaty egzaminu zostają wywieszone na dwóch dużych tablicach z tyłu sali. Wykładowcy nieudolnie próbują zachować poufność danych osobowych, więc na jednej tablicy pojawia się alfabetyczna lista nazwisk z przypisanymi losowymi kodami, natomiast na drugiej ułożono w kolejności rosnącej kody oraz rezultaty egzaminów.

Oczywiście każdy z nas najpierw sprawdza własny wynik. Zdałem śpiewająco. Potem spędzamy jakieś dziesięć minut, bezczelnie kursując między tablicami, wymieniając plotki i sprawdzając wyniki przyjaciół i wrogów. Dział kadr utrudnił nam zadanie, nie podając zbiorczych statystyk, toteż część pozostaje niepewna swego losu, oczekując na formalne potwierdzenie. Tego wieczoru ci, którzy nie zdali egzaminu, zostają o tym powiadomieni poprzez lakoniczne notatki wsunięte pod drzwi. Zazdrościmy kolegom, którzy pozostali w pokojach sami, bez współlokatorów.

Firma podchodzi do procesu rekrutacji z nonszalancją i obojętnością, która nas wszystkich niepokoi, a nawet trochę przeraża. Tydzień później sytuacja powtarza się po egzaminie z matematyki finansowej. Ta sama zasada – dziesięć procent najsłabszych kursantów odpada. I znów nie mam się czego obawiać. Na roku robi się jednak nerwowo, zupełnie jakby do basenu z rekinami kapnęła kropla krwi. Muszę przyznać, że to nawet zabawne.

Z drugiej strony jednak współczuję tym dzieciakom. Mam tylko nadzieję, że zachowali rachunki z butiku Barneys. Jeden z nich usiłuje przed wyjazdem sprzedać mi zegarek. Żałosne. Po co mi movado, do kurwy nędzy?

Już po egzaminach. Nadmiarowi kursanci odpadli, wszystko się uspokaja, a wykładowcy kładą teraz większy nacisk na takie sprawy jak PowerPoint i Excel, modele finansowe i umiejętności prezentacji. Przydzielają nam boksy na pustym piętrze budynku nr 7. Zajmujemy się tam projektami grupowymi i odrabiamy indywidualnie prace domowe.

Te prace to jakiś żart. Pięć minut przed zajęciami włączam komputer, zaglądam na wspólny dysk i otwieram plik z cudzym zadaniem. Zmieniam nazwisko w nagłówku na własne, szybko przeglądam zawartość, aby upewnić się, że autor nie popełnił jakichś szkolnych błędów, drukuję całość i ruszam na zajęcia. Robi tak wielu kursantów z naszej grupy, zwłaszcza ci, z którymi najlepiej się rozumiem.

Pewnego dnia w sali wykładowej staje przed nami kadrowiec i ogłasza:

– Chciałbym poinformować, że ośmioro słuchaczy zostało wyrzuconych za odpisanie pracy domowej.

Niektórzy z nas rozglądają się, zbulwersowani faktem, że ktokolwiek mógłby oszukiwać w ten sposób (większość z nich odpadnie w następnej kolejności), pozostali oddychają z ulgą, że nie zostali złapani. Wyraźnie widać odwieczny podział na uczniów z pierwszej i ostatniej ławki.

Odtąd postępuję już ostrożniej. Nie przychodzę pięć minut przed zajęciami, tylko dziesięć. Zmieniam formatowanie dokumentu na własne, przeformułowuję niektóre odpowiedzi, a nawet specjalnie zmieniam parę na błędne.

W ciągu kolejnego tygodnia następna czwórka wylatuje ze szkolenia za ściągnięcie pracy domowej. Tym razem wychodzi na jaw, że niektórzy złośliwi koledzy zajęli się sabotażem, posuwając się nawet do tworzenia plików z nieprawidłowymi odpowiedziami. Osobiście jestem zdania, że jeżeli ktoś jest na tyle głupi, by dać się złapać, prawdopodobnie nie nadaje się do pracy na Wall Street.

