Czy Boga złem osłonicie?

Wszechmogącego obronicie kłamstwem?

Hiob 13,7

Wolność im głoszą, a sami są niewolnikami zepsucia. Komu bowiem kto uległ, temu też służy jako niewolnik.

Drugi List św. Piotra 2,19

Copyright © by

Editions Spotkania

Warszawa 2018

ISBN 978-83-7965-372-0

Projekt okładki:

Jakub Jezierski

Opracowanie redakcyjne:

Magdalena Guillet

Przygotowanie ebooka:

Jakub Łoś

Dyrektor wydawnictwa:

Piotr Jegliński

www.editionsspotkania.pl

Rozdział 1. Skazaniec i młody adwokat

Niczym prehistoryczny owad zastygły w bursztynie, tkwiłem w idealnej ciszy nad czarną, pożerającą wszystko próżnią, geometrycznym środkiem betonowego kręgu, otoczonego bezdenną, nieprzeniknioną, bezgwiezdną przestrzenią, oświetlaną jedynie zimnym światłem niewidzialnego reflektora. W bursztynie pojawiło się nagle malutkie pęknięcie. Rysa, która stawała się coraz bardziej widoczna. Dotarło do mnie, że jeśli pęknie zastygła żywica, runę w dół i zostanę pożarty na zawsze. Nagle wzdrygnąłem się, gdyż nie wiadomo skąd otoczyły mnie dźwięki setek zgrzytających noży. Pojedyncze tony wbijały się w moje ciało, by zlać się w jeden i dopiero wtedy uderzyć ostatecznie. Otworzyłem oczy i strach minął. Szczęk zamka ustał, drzwi otworzyły się z jękiem zardzewiałych zawiasów i ukazał się w nich znajomy strażnik. Usiadłem na łóżku. Nigdy nie używałem więziennej gwary. Nie musiałem. Zawsze miałem pojedynczą celę. Nie chciałem, ponieważ nie należy przyzwyczajać się do więzienia. Pokój, łóżko, toaleta, a nie cela, prycza i kibel. Prędzej czy później znów będę otwierał drzwi własnym kluczem. Na razie, robił to za mnie ktoś inny.

– Dzień dobry, panie Pawle. – powiedział strażnik. Starszy mężczyzna, z którym często rozmawiałem o polityce. Nigdy nie pytał mnie o tamto i sprawiał wrażenie, jakby w ogóle nie przeszkadzało mu, kim jestem. Kilka miesięcy temu zapytał ni stąd, ni zowąd, dlaczego zawsze golę się staranie. „Fakt.” – pomyślałem wtedy – „Warto coś zmienić na jakiś czas, a skoro nie mogę zmienić wiele, zapuszczę brodę. Przynajmniej w ten sposób zakłócę rutynę więziennych korytarzy”. Teraz, wyglądałem już o wiele poważniej, choć daleko mi jeszcze było do biblijnego patriarchy.

– Dzień Dobry, panie Janku. – odpowiedziałem – Co się stało? Mam dziś popołudnie. – Pracowałem w drukarni na trzy zmiany. Pierwsza od szóstej rano do czternastej, druga od czternastej do dwudziestej drugiej i trzecia, nocna. Moja ulubiona. Byłem korektorem. Siedziałem sam w małym pokoju i sprawdzałem wydrukowane strony, a drukowaliśmy wiele, chociaż od dwóch lat, naszym głównym produktem była „Elekcyjna”, gazeta założona po powtórnym zalegalizowaniu „Solidarności” przez działaczy tego związku. Właściwie przez grupę działaczy, skupionych wokół Adamskiego i mojego starego kumpla Grunsztajna. „Nieźle się ustawili.” – myślałem –„Drukują praktycznie za darmo, bo stawki dla więźniów były minimalne, a koszty druku symboliczne. Czysty zysk dla wydawcy”. Na początku czytałem ją „od deski do deski”. Zachłannie połykałem artykuły, ciekaw rzeczywistości. Potem, znudziły mnie wieczne spory, kłótnie, groźby, dyskusje o lustracji, więc nastawiałem radio na jakąś muzyczną stację i sprawdzałem błędy. Tak było lepiej. Oni nic nie wiedzieli. Oni, czyli ludzie, bo autorzy doskonale orientowali się w sytuacji. Najbardziej rozśmieszały mnie artykuły na mój temat. Pojawiały się, co jakiś czas, przynosząc kolejne fantastyczne teorie oraz, mniej lub bardziej, zawoalowane groźby pod moim adresem. Czytałem te teksty bez obaw i traktowałem je, jako swoiste ostrzeżenie, przewidując, co może mnie czekać w najbliższym czasie. Uśmiechałem się i myślałem o moim sejfie w Szczecinie.

– Ma Pan gościa. – oznajmił strażnik – Poczekam przed drzwiami. Niech Pan się spokojnie ubierze. – dodał i wyszedł z pokoju, zostawiając uchylone drzwi.

Szybko zacząłem się ubierać. Zaskoczył mnie ten „gość” i nie spytałem, kto niepokoi mnie w wolną sobotę. Kolejny prokurator? Kolejny biskup? Kolejny stremowany funkcjonariusz z tych ich służb? Jak oni to nazwali? UOP. Niech będzie. Ubecja to ubecja, mniejsza o nazwę. Nie ukrywam, że zaniepokoiłem się i zaciekawiłem jednocześnie. Byłem przekonany, że po histerii roku 1990, a później, po półrocznym festiwalu gróźb Jareckiego i jego rządu, dadzą mi wreszcie spokój. W 1991 napisałem do Maszczyka krótki list. Przypomniałem mu delikatnie o sobie, gratulując „właściwych dla kraju decyzji”. W rezultacie odwiedził mnie biskup Koleski, pogadał chwilę, pomodlił się, a potem udzielił mi rozgrzeszenia i poszedł. Następny był dziennikarz z „Elekcyjnej”. Zaproponował wywiad i całkiem niezłą sumę. Jak on się nazywał? Warski? Leski? Jakoś tak. Nieważne. Pogadałem, przyznałem się, pobiłem w piersi, podkreśliłem, że to wszystko to była tylko moja inicjatywa i drugi raz nie zabiłbym człowieka. „Elekcyjna” wydrukowała moją „spowiedź” i na chwilę miałem spokój. Do czasu Jareckiego i jego prokuratora – Listowskiego. Przesłuchiwał mnie godzinami, straszył, groził wręcz, ale im bardziej groził, tym lepiej widziałem jego bezsilność. Obserwowałem, jak powoli traci zapał. Nie zrozumiał, że w tle działa system, który systematycznie spycha go na polityczny śmietnik. Jego i jego mocodawców. Z Jareckim na czele. Rok temu system wygrał, a oni zniknęli z takim samym hukiem, z jakim się pojawili, a mnie przeniesiono do Barczewa. Dostałem pokój po Kochu, w pustym skrzydle, nazywanym „administracyjnym”, ponieważ mieściły się w nim pomieszczenia biurowe pracowników więzienia, oddzielone kratą od korytarza z pokojami dla więźniów. Sześć klitek Po trzy z każdej strony. Po śmierci gauleitera korytarz pozostał pusty i zdecydowano się na przerobienie go na pokoje dla gwałtownie rozrastającej się administracji, lecz pojawiłem się ja i plany odłożono na przyszłość. Mój pokój był w końcu korytarza. Po lewej stronie, patrząc od strony kraty, oddzielającej go od urzędników. Po Kochu. Nie obchodziło mnie to jednak. Nareszcie znów byłem sam. W pokoju miałem radio, wygodne łóżko, stół, regał, a nawet małą kuchenkę. Telewizora nie chciałem. Po co? Zarabiałem wystarczająco na więzienne „życie”. W dodatku raz na miesiąc Marzena przysyłała mi paczki z jedzeniem, ubraniem i papierosami. Nie chciałem, by odwiedzała mnie. Bałem się, że ktoś ją namierzy, skojarzy ze mną i znów jacyś żądni sensacji dziennikarze napiszą kolejne bzdury. Leszek studiował w Poznaniu. Dostanę przepustkę, to ich odwiedzę. Ostatnią miałem w 1989, trzymiesięczną. Potem miałem dostać w 1992. Na dłużej, ale jak zwykle polityka spieprzyła moje plany. Podszedłem do drzwi i skinąłem głową strażnikowi. Poszliśmy w kierunku kraty. Pan Janek otworzył ją i przepuścił mnie przodem. Nie zamknął jej nawet. „Wszystko niezgodnie z regulaminem.” – uśmiechnąłem się w duchu, idąc do wyjścia z bloku.

– Do szefa. – oznajmił strażnik i wskazał ręką, bym skręcił w prawo, gdzie mieścił się gabinet dyrektora. Wszedłem do dużego sekretariatu. „Jak na Rakowieckiej.” – pomyślałem – „Na lewo dyrektor, na prawo zastępca.”.

– Co to za ważny gość, panie Janku? – zapytałem ponownie.

– Nie wiem. Dyrektor rano zadzwonił i kazał mi otworzyć swój gabinet. „Jakiś ważny prawnik z warszawskimi pełnomocnictwami.”. Nic więcej nie chciał powiedzieć, panie Pawle. Pan wchodzi, a ja się tu pokręcę. Jak skończycie to proszę iść do siebie. Nie zamknąłem. Zobaczymy zresztą, o co chodzi. –pytanie nie pasowało do odpowiedzi strażnika. Wzruszyłem ramionami i wszedłem do gabinetu dyrektora Zakładu Karnego w Barczewie. Strażnik starannie zamknął drzwi za mną. Po chwili usłyszałem skrzypienie kolejnych. Do sekretariatu.

Na mój widok, z fotela za biurkiem wstał młody, około trzydziestki, dość wysoki mężczyzna, ubrany w ciemnoszary garnitur.

– Witam pana. – Wyszedł zza biurka i podał mi rękę. – Proszę usiąść.

Wskazał mi krzesło naprzeciw dyrektorskiego fotela, a sam wrócił na zajmowane wcześniej miejsce. Usiadłem. Dzielił nas blat biurka, na którym leżała jakaś niebieska teczka na akta. „Coś cienka.” – pomyślałem, usiłując zgadnąć, kim jest mój rozmówca. Znów przyszedł mi na myśl UOP, ale młody człowiek nie wyglądał na stremowanego. „UOP-ki” rozmawiali ze mną kilka razy. Widziałem w ich oczach nienawiść, skrępowanie, a nawet strach. Nigdy nie dali żadnego starszego pracownika. Z doświadczeniem. Wiedziałem z gazet, że zostawili dwa całe departamenty, a z reszty niewielu, ale zostawili. Ich chyba też się bali, bo nie ufali im, skoro wysyłali do mnie takie dzieciaki. Bawiła mnie „groza”, jaką wzbudzałem u przedstawicieli nowej, odrodzonej podobno bezpieki. Tu jednak nic takiego nie było. Facet przyglądał mi się spokojnie. Raczej z zaciekawieniem, choć dobrze ukrywał emocje, jeśli w ogóle jakieś odczuwał.

