Tytuł oryginału
Legado en los huesos

Redakcja
Grażyna Mastalerz

Projekt serii
Jordi Gonzáles Castelló

Adaptacja okładki
RMProjekt Rafał Łochina

Zdjęcie na okładce
© Stephen Carroll /Trevillion Images

Korekta
Maciej Korbasiński, Piotr Królak

Copyright © Dolores Redondo, 2013
By Agreement with Pontas Literary & Film Agency
Copyright for the Polish edition © by Wydawnictwo Czarna Owca, 2015

Wydanie I

ISBN 978-83-7554-952-2

Wydawnictwo Czarna Owca Sp. z o.o.
ul. Alzacka 15a, 03-972 Warszawa
www.czarnaowca.pl
Redakcja: tel. 22 616 29 20; e-mail: redakcja@czarnaowca.pl
Dział handlowy: tel. 22 616 29 36; e-mail: handel@czarnaowca.pl
Księgarnia i sklep internetowy: tel. 22 616 12 72; e-mail: sklep@czarnaowca.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer.

Dla Eduarda, każde słowo

Czy ten człowiek nie zna natury swego rzemiosła? Śpiewa przy kopaniu grobu.

William Szekspir, Hamlet, akt V,
przeł. Józef Paczkowski

Grób często kryje nieświadomie dwa serca w jednej trumnie.

Alphonse de Lamartine

Bo najgorszy jest ten ból, który zżera nas od środka. Nie pomogą żadne skargi, ból ten nigdy nie zelżeje.

Alejandro Sanz, Si hay Dios

Itxusuria

Odnalazł miejsce pochówku dzięki bruździe, którą wyryła w ziemi kapiąca z dachu deszczówka. Ukląkł, z zanadrza wyciągnął ogrodniczą łopatkę z motyką i rozgrzebał zwartą powierzchnię ciemnej gleby, która rozpadła się na wilgotne, gąbczaste grudy wydzielające bogaty aromat drewna i mchu.

Ostrożnie rozkopywał grób, warstwę po warstwie, aż w głębi dołu dostrzegł ubrudzone ziemią poczerniałe strzępy przegniłej tkaniny.

Dalej grzebał już rękami, odsuwał na bok materiał, w którym nadal można było się domyślić zarysów niemowlęcego becika i który rozpadł się pod jego dotykiem, odsłaniając nawoskowane płótno otulające ciało. Sznurek zachował się niemal jedynie w postaci głębokich, wyraźnych wgłębień tam, gdzie przewiązano nim zawiniątko. Rozszarpał zmurszałe resztki i przeciągnął palcami po płótnie, szukając brzegu. Nie patrząc, wyczuł zgrubienie i włożył pod nie palce, po czym jednym gestem, jak nożem, rozerwał całun.

Dziecko leżało w grobie jak w kołysce, twarzyczką do dołu. Kosteczki były w dobrym stanie, podobnie jak płótno, choć one też zabarwione były ciemną glebą doliny Baztán. Jedną ręką przycisnął do ziemi ciałko – prawie zmieściło mu się w dłoni – a drugą bez trudu oderwał prawą rękę, łamiąc przy tym maleńki obojczyk. Towarzyszył temu słaby odgłos, jak ciche westchnienie dobiegające z grobu, jak skarga, że go pogwałcono. Nagle odsunął się, onieśmielony. Wstał, schował kości do kieszeni i po raz ostatni spojrzał na mogiłkę, a potem narzucił na nią ziemię nogami.

1

Duchota w siedzibie sądu była nie do wytrzymania. Opary unoszące się znad wilgotnych od deszczu ubrań mieszały się z oddechami setek ludzi kłębiących się na korytarzach przed salami rozpraw. Rozpinając żakiet, Amaia spostrzegła porucznika Paduę. Zamienił kilka słów z kobietą, która mu towarzyszyła, odprowadził ją do jednego z pokojów i zręcznie omijając oczekujących, podszedł, żeby się przywitać.

– Pani inspektor, cieszę się, że panią widzę. Jak się pani czuje? Zastanawiałem się, czy się tu pani dzisiaj zjawi – mówiąc to, spojrzał na jej brzuch.

Amaia położyła rękę na wypukłości, która jednoznacznie wskazywała na bardzo zaawansowaną ciążę.

– No cóż, na razie się trzymam. Widział pan matkę Johany?

– Tak, jest bardzo zdenerwowana. Czeka w środku, z rodziną. Przed chwilą uprzedzono mnie z dołu, że podjechał furgon z Jasónem Mediną – powiedział, kierując się do windy.

Amaia weszła do sali rozpraw i zajęła miejsce w jednej z tylnych ławek. Dobrze stamtąd widziała matkę Johany Márquez, w żałobnym stroju i o wiele chudszą niż na pogrzebie dziewczynki. Jak gdyby wyczuwając jej obecność, odwróciła się i skinęła głową w skąpym geście powitania. Amaia bez powodzenia spróbowała się uśmiechnąć i wpatrzyła się w bladą, udręczoną twarz, twarz matki, której nie udało się uchronić córki przed potworem, którego sama sprowadziła do domu. Sekretarz sądowy zaczął czytać na głos nazwiska uczestników rozprawy. Jego uwadze nie umknął skurcz, który przebiegł po twarzy kobiety, gdy padło nazwisko jej męża.

– Jasón Medina – powtórzył sekretarz. – Jasón Medina.

Do sali wpadł policjant w mundurze. Podszedł do sekretarza i wyszeptał mu coś do ucha. Potem nachylił się nad sędzią. Sędzia go wysłuchał, skinął głową, wezwał prokuratora i obrońcę, przekazał im krótką wiadomość i wstał.

– Posiedzenie zostaje odroczone do odwołania – powiedział i wyszedł z sali.

Matka Johany krzyknęła rozpaczliwie i odwróciła się do Amai, jakby to od niej żądała wyjaśnień.

– Nie, nie! Dlaczego?

Towarzyszące jej kobiety obejmowały ją i na próżno usiłowały uspokoić.

Jeden z policjantów podszedł do Amai.

– Inspektor Salazar, porucznik Padua prosi, żeby pani zeszła do podziemi.

Wychodząc z windy, zauważyła, że na korytarzu, przed drzwiami do łazienki, tłoczy się grupka umundurowanych funkcjonariuszy. Policjant, który jej towarzyszył, wpuścił ją do środka. Było tam już kilka osób. Jakiś policjant i konwojent opierali się o ścianę z pobladłymi twarzami. Padua zaglądał do jednej z kabin. Stał na brzegu kałuży krwi. Rozlewała się zza przepierzenia i jeszcze nie zdążyła zakrzepnąć. Gdy zobaczył Amaię, odskoczył na bok.

– Powiedział konwojentowi, że musi iść do łazienki. Miał kajdanki, ale jakoś zdołał poderżnąć sobie gardło. Wszystko stało się błyskawicznie. Policjant stał tuż obok, usłyszał rzężenie, otworzył drzwi, ale nic już nie mógł zrobić.

Amaia zrobiła krok do przodu, żeby popatrzeć. Jasón Medina siedział na sedesie z głową odrzuconą do tyłu. W jego szyi zionęła głęboka ciemna szpara. Przód koszuli był nasączony krwią. Wyglądało to tak, jakby miał na szyi makabryczny czerwony śliniak. Krew barwiła wszystko na swojej drodze i spływała na podłogę. Ciało było jeszcze ciepłe, odór świeżej śmierci zatruwał powietrze.

– Czym to zrobił? – spytała Amaia. Nie widziała żadnego narzędzia.

– Nożykiem do tapet. Wypadł mu ze słabnących rąk i wleciał do sąsiedniej kabiny – odparł Padua, popychając sąsiednie drzwi.

– Jak mu się udało go wnieść? To metal. Wykrywacz musiał go pokazać.

– To nie on go tu dostarczył, pani inspektor. Niech pani popatrzy – wskazał na nożyk – na rękojeści jest kawałek taśmy klejącej. Ktoś musiał się postarać, żeby go tu umieścić. Pewnie przykleił go za rezerwuarem, a Medina musiał tylko wyciągnąć go ze schowka.

Amaia westchnęła.

– A to jeszcze nie wszystko – dodał Padua. Był zdegustowany. – Z kieszeni marynarki wystawało mu to. – Ręką w lateksowej rękawiczce uniósł w górę białą kopertę.

– List samobójczy – zasugerowała Amaia.

– Niezupełnie. – Padua podał jej rękawiczki. – Koperta jest zaadresowana do pani.

– Do mnie? – zdziwiła się Amaia.

Włożyła rękawiczki i wzięła kopertę.

– Mogę?

– Oczywiście.

Klej ledwo trzymał i udało jej się otworzyć kopertę, nie rozdzierając jej. W środku był biały kartonik, a na nim, na samym środku, widniało jedno słowo: TARTTALO.

Poczuła w brzuchu nagły skurcz i wstrzymała oddech, żeby powstrzymać okrzyk bólu. Odwróciła kartkę, żeby sprawdzić, czy nie ma czegoś na odwrocie, i oddała ją Padui.

– Co to ma znaczyć?

– Myślałem, że pani mi to powie.

– Ale ja nie wiem, o co chodzi, poruczniku Padua. To dla mnie niezrozumiałe. – Amaia była zdezorientowana.

– Tarttalo to postać mityczna, prawda?

– No, tak… O ile mi wiadomo, to cyklop z mitologii baskijskiej. Cyklopów znali też starożytni Grecy i Rzymianie. Do czego pan zmierza?

– Pani rozpracowała sprawę basajauna, który też jest postacią mityczną, a teraz zabójca, który przyznał się do zabójstwa Johany Márquez i który podszywał się pod basajauna, żeby ukryć swoją zbrodnię, popełnia samobójstwo i zostawia list zaadresowany do pani, notkę o treści: Tarttalo. Niech pani przyzna, że to co najmniej dziwne.

– Zgadzam się. – Amaia westchnęła. – To dziwne, ale w swoim czasie ustaliliśmy bez najmniejszej wątpliwości, że to Jasón Medina zgwałcił i zamordował swoją pasierbicę, a potem w dość prymitywny sposób usiłował skierować podejrzenia na basajauna. Do tego przyznał się do winy i nie oszczędził nam szczegółowego opisu zbrodni. Sugeruje pan, że to nie on ją popełnił?

– Nie mam najmniejszych wątpliwości, że to on – stwierdził Padua, patrząc z niechęcią na trupa. – Ale jest jeszcze ta sprawa amputacji i kości dziewczyny, które znaleziono w Arri Zahar, a teraz to… Myślałem, że pani będzie mogła…

– Nie. Nie wiem, co to znaczy ani dlaczego ten list napisał do mnie.

Padua odetchnął, ale nadal przyglądał jej się uważnie.

– Jasne, pani inspektor.

Amaia ruszyła do tylnego wyjścia. Nie chciała się natknąć na matkę Johany. Nie wiedziała, co mogłaby jej powiedzieć. Może tylko że wszystko się już skończyło albo że zbrodniarz jak szczur wymknął się na tamten świat, żeby ujść sprawiedliwości. Pokazała strażnikom służbową odznakę i ucieszyła się, że nareszcie opuszcza przygnębiający budynek sądu. Deszcz przestał padać i spoza chmur wyłoniło się ostre słońce, tak typowe dla Pampeluny. Raziło ją w oczy i wywoływało łzawienie. Grzebała w torebce w poszukiwaniu okularów przeciwsłonecznych. Kiedy wybierała się do sądu, ledwo znalazła wolną taksówkę. Zawsze ich brakowało, gdy padał deszcz, ale teraz mieszkańcy miasta woleli się przespacerować i na postoju stała kolejka samochodów. Niezdecydowana zatrzymała się przy pierwszym z brzegu. Nie chciało jej się wracać do domu, z niechęcią myślała o Clarice kręcącej się wokół i bombardującej ją pytaniami. Od dwóch tygodni, od kiedy przylecieli jej teściowie, rytm domowego życia został poważnie zakłócony. Rzuciła okiem na zachęcające okna kawiarni naprzeciwko sądu, a potem popatrzyła w głąb ulicy San Roque, na drzewa w parku Media Luna. Obliczyła, że od domu dzieli ją półtora kilometra, i ruszyła pieszo. Jeśli poczuje się zmęczona, zawsze będzie mogła złapać taksówkę.

Kiedy zagłębiła się w park i zostawiła za sobą uliczny hałas, natychmiast poczuła ulgę. Świeży zapach mokrej trawy zastąpił smród samochodowych spalin. Odruchowo zwolniła i ruszyła wyłożoną kamieniami ścieżką, przecinającą doskonale przystrzyżony trawnik. Odetchnęła głęboko i bardzo powoli wypuściła z płuc powietrze. Co za koszmarny ranek, pomyślała. Jasón Medina, gwałciciel i zabójca pasierbicy, dokładnie pasował do profilu: tacy jak on popełniają samobójstwa w więzieniu. Na rozprawę czekał w pojedynczej celi i niewątpliwie przerażało go, że po wyroku mógłby trafić do wieloosobowej. Pamiętała go sprzed dziewięciu miesięcy, z przesłuchań w związku ze sprawą basajauna, kiedy, skulony jak szczur pod miotłą, zalewając się łzami, przyznawał się do popełnienia kolejnych okropności.

Choć były to dwie odrębne sprawy, porucznik Padua z Gwardii Cywilnej poprosił ją, żeby wzięła udział w przesłuchaniach, gdyż Medina w prymitywny sposób i opierając się na tym, co przeczytał w prasie, usiłował naśladować sposób działania seryjnego zabójcy, którego wtedy śledziła. Dziewięć miesięcy temu. Właśnie wtedy zaszła w ciążę. Wiele się od tego czasu zmieniło.

– Prawda, malutka? – szepnęła, głaszcząc się po brzuchu.

Silny skurcz sprawił, że musiała się zatrzymać. Oparła się na parasolce i pochyliła do przodu, starając się wytrzymać gwałtowny ból w podbrzuszu, rozlewający się na wewnętrzne strony ud i powodujący silne napięcie mięśni. Z jej gardła wyrwał się jęk, nie tyle z powodu bólu, ile z zaskoczenia, że jest tak silny. Fala bólu ustąpiła tak samo gwałtownie, jak się pojawiła.

Więc to będzie tak. Tysiące razy zastanawiała się, jaki będzie miała poród i czy będzie w stanie rozpoznać pierwsze oznaki, czy okaże się jedną z tych kobiet, które trafiają do szpitala w ostatniej chwili albo rodzą w taksówce.