Następnego dnia wagarujemy z zajęć, wybierając zamiast nich płynne alkoholowe śniadanie na szczycie WTC, a potem lunch w słynnej restauracji Petera Lugera.

Po tych wydarzeniach sytuacja znów się uspokaja. Kadrowcy zapewniają nas, że usunęli już wszystkich słuchaczy, których trzeba było wyrzucić, i jakiekolwiek kolejne cięcia mogą nastąpić tylko w trybie dyscyplinarnym. Nasza grupa spokojnie dociera do końca kursu w sali wykładowej lub – w przypadku kilku szczęśliwych wybrańców – po drugiej stronie ulicy. Wieczory upływają nam na ćwiczeniach integracyjnych: grze w kręgle w klubie Lucky Strike i libacjach podczas rejsów po rzece Hudson. Plakietki z nazwiskiem w klapie, rąsia-rąsia i buzia-buzia to nie moja bajka, ale dbam o to, żeby poznać wszystkich kolegów i koleżanki – traktuję to jako inwestycję na przyszłość.

Ostatniego dnia kursów firma zaprasza nas na specjalne spotkanie motywacyjne w biurowcu przy Greenwich Street 388. Grube ryby, takie jak Mark Simonian (szef globalnego działu TMT), sir Deryck Maughan (prezes i były dyrektor generalny Salomon Brothers), Michael Klein (dyrektor działu bankowości inwestycyjnej) i Tom Maheras (szef działu stałych dochodów), prezentują po kolei entuzjastyczne warianty przemówienia na temat: „Nie ma na świecie innej firmy, w której chciałbym pracować! To najlepsze miejsce, w którym moglibyście zacząć karierę!”.

Teraz wreszcie wszyscy – dwieście siedemdziesięcioro dwoje kursantów – możemy się odprężyć i poczuć, że dotarliśmy do mety tego wyścigu. Spóźniłem się kilka minut i utknąłem na środku jednego z tylnych rzędów, na miejscu, z którego nie mam szansy wyślizgnąć się niezauważony przed końcem spotkania. Zaczyna się pierwsze przemówienie. Jeden z niedawno poznanych dzieciaków, siedzący kilka rzędów przede mną, wstaje i próbuje po cichu opuścić salę. Człowieku, ale masz jaja! Przecież na mównicy produkuje się jakiś ważniak z zarządu, a tymczasem chłopak przesuwa się między siedzeniami, zmuszając pozostałych, żeby wstali i pozwolili mu przejść.

– Przepraszam. Chciałbym przejść. Przepuścicie mnie? – Mogłoby się wydawać, że ktoś wychodzi z nudnego seansu w kinie, z tą różnicą, że sala jest rzęsiście oświetlona, a wychodzący przeszkadza tokującemu na własny temat Władcy Wszechświata.

Dziesięć minut później chłopak wraca na widownię z czerwoną twarzą i oczami pełnymi łez.

– Przepuścicie mnie? Chciałbym przejść. Przepraszam – powtarza, przepychając się z powrotem na swoje miejsce. O kurde, wygląda, jakby właśnie dowiedział się o śmierci matki. Co się, kurwa, stało? Dociera do swojego fotela, ale zamiast usiąść, łapie niebiesko-zielony marynarski worek z logo Salomon Smith Barney i odwraca się ku wyjściu. Na twarz występują mu szkarłatne plamy, a spod spuchniętych powiek tryskają łzy. – Przepraszam. Chciałbym przejść. Przepu… u… uu… buuu! Uuu!

Teraz nie może już wydobyć z siebie słowa, tylko niekontrolowane łkanie. Stara się je stłumić, ale jest jeszcze gorzej – zaczyna głośno oddychać, to już niemal hiperwentylacja. Brzmi obrzydliwie. Po chwili chłopak znika za drzwiami.

Równocześnie na mównicy sir Deryck Maughan daje upust swoim talentom krasomówczym:

– Gratulujemy zaliczenia kursu dla analityków w roku 2001. Byliście najzdolniejszą grupą w historii naszej firmy!