– Nazywam się Mateusz Malicki. – przedstawił się w końcu. Musiał zauważyć moje zaskoczenie na dźwięk nazwiska, ponieważ dodał po chwili. – Tak, panie Pawle. Jestem bliskim krewnym generała, ale to nie ma nic do rzeczy. Dziadek rozumie, dlaczego musiał pan tak zeznawać i wie, kto napisał panu te słowa. Trudno. Stało się i zapomnijmy o tym. Mamy ważniejsze sprawy.

– A jakież to sprawy mogę mieć z generałem Malickim? – zaśmiałem się – Przecież od wielu lat odpoczywa na emeryturze. Z partii go wywalili jeszcze w trakcie mojego procesu. Czyżby i on chce wiedzieć, jak to było naprawdę? Niech pogada z Maszczykiem. To przecież kumple jeszcze z wojska. Ja wszystko powiedziałem w sądzie i prokuratorowi Listowskiemu, a że nie podoba się nikomu taka „prawda”, to nie moja wina. – Byłem już zły. „Znowu się zaczyna.” – pomyślałem.

– Spokojnie, spokojnie. – wolno powiedział Malicki – Niech pan się nie denerwuje. Nie chodzi o Gałuszkę. Niech spoczywa w spokoju. Naród ma męczennika i to wystarczy. Siły postępowe z obu stron wyciągnęły właściwe wnioski, ale teraz trzeba spojrzeć w przyszłość. Nikomu nie zależy na rozdrapywaniu ran, szukaniu spisków, kolejnych ofiarach. Winnych potępiono publicznie i koniec na tym. Trzeba zrobić wszystko, by na tym potępieniu się skończyło.

– Winnych potępiono publicznie? – zapytałem ironicznie, zastanawiając się czy młody człowiek kpi, bo wiedziałem, że nie wierzy w żadne swoje słowo – Rozumiem, że to ja jestem tym potępionym. – roześmiałem się – Trudno. Można się przyzwyczaić, lecz po co mi pan to wszystko mówi. Chyba nie przyjechał pan robić mi wykład polityczny na temat obecnej sytuacji w kraju. Mam ich dość w „Elekcyjnej”, którą codziennie składamy.

– Nie, nie, nie. – Malicki zamachał ręką gwałtownie – Oczywiście, że nie przyjechałem tu, by rozmawiać o polityce. To raczej temat do dyskusji z dziadkiem. Mnie wasze emocje praktycznie nie dotyczą. Dopiero wchodzę w życie i mam szansę, którą muszę wykorzystać. Wy takiej nie mieliście. Wam dawano, my wywalczamy sobie.

„Ciekawe poglądy. Mimo wszystko współczuję tym bez właściwego nazwiska, ale jakie jest teraz właściwe? Okazuje się, że byłych generałów bezpieki także. Kim on w ogóle jest?” – myślałem, słuchając przemowy i już miałem zapytać, lecz Malicki przeszedł do konkretów.

– Czas wyjaśnić panu, kim jestem i o co chodzi. Proszę wybaczyć ten przydługi wstęp, ale sam byłem pana ciekaw. Jest pan ostatecznie zagadką dla wszystkich. Dla jednych legendą, dla drugich symbolem zła, lecz każdy wie, że oficjalna wersja nie do końca jest prawdziwa. I niech tak zostanie. Reprezentuję kancelarię prawną mecenasa Giemzy. Tak! Tego Giemzy, który wrócił ostatnio do kraju. – dodał szybko, widząc moje zaskoczenie – Proszę się nie dziwić. Tacy ludzie, jak mecenas, patrzą trochę dalej w przyszłość niż nawiedzeni prokuratorzy. Pan mecenas nie chciał jednak osobiście zajmować się pańską sprawą, więc zlecił to mnie. Sądzę, że pan to rozumie. Znana postać przyciąga ciekawskich, a my musimy unikać rozgłosu. Przejmujemy pana sprawę. – zawiesił głos, myśląc, że w ten sposób spotęguje wrażenie. Denerwował mnie ten asertywny gówniarz. Postanowiłem sprowadzić go na ziemię.

– Jestem zaszczycony. – powiedziałem tak, by Malicki odczuł ironię – Mam tylko kilka pytań. Po pierwsze, nie stać mnie na renomowanego adwokata, a takim jest przecież mecenas Giemza. Po drugie, nie wierzę, by tak zasłużony dla opozycji prawnik – co prawda działał z bezpiecznej zagranicy, ale narobił dużo kłopotów Towarzyszowi Generałowi na forum międzynarodowym – zechciał reprezentować największego komunistycznego zbrodniarza, bo tak jestem nazywany, nieprawdaż? I po trzecie, nie wydaje mi się, bym miał coś nowego do powiedzenia o Gałuszce i okolicznościach jego śmierci, bo o to przecież chodzi. Być może jest pan adwokatem, lecz czy nie reprezentuje pan trochę innej instytucji niż kancelaria adwokacka?

Malicki spojrzał na mnie uważnie. Po chwili odezwał się, już trochę mniej pewnym siebie głosem.

– Przepraszam. Od tego powinienem zacząć. Tu ma pan moją legitymację adwokacką. – podał mi dokument. Nawet na niego nie spojrzałem, tylko machnąłem ręką, a Malicki mówił dalej – Zaraz przedstawię panu pełnomocnictwo dla kancelarii i dla mnie osobiście. O pieniądze niech pan się nie martwi. Ma pan przyjaciół, którzy zapłacili już rachunek i zapłacą następne. Nie wiem, kim są. Mecenas Giemza zlecił mi zajmowanie się panem, lecz nie powiedział na czyją prośbę to robi. Prosił jedynie o wyjątkową dyskrecję. Nie chodzi też o pana wiedzę. Szef nawet zabronił mi pytać. Chodzi przede wszystkim o pana bezpieczeństwo…

– Moje, czy zleceniodawców i klientów pana szefa? – przerwałem – Bo ja najbezpieczniej czuję się tutaj.

– Fizycznie tak, – wiedziałem, że młodzieniec zaraz coś chlapnie – ale tutaj wiele osób może pana znaleźć. Dziennikarze, politycy, prawnicy. Nie jesteśmy w stanie tego kontrolować. Ludzie też się zmieniają. Nawet strażnicy.

– Zabrzmiało to, jak groźba. – roześmiałem się.

– Nie! Nie! – zaprzeczył gwałtownie. – Po prostu, niektórym osobom trudno jest z panem kontaktować się w więzieniu. Za dużo świadków.

Miałem go. To o to chodzi. Pewnie Maszczyk chce pogadać i załatwił mi przepustkę. Ciekaw jestem na ile? Nie znaleźli mojego zabezpieczenia, a wiem, że szukali, jak najęci. Nachodzili Marzenę, teściów, ale delikatnie. Nic nie znaleźli. Boją się, bo Jarecki i rząd Dębowskiego postraszył ich trochę.

– Poprzedni rząd, panie Pawle. – Malicki wydawał się czytać w moich myślach – chciał doprowadzić do tragedii, ale udało się go zneutralizować, a wraz z nim i wspierające go środowiska. Nie unikniemy jednak kolejnych awantur o lustrację, plotek, teorii spiskowych. Tym razem będziemy to wszystko kontrolować. Proszę mi wierzyć, mecenas Giemza przyczynił się do zwycięstwa nad komunizmem, ale dobrze rozumie uwarunkowania wewnętrzne i zewnętrzne. Pewne sprawy niech pozostaną zamknięte. Na zawsze.

– Dlatego nie będziecie działać w kierunku zmniejszenia mi kary, ale załatwiliście przepustkę i dlatego przyjechał pan do Barczewa. – wtrąciłem.

– Właśnie! – ucieszył się Malicki, że już nic nie musi wyjaśniać. – Tylko nie przepustkę, a urlop zdrowotny na rok. Pracuje pan w drukarni i stwierdzono u pana ołowicę, wymagającą leczenia w systemie wolnościowym. Tu są dokumenty. Przy okazji proszę podpisać pełnomocnictwa. – podsunął mi niebieską teczkę. Otworzyłem ją i zacząłem przeglądać papiery.

Najpierw obejrzałem pełnomocnictwa dla Malickiego i drugie dla kancelarii. Nic nie było w nich o pieniądzach. Typowa prawnicza nowomowa. Podpisałem je szybko i w ten sposób miałem już własnego adwokata. Kolejny dokument zdziwił mnie na początku, lecz po uwzględnieniu tych dziwacznych okoliczności, stał się całkowicie usprawiedliwiony. Była to swoista deklaracja poufności. Coś w rodzaju zobowiązania o tajemnicy, podobnego do tego, które podpisywali moi „uchole” lub rozmówcy. Kancelaria gwarantowała zachowanie poufności wszelkich swoich działań, spotkań ze mną, treści tych spotkań w każdym zakresie oraz wymagała takiej gwarancji ode mnie, wraz z powiadamianiem jej o próbach „uzyskania ode mnie informacji na temat spraw sądowych dotyczących Pawła Grzegorzewskiego, byłego kapitana byłego Departamentu IV SB i jego grupy”. „Coś za dużo tych „byłych”. Tylko trup i ja jesteśmy aktualni”. – pomyślałem i podpisałem dokument. Następne były wyniki krwi i prześwietlenia płuc. Opis rzeczywiście zawierał podejrzenia o ołowicę i był pełen naukowej terminologii, łacińskich nazw, których nawet nie usiłowałem zrozumieć. Przypomniałem sobie obowiązkowe badania. Trzy miesiące temu wszystkich pracowników drukarni prześwietlono, pobrano im krew, a dyrektor wytłumaczył to objęciem osadzonych powszechną profilaktyką zdrowotną. Szczególnie tych, którzy pracowali w warunkach szkodliwych dla zdrowia. „Korektorów też?” – zapytałem sam siebie w duchu, ale badaniom poddałem. „Gdzie mądry człowiek ukryje liść? W lesie.”. Przypomniał mi się fragment pewnej książki. To też powiedział ksiądz. Przyjrzałem się zaświadczeniu lekarza. Od pewnego momentu rozmowy z Malickim podejrzewałem w tym wszystkim rękę Siergieja. Teraz miałem dowód. Na pieczątce znalazłem nazwisko lekarza. Nic mi nie mówiło, ale za to pieczęć przychodni wyjaśniła mi wiele: „Spółdzielnia „Eskulap”, Plac Konstytucji 6, Warszawa”. „Ciekaw jestem, czy pracuje tam jeszcze ten pediatra, Zawistowski? Marzena była u niego kilka razy z Leszkiem.” – pomyślałem i bez słowa oddałem teczkę Malickiemu.