– Maleńka moja – czule zwróciła się do dziecka w brzuchu – jeszcze tydzień do terminu. Jesteś pewna, że już chcesz wyjść?

Ból zniknął, jakby go nigdy nie było. Poczuła ogromną radość i wielkie napięcie, bo zdała sobie sprawę, że ta oczekiwana chwila nadejdzie już wkrótce. Uśmiechnęła się i rozejrzała, jakby chciała się z kimś podzielić swoim szczęściem, ale wilgotny i świeży park był opustoszały. Błyski słońca przedzierające się spoza warstwy chmur pokrywających niebo nad Pampeluną rozświetlały szmaragdową zieleń, która wydawała się promienna i radosna. Ogarnęło ją takie uczucie, jakby dokonała jakiegoś odkrycia, uczucie, którego zawsze doznawała w dolinie Baztán, ale którego przypływ w mieście był niespodziewanym darem losu. Ruszyła dalej, duchem przenosząc się do magicznego lasu nad rzeką i bursztynowych oczu pana tamtych włości. Zaledwie dziewięć miesięcy temu tam właśnie prowadziła śledztwo. W miejscu swoich narodzin, w miejscu, które kiedyś pragnęła opuścić na zawsze, lecz do którego wróciła, aby schwytać zabójcę i począć córeczkę.

Pewność, że nosi w sobie dziecko, nadała jej życiu tak pożądany spokój i uśmierzyła lęk. Tylko to mogło jej pomóc znieść potworności, które wydarzyły się w tamtym czasie i które z pewnością by ją wykończyły, gdyby nie wytęskniona ciąża. Powrót do Elizondo, rozgrzebywanie przeszłości, a zwłaszcza śmierć Víctora poruszyły w posadach cały świat, jej i jej rodziny. Jedynie ciotka Engrasi pozostawała niewzruszona, ale stawiając karty lub wieczorami grając w pokera z przyjaciółkami, uśmiechała się w sposób właściwy ludziom, którzy myślami są gdzie indziej. Flora przeprowadziła się pospiesznie do Zarautz, posłużywszy się pretekstem, że będzie musiała codziennie nagrywać programy kulinarne dla telewizji krajowej, i oddała – któż mógłby coś takiego przewidzieć – zarządzanie Mantecadas Salazar w ręce siostry, Ros. Ku zdumieniu Flory, lecz zgodnie z przypuszczeniami Amai, Ros okazała się wspaniałą, choć początkowo trochę zbyt zatroskaną kierowniczką wytwórni ciast. Amaia zaoferowała jej pomoc w prowadzeniu rodzinnego interesu i niemal wszystkie weekendy w ciągu ubiegłych miesięcy spędziła wraz z mężem w Elizondo, choć od dawna zdawała sobie sprawę, że Ros już nie potrzebuje jej wsparcia. Ale jeździła tam nadal, jadła i spała w domu ciotki Engrasi, domu swojego dzieciństwa. Od kiedy się dowiedziała, że będzie matką, od kiedy ośmieliła się nazwać swoje lęki i podzielić nimi z Jamesem, a już z pewnością od tej chwili, gdy wraz z bronią schowała do sejfu w sypialni to nagranie, zaczęła odzyskiwać pewność siebie. Równocześnie nawiedziło ją poczucie przynależności do doliny Baztán, do ziemi, w której tkwiły jej korzenie, i do rodzinnego domu. Poczucie, które przez lata wydawało jej się stracone już na zawsze.

Gdy dotarła do ulicy Mayor, znów zaczęło padać. Otworzyła parasolkę i szła dalej, mijając ludzi robiących zakupy i kilku przechodniów pozbawionych ochrony przed deszczem, którzy biegli zgarbieni i szukali schronienia pod okapami domów i sklepowymi markizami. Zatrzymała się przed wielobarwną wystawą sklepu z dziecięcą odzieżą i przyjrzała się różowym sukieneczkom haftowanym w maleńkie kwiatuszki. Może Clarice miała rację, pomyślała, może rzeczywiście powinnam coś takiego kupić swojej córeczce. Westchnęła w nagłym przypływie złego humoru, bo przypomniała sobie o pokoju dla dziewczynki, który Clarice urządziła. Jej teściowie przylecieli ze Stanów Zjednoczonych, żeby być na miejscu, kiedy się urodzi ich wnuczka, i choć byli w Pampelunie dopiero od dziesięciu dni, Clarice już dała się poznać jako wcielenie najgorszego gatunku wścibskiej teściowej. Od pierwszego dnia nie szczędziła wyrazów zdumienia na wieść, że jeszcze nie urządzili dla noworodka sypialni, mimo iż kilka pokoi w domu stało pustych.

Amaia przywiozła do domu starą kołyskę ze szlachetnego drewna, która przez lata stała w salonie ciotki Engrasi, służąc za skrzynię na opał. James oszlifował ją starannie, wydobywając spod warstwy starego lakieru rysunek słojów, i polakierował na nowo, a przyjaciółki ciotki uszyły piękną, ozdobioną falbanami pościel i biały baldachim, które prezentowały się elegancko i podkreślały szlachetne piękno drewna. W ich wielkiej małżeńskiej sypialni było mnóstwo miejsca, a do tego pomysł, żeby zostawić córeczkę samą w innym pokoju, nie przekonywał Amai do końca, nawet jeśli eksperci widzieli w nim mnóstwo zalet. Nie, nie podobało jej się takie rozwiązanie. Nie teraz. Przez pierwsze miesiące, dopóki będzie karmić piersią, wygodniej będzie mieć dziecko przy sobie, zwłaszcza w nocy, a do tego będzie spokojniejsza, wiedząc, że z pewnością usłyszy, jak córeczka płacze albo że coś się z nią dzieje…

Clarice podniosła krzyk pod niebiosa.

– Musi mieć swój własny pokoik! Musisz mieć wszystko pod ręką. Uwierz, obie lepiej wypoczniecie. Jeśli będzie tuż obok, przez całe noce będziesz nadsłuchiwać każdego jej oddechu, każdego poruszenia. Zarówno ona, jak i wy musicie mieć przestrzeń dla siebie. Sądzę też, że to niezbyt zdrowe dla noworodka dzielić pokój z dwojgiem dorosłych. A zresztą dzieci szybko się przyzwyczajają i potem będą problemy z przeniesieniem jej do własnej sypialni.

Amaia znała te argumenty, bo przeczytała kilka książek utytułowanych pediatrów, zdecydowanych wyprodukować generację dzieci od urodzenia kształtowanych przez cierpienie. Nie należało ich nosić na rękach, musiały spać samotnie od chwili narodzin i nie można ich było pocieszać, gdy czuły się nieszczęśliwe, ponieważ „powinny się nauczyć samodzielnie zarządzać swoimi niepowodzeniami lub lękami”. Żołądek jej się przewracał od tych głupot. Przypuszczała, że gdyby któryś z tych szanownych doktorów był – tak jak ona – zmuszony zarządzać swoim lękiem od najmłodszych lat, jego wizja świata byłaby teraz całkiem odmienna. Jeśli ich mała córeczka będzie chciała spać z nimi choćby do trzecich urodzin, to świetnie. Chciała ją pocieszać, wysłuchiwać, nadawać i odbierać znaczenie jej maleńkim smutkom, które – jak dobrze wiedziała z własnego doświadczenia – dla małego dziecka mogły być ogromne. Ale nie ulegało wątpliwości: Clarice uważała, że wie wszystko najlepiej, i nie omieszkała dzielić się swoją wszechwiedzą z resztą świata.

Przed trzema dniami, wróciwszy do domu, Amaia natknęła się na prezent niespodziankę od teściowej: wspaniałe wyposażenie dziecięcego pokoju z szafkami, stolikiem do przewijania, dywanami, lampami i komodą. Nadmiar różowych chmurek i baranków, wszędzie kokardki i ozdóbki. James czekał na nią na progu z niewyraźną miną i całując ją na powitanie, wyszeptał przepraszająco:

– Ona to robi z dobrego serca.

To wystarczyło, żeby Amaię zaalarmować, ale uśmiech zamarł jej na wargach dopiero na widok różowego przesytu i na myśl o tym, że właśnie została ubezwłasnowolniona we własnym domu. Natomiast Clarice wydawała się zachwycona i miotała się wśród nowego umeblowania jak prezenterka w telewizyjnym kanale zakupowym, podczas gdy teść, jak zwykle obojętny na wybuchy energii żony, nadal spokojnie czytał w salonie gazety. Amai trudno było sobie wyobrazić, że Thomas kieruje finansowym imperium w Stanach Zjednoczonych. Wobec żony zachowywał się ulegle i biernie, co Amaię zawsze zaskakiwało. Zdała sobie sprawę, jak niezręcznie musi się czuć James, i tylko dlatego zachowała spokój, a tymczasem teściowa zachwalała zalety wspaniałej sypialni, którą kupiła dla wnuczki.

– Spójrz tylko, jaka cudna szafka. Zmieszczą się w niej wszystkie ubranka, a pod przewijakiem jest miejsce na garderobę. Nie zaprzeczysz, że dywany są przepiękne, a tutaj – uśmiechnęła się z zadowoleniem – jest to, co najważniejsze: łóżeczko godne księżniczki.

Amaia przyznała, że istotnie, ogromne różowe łóżko wyglądało książęco i było tak wielkie, że jej córeczka mogłaby w nim spać do czwartych urodzin.

– Bardzo ładne – zmusiła się do pochwały.

– Przecudne! A tę skrzynię na drewno będziesz mogła zwrócić ciotce.

Amaia nie odpowiedziała. Wyszła z pokoju, schroniła się w sypialni i czekała na Jamesa.

– Tak mi przykro, kochanie. Ona nie robi tego w złej wierze, po prostu taka jest. Wytrzymaj jeszcze kilka dni. Wiem, że masz do niej wielką cierpliwość, i przyrzekam, że jak tylko wyjedzie, pozbędziemy się wszystkiego, co ci się nie podoba.

Zgodziła się ze względu na niego i dlatego, że nie miała siły dyskutować z Clarice. James miał rację, wykazywała wielką cierpliwość, taką, jaka nie leżała w jej charakterze. Chyba po raz pierwszy w życiu pozwalała sobą manipulować, a do tego zdawała sobie sprawę, że w ostatniej fazie ciąży coś się zmieniło. Od pewnego czasu nie czuła się dobrze. Cała energia, która ją przepełniała w pierwszych miesiącach, zniknęła. Zastąpiła ją niezwykła obojętność. Przytłaczająca obecność teściowej jeszcze bardziej podkreślała bezwład, jaki ją ogarnął. Znów przyjrzała się ubrankom leżącym na wystawie i uznała, że aż nadto wystarczy to, co kupiła Clarice. Wybryki początkującej babci doprowadzały Amaię do mdłości, ale nie chodziło tylko o to. W głębi duszy dałaby wszystko, żeby także jej udzielił się ten nastrój różowego upojenia, który nawiedził teściową.

Przez całą ciążę kupiła dla córeczki jedynie parę bucików, koszulki, śpioszki i kilka piżamek w neutralnych barwach. Doszła do wniosku, że różowy nie jest jej ulubionym kolorem. Kiedy widziała na wystawie sukieneczki, ubranka, beciki i wszelkiego rodzaju rzeczy oblepione kokardkami i kwiatuszkami, przyznawała, że są piękne i nadają się dla małej księżniczki, ale wystarczyło, że wzięła je do ręki, a przepełniała ją odraza dla tego tandetnego przepychu. W końcu wychodziła ze sklepu bez niczego, zmieszana i niezadowolona. Przydałoby jej się trochę tego entuzjazmu, takiego, jaki objawiała Clarice, wyśpiewująca pochwalne hymny na cześć komplecików złożonych z dobranych do siebie sukienek i paputków. A przecież Amai wydawało się, że nigdy w życiu nie była szczęśliwsza, że kocha swoje dziecko od zawsze, już od dnia, kiedy sama była zrozpaczoną, zaniedbaną dziewczynką, która w samotności marzyła o tym, że kiedyś zostanie matką. Prawdziwą, dobrą matką. To pragnienie nabrało kształtów, gdy poznała Jamesa, i długo sąsiadowało ze zwątpieniem i strachem, kiedy macierzyństwo nie nadchodziło, do tego stopnia, że rozważała poddanie się terapii dla bezpłodnych par. I nagle, przed dziewięcioma miesiącami, podczas najważniejszego śledztwa w jej życiu, zaszła w ciążę.

A teraz była szczęśliwa, a raczej sądziła, że powinna być szczęśliwa, i to sprawiało, że czuła się jeszcze bardziej zagubiona. Jeszcze do niedawna wydawała się sobie spełniona, zadowolona i pewna siebie, jak nigdy w życiu, ale w ciągu ostatnich tygodni wrócił lęk, jej stary jak świat lęk, po kryjomu wkradający się do snów i szepczący do ucha słowa, które znała, ale których nie chciała słyszeć.

Kolejny skurcz, mniej bolesny, ale dłuższy, napiął jej brzuch. Spojrzała na zegarek. Dwadzieścia minut od tamtego skurczu w parku.

Ruszyła w stronę restauracji, w której umówili się na obiad, bo Clarice nie podobało się, że James codziennie gotuje, i dawała temu wyraz. Ciągle narzekała i napomykała, że powinni mieć służbę. Do tego ryzykowali, że pewnego pięknego dnia okaże się, że mają angielskiego lokaja. Wszystko to sprawiło, że postanowili jadać poza domem.

James wybrał nowoczesną restaurację na ulicy równoległej do ulicy Mercaderes, przy której mieszkali. Kiedy weszła, Clarice i milczący Thomas właśnie popijali martini. James na jej widok poderwał się z krzesła.

– Amaio, jak się czujesz, kochanie? – zapytał, całując ją w usta i odsuwając jej krzesło.

– Dobrze – odpowiedziała, zastanawiając się, czy powiedzieć, że zaczęły się skurcze. Popatrzyła na Clarice i zdecydowała, że lepiej nie.

– A nasza malutka? – uśmiechnął się James, kładąc dłoń na jej brzuchu.

– „Nasza malutka” – powtórzyła z drwiną Clarice. – Czy wydaje wam się normalne, żeby na tydzień przed narodzinami wasza córka nie miała imienia?

Amaia rzuciła Jamesowi znaczące spojrzenie, a potem otworzyła kartę i zaczęła udawać, że czyta.