Pięć minut później jedna z koleżanek wstaje i opuszcza salę. Wraca po dłuższej chwili, zabiera torebkę i worek, a potem wychodzi, dużo spokojniej niż jej poprzednik, ale i tak widać, że jest wstrząśnięta. Teraz już kilka osób z tylnych rzędów zaczyna podejrzewać, że dzieje się coś niedobrego. Kiedy dziewczyna wychodzi, widzę, jak bezgłośnie, samym ruchem ust przekazuje przyjacielowi: „Właśnie mnie wyrzucili”. Większość kursantów z przodu sali wciąż jeszcze nie orientuje się w sytuacji.

Mija kolejne pięć minut i następny facet kieruje się ku drzwiom. Chyba nie zdaje sobie sprawy, że za chwilę zostanie wypierdolony na bruk. Ktoś z tylnego rzędu wrzeszczy: „Chłopie, weź ze sobą rzeczy!”, na co większość widowni reaguje śmiechem.

Wyjścia kolejnych osób i szepty krążące po sali sprawiają w końcu, że ludzie zaczynają łapać, co się dzieje. Siedząca obok mnie Azjatka, z którą nie zamieniłem dotąd ani słowa, mówi:

– Kurde! Rano znalazłam pod drzwiami wezwanie do kadr na dziesiątą piętnaście. To za dziesięć minut. Myślałam, że chcą mnie przydzielić do jakiegoś zespołu, ale chyba nie o to chodziło… – Zaraz potem wstaje, rzuca w przestrzeń: – Cześć wszystkim, przyjemnie było poz… – i wychodzi.

Stopniowo ponure wieści docierają do każdego z nas. W pewnym momencie wszyscy, którzy znaleźli pod drzwiami notatki z kadr, wstają i zaczynają wychodzić.

Tymczasem na scenie Michael Klein nie traci rezonu, zapewniając, że pewnego dnia każdy z nas może osiągnąć taką pozycję jak on.

Później dowiaduję się, że pierwszy wywalony błagał w kadrach, żeby pracownicy tego działu przynieśli jego rzeczy, oszczędzając mu upokarzającego powrotu. Oczywiście chłopakowi odmówiono. Nie martwcie się jednak: słyszałem, że zrobił karierę jako broker.

Nie przepraszaj za spóźnienie, trzymając w ręku kubek latte ze Starbucks.

Jeżeli ktoś zadaje ci pytanie, a ty nie znasz odpowiedzi, spróbuj go potraktować z góry. Lepiej wyjść na dupka niż na głupka.

Chętnie zamienię szansę dożycia dziewięćdziesiątki na gwarancję dobrej zabawy przed trzydziestką.

Nigdy nie noś butów tak charakterystycznych, żeby dało się je rozpoznać przez szparę pod drzwiami w kabinie publicznego kibla.

To, jakiej życiowej rady udziela się córce, zależy niemal w 100% od atrakcyjności dziewczyny.

Umysł kryminalisty

– Może i uda ci się bezkarnie wybrnąć z tej sytuacji, ale dla mnie jesteś małym, podłym gadem! – Mój wychowawca, pan Cobb, właśnie wtargnął do mojego pokoju w internacie, żeby podzielić się ze mną tą drogocenną myślą.

Patrzy na mnie teraz (a ja pilnie studiuję podręcznik), przenosi wzrok na wieżę stereo (z głośników płynie spokojna muzyka klasyczna), a potem przewraca oczami. Gdybym miał więcej niż czternaście lat, prawdopodobnie zrobiłby świński gest.

Szczerze mówiąc, jego podejrzenia nie odbiegają daleko od prawdy. Dwie minuty wcześniej, usłyszawszy, jak pan Cobb wciąga swoje cielsko po schodach, szybko wyłączyłem macintosha, na którym grałem w Maelstrom, otworzyłem książkę do chemii i zmieniłem The Chronic Dr. Dre na Cztery pory roku Vivaldiego. Tę ostatnią płytę ukradłem matce.

– Panie Cobb, rozumiem, że powinienem przyjąć to jako komplement?