– Wszystko podpisane, więc możemy kończyć. – oznajmił Malicki – Tutaj ma pan kopię decyzji o urlopie. Proszę jeszcze podpisać oryginał. – podał mi kolejne kartki. Podpisałem otrzymanie kopii i oddałem mu oryginał.

– Jest jeszcze jedna prośba. Powinien pan zacząć od lekarza. Powiedziano mi, że zna pan adres. Wracam do Warszawy, więc zabiorę pana ze sobą. Lepiej, byśmy szybko stąd wyjechali.

Wstał i zza biurka wyjął czarną, podróżną torbę ze znakiem „Nike”. Podał mi ją, mówiąc:

– Tutaj ma pan ubranie. Lepiej nie wyróżniać się z tłumu modą z lat osiemdziesiątych. – zaśmiał się trochę nerwowo – Nie wiem, co w środku, ale zapewniono mnie, że będzie pasować. Starczy panu pół godziny? – zapytał i dodał szybko – Poczekam przy samochodzie. Pan Janek wyprowadzi pana wyjściem dla administracji. Nikt nie będzie widział.

Skinąłem głową, wziąłem torbę i wyszedłem z gabinetu. W sekretariacie nadal nie było nikogo, więc poszedłem do siebie. Strażnik zostawił otwartą kratę do korytarza i drzwi do pokoju. Położyłem torbę na łóżku. Rozpakowałem ją. W środku było kompletne ubranie. Nowe, chociaż ktoś odciął metki sklepowe. Skarpetki, bielizna, granatowe „Levisy”, czarny

t-shirt tej samej firmy, ciemnozielony sweter wełniany, dość luźny, robiony grubym ściegiem z „szalowym” kołnierzem, zastępującym tradycyjny „serek”, tkanym ciaśniej i ściślej. Nigdzie nie było nazwy producenta. Tylko malutki biało-czerwony znaczek, naszyty na ściągacz rękawa. Nie znałem tej marki. Całość uzupełniały buty z czarnej skóry, na niewielkim obcasie, wysokie za kostkę i zapinane z boku na zamek błyskawiczny oraz kurtka „trzy czwarte”, też czarna, zimowa z dużym kapturem wyłożonym ocieplaczem i odpinanym wnętrzem. Kurtka zapinała się na suwak, aż pod samą szyję, tworząc kołnierz w kształcie wysokiej stójki, zakrywającej dół twarzy. Miała dwie boczne kieszenie na zatrzaski i podobne na piersiach. „Armani Jeans”, przeczytałem na metce-wieszaku. Nic mi ta nazwa nie mówiła, lecz pewnie też pochodziła z „Pewexu”, chociaż teraz wszystkie sklepy stawały się powoli „Pewexami”. Kurtka miała też wewnętrzną kieszeń. W niej właśnie znalazłem zaklejoną taśmą kopertę. Otworzyłem ją. W środku była złożona na pół kartka papieru, na której ktoś napisał na maszynie: „Nie bierz nic. To na podróż”. Kartka skrywała pięć stutysięcznych banknotów. „Świetnie!” – pomyślałem – „Nie mam przy sobie grosza, a całe moje zarobki są w księgowości. Jest sobota i nie ma, kto załatwić wypiski.”.

– Przebrał się pan już? – usłyszałem strażnika, stojącego znowu w drzwiach.

– Tak, panie Janku. – odpowiedziałem – Możemy iść.

– Wygląda pan jak nowy – zauważył.

– Właśnie. Zostawiam wszystko. Niech czeka na mój powrót – wziąłem pustą torbę i poszliśmy przez korytarz, biuro, do drzwi dla administracji.

– Do zobaczenia. – powiedziałem, podając mu rękę i dodałem, patrząc mu prosto w oczy – Miał pan dobry pomysł z tą brodą, panie Janku!

– Wie pan jak jest. Emerytura blisko i trzeba być człowiekiem. – spuścił wzrok – Do zobaczenia.

Wyszedłem. Po drugiej stronie małej uliczki ujrzałem Malickiego, stojącego obok nowego, stalowego „Volvo”. Podszedłem szybko do auta. Usiadłem na miejscu obok kierowcy i za chwilę ruszyliśmy do Warszawy.

Był 13 listopada 1993 roku. Wolna sobota. Na drodze było pusto i jechaliśmy dość szybko.

– Wygodny samochód. – odezwałem się, przerywając ciszę. Miałem jeszcze jeden cel w nawiązaniu konwersacji.

– O, tak! – zapalił się Malicki – A najlepszą jego cechą jest to, że prawie nikt go nie kradnie. Według danych policji i powszechnej opinii. Mercedesy, Volkswageny, BMW, a nawet „japończyki” długo nie postoją. Volva są bezpieczne, póki ruskie ich nie polubią. – zakończył ze śmiechem.

– To chyba drogi samochód. Pewnie nieźle pan zarabia. – raczej stwierdziłem niż zapytałem.

– I to całkiem nieźle. – potwierdził – Takie czasy. Prawnicy są potrzebni każdemu. A jeśli jeszcze zna się języki obce i ludzi, gdzie trzeba…

– No, tak. To zupełnie inne czasy. Jakie pan zna języki?

– Angielski i rosyjski. Studiowałem tam. – odpowiedział szybko.

– Gdzie? W Związku Radzieckim?

– Teraz mówi się „Związek Sowiecki.” – spojrzał na mnie wyższością – Studiowałem i w Moskwie i w Londynie.

– To tak można było?

– Nie jednocześnie. Studiowałem prawo na Uniwerku i po trzecim roku dostałem stypendium na MGIMO, prawo międzynarodowe. Mieszkałem w Moskwie trzy lata. W 1988 wróciłem do Polski, zrobiłem magisterkę i zacząłem aplikację adwokacką. Ojciec był wtedy w Londynie na placówce. Wie pan, on pracował w MHZ, a i u was miał niezłe układy przez dziadka. Załatwił mi stypendium w College of London. Podobny kierunek. Poznałem tam mecenasa Giemzę. Bywał u ojca w domu. Mieli jakieś wspólne interesy. Ojciec pomagał mu w powrocie do Polski. Ja wróciłem dwa lata temu. Złożyłem nawet papiery do UOP, ale tam był ten Jarecki i nie miałem szans. Ojciec skontaktował mnie z Giemzą i pracuję u niego od roku. Załatwiam różne sprawy, pośredniczę w kontaktach i szef ma więcej spokoju. Może zająć się polityką.

– To on startuje w jakiś wyborach? – zapytałem, wciągając go dalej.

– Kto? Mecenas? Panie Pawle, mecenas Giemza to bardzo mądry człowiek i wie, że najlepiej zarabia się na politykach, a nie w polityce. Politycy też mogą przy tym zarobić. Kontakty, pośrednictwo, tajemnica adwokacka, a oprócz tego informacje. To dopiero jest towar. – spojrzał na mnie i dodał tonem, mającym sugerować tajemnicę – Dzięki pana kolegom również.

– Jakie oni mogą mieć informacje? – uśmiechnąłem się – Sczyszczyliście ich wszystkich, papiery spalono, widziałem film.

– Chyba pan nie wierzy w propagandę? – odpowiedział Malicki – Proszę mi wierzyć, wielu znanych ludzi zabiega o kontakty z mecenasem. On może wiele załatwić. Piękna przeszłość, znajomości na Zachodzie, a i na Wschodzie też. Mój ojciec, na przykład, został prezesem spółki polsko-rosyjskiej. Handluje metalami ziem rzadkich. To teraz duże pieniądze. Giemza prowadzi jego sprawy, a to otwiera kolejne możliwości. Panie Pawle, tak się teraz robi interesy. Wszystko zaczyna się od informacji i skutków, jakie mogą wywołać. Niech pan to rozważy. Jesteśmy do dyspozycji, a kancelaria zadba zawsze o pana. Teraz, oczywiście, też, – poprawił się – lecz warto byśmy w pełni sobie zaufali.

– Rozważę. – powiedziałem wolno. Zamknąłem oczy i udałem drzemkę. „Cały czas chodzi im o kwity. Po to ten cały cyrk”. Mogłem sobie wyobrazić zasłużonego dla podziemia mecenasa Giemzę, który delikatnie, po prawniczemu, sugerował opornym, czego mogą się spodziewać, jeśli nadal ich opór będzie tak nieustępliwy. „Ciekawa kancelaria, swoją drogą. Lepsza od bezpieki, bo nie musi werbować i działa dla wszystkich, a nie tylko dla jednej partii. Prawdziwa demokracja.”. W każdym bądź razie wstrzymam się z odpowiedzią na sugestie młodzieńca za kierownicą. Przeczuwałem, że to nie jest ostatnia niespodzianka w tym dniu.

– Zapomniałem o jeszcze jednym. – dobiegł mnie głos Malickiego – Musieliśmy podać adres, pod którym będzie pan przebywał. Podaliśmy adres pana żony w Poznaniu. Musi się pan też meldować na policji raz na dwa dni. Nie wpisaliśmy adresu komendy. Znajdzie pan sam. Chyba nie będzie kłopotów. Pytałem Giemzy, ale on powiedział, „że czasami zbytnie przestrzeganie procedur, gubi prawnika”, dałem więc spokój.

Skinąłem głową i zmieniłem temat.

– A jak było w Moskwie? Poznał pan ciekawych ludzi? – zapytałem.

– Fajne studia. Dużo ciekawych ludzi. – odpowiedział z entuzjazmem w głosie. – To procentuje teraz. Zaprzyjaźniłem się tam z młodym rosyjskim doktorantem, Igorem Wieliszynem. Dużo dyskutowaliśmy o „Solidarności”, o podziemiu, opozycji, pieriestrojce i zmianach w systemie. Wie pan, on teraz jest sekretarzem w ambasadzie Rosji w Warszawie. Dużo przez niego mogę załatwić. Igor ma znajomości w Moskwie i zawsze pomoże. Mecenas zawsze mnie wysyła do Rosjan. Jemu nie wypada tak oficjalnie. Ostatecznie walczył z nimi na Zachodzie, ale teraz wszystko się zmienia.