– Ależ mamo, znowu zaczynasz. Podoba nam się kilka imion, ale jeszcze się nie zdecydowaliśmy. Czekamy, aż mała się urodzi. Kiedy ją zobaczymy, będziemy wiedzieli, jak ją nazwać.

– Więc to tak – zainteresowała się Clarice. – A jakie imiona bierzecie pod uwagę? Może Clarice?

Amaia sapnęła.

– No już, mówcie. Powiedzcie, o jakim imieniu myślicie – nalegała Clarice.

Amaia podniosła wzrok znad karty, czując, że nowy, kilkusekundowy skurcz napina jej brzuch. Spojrzała na zegarek i uśmiechnęła się.

– Tak naprawdę to już się zdecydowałam – skłamała. – Ale chcę, żeby to była niespodzianka. Mogę ci tylko zdradzić, że nie Clarice, bo nie lubię, kiedy imiona w rodzinie się powtarzają. Sądzę, że każdy członek rodziny powinien mieć własną tożsamość.

Clarice posłała jej krzywy uśmiech.

Imię dziecka było kolejną szpilą, którą Clarice jej wbijała, ilekroć miała okazję. Jak będzie miała na imię ich córeczka? No jak? Nalegała tak bardzo, aż James zasugerował, że powinni wreszcie wybrać jakieś imię, jedynie po to, żeby jego matka mogła porzucić ten temat. Amaia okropnie się na niego obraziła. Tylko tego brakowało: będzie wybierać tylko po to, żeby usatysfakcjonować teściową?

– Nie. Nie po to, żeby ją zadowolić, Amaio. Musimy wybrać jakieś imię, bo jakieś imię będziemy musieli nadać, ale wydaje się, że ty nawet nie chcesz o tym myśleć.

I podobnie jak w temacie ubranek znów zdała sobie sprawę, że ma rację. Czytała coś o tym i martwiło ją to tak bardzo, że zdecydowała się zapytać ciotkę Engrasi.

– No cóż, ja nie mam dzieci, więc nie mogę ci służyć doświadczeniem, ale wiem, że z punktu widzenia medycyny to dość powszechne u pierworódek. Także tatusiowie często mają z tym problem. Kiedy się ma kolejne dzieci, człowiek już wie, o co chodzi, już nie jest tak zaskoczony, ale przy pierwszej ciąży zdarza się, że choć brzuch się powiększa, trudno jest powiązać zmiany w wyglądzie z tym, że będzie się miało dziecko. Teraz jest ultrasonografia, można posłuchać serca dziecka i od razu się dowiedzieć, jakiej jest płci, ale kiedyś, kiedy dziecko można było zobaczyć dopiero po porodzie, wiele kobiet zdawało sobie sprawę, że zostały matkami, dopiero kiedy brały noworodka na ręce. To całkiem normalne, że trapią cię takie wątpliwości – dodała, kładąc jej rękę na brzuchu. – Uwierz mi, nikt nie jest przygotowany na to, żeby być matką czy ojcem, choć niektórzy bardzo dobrze udają.

Zamówiła rybę. Ledwie jej spróbowała i stwierdziła, że kiedy się nie rusza, skurcze stają się rzadsze i słabsze.

Pili kawę. Clarice znów ruszyła do ataku:

– Obejrzeliście już kilka żłobków, mam nadzieję?

– Nie, mamo. – James odstawił filiżankę i popatrzył na matkę zmęczonym wzrokiem. – Niczego nie obejrzeliśmy, bo nasza córka nie pójdzie do żłobka.

– No to będziecie musieli poszukać niani, żeby się nią zajęła, kiedy Amaia będzie w pracy.

– Kiedy Amaia wróci do pracy, ja zajmę się naszą córką.

Clarice wybałuszyła oczy i popatrzyła znacząco na męża. Usiłowała wykrzesać z niego poparcie, ale się nie doczekała. Uśmiechnięty Thomas kręcił głową i popijał czerwoną herbatę.

– Clarice… Clarice… proszę… – wyszeptane tonem wyrzutu, kilkakrotnie powtórzone imię żony to był najostrzejszy protest, na jaki się odważał.

Clarice nie dawała za wygraną.

– Chyba nie mówisz poważnie. Jakże to tak? Przecież nie masz pojęcia o dzieciach!

– Nauczę się – odparł rozbawiony James.

– Nauczysz się? Na miłość boską! Będziesz potrzebował pomocy.

– Mamy już pomoc domową, przychodzi na kilka godzin.

– Nie mówię o pomocy domowej na cztery godziny w tygodniu, mam na myśli nianię. Kogoś, kto zajmie się moją wnusią.

– Ja się nią zajmę, oboje będziemy się nią zajmować. Tak postanowiliśmy.

James wydawał się rozbawiony, a wyraz twarzy Thomasa mówił, że podziela to uczucie. Clarice sapała przez chwilę, a potem uśmiechnęła się z przymusem i zaczęła mówić powoli i wyraźnie, co miało dowodzić, że dokonuje najwyższego wysiłku, żeby być rozsądną i cierpliwą.

– No tak, rozumiem te nowoczesne metody, karmienie dzieci piersią, nawet gdy już mają zęby, spanie we wspólnym łóżku i chęć robienia wszystkiego po swojemu, bez pomocy. Ale ty, synu, także musisz pracować, twoja kariera jest w bardzo ważnym punkcie, a przez pierwszy rok dziecko nie pozwoli ci nawet spokojnie odetchnąć.

– Właśnie skończyłem cykl czterdziestu ośmiu prac na przyszłoroczną wystawę w Muzeum Guggenheima i mam gotowych wystarczająco dużo rzeźb, żeby móc poświęcić trochę czasu córce. A Amaia nie zawsze jest zajęta. Oczywiście zdarza się, że ma więcej pracy, ale zazwyczaj wraca do domu dość wcześnie.

Amaia zauważyła, że brzuch napina jej się pod bluzką. Tym razem skurcz był bardziej bolesny. Zaczęła powoli oddychać, żeby nic nie dać po sobie poznać, i spojrzała na zegarek. Piętnaście minut.

– Zbladłaś, Amaio. Dobrze się czujesz?

– Jestem zmęczona. Myślę, że lepiej będzie, jak wrócę do domu i się położę.

– No dobrze. Ja i ojciec pójdziemy na zakupy – powiedziała Clarice. – Bo inaczej będziecie musieli owijać tę dziewczyneczkę w liście winogron. Spotkamy się tu na kolacji?

– Nie – stwierdziła Amaia. – Zjem tylko coś lekkiego w domu i będę próbowała odpocząć. Myślałam o tym, że mogłybyśmy się wybrać jutro do sklepów. Widziałam tu niedaleko przepiękne ubranka.

Przynęta chwyciła. Perspektywa wspólnej wyprawy na zakupy z synową sprawiła, że Clarice uspokoiła się i uśmiechnęła z zadowoleniem.

– Och tak, kochanie, zobaczysz, jak dobrze się będziemy bawiły. Można tu kupić prawdziwe cudeńka! Odpoczywaj, słoneczko – dodała, ruszając do wyjścia.

Thomas nachylił się nad Amaią, żeby ją pocałować na pożegnanie.

– Dobry strzał – szepnął i mrugnął do niej porozumiewawczo.

Dom przy ulicy Mercaderes, w którym mieszkali, z zewnątrz nie wyróżniał się niczym szczególnym, ale wnętrza wyglądały imponująco: przestronne wysokie pokoje, ogromne okna, drewniane ościeżnice i drzwi, wspaniałe stiuki ozdabiające większość pomieszczeń. Na parterze, gdzie kiedyś mieściła się fabryka parasoli, James miał pracownię.

Amaia wzięła prysznic i położyła się na kanapie z książką w jednej i zegarkiem w drugiej ręce.

– Wyglądasz na bardziej zmęczoną niż zazwyczaj. Już podczas obiadu zauważyłem, że jesteś czymś przejęta, bo nie zwracałaś większej uwagi na głupstwa, które wygadywała moja mama.

Amaia uśmiechnęła się blado.

– Coś się stało w sądzie? Wiem, że rozprawa została przerwana, ale nie powiedziałaś mi dlaczego.

– Jasón Medina popełnił samobójstwo w sądowej toalecie. Jutro opiszą wszystko w gazetach.

– Coś takiego. – James wzruszył ramionami. – Nie mogę powiedzieć, żeby mi go było żal.

– Nie jest to wielka strata, to prawda, ale myślę, że rodzina zamordowanej dziewczynki może być zawiedziona, że zabójca nie zostanie osądzony. Choć z drugiej strony zaoszczędzi im to piekła, jakim byłoby ponowne wysłuchiwanie wszystkich tych potwornych szczegółów.

James w zamyśleniu skinął głową.

Amaia miała zamiar powiedzieć mu o liście, który zostawił dla niej Medina, ale doszła do wniosku, że tylko go zaniepokoi, a przede wszystkim nie chciała psuć tak ważnej w ich życiu chwili.

– Tak czy owak rzeczywiście jestem zmęczona i myślę o czymś zupełnie innym.

– Powiedz mi, o czym – poprosił.

– O wpół do pierwszej zaczęły się skurcze. Na początku trwały tylko kilka sekund i powtarzały się co dwadzieścia pięć minut. Teraz są silniejsze i powtarzają się co dwanaście.

– Amaio, kochanie, dlaczego nic mi nie powiedziałaś? Wytrzymałaś tak przez cały obiad. Bardzo cierpisz?

– Nie – odparła z uśmiechem. – To nie boli prawie wcale, to raczej coś w rodzaju ucisku. Nie chciałam, żeby twoja mama dostała histerii. Potrzebuję spokoju. Odpocznę i będę sprawdzać częstotliwość. Kiedy będę gotowa, pojedziemy do szpitala.

Zimowe niebo nad Pampeluną nadal było pokryte chmurami. Ledwie gdzieniegdzie przezierało spoza nich odległe, migoczące światło gwiazd.

James spał na brzuchu. Zajmował więcej niż połowę miejsca we wspólnym łóżku. Jak zwykle we śnie wyglądał na swobodnego i zrelaksowanego. Amaia od zawsze mu tego zazdrościła. Początkowo nie chciał się położyć, ale przekonała go, że będzie lepiej, jeśli wypocznie, zanim naprawdę będzie go potrzebowała.

– Jesteś pewna, że sobie poradzisz?

– Oczywiście, że tak, James. Muszę po prostu liczyć skurcze. Obudzę cię, kiedy nadejdzie czas.

Zasnął, ledwie przyłożył głowę do poduszki. Jego rytmiczny oddech i szelest przewracanych stron były jedynymi odgłosami w całym domu. Nadszedł następny skurcz i przestała czytać. Zaczęła oddychać głębiej i mocno złapała się poręczy bujanego fotela, na którym spędziła ostatnią godzinę. Poczekała, aż fala minie.

Chcąc nie chcąc, odłożyła na bok książkę. Nie zaznaczyła strony, bo sama przed sobą musiała przyznać, że nie zwróciła najmniejszej uwagi na to, co przeczytała. Skurcze nasiliły się znacznie przez ostatnie pół godziny i ledwo się powstrzymywała od jęczenia. Ale postanowiła jeszcze trochę poczekać. Podeszła do okna i wyjrzała na ulicę. Mimo zimna, przelotnych opadów i późnej pory tej piątkowej nocy panował tam spory ruch. Było już po dwunastej.

Usłyszała hałas na korytarzu, podeszła do drzwi sypialni i zaczęła nasłuchiwać.

Wracali teściowie. Pewnie po kolacji poszli się jeszcze przejść. Odwróciła się i spojrzała na przytłumione światło nocnej lampki, zastanawiając się, czy jej nie zgasić, ale postanowiła tego nie robić. Teściowa była wścibska, to prawda, ale nigdy w życiu nie przyszłoby jej do głowy zajrzeć do ich sypialni.

Nadal liczyła coraz częstsze skurcze i słuchała odgłosów domu. Teściowie wchodzą do swojego pokoju, wszystko cichnie. Ciszę w tym ogromnym domu zawsze wypełniały skrzypnięcia i szmery. Znała je tak dobrze jak własny oddech. Nie miała się już czym przejmować. Thomas zawsze spał jak zabity, a Clarice zażyje środki nasenne i do rana będzie nieprzytomna.

Następny skurcz był okropny. Mimo że skoncentrowała się na wdechach i wydechach, tak jak ją uczono na kursie w szkole rodzenia, miała wrażenie, że jej ciało opasuje żelazny gorset. Miażdżył jej nerki i ściskał płuca tak bezlitośnie, że ogarnął ją lęk. Bała się, ale nie porodu, bo choć miała pewne związane z nim obawy, były całkiem naturalne. To, czego się bała, było czymś gorszym, czymś głębszym. Zdawała sobie z tego sprawę, bo nie po raz pierwszy zetknęła się z lękiem. Towarzyszył jej całymi latami, jak niepożądany i niewidoczny towarzysz podróży, który ujawnia swoje istnienie tylko w chwilach słabości.

Lęk był odwiecznym wampirem pochylającym się nad jej łóżkiem, gdy spała, kryjącym się w ciemnościach i zapełniającym jej sny koszmarami. Nagle przypomniała sobie, że babcia Juanita nazywała go gaueko – ten, co przychodzi nocą. Wycofał się w mrok, gdy udało jej się zrobić wyrwę w jego murze, wypłoszyć go światłem podsycanym samoświadomością i zrozumieniem, światłem z całą bezwzględnością rzuconym na koszmarne wydarzenia, które na zawsze ją naznaczyły, mimo że wspomnienie o nich dzięki żelaznej samokontroli pogrzebała. Tym pierwszym krokiem w wojnie z lękiem było przypomnienie sobie, jaka jest prawda i zrozumienie jej, stawienie jej czoła. Ale nawet w tamej chwili euforii, kiedy wydawało jej się, że najgorsze już minęło, wiedziała, że wojna nie jest jeszcze wygrana. Owszem, chwilowo przezwyciężyła lęk, wygrała pierwszą bitwę, ale tylko bitwę.