Pierdolę pana Cobba. Jest w tym roku moim wychowawcą i jako taki powinien zachowywać się jak sojusznik, drugi ojciec z dala od domu, trener w moim narożniku i przewodnik prowadzący mnie przez trudny okres kształtowania się nastoletniej osobowości. Zamiast tego Cobb przy każdej okazji stara się mi dopieprzyć. W żaden sposób nie potrafię sprawić, żeby zmienił zdanie na mój temat.

Kilka dni wcześniej zaliczyłem pierwsze poważne starcie z władzami szkolnymi Choate Rosemary Hall. Wracając z lekcji, zatrzymałem się na chwilę w świetlicy internatu, żeby pogadać z kumplami. Chciałem usiąść, ale mimo moich niewielkich rozmiarów krzesło niespodziewanie się załamało. Po dokładnych oględzinach okazało się, że ktoś odłamał nogę, a następnie włożył ją z powrotem tak, żeby na pozór normalny mebel stał się pułapką.

Przyznaję, moja reakcja była emocjonalna i niedojrzała: podniosłem krzesło i zacząłem walić nim o podłogę, dopóki nie rozleciało się na kawałki. Połupane drzazgi i kawałki gąbki z siedzenia walały się po całym pomieszczeniu.

Tego samego wieczoru na cotygodniowym spotkaniu w internacie pan Gadua, nasz opiekun (którego ochrzciliśmy przezwiskiem Sztywniak), maglował nas o roztrzaskane krzesło.

– Proszę, żeby osoba, która to zrobiła, zgłosiła się sama.

Oczywiście nikt nie pisnął ani słówka.

Następnego dnia dostałem wezwanie do dyrekcji. Ktoś musiał mnie wsypać i trafiłem przed szkolny sąd. Przedstawiono mi zarzuty nie tylko dotyczące zniszczenia własności szkoły, ale także poważniejsze: nie zgłaszając się na wezwanie Sztywniaka, złamałem ponoć kodeks honorowy. W takich placówkach jak Choate Rosemary wszyscy są przeczuleni na punkcie honoru.

Pierwsza linia obrony, jaka przyszła mi do głowy: rozwaliłem krzesło, żeby nikt inny na nim nie usiadł i nie zrobił sobie krzywdy. To jednak nie uwolniłoby mnie od zarzutów o naruszenie honoru szkoły. Zdecydowałem się więc argumentować inaczej:

– Uważam, że to niemożliwe, by połamać coś, co było już wcześniej połamane. Kiedy więc pan Gadua zapytał, kto połamał krzesło, nie zgłosiłem się, ponieważ naprawdę nie wiedziałem, kto wyłamał nogę i wstawił ją podstępnie z powrotem. – I było po sprawie.

Już w tak młodym wieku wiedziałem, że chcę zrobić karierę na Wall Street. Nigdy nie znajdowałem przyjemności w podporządkowywaniu się władzy takich idiotów jak pan Cobb czy Sztywniak. Widziałem również w kablówce film Wall Street i przeczytałem Pokera kłamców (a potem Barbarzyńców pod wodzą Billa, Den of Thieves i The Predator’s Ball), lecz środowisko bankowców zaczęło mnie fascynować dopiero podczas pierwszego roku w Choate Rosemary Hall. Zainteresowały mnie rynki finansowe oraz ich władcy, a nade wszystko znaczące zarobki pracowników tej branży.

Zainteresowanie to wzmogło się pewnego weekendu, kiedy uczniów naszej szkoły odwiedzili rodzice. Wyluzowani tatusiowie z Wall Street na ogół przyjeżdżali sportowymi samochodami i pozwalali sobie na imponującą swobodę wypowiedzi, wtrącając wulgaryzmy, jakich dotąd nie znałem. Kilku z nich przekonało naszego dyrektora, żeby pozwolił im zabrać synów z kumplami na weekend w Connecticut. W rzeczywistości zagłębiliśmy się w czeluści Nowego Jorku: mieszkaliśmy w apartamencie hotelu Waldorf Astoria i zamawialiśmy u konsjerża kursy do Scores, klubu ze striptizem, oraz Au Bar. Wówczas zapamiętałem życiową regułę numer jeden: „Tylko głupcy przestrzegają reguł, mądrzy ludzie widzą w nich raczej wskazówki”.