– I dzięki temu ma pan lepsze możliwości i bardziej zadowolonych klientów. – zauważyłem.

– I pieniądze większe. – zaśmiał się.

– A ten UOP? Przecież mamy nowych przyjaciół i nowych wrogów. Nie przeszkadza?

– UOP? Panie Pawle, co oni tam mogą? To nie pańska służba. Im też można nałożyć kaganiec. Ten Jarecki wszędzie widział ubeków i ruską agenturę. Każdego podejrzewali, kto mówił po rosyjsku. I widzi pan, jak skończył ten cały rząd? To się nie powtórzy. Teraz służby są w odpowiednich rękach, a „uopki” grzecznie robią to, co im się każe. Patriotyzm to nie jakieś idiotyczne ruchawki na ulicach. Teraz trzeba zarabiać i być partnerem dla wszystkich. Szczególnie dla Zachodu, ale nie można zapominać o Rosji. Nie należy przeszkadzać w zdobywaniu możliwości, które służą dobru obywatela.

„Określonego obywatela.” – pomyślałem – „Nic się nie zmieniło, poza dekoracjami. Dziadek, tatuś, Aleja Róż. Ci sami lokatorzy plus trochę nowych. Metoda ta sama szaleństwo inne. Na jedno wychodzi.” Zastanawiałem się też, czy już go zwerbowali, czy dopiero werbują. „Chyba jednak obserwują go, bo nie gadałby tyle po werbunku. Rosjanie nigdy się nie spieszą. Siergiej zawsze przestrzegał mnie przed szybkimi sukcesami. Ten Wieliszyn? Ułatwia mu i wciąga. Też bym tak robił.”. Spojrzałem na Malickiego. Nucił coś pod nosem, pewny siebie, zadowolony. „Nowe pokolenie, otwarte, bez żadnych skrupułów, a to mnie nazywają bestią. Nie poznali jeszcze młodzieży.”. Uśmiechnąłem się w myślach, lecz głośno powiedziałem:

– Taak, ma pan rację. Zawsze chodzi o możliwości.

Nie wracaliśmy już do tych tematów. Przez dalszą drogę rozmawialiśmy o cenach, nowych sklepach, bezrobociu. Praktycznie o niczym. Wjechaliśmy do Warszawy. Była dopiero godzina 13;00, a ja chciałem się przejść. Poprosiłem, by wysadził mnie na Placu Dzierżyńskiego.

– Bankowym. – poprawił – Teraz prawie wszystkie stare ulice zmieniły nazwy. Pozbywamy się śladów komuny. Pomnik Feliksa też zburzono. Pan pamięta, panie Pawle, o zameldowaniu się na komisariacie w poniedziałek. Dwa dni załatwiliśmy na podróż. Jakby coś trzeba było, proszę dzwonić do mnie. Gdyby odebrał ktoś inny, proszę się nie przedstawiać. Wystarczy, że powie pan swoje imię i zostawi numer telefonu. Oddzwonię jak najszybciej. – podał mi wizytówkę.

„Mateusz Malicki, Adwokat” i dwa warszawskie numery telefonów. „Żadnej nazwy, adresu kancelarii. Mecenas nie lubi zostawiać śladów. Ciekawe, kto go tak przeszkolił?” – pomyślałem. Malicki wysadził mnie od razu za skrzyżowaniem ze Świerczewskiego, pod Urzędem Miasta, naprzeciwko wykończonej, ku mojemu zdziwieniu, „klątwy rabina”. Pożegnaliśmy się serdecznie. Szybko odjechał w kierunku Elektoralnej, skręcił w nią w prawo i zniknął mi z oczu, a ja rozejrzałem się wokół. Ostatni raz byłem w tym miejscu na krótko przed aresztowaniem. Dziewięć lat temu. Miałem też jeszcze jeden cel. Przed wizytą u lekarza chciałem sprawdzić, czy przypadkiem pan mecenas nie zaangażował „betki” i cały ten mój cudowny urlop, nie służy jedynie ostatecznej rozprawie ze mną, co, przecież, buńczucznie zapowiadano od 1989 roku.

Pierwsze rzuciły mi się w oczy kolorowe tramwaje, z których zniknęła czerwień, a jej miejsce zajęły jaskrawe reklamy. Potem nazwa ulicy „Aleja Solidarności”. Po Świerczewskim nie zostało śladu. Podobnie, jak po Dzierżyńskim. Nic, poza pustym cokołem w środku parkingu. „Ciekawa rewolucja. Tablice z nazwą ulicy mogą zmienić, ale zawsze przytwierdzą ją do stalinowskich bloków. Nie wystarczy przemalować tramwaje”. Przeszedłem przez przejście dla pieszych i znalazłem się pod wysokim szklanym wieżowcem. Nie wiedziałem, że nazywano go „Błękitnym Wieżowcem”. Skręciłem w prawo i poszedłem wzdłuż znanego mi budynku. „Mieszkanie nad księgarnią. Tam wszystko się zaczęło.” – pomyślałem – „Ciekawe, czy zwrócili je właścicielowi. Podobno też wrócił.”. Wszedłem do księgarni. „Wolna sobota i wszystko czynne. To rzeczywiście była rewolucja. Nie tak dawno strajkowali po to, by mieć wolne soboty, a teraz cieszą się, że mogą pracować nawet w wolne dni”. Podszedłem do półek przy oknach na plac i przeglądając książki, sprawdzałem ulicę. Nic podejrzanego nie zauważyłem, więc zająłem się książkami. Wydawano dużo. Popatrzyłem na tytuły, za które „Trójka” łapała gówniarzy, a cenzura zakazywała ich publikacji. Teraz leżą spokojnie na widoku. Klientów było kilkudziesięciu. Tłoczyli się w działach z literaturą dla dzieci, sensacją, fantastyką. W „publicystyce i historii” byłem sam wśród, rozważań filozoficznych, wspomnień Adamskich, Toplarów, byłych sekretarzy, generałów z Zachodu i Wschodu. Leżały spokojnie, z rzadka dotykane przez czytelników, o czym świadczyła warstwa kurzu na okładkach. Naród nie interesował się mądrościami swoich wyzwolicieli. Podobnie, w latach komuny wszyscy omijali dzieła Lenina i tłoczyli się po „świeży” kryminał. „Gdyby cenzura to widziała? Nie trzeba zakazów, wystarczy ekonomia”. Książki wydały mi się stosunkowo drogie.

Wyszedłem z księgarni, rozejrzałem się znów naokoło. Pełno reklam na ścianach budynków. Przeszedłem przez Senatorską i po chwili znalazłem się w ogrodzie Saskim. Spojrzałem w stronę budynku TPPR i kina „Oka”. Też obklejony kolorowymi reklamami. Nigdzie nie zauważyłem nazwy kina, a przybrudzone szyby, kontrastujące z uśmiechniętą dziewczyną, zachwyconą pastą do zębów „Colgate”, sugerowały, iż system rzeczywiście upadł, pozostawiając po sobie puste pokoje, których nikt nie chce. „Do czasu.” – pomyślałem i poszedłem parkową aleją wzdłuż Marszałkowskiej. Tu przynajmniej nic się nie zmieniło od czasów, gdy przychodziłem tu z Leszkiem na spacery, a my mieszkaliśmy w MK „Konfesjonał”, róg Marszałkowskiej i Rysiej.

Jak na środek listopada było dość zimno. Zapiąłem kurtkę pod szyję i naciągnąłem kaptur na głowę. Ktoś miał dobry pomysł z tym ubraniem. Rzeczywiście nie wyróżniałem się z tłumu, a broda również zmieniała mój wygląd. Interesująca postać z tego strażnika. Najważniejszy jest pierwszy rzut oka. Nowe ubranie i broda zmieniały mnie na tyle, że trudno było rozpoznać twarz, znaną wszystkim z procesu w 1985 roku. Trochę też posiwiałem i przytyłem. Wystarczy przygarbić się trochę i sylwetka zmienia się także. Każdy „beciarz” o tym wie. W każdym razie przestałem się bać, że mnie ktoś rozpozna. Spokojnie przeszedłem do Grobu Nieznanego Żołnierza, pokręciłem się, udając, że czytam tablice, po czym skręciłem w stronę Zachęty. Szybkim krokiem przeszedłem „zebrę” na Królewskiej, minąłem budynek galerii, kościół i za chwilę skręciłem w Kredytową. Chciałem wejść do „Pewexu”, ale, ku mojemu zdziwieniu, był zamknięty, a właściwie zamknięte to, co po nim zostało. Puste pomieszczenia i łuszczący się napis na szybie. Nie straciłem refleksu, minąłem go szybko. Na szczęście za nim znajdował się sklep spożywczy, więc wszedłem do niego. Nieprzewidziany punkt sprawdzeniowy, ale zawsze punkt. W sklepie znów podszedłem do półki przy szybie wystawowej. Pusto. Nikt nie szedł za mną. Uspokojony, rozejrzałem się po sklepie. Dużo i bez kartek. Ceny też wysokie. Większość produktów z zagranicy, lecz jest trochę polskich. Wszystko ma inne nazwy. Nie mogłem doszukać się znanych i poczułem się trochę zagubiony w tym wszystkim. Podszedłem do lady i spojrzałem na papierosy. Kiedyś paliłem „Klubowe”, „Radomskie”, potem „Caro” lub jakieś wynalazki z „bratniej pomocy krajów socjalistycznych”, gdy wprowadzono kartki. Szukałem ich na półce za sprzedawczynią, która już zaczęła przyglądać mi się badawczo. Nie sądziłem, by rozpoznała mnie. Była raczej zaciekawiona klientem, który wyraźnie pogubił się w sklepie. Na szczęście zauważyłem czerwone „Marlboro”, które kiedyś kupowałem w „Pewexie”. Poprosiłem o dwie paczki. Kosztowały 60 000 złotych. Trzydzieści tysięcy złotych paczka. Dałem sprzedawczyni 100 tysięcy, odebrałem resztę i wróciłem na ulicę. Przed sklepem, ostentacyjnie otworzyłem pudełko, wyjąłem papierosa i zapaliłem go, odwracając się od wiatru. To pozwoliło mi na rozejrzenie się po okolicy, bez budzenia podejrzeń. Pamiętałem szkolenie w Wilnie. Jeśli wejdziesz do jakiegokolwiek sklepu, to kup cokolwiek i pokaż delikatnie obserwacji. Wszystko winno być zalegendowane. Pusto, wciąż pusto. Nikt nie szedł za mną. Zawróciłem, przeszedłem Kredytową i Czackiego doszedłem do Świętokrzyskiej, a potem – w prawo, by po dziesięciu minutach znaleźć się znów na Marszałkowskiej. Ominąłem „Konfesjonał”. Nie chciałem kusić losu.