Od tamtego dnia usilnie pracowała nad tym, żeby wyrwa w murze lęku pozostała otwarta. Wpadające przez nią potoki światła wzmocniły jej związek z Jamesem i poczucie własnej wartości, które przez lata próbowała odzyskać. Uwieńczeniem tego wszystkiego stała się ciąża. Maleńka istotka rozwijająca się w jej łonie przyniosła jej taki spokój, jakiego nigdy nawet sobie nie wyobrażała. Przez całą ciążę czuła się bardzo dobrze, nie miała mdłości ani innych dolegliwości. Przesypiała spokojnie wszystkie noce, bez napięcia, bez koszmarów, i budziła się wypoczęta i zadowolona. W ciągu dnia czuła się tak przepełniona energią, że sama się sobie dziwiła. Pełna idylla, aż do tej chwili przed tygodniem, aż do tej nocy, kiedy paniczny strach wrócił i znowu objął nad nią władzę.

Jak co dzień pracowała w komisariacie. Prowadziła śledztwo w sprawie zaginięcia kobiety. Przez kilka miesięcy uważano, że uciekła z domu, ale nalegania jej córek, przekonanych, że matka nie opuściłaby go z własnej woli, zainteresowały Amaię bliżej tą sprawą. Wznowiono postępowanie, a głównym podejrzanym został partner życiowy zaginionej. Była w średnim wieku, miała dwie córki, troje wnucząt, była katechetką w swojej parafii i codziennie odwiedzała swoją starą matkę w domu opieki. Zbyt wiele więzów, żeby zniknąć tak ni z tego, ni z owego. To prawda, że w domu brakowało walizek, ubrań, dokumentów i pieniędzy – sprawdzono to na pierwszym etapie śledztwa – ale Amaia, gdy tylko je przejęła, postanowiła osobiście pójść do mieszkania zaginionej, Lucíi Aguirre. Było tak nienagannie czyste jak sama Lucía. Jej uśmiechnięta podobizna wisiała w przedpokoju. W niewielkim saloniku, na stoliku kawowym zastawionym zdjęciami wnuków, leżała zaczęta szydełkowa robótka.

Amaia rozejrzała się po łazience i kuchni. Nigdzie nawet jednego pyłku. Łóżko w głównej sypialni było zasłane, szafa prawie pusta, podobnie jak szuflady komody. W pokoju gościnnym stały dwa tapczaniki.

– Jonanie, co pan tu widzi dziwnego?

– Na każdym łóżku jest inna pościel – stwierdził podinspektor Etxaide.

– Zauważyliśmy to już podczas pierwszej wizji lokalnej. Pościel do pary jest w szafie – wyjaśnił towarzyszący im policjant, zajrzawszy do notatek.

Amaia otworzyła szafę i stwierdziła, że rzeczywiście jest tam błękitna kołdra, identyczna z tą na jednym z łóżek, starannie złożona i opakowana w przezroczysty plastikowy pokrowiec.

– Nie dało wam do myślenia, że tak lubiąca czystość, tak starannie dbająca o swój dom kobieta nie zadała sobie trudu, żeby położyć na łóżkach taką samą pościel?

– Po co miałaby ścielić łóżka, jeśli miała zamiar uciec z domu? – wzruszył ramionami policjant.

– Bo jesteśmy niewolnikami swoich charakterów. Słyszałam, że niektóre kobiety ze wschodniego Berlina, zanim uciekły na Zachód, myły w domach podłogi. Opuszczały na zawsze swój kraj, ale nie chciały, żeby ktokolwiek mógł im zarzucić, że były złymi gospodyniami.

Wyciągnęła z szafy pokrowiec z kołdrą, położyła go na jednym z tapczaników i rozpięła zamek. Po pokoju rozszedł się ostry zapach wybielacza. Ręką w lateksowej rękawiczce pociągnęła za róg kołdry i rozłożyła ją. Zobaczyli ogromną żółtawą plamę w samym środku, tam gdzie wybielacz wyżarł kolor.

– Widzicie, panie aspirancie, coś tu nie gra – zwróciła się do zdziwionego policjanta.

Policjant pokiwał głową.

– Nasz zabójca wystarczająco się napatrzył na filmy kryminalne, żeby wiedzieć, że krew można usunąć wybielaczem, ale gospodynią domową okazał się beznadziejną, bo nie przewidział, że usunie także barwnik z materiału. Niech tu przyjdzie ekipa techniczna i poszuka śladów krwi. Ta plama jest ogromna.

Podczas badań technicznych znaleziono ślady. Próbowano je zatrzeć, ale nadal wskazywały na to, że ktoś stracił tyle krwi, że musiał umrzeć. W ciele człowieka znajduje się pięć litrów krwi. Utrata pół litra może wywołać omdlenie, a badania dowiodły, że w tym przypadku utoczono dwa litry. Tego samego dnia zatrzymano podejrzanego. Był to zmanierowany, obleśny typ, ze zbyt długimi, siwiejącymi włosami i w koszuli rozpiętej prawie po pas. Amaię niemal rozbawił jego widok, gdy go wprowadzono do sąsiedniego pokoju.

– Znowu go tu mamy – mruknął podinspektor Etxaide. – Kto go przesłucha?

– Inspektor Fernández. To on prowadził sprawę od początku…

– Myślałem, że my to zrobimy. Teraz to sprawa o zabójstwo, a gdyby nie pani, to rodzina ofiary nadal czekałaby na kartkę z pozdrowieniami z Cancún.

– Tak będzie uprzejmiej, Jonanie. Zresztą ja się teraz nie nadaję do prowadzenia przesłuchań – powiedziała, wskazując na swój brzuch.

Inspektor Fernández wszedł do pokoju przesłuchań i Jonan włączył nagrywanie.

– Dzień dobry, panie Quiralte, jestem inspektor Fer…

– Chwila moment – przerwał mu Quiralte, podnosząc skute kajdankami ręce i odrzucając włosy do tyłu gestem godnym celebryty na czerwonym dywanie. – Nie będzie mnie przesłuchiwać ta wasza policyjna gwiazda?

– O kim pan mówi?

– No jak to, ta inspektorka z FBI.

– Skąd pan wie? – zapytał zmieszany policjant.

Amaia cmoknęła. Była zniesmaczona jego zachowaniem. Quiralte uśmiechnął się, zadowolony z siebie.

– Wiem, bo jestem sprytniejszy od ciebie.

Fernández, niemający większego doświadczenia w przesłuchiwaniu zabójców, dał się ponieść nerwom. Wiedział, że koledzy go obserwują, podobnie jak podejrzany, któremu chwilowo udało się wyprowadzić go z równowagi.

– Musisz odzyskać kontrolę – szepnęła Amaia.

Fernández, choć nie mógł jej usłyszeć, przejął inicjatywę.

– Dlaczego chcesz, żeby to ona cię przesłuchała?

– Bo mi mówili, że to fajna laska. Zresztą co ci będę klarował. Jak mam wybór między ładniutką inspektorką a tobą, to wolę ją. – Rozparł się na krześle.

– Będziesz musiał się zadowolić mną. Pani inspektor nie ma.

Quiralte odwrócił się w stronę weneckiego lustra. Spojrzał, jakby mógł je przewiercić wzrokiem, i uśmiechnął się.

– Nie szkodzi, poczekam.

– Nie będziesz zeznawał?

– Ależ tak, człowieku. – Widać było, że się dobrze bawi. – Nie zamartwiaj się, zaprowadź mnie do sędziego. Przyznam się, że to ja zabiłem tę kretynkę.

Rzeczywiście natychmiast przyznał się do winy, jedynie po to, żeby potem bezczelnie oświadczyć sędziemu śledczemu, że jeśli nie ma zwłok, to nie ma zbrodni, a on póki co nie ma zamiaru wyjawić, gdzie zwłoki są.

Markina był jednym z najmłodszych sędziów śledczych, o jakich Amaia słyszała. Miał figurę modela, chodził w podartych dżinsach i był znany z uroczego uśmiechu, którym łamał serca pracownicom sądu. Pozory mogą mylić, więc uśmiechając się promiennie, Markina zarządził, żeby rozzuchwalonego podejrzanego tymczasowo aresztowano.

– Że nie ma zwłok, panie Quiralte? No to poczekamy, aż się znajdą. Obawiam się, że ogląda pan za dużo amerykańskich filmów. Już samo to, że stwierdził pan, że wie, gdzie są zwłoki, i że nie ma pan zamiaru tego wyjawić, wystarcza, żebym mógł pana bezterminowo osadzić w areszcie. A pan przecież przyznał, że zabił tę kobietę. Z pewnością pobyt pod kluczem odświeży panu pamięć. Spotkamy się, gdy będzie pan miał mi coś do powiedzenia. Do zobaczenia…

Tamtego dnia Amaia wróciła do domu pieszo. Usiłowała odzyskać kontrolę nad swoim umysłem, wyrzucić z głowy detale śledztwa i zmienić nastrój na tyle, żeby móc zjeść kolację z Jamesem i uczcić ostatni dzień pracy w komisariacie. Do terminu porodu zostały dwa tygodnie. Wolałaby pracować do ostatniej chwili, ale następnego dnia mieli przylecieć rodzice Jamesa. James przekonał ją, że będzie lepiej, jeśli weźmie urlop wcześniej, żeby móc być z rodziną. Po kolacji poczuła się tak zmęczona, że padła na łóżko jak nieprzytomna. Nie wiadomo kiedy zasnęła. Pamiętała, że rozmawiała o czymś z Jamesem, a potem – pustka.

Usłyszała ją, zanim ją zobaczyła. Drżała z zimna i szczękała zębami tak mocno, że odgłos uderzeń jednych o drugie skłonił Amaię do otwarcia oczu. To była Lucía Aguirre, w tym samym biało-czerwonym sweterku, w którym widniała na zdjęciu w swoim domu, ze złotym krzyżykiem na szyi i krótkimi blond włosami, z pewnością ufarbowanymi, żeby pokryć siwiznę. Ale wyraz jej twarzy nic nie miał wspólnego z radosną i pewną siebie kobietą, która uśmiechała się do aparatu. Nie płakała, nie jęczała ani nie wołała, ale w jej niebieskich oczach był straszny ból i zdumienie, które wykrzywiały jej rysy grymasem dezorientacji, jakby nie rozumiała, co się stało, jakby nie mogła się z tym pogodzić. Stała spokojnie w nogach łóżka Amai, apatyczna, obojętna, targana bezlitosnym wichrem, którego porywy wydawały się docierać ze wszystkich stron i poruszać nią jak kukiełką. Wydawała się przez to jeszcze bardziej bezradna. Lewą ręką obejmowała się w pasie, jakby usiłowała choć trochę się ochronić, ale to było o wiele za mało i nie pocieszało jej w najmniejszym stopniu. Od czasu do czasu rozglądała się błędnym wzrokiem, jakby kogoś szukała… aż napotkała oczy Amai. Otworzyła usta jak zdumione dziecko i przemówiła. Amaia widziała, jak poruszają się jej zsiniałe z zimna wargi, ale nie wydobywał się z nich żaden dźwięk. Żeby lepiej słyszeć, usiadła na łóżku i skupiła się na tym, co Lucía próbowała jej powiedzieć. Ale ona była za daleko. Ogłuszające uderzenia wiatru porywały słabe dźwięki wydobywające się z jej ust. Raz po raz powtarzała te same słowa, ale Amaia nie mogła ich usłyszeć. Obudziła się zmieszana i niezadowolona, bo we śnie zaczęła się bać, jakby ten strach przekazała jej nocna zjawa. Od tej chwili Amaia była coraz bardziej rozczarowana. To ten koszmarny sen, ta nocna mara wytrąciła ją ze stanu łaski, w którym żyła od poczęcia córeczki, i wyrwała z zawieszenia, które wszystkie strachy, wszystkie gaueko, wszystkie złe duchy trzymało z dala od jej świata.

Pewnej nocy, dawno temu, w Nowym Orleanie, w barze przy ulicy Saint Louis, uśmiechając się znad kufla zimnego piwa, pewien agent FBI zapytał:

– Proszę mi powiedzieć, inspektor Salazar, czy w nocy widzi pani ofiary zabójstw?

Amaia, zaskoczona, szeroko otworzyła oczy.

– Niech pani nie udaje, Salazar. Umiem odróżnić policjanta, który widuje duchy, od takiego, któremu się to nie zdarza…

Amaia patrzyła na niego w milczeniu, starając się domyślić, czy to nie jest żart, ale on mówił dalej, z bladym, trochę skrępowanym uśmiechem.

– …a to dlatego, że mnie samego zamordowani nawiedzają już od lat.

Uśmiechnęła się w odpowiedzi, ale agent Aloisius Dupree patrzył jej w oczy i zrozumiała, że mówi poważnie.

– Ma pan na myśli…

– Mam na myśli, pani inspektor, że budzimy się w środku nocy i w nogach łóżka widzimy ofiarę sprawy, którą usiłujemy rozwikłać. – Już się nie uśmiechał.

Amaia patrzyła na niego trochę zaniepokojona.

– Proszę mi nie robić zawodu, Salazar. Nie ma pani chyba zamiaru twierdzić, że się mylę, że nie widuje pani duchów. Byłbym rozczarowany.

Amaia była zbita z tropu, ale nie do tego stopnia, żeby ryzykować, że się ośmieszy.

– Agencie Dupree, duchy nie istnieją – powiedziała, podnosząc w niemym toaście kufel.

– Oczywiście, pani inspektor, ale jeśli się nie mylę, a z pewnością się nie mylę, niejeden raz obudziła się pani, czując obecność jednej z tych zagubionych istot. Stały przy pani łóżku i przemawiały do pani. I jak, mylę się?

Amaia wypiła łyk piwa, zdecydowana nie odpowiadać, ale dała mu znak, żeby mówił dalej.

– Nie powinna się pani tego wstydzić, pani inspektor… A może woli pani przyznać, że ofiary się pani śnią?

Westchnęła.

– Obawiam się, że brzmi to tak samo niepokojąco, niewłaściwie i niezdrowo.

– Otóż to, pani inspektor. Na tym polega problem: na tym, że się uznaje, że to niezdrowe.

– Proszę to wyjaśnić psychiatrze z FBI albo jego odpowiednikowi z Policji Statutowej Nawarry – odparła.

– Niech mnie pani nie rozśmiesza, Salazar. Ani pani, ani ja nie jesteśmy tak naiwni, żeby zwierzać się medykom z czegoś, za co można trafić do wariatkowa. To przekracza ich zrozumienie. Zresztą większość ludzi uznałaby, że policjant, który podczas śledztwa cierpi na koszmary senne, jest co najmniej zestresowany i – przyznajmy to – zbyt pobudzony emocjonalnie.