Z mojego doświadczenia wynika, że Wall Street przyciąga ludzi o określonej mentalności. Wciąga ich, łamie im kości, a potem składa na nowo tak, żeby służyli tylko jednemu celowi – zarabianiu pieniędzy. Priorytety są względne. Pojęcie bogactwa jest względne. Oczekiwania i standardy ciężkiej pracy oraz inteligencji są względne. Koncepcje moralności i zboczenia są również względne. Wall Street funkcjonuje we własnej rzeczywistości – dostosuj się albo zgiń.

Szkoła z internatem na swój sposób doskonale przygotowała mnie do pracy w bankowości inwestycyjnej. Dzieciaki tatusiów z Wall Street były tak odmienne od reszty społeczeństwa jak ich ojcowie. Miały szerszą perspektywę, wcześniej osiągały dojrzałość i były bardziej pewne siebie. Jeśli zaś chodziło o kontakty z dowolną władzą, prezentowały postawę „wygrać za wszelką cenę”, czasem balansując na granicy prawa. Niektóre potrafiły załatwić sobie zaświadczenia lekarskie pozwalające im na trzymanie w pokoju lodówki. (Okazuje się, że każdy pracownik banku inwestycyjnego zna przynajmniej jednego lekarza, który jest mu winien przysługę. A gdzie indziej mielibyśmy zaopatrywać się w ritalin?). Rodzice nie tylko pozwalali im łamać zasady, które – jak uważali – nie dotyczyły ich dzieci, ale wręcz je do tego zachęcali. Uczniom mieszkającym w internacie nie wolno trzymać samochodów na kampusie? Nie ma problemu, zaparkuj pod biblioteką miejską. Zabrania się korzystania z telefonów komórkowych (pamiętajcie, jest połowa lat 90.)? Bądź cwany, nie daj się złapać. Reguł niech przestrzegają naiwniacy i biedota korzystająca ze stypendiów. O tym, co się opłaca, pogadamy za dwadzieścia lat.

Tacy ludzie nie zadają sobie większego trudu, żeby spełniać wymagania systemu edukacyjnego. Nie potrafisz przekroczyć tysiąca trzystu punktów w teście SAT kończącym szkołę średnią, ponieważ jesteś kretynem? Nie ma sprawy. Załatw sobie diagnozę „uczeń z zaburzeniami” (na przykład dysleksją) i podejdź do testów bez ograniczeń czasowych. Jeden z moich kolegów uzyskał tysiąc sto punktów, które nijak nie zapewniały mu wstępu na Uniwersytet Pensylwanii, mimo że jego rodzice byli absolwentami tej uczelni. Podszedł do egzaminu SAT ponownie, tym razem z zaświadczeniem o zaburzeniach. Zamiast – tak jak reszta uczniów – spędzić cztery godziny na sali gimnastycznej z nauczycielami nad głową pilnującymi, żeby nie ściągał, dostał na napisanie testu cały tydzień w prywatnej klasie, z minimalnym nadzorem. Zapisywał sobie trudniejsze słowa i frazy oraz problemy matematyczne w pamięci kalkulatora TI-82, by poprawić je następnego dnia. Po tym podejściu zdobył już tysiąc czterysta punktów, co i tak stanowi żenująco niski wynik, jeśli wziąć pod uwagę, jakie miał możliwości. To tak, jakby zaryzykował nielegalny obrót papierami wartościowymi i zarobił na tym nędzne pięćdziesiąt kawałków. Nie dostał się na Uniwersytet Pensylwanii, a teraz pracuje dla funduszu hedgingowego w Londynie i jeździ ferrari. Z pewnością kupił je z drugiej ręki, taniej niż nowe bmw serii 5, na pewno nie pracuje na eksponowanym stanowisku, ale żaden z jego przyjaciół na Facebooku nie jest tego świadom. No cóż, najwyraźniej nie urodził się w czepku, lecz nie przeszkodziło mu to w przekonaniu znajomych (i samego siebie), że jest dzieckiem szczęścia. Cel uświęca środki – powinien to zrozumieć każdy, kto chce odnieść sukces na Wall Street. Tego właśnie nauczyła mnie szkoła z internatem.