Na chwilę mój wzrok przykuł ogromny napis „McDonalds”, umieszczony na bocznej ścianie „Sezamu”. Nie. Nie na ścianie, ale na szklanej przybudówce przedłużającej dom handlowy. Przypomniałem sobie artykuł w „Elekcyjnej”, mówiący o wejściu do Polski „największej sieci fast food”. Żółte, trochę dziecięce „M” na czerwonym tle przyciągało wzrok. Postanowiłem spróbować „Zachodu”.

W środku był tłum i kilka kolejek do kas. Stanąłem w jednej i przyjrzałem się obrazkom nad kasjerkami. Dobrze, że były, bo nazwy nie mówiły mi nic. Kolejka szła szybko. Wybrałem najładniej wyglądający zestaw: „McBurger”, frytki i coca-colę. Zapłaciłem 24 tysiące, dostałem na tacę pudełko, papierową torbę frytek i papierowy kubek z colą oraz torebkę z keczupem. Odszedłem na bok i zacząłem rozglądać się za jakimiś sztućcami, ale zauważyłem, że każdy je palcami. Wszedłem na pierwsze piętro i usiadłem przy wolnym stoliku. Zaraz ktoś dosiadł się do mnie. Jakaś rodzina z kilkuletnim dzieckiem. Otworzyłem pudełko i zobaczyłem płaską bułkę, posypaną jakimś ziarnem. W środku był ser, a pod nim kotlet z siekanego mięsa i trochę zielonej sałaty. Zupełnie inaczej niż na obrazku przy kasie. Rzeczywistość okazała się mniej kolorowa. Ugryzłem kawałek. Smakowało w miarę normalnie. Jak mielony w barach. Frytki też były normalne, cola trochę rozwodniona. Zjadłem wszystko spokojnie. Nikt na mnie nie zwracał uwagi. Każdy był zajęty sobą. Jedli szybko, wyrzucali resztki do pojemników na śmiecie i wychodzili, a na ich miejsce wciąż przybywali nowi. I tak w kółko. Cudowna anonimowość. Zebrałem wszystko ze stolika, podszedłem, jak pozostali do pojemnika na odpady, wyrzuciłem śmieci, zostawiłem tacę na blacie, zapiąłem kurtkę, włożyłem kaptur i wyszedłem na ulicę. Skręciłem w lewo i Marszałkowską poszedłem szybko w stronę Placu Konstytucji. Byłem już zmęczony tym miastem i zacząłem się spieszyć. Reklamy, sklepy, nazwy, które mi nic nie mówiły, krzyczące kolory, przykrywające odpadające tynki, hałas samochodów na jezdniach, jaskrawe, zgrzytające tramwaje, sklepy wypluwające i pochłaniające tłumy przechodniów, jacyś ludzie wciskający foldery szkól językowych, restauracji oraz sklepów, wszystko to było dla mnie obce i sprawiało, że czułem się niczym przybysz z obcej planety. Nie podobał mi się ten świat. Był niespokojny i trudno go było kontrolować. Po procesie, do 1992 roku, do czerwca, siedziałem na Rakowieckiej. Miałem dwie przepustki trzymiesięczne, jedna dwa lata po skazaniu, a drugą w 1989, lecz wtedy wszystko wyglądało zupełnie inaczej. Pojechałem prosto do Poznania i raczej nie wychodziłem z domu. Trochę mnie obserwowali, ale nikt nie usiłował nawiązać kontaktu poza więzieniem. Nic dziwnego, niezbyt chciano wówczas przypominać społeczeństwu o mnie. Trudne czasy zaczęły się dopiero pod koniec 1991 roku. Jarecki uparł się, by koniecznie wszystko wyjaśnić i moja twarz znów pojawiła się w prasie i w telewizji. Na szczęście tylko ta z procesu i na szczęście na krótko. Potem wylądowałem w Barczewie i miałem tam błogi spokój. Teraz czułem, jak wciąga mnie ten tandetny, plastikowy wir, za którym znów czeka na mnie bezdenna i bezgwiezdna próżnia. Otrząsnąłem się, przyspieszyłem jeszcze kroku. Prawie biegłem, nie zauważając przejścia podziemnego koło Rotundy, hotelu Forum, budynku CSH. Kolory wirowały wokół. Zwolniłem przy „Paranie”, zaskoczony, że przetrwała i nadal nic się w niej nie zmieniło. „Ul. Księdza Skorupki” przeczytałem na tabliczce. Tylko tyle. Te same „palemki” w oknach. Wszedłem do środka, do salki po prawej. Te same stoły, ten sam zapach wódy, papierosów i facetów spoconych od interesów. Ten sam hałas, z którego jedynie można wyłowić pojedyncze słowa. Na ogół przekleństwa. Najbezpieczniejsze miejsce na świecie. Podszedłem do baru. Jedyną nowością były marki alkoholi. Przypuszczam, że żaden zachodni gość, jeśli taki w ogóle tu bywał, nie wiedziałby nawet, że takie trunki istnieją. Słyszałem o polskim cudzie alkoholowym, polegającym na pralce „Frani”, spirytusie „Royal”, wodzie z kranu i barwnikach. W Barczewie załatwiałem więźniom różne produkty, korzystając z własnych układów w administracji i pana Janka. Cenili mnie za to. Zamówiłem setkę wyborowej w dwóch „pięćdziesiątkach” i nóżki. Zapłaciłem, usiadłem przy wolnym stoliku, pod telewizorem, w którym leciała jakaś muzyka z „satelity”. Nie wiem jaka, bo głos był ściszony i nikt nie zwracał uwagi na migające obrazki. Szybko wypiłem, zjadłem galaretę. Smakowało, jak dawniej. Świat znów zawirował, lecz wrócił na swoje miejsce. Przez chwilę poczułem się u siebie. Tylko przez chwilę, bo gdy wróciłem na ulicę, wszystko uderzyło mnie ze zdwojoną siłą, lecz teraz stałem się bardziej odporny na „nową” Polskę, bo wiedziałem, że istnieje taka „Parana” i zawsze będę mógł ukryć się w niej, jak gdyby nigdy nic się nie stało. Spokojnie poszedłem dalej, aż znalazłem się pod wejściem do budynku przy Placu Konstytucji 6.

Stanąłem przed wejściem do klatki, pomiędzy sklepami, na które nie zwróciłem uwagi. Mały domofon z napisem „SL Eskulap – III piętro”. Nacisnąłem przycisk i za chwilę usłyszałem brzęczyk, otwierający drzwi. Nikt nawet nie zapytał o nazwisko i cel wizyty. Wszedłem do klatki. Znalazłem się w korytarzu, prowadzącym do szerszego holu z wyjściem na drugą stronę budynku. Po lewej stronie miałem klatkę schodową i windę. Była na parterze, jakby czekała na mnie. Wsiadłem do niej, wcisnąłem kolejny guzik. Ruszyła z szarpnięciem, po czym z podobnym efektem zatrzymała się na trzecim piętrze.

Spółdzielnia Lekarska „Eskulap” mieściła się w lokalu na wprost windy. Przeczytałem jej nazwę na tabliczce, na której napisano jeszcze godziny otwarcia: „Poniedz. – Piątek od 8:00 do 19:00, Sobota od 8:00 do 12:00, Niedziela – nieczynne” oraz uwagę „Wizyty u lekarza tylko po umówieniu telefonicznym”, lecz żadnego numeru telefonu nie było. „No to się spóźniłem.” – pomyślałem, ale szybko odgoniłem tą myśl. Przecież Malicki nie sugerowałby mi wizyty u lekarza, gdyby mu nie polecono, a więc ktoś musi na mnie tu czekać nawet po godzinach. Tym bardziej, że na pewno nie zdążylibyśmy dojechać z Barczewa na dwunastą. Nie znalazłem dzwonka, więc zapukałem i nacisnąłem klamkę. Drzwi były otwarte. Znalazłem się w typowej lekarskiej poczekalni z trzema krzesłami dla pacjentów i „kantorkiem” rejestracji. Z metalowymi, wąskimi szafkami na akta i biurkiem zwróconym frontem do wejścia. Siedział za nim mężczyzna w granatowym garniturze, szatyn, około czterdziestki. Gdy wstał na mój widok, mogłem zauważyć, że jest mojego wzrostu i przypomina raczej atletę niż lekarza.

– No, nareszcie – powiedział – Witam pana. Naczekaliśmy się kilka godzin. Proszę wejść do gabinetu, zaraz ktoś do pana przyjdzie.

Wskazał mi ręką drzwi na prawo, w głębi przedpokoju, na których wisiała tabliczka „Gabinet Lekarski”. Obok były takie same drzwi, lecz z napisem „Zabiegowy”. Skinąłem głową i wszedłem do „gabinetu”. Nic nadzwyczajnego. Zwyczajny pokój przyjęć pacjentów z planszami, leżanką, umywalką, biurkiem oraz krzesłem obok. W przeszklonych szafkach stały jakieś narzędzia, słoiki i medykamenty. Zdjąłem kurtkę, powiesiłem na wieszaku w rogu przy drzwiach i usiadłem na krześle dla pacjentów. Tyłem do wyjścia. Spojrzałem w okno. Chyba wychodziło na podwórze, bo zobaczyłem budynek niewidoczny z Placu Konstytucji.

– No jak tam! Paguliał po Warszawie? – Drgnąłem, słysząc znajomy głos za plecami. Odwróciłem się gwałtownie. W drzwiach stał Siergiej Wanin, mój cicerone, były generał KGB, któremu zawdzięczam wiele. Również więzienie, ale taka była potrzeba chwili i cena awansów. On też postarzał się trochę. Posiwiał bardziej, ale nadal zachował ten lekko ironiczny, „ojcowski” uśmieszek.

– Siergiej! Wiedziałem, przeczuwałem, że to ty za tym stoisz, generale! – wstałem z krzesła i wyciągnąłem do niego rękę, ale on złapał mnie za ramiona. Uścisnęliśmy się serdecznie. Czułem, jak spada ze mnie ciężar. Nareszcie wszystko stało się jasne i wyraźniejsze.

– Nie bój się, Paweł, nikt za tobą nie chodził, a spacer zgadłem. Ten młody adwokat zadzwonił do swojego szefa po przyjeździe do Warszawy i stąd wiem, kiedy się rozstaliście. Zgadłem spacerek, co?

– Zgadłeś. – kiwnąłem głową – Nie podejrzewałem cię o jakieś śledzenie Siergieju.