Przerwał, dopił piwo i podniósł rękę, żeby zamówić następne dwa. Amaia chciała zaprotestować, ale wilgotny upał Nowego Orleanu, cicha muzyka dobiegająca z głębi lokalu, gdzie ktoś pieścił klawisze pianina, i rzut oka na stary zegar stojący na bufecie, który stanął na godzinie dziesiątej, kazały jej dać spokój. Dupree poczekał, aż kelner postawi przed nimi kufle.

– Kiedy to się zdarzy po raz pierwszy, naprawdę przeraża. Człowiek myśli, że zaczął wariować. Ale tak nie jest, Salazar. Jest wprost przeciwnie. Dobry policjant z wydziału zabójstw nie jest człowiekiem prostolinijnym, a jego umysł nie może działać w sposób nieskomplikowany. Spędzasz całe godziny, usiłując zrozumieć zabójcę, zrozumieć jego sposób myślenia, jego pragnienia, jego uczucia. Potem idziesz do kostnicy i patrzysz na jego dzieło. Oczekujesz, że trup odpowie ci na pytanie dlaczego, bo wiesz, że w chwili gdy zrozumiesz, jaki motyw kierował zabójcą, będziesz miał szansę go schwytać. Ale w większości przypadków to nie wystarcza, bo zwłoki są jedynie powłoką. Pustą, zepsutą powłoką. Niewykluczone, że zbyt długo prowadzący dochodzenia koncentrowali się raczej na próbach odcyfrowania umysłu zbrodniarza niż na ofierze zbrodni. Przez całe lata w praktyce kryminalistycznej ofiarę uważano jedynie za końcowy produkt makabrycznego procesu, jakim jest zbrodnia. Dopiero ostatnio doszła do głosu wiktymologia i wykazała, że wybór ofiary nigdy nie jest losowy. Nawet kiedy wydaje się dziełem przypadku, to też coś znaczy. Sny o ofiarach dają dostęp do projekcji naszej podświadomości. Nie są pozbawione znaczenia, są jedynie odmienną formą procesów myślowych. Przez jakiś czas torturowało mnie to objawianie się ofiar obok mojego łóżka. Budziłem się zlany potem, przerażony i przejęty. Strach dręczył mnie godzinami. Zastanawiałem się, w jakim stopniu moje zdrowie psychiczne zostało nadszarpnięte. Byłem wtedy młodym agentem i byłem pod opieką starszego funkcjonariusza. Pewnego razu, kiedy przez długie godziny prowadziliśmy obserwację, zasnąłem ze zmęczenia i nagle obudziłem się z jednego z tych koszmarów. Jakbyś ducha zobaczył, powiedział mój towarzysz. Zamarłem. Może i tak, odpowiedziałem. Więc widujesz duchy? To następnym razem lepiej zrobisz, jeśli nie będziesz krzyczał ani stawiał oporu i jeśli wysłuchasz uważnie, co mają do powiedzenia. To była dobra rada. Z biegiem lat nauczyłem się, że kiedy śni mi się ofiara, jakaś część mojego umysłu wyświetla informacje, które gdzieś tam są zapisane, ale których nie udało mi się uchwycić.

Amaia z namysłem skinęła głową.

– Czyli… czyli to duchy? Czy projekcje umysłu inspektora śledczego?

– Oczywiście, że to drugie. Chociaż…

– Tak?

Agent Dupree nie odpowiedział, podniósł kufel i pociągnął łyk piwa.

Obudziła Jamesa. Starała się go nie przestraszyć. W jednej chwili usiadł na łóżku i przetarł oczy.

– Jedziemy do szpitala?

Amaia skinęła głową i choć bez powodzenia usiłowała się uśmiechnąć, jej twarz wyrażała poruszenie.

James włożył dżinsy i sweter. Przygotował je sobie, położył obok łóżka.

– Zadzwoń do ciotki, przyrzekłam jej to.

– Moi rodzice już wrócili?

– Tak, ale zostaw ich w spokoju, już druga w nocy. Poród z pewnością się przeciągnie, a poza tym nie będą mogli wejść na oddział i będą musieli spędzić długie godziny w poczekalni.

– Twoja ciotka tak, a moi rodzice nie?

– James, przecież wiesz, że ciotka nie przyjedzie. Od lat nie opuszcza doliny. Po prostu obiecałam jej, że ją uprzedzę, gdy nadejdzie ta chwila.

Doktor Villa miała około pięćdziesiątki i przedwcześnie posiwiałe włosy, krótko obcięte. Zasłaniały jej twarz, gdy się pochylała. Zbadała Amaię i podeszła do wezgłowia leżanki.

– A więc, Amaio, mamy wieści dobre i nie aż tak dobre.

Amaia czekała. Podała rękę Jamesowi. Wziął ją w swoje dłonie i uścisnął.

– Dobre jest to, że zaczęłaś rodzić. Dziecko czuje się dobrze, jego serce bije miarowo nawet podczas skurczów, a pępowina jest z tyłu. Gorzej natomiast, że chociaż bóle trwają już od kilku godzin, rozwarcie nie postępuje, a dziecko nie jest dobrze ułożone w kanale rodnym. Ale to, co naprawdę mnie martwi, to twoje zmęczenie. Dobrze sypiasz?

– Nie, w ostatnich dniach nie najlepiej.

Nie najlepiej to mało powiedziane. Od kiedy wróciły koszmary, przespała zaledwie kilka chwil. Padała na łóżko jak nieprzytomna i budziła się po kilku minutach w złym humorze i potwornie zmęczona.

– Zostaniesz w szpitalu, Amaio, ale nie chcę, żebyś leżała, musisz chodzić. To pomoże główce dziecka zejść do kanału rodnego. Kiedy nadejdzie skurcz, spróbuj kucnąć. Łatwiej go zniesiesz i powiększysz rozwarcie.

Amaia westchnęła z rezygnacją.

– Wiem, że jesteś zmęczona, ale to już niedługo. Musisz teraz pomóc swojej córce się urodzić.

Amaia skinęła głową.

Przez następne dwie godziny zmuszała się do krążenia w tę i z powrotem po szpitalnym korytarzu, pustym o poranku. Towarzyszący jej James wydawał się całkowicie zagubiony, przygnębiony bezradnością, która go ogarnęła, kiedy patrzył, jak cierpi, i czuł, że nic nie może na to poradzić.

Z początku wypytywał, jak się czuje, czy mógłby coś zrobić, coś jej przynieść, jakoś pomóc. Niemal nic nie odpowiadała, skoncentrowana na próbach uzyskania kontroli nad ciałem, które nagle zaczęło jej się wydawać czymś obcym. To silne i zdrowe ciało, z którego sprawności zawsze była skrycie zadowolona, a które stało się obecnie jedynie kłębkiem zbolałego mięsa. Niemal uśmiechnęła się, bo zawsze była przekonana, że dobrze znosi ból.

James wybrał milczenie. Tak było lepiej. Nie musiała już się wysilać, żeby się opanować i nie posyłać go do diabła za każdym razem, gdy wypytywał, czy bardzo ją boli. Ból sprawiał, że ogarniała ją zwierzęca wściekłość, a zmęczenie i brak snu wywoływały zamęt w jej umyśle. Zawiesił się na jednej, najważniejszej myśli: chcę tylko, żeby to się skończyło.

Doktor Villa zdjęła rękawiczki. Była zadowolona.

– Dobra robota, Amaio. Czekamy na jeszcze trochę większe rozwarcie, ale dziecko jest ułożone prawidłowo. Teraz to tylko kwestia czasu.

– Jak długo jeszcze?

– To twój pierwszy poród, więc mogą to być minuty albo godziny, ale teraz możesz się już położyć. Będzie ci wygodniej. Podłączymy monitoring i przygotujemy cię do parcia.

Zasnęła, jak tylko się położyła. Sen zwalił się na nią jak ciężka kamienna płyta. Nie pozwoliła jej nie zamknąć oczu.

– Amaio, Amaio, obudź się!

Otworzyła oczy i zobaczyła swoją siostrę Rosaurę. Miała dziesięć lat, potargane włosy i różową koszulę nocną.

– Już rano, Amaio, musisz wrócić do swojego łóżka. Jeśli ama cię tu zastanie, nakrzyczy na nas obie.

Niezgrabnie odchyliła kołdrę i postawiła stopy, stópki pięcioletniego dziecka, na zimnej posadzce. W mroku dostrzegała zarysy swojego łóżeczka. Nie chciała w nim sypiać, bo gdy tam leżała, w nocy przychodziła ona, ama, i przyglądała jej się swymi czarnymi, zimnymi oczyma, z grymasem głębokiej pogardy na twarzy. Nawet z zamkniętymi powiekami wyraźnie ją widziała, czuła w rytmie jej oddechu nienawiść. Gdy ama ją obserwowała, udawała, że śpi, i jednocześnie zdawała sobie sprawę, że ona wie, że udaje. I kiedy już nie mogła wytrzymać, kiedy całe jej ciało drętwiało z napięcia, kiedy pęcherz groził rozlaniem zawartości między jej nogi, kiedy czuła, jak matka powoli pochyla się nad jej wykrzywioną twarzą, nad zaciśniętymi kurczowo powiekami, w myślach, jak litanię, powtarzała raz po raz to zdanie, ten rozkaz, żeby nawet w najgorszym, panicznym napadzie strachu nie ulec pokusie sprzeciwienia się mu.

Nieotwierajoczunieotwierajoczunieotwierajoczunieotwierajoczunieotwierajoczunieotwierajoczu.

Nie otwierała ich, ale wiedziała, że twarz matki powoli zbliża się do jej twarzy. Niemal czuła jej dotyk, nacisk i lodowaty uśmiech, któremu towarzyszył szept:

– Śpij, mała dziwko. Ama cię dzisiaj nie zje.

Nie podchodziła do niej, gdy spała w łóżku którejś z sióstr. To było pewne. Dlatego co noc, kiedy jej rodzice już się położyli, błagała siostry, żeby jej pozwoliły spać ze sobą. Poniżała się i składała najpokorniejsze obietnice. Flora zgadzała się z rzadka, a gdy już się zgodziła, w zamian następnego dnia traktowała ją jak niewolnicę. Ale Rosaura ulegała, kiedy widziała, jak Amaia płacze. A komuś, kto jest tak przerażony, płacz przychodzi z łatwością.

Szła w ciemnościach przez pokój. Kątem oka dostrzegała zarys łóżka. Wydawało się oddalać, w miarę jak podłoga robiła się pod jej stopami coraz bardziej miękka, a zapach pasty do podłóg zmieniał się w bogaty, mineralny aromat wilgotnej leśnej ziemi. Błądziła między drzewami, chroniona ich pniami przypominającymi wiekowe kolumny, a do jej uszu dobiegała melodyjna pieśń płynącej w pobliżu dzikiej rzeki Baztán. Podeszła do kamienistego brzegu i szepnęła: rzeka. Jej głos rozbrzmiał echem. Odbijało się od tysiącletnich nawisów skalnych wytyczających bieg wody. Rzeka, powtórzyła.

I wtedy zobaczyła zwłoki. Kilkunastoletnia dziewczyna leżała martwa na otoczakach na brzegu. Otwarte oczy wpatrzone w nieskończoność, włosy rozdzielone pośrodku głowy i starannie rozczesane na boki, ręce zesztywniałe w parodii ofiarnego gestu, odwrócone dłońmi do góry, wycelowane w pustkę.

– Nie! – krzyknęła.

Rozejrzała się i stwierdziła, że leży tam nie tylko to jedno ciało. Dziesiątki dziewczęcych ciał leżały na obydwu brzegach rzeki, jak makabryczne kwiaty na piekielnej łące.

– Nie – powtórzyła, tym razem proszącym tonem.

Ręce trupów podniosły się wszystkie naraz i wskazały na jej brzuch. Poczuła skurcz i prawie odzyskała przytomność… a potem wróciła nad rzekę. Trupy leżały teraz spokojnie, ale silny wiatr, który wydawał się powstawać w samej rzece, rozwiewał im włosy. Jak ogony latawców unosiły się ku niebu, a przezroczysta woda mętniała i pokrywała się białą pianą. Poprzez wycie wiatru słyszała płacz, płacz dziecka, którym była, zmieszany z zawodzeniem trupów. Gdy na nie spojrzała z bliska, zobaczyła, że martwe dziewczynki płaczą wielkimi łzami. Tworzyły na ich twarzach srebrzyste ścieżki, błyszczące w świetle księżyca.

Cierpienie tych nieszczęśnic rozrywało jej dziecięce serce.

– Nic nie mogę zrobić – jęknęła bezradnie.

Wiatr nagle ucichł i nad korytem rzeki zapadła niewiarygodna cisza. Cisza, która zamieniła się w rytmiczny plusk.

Klap, klap, klap…

Jakby rzeka biła jej brawo, powoli, miarowo.

Jakby słyszała samą siebie, biegnącą po kałużach powstałych po deszczu. Do pierwszego plusku dołączył drugi.

Pac, pac, pac, pac…

I jeszcze jeden. Kap, kap, kap… I jeszcze, aż zaczęło to przypominać rzęsiście padający grad. A może to woda w rzece zaczęła wrzeć.

– Nic nie mogę zrobić – powtórzyła, oszalała ze strachu.

– Oczyść rzekę! – krzyknął jakiś głos.

– Rzekę!

– Rzekę!

– Rzekę! – wzywał cały chór głosów.

W desperacji próbowała odnaleźć źródło głosów. Teraz wołały z głębi wód. Ciemne niebo nad Baztán rozdarło się na dwoje, a platynowe światło księżyca oświetliło siedzące na skałach wystających z nurtu lamie. Czesały swoje długie włosy, uderzając raz po raz w powierzchnię wody płetwiastymi stopami. Z ich ust o grubych czerwonych wargach, spomiędzy zębów ostrych jak szpilki, dobiegała chóralna litania.

– Oczyść rzekę!

– Oczyść rzekę!

– Rzeka! Rzeka! Rzeka!

– Amaio! Amaio! Obudź się! – stanowczy głos położnej przywrócił jej przytomność. – No już, Amaio, kończymy. Teraz twoja kolej.

Ale nie mogła posłuchać, bo ponad głosem położnej wznosiły się w górę okrzyki wodnych boginek.

– Nie mogę! – krzyknęła.

To wszystko do niczego nie prowadziło, bo lamie nie słuchały, stawiały tylko żądania.