Jako naiwny teksański dzieciak potrzebowałem sporo czasu, żeby przyswoić sobie taki sposób myślenia, ale kiedy już mi się to udało, błyskawicznie potrafiłem zastosować go w praktyce. W trzeciej klasie byłem otaczany przez kolegów czcią, ponieważ w szafie miałem schowany telewizor, konsolę do gier Sega Genesis oraz prywatną lodówkę.

Wypraktykowałem także inne umiejętności niezwykle przydatne przy sprzedaży papierów wartościowych: zastraszanie, prześladowanie młodszych i sztukę płatania figli. Pewnego wieczoru zobaczyłem, że chłopak mieszkający ze mną drzwi w drzwi wychodzi z pokoju pod prysznic. Jeden z tych palantów, którzy biorą prysznic wieczorem, zaraz przed ciszą nocną, żeby rano mieć więcej czasu.

Prysznicowe dowcipy są w szkole na porządku dziennym. Ktoś kradnie czyścioszkowi ręcznik lub zatrzaskuje mu drzwi od pokoju – albo i to, i to. Nuuuda. Temu dzieciakowi zdarzyło się to już tyle razy, że teraz myje się, trzymając ręcznik jedną ręką.

Tym razem jednak wiem, że obaj uczymy się do tego samego egzaminu z analizy matematycznej, który będziemy zdawać następnego dnia o ósmej rano. Idę więc do jego pokoju i wrzucam mu do szafy podręcznik do matmy oraz gruby plik notatek, następnie zapinam na uchwytach drzwiczek linkę rowerową – wrzucając wcześniej klucz do szafy.

A potem zatrzaskuję jeszcze drzwi do jego pokoju.

Kiedy chłopak wraca spod prysznica, myśli, że na tym polega cały dowcip. Zatrzaśnięte drzwi, też coś. Idzie na dół w ręczniku i prosi opiekuna, żeby otworzył mu pokój uniwersalnym kluczem.

Dopiero kwadrans później, gdy chce wrócić do nauki, zdaje sobie sprawę, że książka i notatki zniknęły, a na drzwiach od szafy zapięto linkę od roweru.

Musi po raz kolejny iść na dół i wyjaśnić sytuację opiekunowi, który z kolei wzywa ochronę. Ochroniarz dzwoni po konserwatora, który odpiłowuje uchwyt. Cała kołomyja trwa dwie godziny, które chłopak mógł spokojnie spędzić na nauce.

Mimo podejrzeń nikt nie zdołał ustalić sprawcy tego zamieszania, a ja zapewniłem sobie przewagę nad sąsiadem. Jestem przekonany, że uzyskałem z tego testu lepszy wynik od niego. Zmiana osobowości naiwnego Teksańczyka postępowała coraz szybciej.

Przez większość czasu spędzonego w szkole opiekunowie mieli do mnie zastrzeżenia. Po takich dowcipach jak opisany wyżej zawsze znajdowałem się w kręgu podejrzanych. W tym samym okresie zacząłem rozwijać w sobie zamiłowanie do absurdu i umiejętność szybkiej adaptacji do zmieniających się okoliczności. Pewnego wiosennego weekendu udało mi się harmonijnie połączyć pierwsze z drugim. To było tak: siedzę we własnym pokoju, którego okna wychodzą nie na dziedziniec, lecz na parking, za którym znajdują się korty tenisowe szkolnej drużyny juniorów. Na parkingu stoi zaskakująco dużo samochodów, korty również są pełne zawodników i tłumnie przybyłych widzów. Na widowni siedzi więcej rodziców niż w typową sportową sobotę, co oznacza, że nasz zespół gra turniej przeciwko jednej z sąsiednich szkół.