– Nie tłumacz się. Przecież jesteśmy teraz wrogami. Oficjalnie przynajmniej. – droczył się ze mną. – Nie będziemy tu siedzieć. Jedziemy. Ubranko pasuje? – zdjął moją kurtkę z wieszaka i podał mi.

– Pasuje. – potwierdziłem, wkładając kurtkę – Gdzie jedziemy?

– Do firmy. – odparł z uśmiechem – Wiele się zmieniło. Zewnętrznie. Już nie pracuję w ambasadzie. To dla młodszych. Teraz mam firmę.

– Ty? – zaśmiałem się – Ty? Taki pryncypialny komunista?

– Oj, tam komunista! – dobroduszny, lekko kpiący ton, przypomniał mi dawne czasy, choć jeszcze nie tak odległe – Ale masz rację. Ja, generał Siergiej Wanin, kapitalistą!? Niektórym to się wydaje śmieszne. Niech się śmieją. Pogadamy i zrozumiesz. Teraz chodźmy.

Przepuścił mnie przodem. W poczekalni nie było mężczyzny, który przywitał mnie pół godziny temu. Wyszliśmy z „przychodni”, Siergiej zamknął drzwi kluczem i zjechaliśmy windą na dół. Tym razem wyszliśmy z bloku wyjściem na podwórze. Wanin poprowadził mnie do granatowego BMW, na gdańskiej rejestracji. Za kierownicą siedział „znajomy” z „Eskulapa”.

– Słyszałem, że BMW strasznie kradną. – przypomniały mi się słowa Malickiego.

– Mnie nie kradną. – odpowiedział Siergiej zagadkowo i ruszyliśmy w stronę wyjazdu na Śniadeckich. Następnie, skręciliśmy w kierunku Politechniki i Nowowiejską dojechaliśmy do Alei Niepodległości.

– Trochę się u was buduje. – zauważył Wanin, widząc, iż obserwuję przez okno las dźwigów wznoszący się wszędzie ponad śródmiejskimi budynkami – Na obrzeżach jest podobnie.

Aleją Niepodległości dojechaliśmy do Odyńca. Skręciliśmy w prawo, przejechaliśmy skrzyżowanie z Komarowa. „Wołoska.” – przeczytałem na tabliczce – „Nawet kosmonauta im przeszkadzał”. Z Racławickiej znów skręciliśmy w prawo. Mała uliczka, Turystyczna, doprowadziła nas do Gimnastycznej. Skręciliśmy w lewo i po chwili zatrzymaliśmy się przy willi stojącej na rogu z Miłobędzką. Wyszliśmy z samochodu. Siergiej powiedział coś do kierowcy i podszedł do mnie. Samochód zawrócił i odjechał szybko w kierunku, z którego przyjechaliśmy. Rosjanin otworzył furtkę. Małym chodniczkiem, między ogródkiem, a drogą do garażu, skręcającym w lewo podeszliśmy do niewielkiego ganku z drzwiami wejściowymi, skrytymi za pnączami, szczelnie okrywającymi płot posesji, tak, że wejście do domu nie było widoczne z ulicy. W dodatku wzdłuż płotu posadzono szczelnie tuje, które skrywały widok nawet o tej porze roku. Weszliśmy do środka.

Znalazłem się w niewielkim przedsionku, prowadzącym do większego holu. Powiesiłem kurtkę na wieszaku. Siergiej poprowadził mnie do pokoju naprzeciw wejścia. Był to ogromny, wysoki salon, którego okna wychodziły na ulicę Miłobędzką. Na budynek w stylu enerdowskiego realizmu socjalistycznego, w którym budowane były komendy w niektórych województwach. Tu znajdował się hotel dla pielęgniarek, pracujących w warszawskich szpitalach i przychodniach MSW.

– Podglądasz dziewczyny! – zaśmiałem się i odwróciłem do Siergieja, który stał przy dużym, ciężkim dębowym stole na dwanaście osób, z rzeźbionymi w pnącza winorośli nogami i otoczonym krzesłami ozdobionymi roślinnymi motywami, z wysokim oparciem i wyściełanymi czarną skórą, której świeży zapach mieszał się z zapachem wydobywającym się z naczyń stojących na białym lnianym obrusie, niewielkich w porównaniu z ogromem stołu. W środku królował półmisek wędlin: szynka, baleron, kawałki pieczonego schabu, ułożone rzędami na sałacie, poprzetykane plasterkami rzodkiewki oraz kawałkami korzenia chrzanu. Towarzyszyły mu sery na okrągłej desce, tworzące różnobarwne okręgi. W środku „lejący” i miękki Coulommiers z różowawymi nitkami w swej masie, otoczony kontrastowymi kawałkami ciemnej, niebieskiej, lecz z zieloną nutką pleśni roqueforta i gorgonzoli. Całość okrążały jasnożółte kawałki cheddara oraz złociste plastry goudy i ementalera. Na serach leniwie spoczywały zielone winogrona i orzechy. Obok półmiska i deski stały małe porcelanowe miseczki z tartym chrzanem, musztardą, oliwkami i małymi pomidorkami. Całość dopełniał koszyk z chlebem ciemnym i białym, leżącym na bawełnianej serwetce, której część przykrywała delikatnie równo pokrojone kromki. Dopiero teraz zauważyłem dwa nakrycia oraz srebrniejący kubełek z butelką jakiejś wódki, oszronionej lodem, w którym spoczywała. Zalśnił tajemniczo w jesiennym słońcu, wpadającym leniwie przez okno od strony hotelu dla pielęgniarek. Tylko duża plastikowa butelka „Coca Coli” wyglądała, jakby do starej rzeczywistości na siłę dodano nową.

– Nie dziewczyny, Pawle! – zaśmiał się Siergiej – Za stary na to jestem. Są, poza tym, równie podniecające sprawy, jak dziewczyny, ale masz rację. Będziemy podglądać. Szefom waszego wywiadu znudziła się Rakowiecka i szukają siedziby. Wiesz, trzeba ukryć nowe interesy z nowymi sojusznikami i nie tylko. Jeszcze inni się dowiedzą.

– Chyba nie powiesz mi, że się tutaj przeprowadzają?

– Tutaj. – pokiwał głową – Tutaj. Rozważali jakiś las, ale nie mają forsy. Poza tym my też pracujemy. Nie bądź za ciekawy. Siadaj, siadaj. Pogadamy. – wskazał mi z uśmiechem krzesło tyłem do okna. – Licho wie, kto tam teraz i co sprawdza. Lepiej być czujnym. Zjedz coś, napij się. – dodał.

Usiedliśmy przy stole. Nałożyłem sobie wędlin i serów, a Rosjanin nalał wódki do kieliszków i „Coca-Coli” do szklanek. Wypiłem wódkę i nawet nie wstrząsnąłem się, chociaż w więzieniu unikałem alkoholu i powoli odwykłem od palącego uczucia w przełyku.

– Co się stało Siergiej? – spytałem – Nie wydobyłeś mnie bez powodu. Bezpieczniejszy jestem w więzieniu. Tam można kontrolować dokładnie moje kontakty.

– Dokładnie. – odpowiedział – I kontrolujemy, a ty jesteś lojalny i to się liczy. Takie wypadki, jak z rządem Jareckiego nigdy się już nie powtórzą. Na szczęście są w Polsce normalni ludzie, a i waszym sojusznikom to przeszkadza. Cóż, wypadki na rabocie zdarzają się czasem. – uśmiechnął się i jak zwykle wtrącił rusycyzm – Dajmy temu pakoj i żyjmy dalej. Twoje zdrowie.

Wypiliśmy i znów nałożyłem sobie kopiasty talerz wędliny i serów. Wanin zagryzał chlebem i bawił się widelcem, przesuwając pomidorki po talerzu. Czekał, aż zjem do końca. Obserwował mnie, szukał oznak zniecierpliwienia, napięcia i nielojalności. Musiałem zdać egzamin, bo zaśmiał się w końcu, poczęstował mnie papierosem „Marlboro”, podał ogień i pokazał pusty talerzyk, który miał służyć za popielniczkę.

– Dobra! Jedzenie wspaniałe, wódka też, ale o co chodzi? – znów zapytałem – Nie zmieniłem się i przykro mi, że w to wątpisz. Ostatecznie, miałem wiele okazji do przemyśleń i wiesz dobrze, że nikt nic nie wskórał i nie wskóra. Odpękam do końca ten wyrok, a potem…

– Daj już spokój, Pawle! – przerwał mi Wanin – Ty się nie zmieniłeś, ale czasy zmieniły się całkowicie. My też się zmieniliśmy i dużo mnie kosztowało przekonanie góry, mojej góry, – podkreślił – że znowu możemy pracować razem, bo że ty się na to zgodzisz, tego jestem pewien. Mam rację?

– Oczywiście! – skinąłem głową. To była konsekwencja naszego spotkania w Dreźnie. Zgoda wtedy, późniejsze rozmowy, ten ksiądz, proces i więzienie. Rozumiałem jednak Rosjanina. Sam też bym pytał źródła o to samo, szczególnie, gdy minęło prawie dziesięć lat od ostatniego spotkania i wszystko wokół uległo zmianie.

– Dajmy temu spokój! Znasz zasady. – znów skinąłem głową, a Rosjanin poprawił się na krześle i kontynuował – Wydobyłbym cię i tak niedługo, bo musisz odpocząć, ale sprawy zaczęły się komplikować i jesteś nam potrzebny. Zaraz, zaraz. – uśmiechnął się widząc, że chcę zapytać „Po co?”. – Dowiesz się. Widzisz zmienił się nie tylko sojusznik i barwy, ale i system kontroli. My, Rosjanie, popełnialiśmy przedtem wiele błędów. Chcieliśmy być widoczni, pchaliśmy się wszędzie bez sensu, a w dodatku kosztowało to masę pieniędzy. Co w rezultacie mieliśmy? Budapeszt, Pragę, waszu „Solidarność”, republiki pełne faszystów, nienawidzących nas. Trzymanie tego wszystkiego w kupie wymaga siły, a siła środków. Amerykańce dobrze o tym wiedzieli i zrobili wszystko, byśmy tych środków mieli, jak najmniej. Pomylili się tylko, bo my także o tym wiedzieli już od dawna. Gdzieś od końca lat siedemdziesiątych. Wcześniej tylko niektórzy przeczuwali taki koniec, ale wraz ze starzeniem się Breżniewa, co raz więcej oficerów mówiło o tym głośniej. Wreszcie mądrzy ludzie postanowili posterować przeznaczeniem.

Zaśmiałem się, bo Wanin zaczął odgrywać Boga. Wyczuł to.