– Oczyść rzekę, oczyść dolinę, zmyj hańbę…

Ich głosy zamieniły się w okropny krzyk, który zlał się z tym, który wydobył się z jej gardła, gdy poczuła straszliwy party ból.

– Amaio, potrzebuję cię tu i teraz – powiedziała położna. – Przy następnym skurczu musisz przeć, i od tego, czy to dobrze zrobisz, będzie zależało, czy będzie ich dwa, czy dziesięć. Ty decydujesz: dwa czy dziesięć.

Skinęła głową, złapała się uchwytów i uniosła. Czuła, że James podtrzymuje ją od tyłu, w milczeniu, ale pewnie.

– Bardzo dobrze, Amaio – pochwaliła ją położna. – Gotowa?

Znów skinęła głową.

– Idzie skurcz – powiedziała położna, patrząc na monitor. – Przyj, kochanie!

Włożyła całą duszę w wysiłek, wstrzymała oddech i zaczęła przeć. Poczuła, że coś rozrywa się w jej wnętrzu.

– Już wychodzi. Dobrze, Amaio, dobrze to zrobiłaś, ale musisz oddychać, dla siebie i dla dziecka. Następnym razem musisz oddychać. Uwierz mi, tak będzie lepiej.

Posłusznie skinęła głową, a James otarł pot rzęsiście spływający jej po twarzy.

– Dobrze, idzie następny skurcz. Do roboty, Amaio, kończymy z tym. Pomóż swojemu dziecku wyjść!

Dwa czy dziesięć, dwa czy dziesięć, powtarzał głos w jej głowie.

– Żadne dziesięć – szepnęła.

Koncentrowała się na oddechu i parła, parła, parła, aż w końcu poczuła, że jej dusza wypływa z ciała, a przejmujące uczucie uległości przenika całą jej istotę.

Chyba zaczęłam się wykrwawiać, pomyślała. A potem pomyślała, że to nie szkodzi, bo upływ krwi jest słodki i przyjemny. Jej nigdy się nie zdarzyło tak krwawić, ale agent Dupree, którego postrzelono w pierś i o mało nie umarł, powiedział jej, że to straszliwie bolało, lecz krwawienie było przyjemne i słodkie, jakby się człowiek cały rozpływał. I im dłużej to trwa, tym bardziej wszystko wydaje się obojętne.

I wtedy usłyszała krzyk. Głośny, mocny, niósł obietnicę.

– Boże drogi, jaki śliczny chłopczyk! – krzyknęła pielęgniarka.

– Blondynek, jak mamusia! – dodała położna.

Odwróciła głowę, szukając wzroku Jamesa, i ujrzała w nich takie samo zaskoczenie, jakie sama czuła.

– Chłopiec? – spytała.

Gdzieś z boku dobiegł głos pielęgniarki:

– Tak, chłopiec, trzy kilo dwadzieścia. Bardzo przystojny.

– Ale… przecież miała być dziewczynka! Tak nam powiedziano – wyjaśniła Amaia.

– No to ten, co to powiedział, się pomylił. Czasem to się zdarza, chociaż zazwyczaj na odwrót: dziewczynki wydają się chłopcami. Pępowina tak się układa.

– Jest pani pewna? – nalegał James. Nadal podtrzymywał Amaię od tyłu.

Amaia poczuła słodki ciężar ciałka dziecka. Poruszało się energicznie, owinięte w pieluchę. Pielęgniarka położyła je jej na brzuchu.

– Nie ma żadnych wątpliwości. To chłopiec – powiedziała pielęgniarka, odsuwając pieluchę i ukazując całe ciało noworodka.

Amaia nie posiadała się ze zdumienia.

Maleńka twarzyczka jej synka marszczyła się. Kręcił się, jakby czegoś chciał. Uniósł swoją maleńką piąstkę do ust, otworzył oczy i popatrzył na nią.

– Boże drogi, James, mamy syna – udało jej się wykrztusić.

Jej mąż delikatnie dotknął palcem policzka dziecka.

– Jest wspaniały, Amaio…

Głos mu się załamał, kiedy się pochylał, żeby ją pocałować. Łzy, które spływały jej po policzkach, nadały jej ustom słony smak.

– Wszystkiego najlepszego, moja ukochana. Wszystkiego najlepszego także dla ciebie, aita – dodał, patrząc na synka, który szeroko otwartymi oczami wydawał się wpatrywać w lampę.

– Naprawdę nie wiedzieliście, że to będzie chłopiec? – położna nadal wydawała się nie dowierzać. – Wydawało mi się, że wiesz, przecież cały czas powtarzałaś jego imię. Ibai… Ibai… Tak będzie miał na imię?

– Ibai… rzeka – szepnęła Amaia.

Popatrzyła na uśmiechniętego Jamesa, a potem na syna.

– Tak, tak – potwierdziła. – Ibai, ma na imię Ibai.

I wybuchnęła śmiechem.

James patrzył na nią rozbawiony. Widział, jaka jest szczęśliwa, i uśmiechał się.

– Z czego się śmiejesz?

Śmiała się tak bardzo, że nie mogła przestać.

– Z tego, jak… Z miny, jaką zrobi twoja mama, kiedy zda sobie sprawę, że musi zwrócić całą wyprawkę!

2

Trzy miesiące później

Amaia rozpoznała ledwie słyszalną melodię dochodzącą z salonu. Skończyła zbierać ze stołu i wycierając ręce w kuchenną ścierkę, podeszła do drzwi, żeby wysłuchać kołysanki, którą ciotka nuciła jej synkowi łagodnym, uspokajającym głosem. To była ta sama. Choć nie słyszała jej już od lat, wiedziała, że to ta sama, którą jej amatxi Juanita zwykle ją usypiała, kiedy była dzieckiem. To wspomnienie przyniosło jej obraz ukochanej, z utęsknieniem wyczekiwanej babci Juanity, zawsze schludnie ubranej na czarno, z włosami zebranymi w kok i upiętymi srebrnymi grzebieniami, które z trudem poskramiały jej siwe loki. Kiedy była malutkim dzieckiem, jej babka była jedyną kobietą, która ją przytulała.

Txikitxo politori

zu nere laztana,

katiatu ninduzun,

libria nintzana.

Libriak libre dira,

zu ta ni katigu,

librerik oba dana,

biok dakigu¹.

Siedząc w fotelu przy rozpalonym kominku, Engrasi kołysała w ramionach maleńkiego Ibaia i wpatrując się uważnie w jego twarzyczkę, śpiewała smutne zwrotki tej starej kołysanki. Ale uśmiechała się, a Amaia dobrze pamiętała, że babcia zawsze płakała, kiedy śpiewała. Zaczęła się zastanawiać dlaczego i doszła do wniosku, że może babcia już wiedziała o bólu, który miała w duszy jej wnuczka, i bała się o nią, bo cierpiała razem z nią.

Nire laztana laztango

kalian negarrez dago,

aren negarra gozoago da

askoren barrea baino².

Gdy piosenka dobiegała końca, babcia ocierała łzy swoją śnieżnobiałą chusteczką z wyhaftowanymi inicjałami, jej i jej męża, tego dziadka, którego Amaia nigdy nie poznała i który patrzył na nią srogo ze spłowiałego portretu wiszącego na poczesnym miejscu w jadalni.

– Dlaczego płaczesz, amatxi? Przez tę smutną piosenkę?

– Nie zwracaj na mnie uwagi, kochanie, amatxi jest niemądra.

Ale wzdychała i ściskała ją mocniej, zatrzymując jeszcze na chwilę w objęciach, bo ona też jeszcze nie chciała się rozstawać z wnuczką.

Amaia wysłuchała ostatniej zwrotki, rozkoszując się tym, że udawało jej się przypomnieć sobie słowa na chwilę przed tym, nim ciotka je zaśpiewała. Engrasi ucichła i Amaia odetchnęła głęboko. W domu było tak spokojnie. W powietrzu nadal unosił się zapach pysznej potrawki, zmieszany z aromatem drewna palącego się w kominku i wosku, którym Engrasi nacierała meble. James zasnął na sofie i choć w pokoju nie było zimno, podeszła i lekko go przykryła czerwonym kocem. Otworzył na chwilę oczy, przesłał jej pocałunek i spał dalej. Amaia przysunęła swój fotel do fotela ciotki. Engrasi już nie śpiewała, ale nadal patrzyła w zachwycie na buzię śpiącego dziecka. Spojrzała na bratanicę i uśmiechając się, podała jej dziecko. Amaia delikatnie pocałowała synka w główkę i ułożyła w wózku.

– James śpi? – zapytała ciotka.

– Tak, w nocy ledwie mogliśmy trochę odpocząć. Ibai po niektórych karmieniach ma kolkę, zwłaszcza w nocy. James cały czas spacerował po domu z nim w objęciach.

Engrasi odwróciła się, żeby rzucić okiem na Jamesa, i powiedziała:

– Jest dobrym ojcem…

– Najlepszym.

– A ty? Nie czujesz się zmęczona?

– Nie. Wiesz, że nie muszę dużo sypiać, wystarczy mi kilka godzin.

Engrasi zastanowiła się nad tym i jej twarz na chwilę posmutniała, ale po chwili znów się uśmiechnęła i powiedziała, wskazując na wózek:

– To piękne dziecko, Amaia, najpiękniejsze, jakie w życiu widziałam. I mówię tak nie dlatego, że jest nasz. Ibai ma w sobie coś niezwykłego.

– Tak niezwykłego – zawołała Amaia – że miał być dziewczynką i w ostatniej chwili zmienił zamiar.

Engrasi popatrzyła na nią bardzo poważnie.

– Sądzę, że to właśnie się stało.

Amaia z niedowierzaniem otworzyła oczy.

– Kiedy zaszłaś w ciążę, położyłam karty tarota, żeby sprawdzić, czy wszystko jest w porządku, i wtedy była to dziewczynka. To nie ulega wątpliwości. W następnych miesiącach kładłam karty jeszcze kilka razy, ale nie pytałam o płeć dziecka, bo to już wiedziałam. A kiedy pod koniec zaczęłaś się tak dziwnie zachowywać i powiedziałaś, że nie jesteś w stanie wybrać imienia ani kupić ubranek, udzieliłam ci odpowiedzi właściwej z psychologicznego punktu widzenia – powiedziała z uśmiechem – ale także poradziłam się kart. Muszę ci się przyznać, że przez chwilę obawiałam się najgorszego, że ta rezerwa, ta twoja niezdolność do wybrania imienia wynika z tego, że dziecko ma się nie urodzić. Czasem matki miewają takie przeczucia i zawsze mają one odbicie w rzeczywistości. A co najdziwniejsze, karty nie chciały mi pokazać płci dziecka, a ty wiesz, co zawsze mówię o tym, czego karty nie chcą pokazać: jeśli czegoś nie mówią, to znaczy, że nie powinniśmy o tym wiedzieć. Czasem są to sprawy, które nigdy nie zostaną przed nami odkryte, bo w ich istocie jest zawarta ich niejawność, innym razem prawda objawia się, gdy nadchodzi czas. Kiedy James zadzwonił do mnie tamtego ranka, karty były tak przejrzyste jak szklanka wody. Chłopiec.

– Chcesz powiedzieć, że twoim zdaniem miałam urodzić dziewczynkę, ale w ostatnim miesiącu ciąży ta dziewczynka zamieniła się w chłopca? Przyznasz, że to niezbyt naukowe podejście.

– Sądzę, że miałaś mieć dziewczynkę, i najprawdopodobniej jeszcze kiedyś ją urodzisz, ale wierzę też w to, że ktoś postanowił, że to nie jest dobry moment dla twojej córki, i odłożył tę decyzję na ostatnią chwilę, a potem zdecydował, że ma się urodzić Ibai.

– I myślisz, że kto podjął tę decyzję?

– Ten sam, kto cię obdarzył Ibaiem.

Amaia podniosła się z fotela, podkreślając, że się nie zgadza.

– Idę zrobić kawę. Masz ochotę?

Ciotka nie odpowiedziała.

– Źle robisz, zaprzeczając, że okoliczności były wyjątkowe.

– Nie zaprzeczam, ciociu – próbowała się bronić. – Ale…

– Nie należy wierzyć, że istnieją, nie należy mówić, że nie istnieją – wyrecytowała Engrasi, cytując dawne powiedzonko broniące przed czarownicami, niezwykle popularne jeszcze sto lat wcześniej.

– A ja mam do tego jeszcze mniej prawa – szepnęła Amaia. W jej pamięci pojawiło się wspomnienie bursztynowych oczu i krótkiego przenikliwego gwizdu, który prowadził ją przez nocny las, gdy zmagała się z poczuciem nierealności właściwym snom, jednocześnie mając pewność, że to, co ją spotyka, dzieje się naprawdę.

Milczała do chwili, gdy ciotka zapytała:

– Kiedy wracasz do pracy?

– W następny poniedziałek.

– I jak się z tym czujesz?

– Wiesz, ciociu, że lubię swoją pracę, ale muszę przyznać, że powrót do niej jeszcze nigdy tyle mnie nie kosztował. Ani powrót z wakacji, ani z miodowego miesiąca. Nigdy. Ale teraz wszystko jest inaczej, teraz jest Ibai – powiedziała, patrząc na wózek. – Czuję, że jest za wcześnie, żeby się z nim rozstawać.

Engrasi przytaknęła z uśmiechem.

– Wiedziałaś o tym, że kiedyś w dolinie Baztán po porodzie kobiety nie mogły wychodzić z domu przez miesiąc? Kościół to narzucał, żeby było pewne, że dziecko jest zdrowe i nie umrze. Dopiero po miesiącu można je było ochrzcić i wtedy matka opuszczała dom, żeby zanieść dziecko do kościoła. Ale gdy jest prawo, są też sposoby, żeby je ominąć. Kobiety z Baztán zawsze słynęły z tego, że wiedziały, co robić. Większość miała inne dzieci, musiały pracować w polu, obrządzać inwentarz, doić krowy, a miesiąc to dużo czasu. Tak więc kiedy musiały wyjść z domu, wysyłały męża na dach po dachówkę, kładły ją sobie na głowie i mocno przywiązywały chustką, żeby nie spadła. Były poza domem, a jednocześnie były pod dachem, a wiesz, że w Baztán dom kończy się tam, gdzie kończy się dach. Dzięki temu mogły się zająć codziennymi sprawami, nie sprzeniewierzając się tradycji.

Amaia zaśmiała się.