Gram w tenisa na przyzwoitym poziomie, ale nie zawracam sobie głowy szkolną drużyną. Dużo więcej frajdy sprawiają mi partyjki golfa w ramach reprezentacji Choate Rosemary Hall. Jest nas tam dwunastu i tylko jeden trener, który fizycznie nie jest w stanie nad nami zapanować. Umówiliśmy się z kumplami, że będziemy grać na tyle dobrze, żeby szkoła nie rozwiązała drużyny, ale jednocześnie na tyle kiepsko, żeby nie wejść do czołowej siódemki w szkolnej lidze, ponieważ zespoły z czołówki musiały w weekendy wyjeżdżać na turnieje.

Kilka razy w tygodniu jeździmy autobusem do klubu Farms Country i gramy na małym dziewięciodołkowym polu. Trener DeMarco przygląda się, jak wybijamy piłkę na starcie, a potem śledzi po kolei grę każdej pary, żeby uczciwie ocenić nasze umiejętności. Zawsze staramy się opóźnić grę, żeby znaleźć się wśród ostatnich par zaczynających rozgrywkę. Kiedy trener zaliczy z nami jeden dołek, mamy mnóstwo czasu przy sześciu czy siedmiu kolejnych, żeby wypić całe piwo zachomikowane w torbach – a przy ósmym dołku dyskretnie pozbyć się pustych puszek.

Siedzę więc w swoim pokoju, zapewniwszy sobie kiepską grą święty spokój od wyjazdowych turniejów golfa. Z jakiegoś powodu podejmuję nagle decyzję, żeby się zabawić: stawiam kolumny na parapecie, z głośnikami skierowanymi na zewnątrz, w kierunku kortów tenisowych. Snoop Dogg, album Doggystyle. Utwór numer siedem. Podkręcam głośność. Start.

Snoop zaczyna Lodi Dodi, delikatnie sugerując swoim krytykom, że mogą mu zrobić loda. Dźwięk dociera do kortów z natychmiastowym efektem. Większość widzów odwraca się w stronę internatu, szukając źródła zakłóceń. Podkręcam dźwięk do poziomu, który niemal rozsadza kolumny Kenwooda.

Gra na kortach stopniowo ustaje. Nie jestem pewien, czy z powodu muzyki, czy też dlatego, że zawodnicy nie słyszą wyniku podawanego po każdym punkcie. Wpada mi w oko, że trener tenisa, pan Goodyear, gorączkowo przygląda się fasadzie, usiłując zorientować się, które to okno. Facet jest taki sztywny, że nawet w weekend chodzi w muszce. Rzuca podkładkę do pisania z plikiem kartek i rusza sprintem ku budynkom.

Kurwa. Właśnie postąpiłem bardzo niedojrzale, irytująco i tak głupio, że w żaden sposób nie da się tego wyjaśnić. Mam ze trzydzieści sekund, żeby wymyślić jakieś wyjście z sytuacji.

Odrywam się od okna, błyskawicznie rozbieram do naga, łapię ręcznik, zostawiam ryczącą muzykę, wybiegam z pokoju i zatrzaskuję za sobą drzwi, a potem truchtam pod prysznic. Zostaję tam wystarczająco długo, żeby moje tętno wróciło do normy, potem dokładnie się wycieram i wracam do pokoju.

Pan Muszka czeka pod drzwiami, popędzając ochroniarza gmerającego przy całym pęku w poszukiwaniu uniwersalnego klucza do zamków w naszej części internatu. Goodyear dostrzega mnie i wrzeszczy:

– Czy to twój pokój? Otwórz te cholerne drzwi!

– Nie są zamknięte. Nigdy tego nie robię – mówię spokojnie. Głośniki skierowane są na zewnątrz, więc słyszymy się doskonale, chociaż ściany i stropy trzęsą się, jakbyśmy stali za sceną podczas koncertu. Wpadamy do środka, a Goodyear natychmiast wyłącza sprzęt.

Ja natomiast szybko wyjaśniam, że ta sytuacja ma wszelkie znamiona złośliwego dowcipu: ktoś najwyraźniej wykorzystał to, że idąc pod prysznic, zostawiłem otwarte drzwi.