– Nie, Pawełku – skomentował mój uśmiech – Nie sterujemy gwiazdami i planetami, przynajmniej na razie, ale procesy społeczne można inicjować i kontrolować tak, by poszły w odpowiednim kierunku. Ludzie potrzebowali symboli i barykad, toteż dostali je, a my zyskali czas na przestrojenie. Pieriestrojka, bracie. Pieriestrojka. – powtórzył. Nalał nam znowu po kieliszku, wypiliśmy, zagryźliśmy i znów usłyszałem spokojny głos Siergieja.

– Nie chcę ci robić wykładu, ale posłuchaj chwilkę. Ty też byłeś, jesteś, elementem tej zmiany. Teraz nie potrzeba nam armii. Jewrieje i Amierykany nauczyli nas, że skuteczniej jest rządzić cudzymi rękami. Po to są giełdy, banki, dobre samochody, by wiązać ludzi. Patrzysz na te jedzenie i myślisz, że tak dobrze się u was porobiło? Wasi robotnicy nadal pracują za grosze, a przywódcy ich związków zasiadają za takimi stołami. I o to chodzi! U was nienawidzą Rosjan i oskarżają ich o wszystko, ale z rosyjskimi firmami chętnie pracują. Tym bardziej, że Amierika kazała. Nawet, gdy oficjalnie są w tych firmach Niemcy i Francuzi, a Ruski stanie z tyłu. Dobrze go widać, ale wasi politycy udają, że nie widzą. Ci, którzy zauważyli Rosjanina kończą szybko, bo polityk potrzebuje pieniędzy. Jak ich nie ma, nikt go nawet nie wybierze i żadna telewizja nie pokaże. I co z niego za polityk? Nikt o nim nie wie.

– No, dobra, ale przecież jest tu wielu ludzi, którzy orientują się co jest grane. Nie boisz się ich?

– A od czego jest policja i bezpieka? Tej starej nie ma, ale jest nowa. Zajmuje się duperelkami. Czasem nawet złapie jakiegoś drobnego szpiega i ma sukces. Od czego są materiały prawdziwej bezpieki? Największą głupotą, jaką zrobił wasz rząd było zabetonowanie wszystkiego. Niemcy nie dali się namówić i ujawnili to, co im zostawiliśmy. Nawet część sprzedał ktoś Amerykanom. Jak się ktoś dorwie do żłobu, to chce być przy nim jak najdłużej. Różne kwity mogą być mu potrzebne albo mogą go skłonić do posłuszeństwa. Co ja cię będę uczył? Wiesz przecież, co to są materiały nacisku i jak się ich używa.

– Wiem! – uśmiechnąłem się – Maszczyk i Towarzysz Generał zadbał, byście nie stracili wiele.

– Nie tylko nie stracili, a nawet zyskali. Poza tym nie tylko te dwa gienierały. Dbają nadal. Przy waszym okrągłym stole nie tylko oni byli nasi. Jednego nawet przewieźliśmy na chwilkę do Moskwy. Na konsultacje. Drugiego… – przerwał i spojrzał na mnie zimno i bez uśmiechu. Po chwili znów na jego twarzy pojawił się dobrotliwy, ojcowski uśmieszek.

– Wiesz, robotnicy potrzebowali przywódcy. Swojaka. I dostali go…- znowu przerwał na kilka sekund – Zawsze mnie dziwiło to, co ludzie potrafią zrobić dla własnej pychy i własnego ego.

– Mówisz to, co Jarecki i ta banda oszołomów – skwitowałem – A co z ludźmi? Przecież oni szczerze nienawidzili komuny.

– Ta banda oszołomów ma dużo racji, ale została skanalizowana jak trzeba. My kochamy opozycję i tych, którzy nas nienawidzą, ale nie u nas. Niech sobie nienawidzą, byle nie w Rosiji. Ludzie, mówisz? Ludzie! – prychnął – Jak się ich nie da spacyfikować, to trzeba wykorzystać i wszyscy mają to, co chcą. Ludzie swoje symbole, orły, pieśni, obelgi, a my robimy interesy. Wy Polacy jesteście tacy… – zastanawiał się przez chwilę – Wokulscy. Niby powstańcy, a w rezultacie kolaboranci. No, może nie wszyscy, ale większość.

– Ja też jestem Polakiem. – stwierdziłem bez emocji. Trudno było nie zgodzić się z Rosjaninem.

– Ty jesteś inny. Ty rozumiesz, gdzie dla was szansa. Ty się poświęciłeś dla tej szansy. Moi też to zrozumieli wreszcie. Jest was trochę, ale nie będę ci tu kadził. Ten etap już dawno mamy za sobą.

– Oj, mam, mamy! – teraz ja się zaśmiałem, ale byłem zadowolony, że tak mnie ocenił. Pragmatycznie i jednoznacznie.

– Dobra! Dość tej ekonomii filozoficznej. Mamy dla ciebie zadanie. Nie teraz, najpierw odpocznij, uspokój swoich. Za jakieś dwa miesiące. Chodzi o tego twojego Jezuitę.

– „Stokrotę”? – stwierdziłem raczej niż zapytałem.

– Tak. Jak on…jak ten wasz poeta stary, Władysław Ignacy Krasicki. Mamy informację, że obejmie ważne stanowisko w Warszawie.

– Nuncjatura czy episkopat?

– O, wracasz do formy! – pochwalił mnie Siergiej – W episkopacie, ale na styku z Watykanem i Nuncjaturą. Ma być kimś w rodzaju łącznika. Oni nie wydają decyzji na piśmie i zawsze potrzebują pośrednika. To ma być także nieoficjalny łącznik z waszym rządem. Wiem, że to ma być ten twój „Stokrot”. On awansował w hierarchii i dotarł do samego Papy.

– Słyszałem, ale przecież ktoś go chyba prowadził? Mnie może jakiś palant rozpoznać i dekonspiracja gotowa. Mówię to nie dlatego, że nie chcę ci pomóc, ale po to, by nie spieprzyć sprawy.

– Po twoim procesie zamrozili wszystkie źródła, do których miałeś dostęp. My nie podejdziemy, bo to jednak typowy polski patriota. Z Ruskimi nie gada. – Siergiej nie ukrywał ironii – Poza tym lepiej, jak będzie nadal myślał, że nas nie ma. Musimy być w cieniu.

– Dobrze. Gdzie mam go szukać? Do Włoch przecież nie pojadę, a w Warszawie wielu ludzi może mnie poznać.

– Spokojnie. Mamy ze dwa miesiące czasu. Najpierw jedź do Poznania, odpocznij i przygotuj się. Damy ci znać. Trzeba najpierw sprawdzić czy czysto koło ciebie.

– Muszę się meldować na komisariacie w Poznaniu. Raz na dwa dni.

– A jak myślisz? Dlaczego poradziłem twojej żonie przeprowadzkę do Poznania i kupno dwóch mieszkań? Wrocław to za blisko Legnicy, ale i w Poznaniu mamy możliwości. Wiesz, do kogo masz się meldować?

– Nie. Chyba po prostu na komisariacie. U dyżurnego.

– Porucznik, nie, nie znam jeszcze tych nowych stopni policyjnych. Pan Majchrzak. Tylko do niego masz się zgłaszać. Nie dziw się. – powiedział Wanin, widząc moją minę – Pod koniec lat osiemdziesiątych nasi w jednostkach sowieckowo sojuza skupowali dolary. Przydały się potem na biznes. Trzeba było znaleźć trochę waluciarzy. Kto miał nam pomóc? Milicjanci bali się, że skończy się złoty wiek lewych mandatów i łatwo było dojść z nimi do porozumienia. Znaleźli się i tacy, którzy zobaczyli swoje przyszłe interesy. Nie pchają się na afisz i na emeryturę spokojnie czekają, a przy okazji pomogą trochę, bo i fundusz emerytalny im się zwiększa, możliwości później się pojawią. Niektóre ich kreciki daleko zaszli. To już nie drobny cinkciarz, ale człowiek interesu. My też robimy swoje interesy i wszystko się kręci. Nauczysz się.

– No dobrze. Mam zgłosić się do tego Majchrzaka. Jesteś go pewien?

– Pewien, pewien. Zadzwoń na komisariat i poproś o połączenie z nim. On ci powie, kiedy przyjść. Numer znajdziesz na tablicy ogłoszeń w twoim domu w Poznaniu. Będziesz tam mieszkał. Jak ci zabrali mieszkanie resortowe, Marzena zameldowała cię w tym poznańskim. Policja i więzienie wiedzą, że tam się zatrzymasz.

– Marzena wie, że dostałem urlop?

– Tak. Ten młody adwokacik, Malicki, zaraz po odwiezieniu cię do Warszawy zadzwonił do niej i powiedział. Nawet dobrze udała, że zna sprawę i spodziewa się ciebie.

– To źle. Zakładam, że podsłuchują telefon.

– Podsłuchują, ale jest sobota i zanim przesłuchają będzie poniedziałek, a ty już będziesz po pierwszej wizycie na policji, grzecznie siedział sobie w domu.

– Jutro zadzwonię do tego Majchrzaka rano.

– Dobrze. Teraz trzeba cię przygotować. – Siergiej wstał i podszedł do małej szafki pod telewizorem. Schylił się i z szuflady wyjął zielone tekturowe pudełko, zamykane na gumkę. Wrócił do stołu, usiadł, po czym wolno otworzył je i wyjął trzy koperty. Dwie były wypełnione czymś grubszym, a trzecia cienka i płaska. Z „najgrubszej” wyjął pęk kluczy i przesunął je po stole w moim kierunku. Poznałem od razu. Mieszkanie w Szczecinie i kasa pancerna.

– Wolałbym ich nie mieć przy sobie. – powiedziałem.

– Bez przesady. W razie czego powiesz, że znalazłeś. – wiedziałem, że kpi i on też wiedział, że ja wiem – tak poważnie, to musisz zaryzykować. Ja nie mogę spotkać się z tobą w Poznaniu. Jedź w przyszłym tygodniu do Szczecina i zorganizuj sobie tam jakąś skrytkę.

– Przecież muszę meldować się na policji, a dwa dni na podróż, znalezienie skrytki, przygotowanie wszystkiego, to za mało.

– Nie bądź niecierpliwy. – znów ten ojcowski ton – w tej kopercie masz skierowanie do specjalisty w Szczecinie. Pokażesz to Majchrzakowi. Najpierw zadzwoń do kliniki i umów wizytę. Podasz numer skierowania. Tylko dokładnie. Pamiętaj po literach powiedz koniecznie „spacja”. Profesor jest nasz. Pracował kiedyś w NRD. Sekretarka, to jego kochanka, więc nie musisz się bać. Potem powiedz termin Majchrzakowi i jedź. Majchrzak umówi się, że będziesz dzwonił do niego ze Szczecina, więc dzwoń. Tydzień ci starczy?