– Nie wyobrażam sobie siebie z dachówką na głowie, ale chętnie bym ją sobie założyła, gdybym mogła w ten sposób zabrać dom ze sobą.

– Opowiedz mi, jaką minę zrobiła twoja teściowa, kiedy się dowiedziała, że urodził się Ibai.

– Wyobraź ją sobie. Najpierw zaczęła wyrzekać na lekarzy i na kiepskie metody badań prenatalnych, i zapewniała, że w Stanach Zjednoczonych nic takiego nie mogłoby mieć miejsca. Zobaczyła go i wszystko było dobrze, choć było oczywiste, że jest trochę rozczarowana. Pewnie dlatego że nie może biedaka ustroić w hafty i koronki. Zakupowy szał minął jej w okamgnieniu. Wymieniła sypialnię na inną, białą, a ubranka na bony na zakupy. Korzystam z nich, kiedy mam taką potrzebę, chociaż zapewniam cię, że mam wszystkiego wystarczająco dużo, żeby Ibai miał w czym chodzić do czwartego roku życia.

– Co za kobieta! – zaśmiała się ciotka.

– Teść natomiast był zachwycony wnukiem. Cały dzień nosił go na rękach, obcałowywał i bezustannie robił mu zdjęcia! Utworzył nawet fundusz przeznaczony na jego studia! Teściowa zaczęła się nudzić, kiedy skończyły się wyprawy na zakupy, i zaczęła mówić o powrocie do domu. Czekało na nią mnóstwo zobowiązań. Jest przewodniczącą kilku klubów dla pań z wyższych sfer. Tęskniła też za grą w golfa, więc zaczęła nalegać, żebyśmy jak najszybciej ochrzcili dziecko. James się opierał, bo od zawsze marzył o tym, żeby ochrzcić syna w kaplicy świętego Firmina, a sama wiesz, że tam jest ogromna kolejka. Dają termin na za rok. Ale Clarice poszła do kaplicy, spotkała się z kapelanem, złożyła hojny dar i dostała termin na następny tydzień – opowiadała Amaia ze śmiechem.

– Możnym panem jest Pan Pieniądz – Engrasi zacytowała wiersz Queveda.

– Szkoda, ciociu, że nie przyjechałaś.

Engrasi cmoknęła.

– Przecież wiesz, Amaio…

– Wiem, że nigdy nie opuszczasz doliny…

– Tutaj czuję się dobrze – powiedziała Engrasi, jakby się powoływała na jakiś dogmat.

– Wszyscy dobrze się tutaj czujemy – Amaia zagłębiła się we własne myśli. Jak zahipnotyzowana wpatrywała się w ogień. – Kiedy byłam mała, tylko tutaj mogłam odpocząć, tu, w tym domu – nagle zaczęła mówić cienkim, przenikliwym głosikiem dziecka. – W swoim prawie nie spałam, nie mogłam spać, bo musiałam się mieć na baczności, a kiedy już nie mogłam wytrzymać i sen mnie ogarniał, nie był to głęboki, ożywczy sen. To był sen skazanych na śmierć, sen ludzi, którzy w każdej chwili spodziewają się, że pochyli się nad nimi twarz kata, bo nadeszła ich ostatnia godzina.

– Amaio… – delikatnie przywołała ją ciotka.

– Ale jeśli będziesz czuwała, nie będzie cię mógł dopaść, możesz krzyczeć i wszystkich pobudzić, nie uda mu się…

– Amaia…

Oderwała wzrok od płonącego kominka, wróciła do przytomności. Spojrzała na ciotkę i uśmiechnęła się.

– Ten dom zawsze był dla wszystkich schronieniem, dla Ros także, prawda? Nie wróciła do swojego po tym, co stało się z Freddym?

– Nie, często chodzi do swojego domu, ale zawsze wraca na noc.

Usłyszały, jak stuknęły drzwi, i Ros stanęła w progu. Zdjęła z głowy kolorową wełnianą czapkę.

– Kaixo! – pozdrowiła je. – Ale zimno! Wam to dobrze.

Zdjęła z siebie kilka warstw ubrań.

Amaia przyjrzała się jej. Zbyt dobrze ją znała, żeby nie dostrzec, że siostra bardzo zmizerniała i że jej uśmiech jest pozbawiony blasku. Biedna Ros, zmartwienia i skrywany smutek stały się treścią jej życia. Amaia nie mogła sobie przypomnieć, kiedy ostatnio widziała ją szczęśliwą. Mimo sukcesów w zarządzaniu rodzinną wytwórnią ostatnie miesiące były dla niej pasmem cierpień… Separacja z Freddym, śmierć Victora… A zwłaszcza jej charakter. Ros była jedną z tych osób, dla których życie jest bolesne i które skręcają w boczną uliczkę, gdy tylko ich droga zaczyna prowadzić zbyt stromo pod górę.

– Usiądź tutaj, właśnie miałam zrobić kawę. – Amaia ustąpiła jej miejsca.

Złapała siostrę za rękę i zauważyła, że paznokcie ma pokryte odpryskami farby.

– Malowałaś?

– Takie tam głupstwa, w wytwórni.

Amaia uściskała ją i wyczuła, jaka jest chuda.

– Usiądź przy ogniu, jesteś zlodowaciała – nalegała.

– Już, zaraz. Najpierw chcę spojrzeć na małego księcia.

– Nie obudź go – szepnęła Amaia, podchodząc wraz z nią do wózeczka.

Ros popatrzyła na dziecko. Była zawiedziona.

– Jak to możliwe? Czy ten dzieciak nic tylko śpi? Kiedy wreszcie jego ciotka będzie mogła go poniańczyć?

– Spróbuj przyjść do nas między jedenastą w nocy a piątą nad ranem i przekonasz się, że nie tylko nie śpi, ale też że natura obdarzyła go zdrowymi płucami i tak przenikliwym głosem, że bębenki pękają. Przyjedź i niańcz go, ile chcesz.

– No pewnie, że przyjadę. A co ty myślisz, że się wystraszyłam?

– Jedną noc może byś wytrzymała. A potem zwalisz to na mnie.

– Kobieto małej wiary – Ros udawała oburzenie. – Gdybyście mieszkali tutaj, udowodniłabym ci, że nie.

– No to już możesz sobie kupić zatyczki do uszu, bo dzisiaj śpimy tutaj, a ty będziesz miała dyżur.

– Co za niefart! – Ros udała zawiedzioną. – Właśnie dzisiaj umówiłam się na wieczór.

Zaśmiały się obydwie.

3

Zima 1979 roku

Wyciągnął rękę, szukając ciepłego ciała żony, ale łóżko było puste, a z miejsca po jej stronie zniknęły już wszelkie ślady ludzkiej obecności. Zaalarmowany, usiadł na brzegu łóżka i zaczął z uwagą nadsłuchiwać. Usiłował wymyślić, gdzie się mogła podziać.

Na bosaka zaczął przeszukiwać pokoje. Wszedł do sypialni, w której w jednakowych łóżkach spały obie córki, do kuchni, do łazienki, wyszedł nawet na balkon, żeby się upewnić, że nie leży tam zemdlona, niezdolna zawołać o pomoc. Niemal wolałby, żeby tak było, żeby jego żona wołała go z jakiegoś kąta mieszkania, prosząc o ratunek. Wolałby wszystko od pewności, że nie ma jej w domu, że czekała tylko, aż on zaśnie, żeby wykraść się potajemnie, żeby iść… No właśnie, nie wiedział, dokąd ani z kim chodzi, wiedział jedynie, że wróci przed świtem i że zimno, które będzie przenikać jej ciało, jeszcze długo będzie się rozchodziło po ich wspólnym łóżku, kreśląc między nimi niewidzialną, ale nieprzekraczalną granicę, gdy ona zapadnie w głęboki sen, a on będzie udawał, że śpi.

Wrócił do sypialni, bezmyślnie pogładził delikatną poszewkę i pochylił się, żeby odetchnąć zapachem włosów żony, którym była przesycona poduszka. Z jego piersi wyrwał się jęk rozpaczy i po raz nie wiadomo który zaczął się zastanawiać, co się między nimi popsuło.

– Rosario – szepnął – Rosario. – Jego dumna żona, panienka z San Sebastián, która przyjechała na wakacje do Elizondo i którą pokochał od pierwszego wejrzenia, kobieta, która dała mu dwie córki i była w ciąży po raz trzeci, kobieta, która dzień po dniu pracowała z nim ręka w rękę w wytwórni ciast. Utalentowana, sprawniejsza w dziedzinie handlu od niego, dzięki czemu rodzinny interes osiągnął powodzenie, o jakim nawet mu się nie śniło. Elegancka dama, która nigdy w życiu nie wyszłaby na ulicę nieuczesana i niezapięta na ostatni guzik, wspaniała żona, czuła matka Flory i Rosaury, wykształcona i przestrzegająca dobrych manier tak starannie, że inne kobiety w porównaniu z nią wyglądały na pomywaczki. Do sąsiadów podchodziła z rezerwą, w wytwórni okazywała największą uprzejmość, ale unikała innych matek i nie miała przyjaciół, oprócz niego i Eleny, ale tak było jeszcze kilka miesięcy wcześniej, a teraz i to się skończyło. Przestały się spotykać i pewnego dnia, gdy natknął się na Elenę na ulicy, zapytał o nią żonę, a ona odpowiedziała mu tylko:

– Już nie jest moją przyjaciółką, straciłam ją.

Dlatego jej nocne wyprawy wydawały mu się jeszcze dziwniejsze, jej długie przechadzki, na które wybierała się sama, chwile nieobecności, milczenie. Gdzie chodziła? Z początku wypytywał ją o to, a ona odpowiadała wymijająco:

– Tak sobie chodzę, spaceruję, muszę pomyśleć.

Na wpół żartem powiedział:

– Dlaczego nie myślisz tutaj, ze mną? Pozwól chociaż, żebym ci towarzyszył.

Popatrzyła na niego dziwnie, z wściekłością, a potem lodowatym głosem odparła:

– To są żądania zupełnie niewłaściwe.

Juan uważał się za człowieka prostego, wiedział, jakie miał szczęście, że się ożenił z taką kobietą jak Rosario, i że się nie zna na kobiecej psychice, więc bijąc się z myślami i mając wrażenie, że popełnia zdradę, zdecydował się poradzić lekarza. W końcu był to człowiek, który, poza nim, najlepiej znał Rosario. Prowadził jej dwie ciąże i odbierał porody. Ale i on niezbyt często ją widywał, bo Rosario była silna i zdrowa.

– Wychodzi po nocy, kłamie, że idzie do wytwórni, niemal się do ciebie nie odzywa i twierdzi, że chce być sama. Opisujesz mi depresję. Niestety w naszej dolinie ta smutna choroba duszy zdarza się bardzo często. Rosario pochodzi z wybrzeża, znad morza, a tam, choć też często pada, jest więcej światła. Tutejsze ciemności zbierają obfite żniwo. Mamy bardzo deszczowy rok i bardzo wzrosła liczba samobójstw. Tak, sądzę, że cierpi na depresję. To, że nie miała tych objawów przy poprzednich ciążach, nie znaczy, że nie może ich mieć teraz. Rosario jest bardzo wymagającą kobietą, wymaga dużo od innych, ale też od siebie. Z pewnością jest najlepszą żoną i matką, jaką znam. Zajmuje się domem, pracuje w piekarni i zawsze wygląda jak spod igły, ale nie jest już taka młoda i ta ciąża jest dla niej trudna. Dla takich kobiet, perfekcjonistek, macierzyństwo jest kolejnym ciężarem, który na siebie biorą. Zaczynają sobie stawiać jeszcze większe wymagania. Chociaż ciąża była wyczekiwana, dochodzi do konfliktu między ich potrzebą, żeby być doskonałymi pod każdym względem, i wątpliwościami co do własnych możliwości. Jeśli się nie mylę, po porodzie będzie jeszcze gorzej. Musisz mieć wielką cierpliwość, być czułym i wspomagać ją. Trzeba ją trochę odciążyć od opieki nad starszymi dziewczynkami. Weź kogoś do pracy w piekarni albo poszukaj pomocy domowej.

Żona nie chciała z nim nawet o tym rozmawiać.

– Jeszcze tego by brakowało, żeby któraś z tych wiejskich plotkarek kręciła mi się po domu i potem biegała po wsi i rozpowiadała, co mam, a czego nie mam. Nie rozumiem, skąd ten pomysł. Czyżbym zaniedbywała swoje obowiązki domowe albo dziewczynki? Czy nie chodzę co dzień do wytwórni?

Zarzuty go przytłoczyły i zdołał odpowiedzieć tylko:

– Ależ nie, Rosario, nic takiego nie mówiłem. Ale teraz, kiedy jesteś w ciąży, możesz być zmęczona i przydałaby ci się jakaś pomoc.

– Sama świetnie sobie radzę, nie potrzebuję żadnej pomocy, i byłoby lepiej, gdybyś się nie wtrącał w to, jak prowadzę mój dom, jeśli nie chcesz, żebym złapała za klamkę i wróciła do San Sebastián. Nie mam zamiaru dłużej o tym rozmawiać. Obrażasz mnie, napomykając o czymś takim.

Była obrażona długie dni i prawie się do niego nie odzywała, aż po trochu sprawy zaczęły iść jak poprzednio. Wychodziła z domu niemal każdej nocy, a on czekał, nie spał i nadsłuchiwał. Potem wracała, zimna i milcząca, i wtedy obiecywał sobie, że następnego dnia z nią porozmawia, wiedząc z góry, że się oszukuje, że znowu odwlecze wszystko o jeden dzień, aby nie musieć stawiać jej czoła.

W głębi duszy zdawał sobie sprawę, że jest tchórzem. Bał się jej, tak jak bał się matki przełożonej, gdy chodził do szkoły prowadzonej przez zakonnice. A świadomość, że tak okropnie się boi jej reakcji, sprawiała, że czuł się jeszcze gorzej. Oddychał z ulgą, gdy słyszał, jak przekręca klucz w zamku, i znów odkładał na później rozmowę, do której – dobrze o tym wiedział – nigdy miało nie dojść.

4

Włamanie do kościoła nie należało do spraw, dla których zwykła opuszczać o świcie łóżko. Nie uśmiechało jej się jechać samochodem pięćdziesiąt kilometrów na północ, ale naglący ton inspektora Iriartego nie zostawił jej wyboru.

– Inspektor Salazar, przykro mi panią budzić, ale sądzę, że powinna się pani przyjrzeć temu, co tutaj mamy.