– Nie wiem, kto mógł to zrobić, ale tu wszyscy płatają takie figle.

Pan Muszka odchodzi, rozczarowany, że nie udało mu się przyłapać mnie na gorącym uczynku. Niewiarygodne, ale ochroniarz puszcza do mnie oko. Facet świetnie wie, co tu jest grane.

W ostatniej klasie życie udzieliło mi najważniejszej lekcji. Dwóch różnych nauczycieli angielskiego zadało mojemu współlokatorowi i mnie identyczne wypracowanie na temat Beowulfa. Siadamy więc i zaczynamy wspólnie snuć pewne idee, po chwili włączamy laptopa i przez parę godzin piszemy to wypracowanie na zmianę, dokładając wspólnie kolejne pomysły. Rezultat jest fenomenalny.

Tydzień później otrzymuję kolejne wezwanie do dyrektora. Znów mam się stawić przed szkolnym sądem, tym razem oskarżony o ściąganie, przestępstwo zagrożone zawieszeniem. Jeśli uczeń otrzymuje taką karę w ostatniej klasie, ma obowiązek poinformować o tym wszystkie uczelnie, na które będzie chciał się dostać. Mam po prostu przesrane.

Sąd wydaje wyrok jednogłośnie (pięć głosów za, zero przeciw): okres próbny dla mojego współoskarżonego, a dla mnie – zawieszenie. Mój współlokator jest sportowcem reprezentującym szkołę w dwóch różnych dyscyplinach, a ja – obibokiem i szują, którego nie poparł podczas przesłuchania nawet wychowawca.

Na tym świecie nie ma sprawiedliwości. To cenna lekcja, którą jak najwcześniej warto wykuć na blachę, zwłaszcza jeżeli rozważa się karierę na Wall Street. Widziałem, jak najlepszych maklerów wyrzucano z pracy, żeby zrobić miejsce dla bezwartościowych dupków. To, kogo się zna, jest równie ważne jak to, co się robi, a to, jak się jest postrzeganym, jest ważniejsze od jakiejkolwiek prawdy.

Na szczęście dyrektor, który uczył mnie w poprzednim roku angielskiego, ma do mnie słabość. Wiedząc o tym, podejmuję niezwykłą decyzję – składam apelację od jednogłośnej decyzji sądu. Argumentuję przy tym, że moje przestępstwo polegało nie na bezczelnym ściąganiu, ale na nieautoryzowanej współpracy. Następnego dnia zawieszenie zostaje anulowane. W ten sposób zostaję pierwszym i jedynym uczniem w historii tej szkoły, w którego przypadku unieważniono jednogłośną decyzję szkolnego sądu.

Swego czasu wysyłaliśmy niepożądane osoby na daleką wyspę.

Teraz trzeba kupić własną wyspę, żeby od nich uciec.

Taaa, pewnie, że ogolę głowę, jeżeli moja żona zachoruje na raka, ale przecież nie przestanę pić tylko dlatego, że zaszła w ciążę!

Jedyną rzeczą bardziej imponującą od moich osiągnięć jest moje CV.

Jeżeli w kolejce do bankomatu stoi za mną wystrzałowa laska, zawsze zostawiam na widoku wydruk potwierdzenia, żeby mogła zobaczyć stan mojego konta.

Jaskiniowcy uciekali się do fizycznej przemocy. Ja tam wolę łamać ducha, niszczyć ego i odbierać nadzieję.

Oda do Pokera kłamców

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Wizyta mamusi

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Przekazać pałeczkę

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Zadzwonię do ciebie na komórkę

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Sieć kontaktów

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Odkurzanie albo kutas

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Na gościnnych występach

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Dziki Dziki Wschód

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Przerwa na lunch

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Warren Buffett z Szanghaju

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Bezprzewodowa słuchawka

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Inwigilacja

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Książątka i pulpeciki

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Pierwszy dzień szkoły

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Marionetki na sznurkach

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Minibar

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Etykieta podczas telekonferencji

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Odskocznia

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Długi dzień

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Deszcz pieniędzy

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Epilog

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.