Skinąłem głową, zastanawiając się, gdzie w Polsce jest kontrwywiad. Kiedyś Amerykanie nie daliby rady robić takich numerów.

– W mieszkanku w sejfie będzie dla ciebie list i instrukcja. Zniszcz to. Poza tym są wszystkie twoje materiały i pieniądze. – popatrzył na mnie uważnie – Nie bój się kontrwywiadu. Oni mają po uszy roboty. Szukają rosyjskich szpiegów.

– Czytasz w myślach! – zaśmiałem się – To jednak nie oznacza, że mam być nieostrożny i czuć się pewnie.

– Mówiłem ci już, że wracasz do formy? – w podobnym tonie odpowiedział Rosjanin i spoważniał – Tak. Musisz być ostrożny. Nawet bardziej niż przedtem.

– Te oszołomy od Jareckiego?

– Też, ale pojawiły się dodatkowe czynniki. Widzisz, nasi dawni komunistyczni towarzysze posmakowali prawdziwej władzy, jaką dają pieniądze. W dodatku Amerykanie też chcą robić pieniądze i czasem sprawdzają różne wątki. Dlatego, na przykład, nie pojadę z tobą na dworzec i nie pokażę się już publicznie. Nie wiem czy czasem Maszczykowi albo Amerykanom nie przyjdzie do głowy porabotać troszku i każą waszemu uopowi zarwać weekend. Zanim to zablokuję może być za późno.

– Maszczyk? Przecież on na emeryturze?

– Nie udawaj naiwnego! Dla niektórych emerytura polega na tym, że nie oni chodzą do pracy, ale praca przychodzi do nich.

– Masz rację! – roześmiałem się – Maszczyk rzeczywiście może chcieć wiedzieć, co zrobię. Nadal nie wie, jakie materiały mam na niego i gdzie.

– Zagrałeś wtedy zawodowo i generały trochę się przestraszyli. Trzeba im było tłumaczyć, że żywy jesteś ważniejszy niż martwy. – zabrzmiało to jak groźba – Nie martw się. Maszczyk to też zawodowiec i zna granicę. Poza tym nie zrobi nic przeciwko krajanom.

– Krajanom? – zdziwiłem się, bo nie zrozumiałem, o jakich „krajanach” myślał Siergiej.

– Krajanom, krajanom. – powtórzył i dodał szybko – Zresztą to nie jest najważniejsze dla ciebie. Pamiętaj, by zawsze uważać.

– Powiedziałeś coś o Amerykanach. – drążyłem i wyjaśniłem szybko – Nie było mnie przez pewien czas i nie znam obecnych układów. Jeśli mam uważać, to chcę wiedzieć, na co.

– Nie tłumacz się, rozumiem. Jeszcze o tym pogadamy, a teraz wystarczy, jak ci powiem, że CIA rzuciło się na was jak głodny wilk na owcę. Już pod koniec 1988 roku niektórzy od was zaczęli kokietować Amerykanów. Kilku wykonywało zadaczu, część sama z siebie. Niewielu, ale wystarczy. Pamiętaj, nie jest ważna ilość, lecz możliwości, a możliwości to stanowiska. Amerykanie spodziewali się tego także. Wygrał u nich jednak głód. Zorientowali się, że to my mamy źródła u nich, a oni u nas praktycznie rezydenturę, bo ich werbunki nie docierały wysoko. Paru oferentów nie liczę. To było dawno. Nie mieli więc wyjścia i kupili to, ale pilnują. Resztę twoich kolegów potraktowali niczym stare zabawki. Jednych wywalili, jednych zostawili. Ktoś musi tworzyć tło. Oni teraz, Pawełku, wami rządzą i wierz mi – rządzą bardziej widocznie niż my. Pozwalają wam tylko mówić głupoty i dlatego macie takie wpadki, jak Jarecki. Wtedy dziwny sojusz pojawia się, bo i nam, i im zależy na obecnym status quo. Pogadamy jeszcze kiedyś o tym, jak będziesz chciał. Skierowanie i papiery lekarskie ci dałem? Tak. Teraz masz na wydatki.

Podsunął mi trzecią kopertę. Otworzyłem i zobaczyłem plik banknotów dwumilionowych.

– Masz tu 50 milionów. To teraz dużo. Nie chcę ci dawać waluty, by nie budzić podejrzeń. Ktoś jednak może cię poznać i zaciekawić się skąd masz dolary. Masz jeszcze bilet na pociąg do Poznania. Zaraz będzie kierowca i pojedziecie na dworzec. Dam ci znać jak i gdzie spotkamy się następnym razem.

– W Szczecinie zamieszkam w jakimś hotelu. – powiedziałem – Lepiej nie używać tego mieszkania. W dodatku będę musiał podać miejsce pobytu Majchrzakowi.

– Przyjemnie patrzeć! – Siergiej wstał i podszedł do mnie. – Znowu ten sam profiesjonał. Ten sam Paweł. Oficer. – serdecznie wziął mnie w ramiona.

– Zdegradowali mnie. – powiedziałem odwzajemniając uścisk.

– Tu tak, ale u nas niet. Pamiętasz? Mówiłem, że cię ukadrowimy i ukadrowili my. To część twojej pensji. Zapracowałeś.

Usłyszałem dźwięk podjeżdżającego samochodu.

– Jest maszina. Czas na ciebie. Pamiętaj o ustaleniach i uważaj.

Pożegnałem się z Siergiejem, ubrałem, z koperty wyjąłem kilka banknotów i schowałem do portfela, klucze wsadziłem do kieszeni, a pozostałe kwity wraz resztą forsy do torby. Szybko wyszedłem na ganek. Samochód stał tak, by nikt z zewnątrz nie zauważył, kto do niego wsiada. Wsiadłem, zamknąłem drzwi i kierowca spokojnie uruchomił silnik. Za kwadrans byłem na dworcu Centralnym w Warszawie. Do odjazdu pociągu zostało dziesięć minut. Pobiegłem prawie na peron. Znalazłem wagon i przedział. Za chwilę ruszyłem w podróż do Poznania. W przedziale siedziały jeszcze jakieś dwie kobiety. Nic podejrzanego. Typowe „panie domu”. Alkohol zadziałał i zamknąłem oczy. Zdrzemnąłem się, lecz nic mi się nie śniło. Obudziłem się we Wrześni. Jedna z kobiet musiała wyjść wcześniej. Druga zbierała się do wyjścia. Zobaczyłem, że zostawiła jakieś pismo kobiece i zawołałem za nią.

– Może i pana zaciekawi – powiedziała i szybko wyszła z przedziału.

Zaskoczony wziąłem pismo, otworzyłem je i zacząłem kartkować. Moda, plotki, nic ciekawego. Nagle moją uwagę przykuła krzyżówka. Ktoś wpisał ołówkiem w kratki „Trzymaj się. SW”. Cały Siergiej! Musiał mi pokazać, że czuwa i ostrzec jednocześnie. Nigdy nie wiadomo, kto jest kim i od kogo. Wyrwałem kartkę z krzyżówką. Ubrałem się, zabrałem torbę i poszedłem do toalety. Podarłem kartkę na malutkie kawałeczki i spuściłem w muszli, wyszedłem i stanąłem przy wyjściu z wagonu. Zbliżaliśmy się do stacji Poznań Główny.

Marzena czekała na mnie na peronie. Zauważyłem ją z daleka. Przywitaliśmy się tak, jakbym wracał z urlopu. Nic dziwnego, Marzena pisała regularnie, więc z grubsza wiedziałem, co dzieje się z nią i Leszkiem. Poszliśmy na parking. Marzena zaparkowała swojego zielonego Golfa blisko wyjazdu. Kupiła samochód dwa lata temu. Zostały jej pieniądze z mieszkania w Radomiu, a i w pracy dostała pożyczkę. Jechałem na fotelu pasażera, obserwując żonę. Nigdy nie widziałem jej za kierownicą. Po drodze rozmawialiśmy o zwykłych sprawach. Leszek, uczelnia, praca. Nic ciekawego.

W Poznaniu mieszkaliśmy przy Chłapowskiego 10. Mieszkanie numer 34, na trzecim piętrze. Nieduże, dwa pokoje z kuchnią i łazienką. Okno salonu-sypialni wychodziło na ulicę, a z pokoju Leszka – na podwórze. Pod numerem 12 znajdował się komisariat Policji na Wildzie. Miałem do niego niecałe pięćdziesiąt metrów. „Najciemniej jest pod latarnią.” – uśmiechnąłem się do siebie w myślach.

Leszka nie było w domu. Poszedł gdzieś z dziewczyną, więc bez zbędnych dyskusji o niczym ja i Marzena poświęciliśmy ten czas dla siebie. Syn wrócił koło dziewiątej wieczorem. Wyrósł, ale to normalne. Wiedział, kim jestem i gdzie jestem. Nie dziwił się, ani nie oburzał. Marzena wytłumaczyła mu wszystko. Również to dlaczego zmienili nazwisko na Gwiazdowscy. Inicjały powinny pozostać te same. Rozumiał, że musi opowiadać o ojcu legendy, albo nie mówić nic. Dla jego dziewczyny, byłem legendą podziemia i zginąłem podczas próby przekroczenia granicy. Dla niektórych kolegów uciekłem, po prostu, na Zachód i ślad po mnie zaginął. Powiedziałem mu, że ta druga legenda jest lepsza, bo niesprawdzalna i prawdopodobna. Potem poszliśmy spać. Nagle zamajaczył mi się betonowy krąg i las wokół, ale szybko zniknął. Przewróciłem się na drugi bok i spałem spokojnie do rana.

Nazajutrz zadzwoniłem do Majchrzaka i poszedłem na komisariat. Zostałem przyjęty grzecznie i bardzo miło.

Rozdział 2. Stara dobra nowa esbecja

Koniec wersji demonstracyjnej.

Rozdział 3. Ksiądz przyda się zawsze

Koniec wersji demonstracyjnej.

Rozdział 4. Dyskretny urok gier operacyjnych

Koniec wersji demonstracyjnej.

Rozdział 5. Endlösung der Polenfrage

Koniec wersji demonstracyjnej.

Zakończenie pierwsze
Paweł

Koniec wersji demonstracyjnej.

Zakończenie drugie
Paweł

Koniec wersji demonstracyjnej.

Posłowie, które powinno być wstępem

Koniec wersji demonstracyjnej.