– Trupa?

– Niezupełnie. Zbezczeszczono kościół i… no więc sądzę, że powinna pani przyjechać i sama to zobaczyć.

– Do Elizondo?

– Nie, pięć kilometrów stąd, do Arizkun.

Zanim odłożyła telefon, sprawdziła godzinę. Minuta po czwartej. Wstrzymała oddech i po kilku sekundach wyczuła delikatne poruszenie, spokojne przeciąganie się i cichutkie westchnienie. Odgłosy, które już zdążyła pokochać i które wskazywały na to, że jej synek się budzi – jak zwykle punktualnie – na kolejne karmienie. Zapaliła nocną lampkę, na którą narzucona była chustka tłumiąca światło, pochyliła się nad kołyską i wzięła na ręce cieplutki mały ciężar. Zaczęła wdychać delikatny zapach niemowlęcej główki. Przystawiła synka do piersi i aż podskoczyła, tak mocno się przyssał. Uśmiechnęła się do Jamesa. Patrzył na nią, podpierając się na boku.

– Praca? – zapytał.

– Tak, muszę iść, ale wrócę na następne karmienie.

– Nie przejmuj się, Amaio. Zadbam o niego, a jeśli nie wrócisz, dam mu butelkę.

– Wrócę na czas – powiedziała, przytulając synka i całując go w główkę, tam gdzie wyczuwała jeszcze niezarośnięte ciemiączko.

W tę zimową noc kościół Świętego Jana Chrzciciela w Arizkun, rozświetlony od środka, kontrastował z ciemną dzwonnicą, wysoką i smukłą. Stała obok niego jak niemy strażnik. Obok portyku w południowej pierzei, tam gdzie było wejście do kościoła, widać było kilku policjantów w mundurach. Oświetlali latarkami zamek w drzwiach.

Amaia zaparkowała na ulicy. Obudziła podinspektora Jonana Etxaide przysypiającego na siedzeniu pasażera, zamknęła auto i przeszła na drugą stronę ulicy, a potem przeskoczyła przez niski murek otaczający kościół.

Przywitała się z policjantami i weszła do środka. Mechanicznie wyciągnęła rękę do kropielnicy, ale natychmiast się powstrzymała. Poczuła unoszący się w powietrzu zapach spalenizny, który nasunął jej myśl o prasowaniu bielizny i zwęglonych ubraniach. Zauważyła inspektora Iriartego. Rozmawiał z dwoma wystraszonymi księżmi, którzy przysłaniali usta rękami i w osłupieniu wpatrywali się w ołtarz. Zatrzymała się na chwilę. Zjawili się doktor San Martín i sekretarz sądowy i zrobiło się zamieszanie. Zaczęła się zastanawiać, co ich tutaj przywiodło, i wtedy podszedł do niej Iriarte.

– Dziękuję, że pani przyjechała, pani inspektor. Witaj, Jonanie – przywitał się. – Od kilku tygodni w tym kościele dzieją się różne rzeczy. Zaczęło się od tego, że ktoś wszedł w środku nocy i rozwalił na dwie części chrzcielnicę. Tydzień później znowu tu wtargnął i siekierą porąbał na kawałki jedną z ławek w pierwszym rzędzie. No a teraz to – powiedział, wskazując na ołtarz. Widać na nim było ślady niewielkiego pożaru. – Ktoś podpalił pochodnią obrusy pokrywające ołtarz. Na szczęście są płócienne i paliły się powoli. Kapelan mieszka tuż obok, a ponieważ kilka tygodni temu nabrał zwyczaju wstawać w nocy i stróżować, zobaczył światło i zadzwonił na telefon alarmowy. Kiedy podjechał patrol, ogień już zgasł i nie było śladu po niepożądanym gościu, a może gościach.

Amaia popatrzyła na niego, jakby na coś czekała. Zacisnęła usta i zrobiła minę, która wskazywała na to, że to musi być nieporozumienie.

– No dobrze, mamy tu akt wandalizmu czy też profanacji, zależnie od tego, jaką nadać temu nazwę, ale nie widzę, w czym mogłabym pomóc ja albo wydział zabójstw Policji Statutowej.

Iriarte teatralnie wzniósł oczy ku niebu.

– No to proszę podejść i spojrzeć.

Podeszli do ołtarza. Inspektor nachylił się i wyciągnął spod fałdy płótna coś, co przypominało bambusowy patyk, suchy i pożółkły, na jednym końcu poczerniały od ognia.

Amaia niepewnie popatrzyła na doktora San Martína, który w zdumieniu przyglądał się znalezisku.

– Chryste miłosierny! – wykrzyknął.

– Co to? – zapytała.

– To mairu-beso – szepnął.

– Co takiego?

Lekarz pociągnął za materiał, odsłaniając kolejne połamane patyczki i coś, co przypominało maleńkie kosteczki tworzące dłoń.

– Cholera, przecież to ręka dziecka! – stwierdziła Amaia.

– Szkieletu dziecka – uściślił San Martín. – Przypuszczalnie niemowlęcia, te kostki są bardzo małe.

– Co to miałoby…

– To ramię Mairu, pani inspektor. Mairu-beso to kości ramieniowe dziecka.

Amaia popatrzyła na Jonana, czekała, aż potwierdzi to, co powiedział San Martín, i stwierdziła, że przyglądający się nadpalonym kościom podinspektor wyraźnie zbladł.

– Extaide?

– Zgadzam się – potwierdził półgłosem Jonan. – To mairu-beso. Żeby wszystko się zgadzało, kości powinny pochodzić od dziecka, które zmarło nieochrzczone. Stare wierzenia mówią, że mairu-beso mają działanie magiczne i narkotyzujące. Rozpalano je jak pochodnie, a potem ci, którzy to zrobili, mogli otumanić dymem mieszkańców domu albo całej wsi i swobodnie oddawać się swoim czarnoksięskim występkom.

– Więc mamy do czynienia z profanacją kościoła i cmentarza – podsumował Iriarte.

– W najlepszym przypadku – szepnął Etxaide.

Amai nie umknął gest, którym Iriarte zagarnął Jonana, odsuwając go od grupy, ani zmartwiony wyraz twarzy obydwu mężczyzn. Rozmawiając, odeszli na bok i zaczęli oglądać kościół. Ona została na miejscu. Zaczęła słuchać uwag doktora i wyjaśnień podinspektora Zabalzy.

– Podobnie jak wiadomości o samobójstwach, informacje o profanacji zwłok nieczęsto przenikają do opinii publicznej, bo są to tematy bardzo drażliwe społecznie i mogą wywołać plagę naśladownictwa, ale do takich rzeczy dochodzi częściej, niżbyśmy się spodziewali. Wraz z pojawieniem się imigrantów z Haiti, Dominikany, Kuby i niektórych części Afryki praktyki religijne przywiezione przez nich z macierzystych krajów spotkały się z dużą akceptacją Europejczyków i rozpowszechniły się. W ostatnich latach rozprzestrzeniła się na przykład santería. To rytuał przywoływania duchów zmarłych, który wymaga użycia ludzkich kości. W związku z tym do profanacji grobów i kolumbariów dochodzi znacznie częściej. Rok temu podczas rutynowej kontroli antynarkotykowej służby zatrzymały samochód przewożący piętnaście ludzkich czaszek pochodzących z cmentarzy na Costa del Sol. Miały zostać zawiezione do Paryża. Z tego, co nam wiadomo, na czarnym rynku takie rzeczy osiągają wysokie ceny.

– Więc te kości mogą pochodzić skądkolwiek – powiedział San Martín.

Jonan znów do nich dołączył.

– Skądkolwiek to nie. Jestem przekonany, że zostały wykopane tutaj, w Arizkun, albo w którejś z okolicznych wiosek. To prawda, że ludzkie szczątki są używane podczas wielu rytuałów religijnych, ale wierzenia dotyczące mairu-beso ograniczają się do Kraju Basków, Nawarry i francuskiej Baskonii. Kiedy doktor San Martín określi datę śmierci tego niemowlęcia, będziemy wiedzieli, gdzie szukać.

Odwrócił się i poszedł w głąb nawy, a zdumiona Amaia podążyła za nim wzrokiem. Znała Jonana Etxaide od ponad trzech lat i w ciągu ostatnich dwóch miała dla niego coraz więcej szacunku. Z wykształcenia był antropologiem i archeologiem. Do policji trafił po studiach i – choć nie był wzorem policjanta – Amaia ceniła jego trochę romantyczną wizję świata i jego pogodny i nieskomplikowany charakter. Dlatego tak ją zaszokował jego upór – niemal zawziętość – żeby wszcząć postępowanie w tej sprawie. Postarała się zamaskować zaskoczenie i pożegnała się z lekarzem sądowym, nie przestając myśleć o tym, jak inspektor Iriarte przytakiwał Jonanowi i z niepokojem patrzył na ściany świątyni.

Płacz Ibaia usłyszała w chwili, kiedy włożyła klucz do zamka. Zatrzasnęła za sobą drzwi i pognała schodami na górę, po drodze zrzucając płaszcz. Podążając za naglącym krzykiem, wpadła do sypialni. Jej syn prężył się w kołysce, zanosząc się od płaczu. Rozejrzała się po pokoju. Była coraz bardziej wściekła i czuła, jak na żołądku zaciska jej się węzeł.

– James! – krzyknęła, biorąc dziecko z kołyski.

James wszedł z butelką w ręku.

– Jak możesz pozwolić, żeby tak strasznie płakał? Jest zrozpaczony! Czy mogę wiedzieć, co robiłeś?

Zatrzymał się w pół kroku i podniósł do góry butelkę, wskazując coś, co było oczywiste.

– Nic mu nie jest, Amaio. Płacze, bo jest głodny, a ja starałem się temu zaradzić. To jego godzina karmienia, a wiesz, jaki jest punktualny. Poczekałem kilka minut, ale cię nie było, a on domagał się coraz głośniej…

Ugryzła się w język. Wiedziała, że w jego słowach nie ma żadnego wyrzutu, a jednak zabolały ją, jakby były zniewagą. Odwróciła się do niego tyłem, usiadła na bujanym fotelu i przystawiła dziecko do piersi.

– Wyrzuć to świństwo – powiedziała.

Usłyszała, że westchnął, posłusznie wychodząc z sypialni.

Zakratowane okna, balkony i balkoniki. Od strony placu Santa María w płaskiej trzypiętrowej fasadzie pałacu arcybiskupów widniały tylko jedne drzwi, z drewna poszarzałego od starości. W środku czekał na nich ksiądz, ubrany w dobrej jakości garnitur z koloratką. Powitał ich, przedstawił się jako sekretarz arcybiskupa i zaprowadził ich po szerokich schodach na pierwsze piętro. Wprowadził do jakiegoś pokoju, poprosił, żeby poczekali, aż ich zaanonsuje, i zniknął bezgłośnie za zwisającą z sufitu kotarą. Po kilku sekundach wrócił.

– Tędy proszę.

Sala, w której ich przyjęto, była wspaniała. Jonan pomyślał, że musi zajmować większą część pierwszego piętra i że należą do niej cztery balkony frontowej fasady ozdobione metalowymi barierkami. Drzwi balkonowe były zamknięte, żeby tego poranka, który w Pampelunie był wyjątkowo mroźny, nie wpadało przez nie przenikliwe zimno. Arcybiskup stał przy swoim biurku. Zdecydowanym ruchem uścisnął im dłonie. Komisarz generalny Policji Statutowej Nawarry dokonywał prezentacji:

– Księże arcybiskupie, przedstawiam panią inspektor Salazar. Jest szefem wydziału zabójstw. To podinspektor Etxaide. Zna już eminencja księdza Lokina, proboszcza z Arizkun.

Amaia zwróciła uwagę na mężczyznę w średnim wieku, który stał przy najbliższych drzwiach balkonowych i był ubrany w czarny garnitur tak elegancki, że ten, który miał na sobie sekretarz arcybiskupa, wyglądał przy nim na tani.

– Pozwólcie, że was przedstawię księdzu Sarasoli. Jest tu w charakterze doradcy.

Sarasola podszedł i podał im energicznie rękę. Nie spuszczał wzroku z Amai.

– Dużo o pani słyszałem, pani inspektor.

Amaia nie odpowiedziała. Skinęła tylko lekko głową i usiadła. Sarasola wrócił na swoje miejsce przy drzwiach na balkon i odwrócił się plecami do sali.

Arcybiskup Landero był jednym z tych ludzi, którzy muszą coś zrobić z rękami, kiedy mówią, podniósł więc długopis swymi długimi, bladymi palcami i zaczął nim kręcić młynka. Udało mu się skupić na sobie uwagę zebranych. Ale, ku zaskoczeniu wszystkich, to nie on, tylko ksiądz Sarasola zabrał głos.

– Dziękuję, że zainteresowaliście się sprawą, która nas zajmuje i martwi. – Odwrócił się przodem do wszystkich, ale nadal stał przy balkonie. – Wiem, że wczoraj pojechaliście do Arizkun po tym, nazwijmy go tak, ataku, i sądzę, że już was poinformowano o tym, co się działo wcześniej. Niemniej jednak pozwólcie, że jeszcze raz wszystko podsumujemy. Przed dwoma tygodniami w środku nocy, podobnie jak wczoraj, ktoś wtargnął do świątyni. Wyważył drzwi do zakrystii. To zwykłe drzwi, z prostym zamkiem i bez alarmu, więc nie było to trudne. Ale intruzi nie zachowali się jak zwykli włamywacze, kradnący pieniądze ze skarbonki. Nie: jednym ciosem rozłupali na pół chrzcielnicę, mające czterysta lat dzieło sztuki. Zeszłej niedzieli przed świtem znowu tam weszli i siekierą zniszczyli ławę. Porąbali ją na kawałki, nie większe od mojej dłoni. A wczoraj znów zbezcześcili świątynię. Podpalili ołtarz i zostawili na nim te makabryczne kości.

Amaia zauważyła, że proboszcz z Arizkun kręci się na krześle, bliski ataku nerwowego. Twarz podinspektora Jonana Etxaide znów wykrzywił grymas niepokoju. Zauważyła go już w nocy.

– Żyjemy w niespokojnych czasach – mówił dalej ksiądz Sarasola. – I, niestety, o wiele częściej, niż można by się spodziewać, kościoły padają ofiarą profanacji. Takie przypadki w większości się utajnia, żeby nie dawać zgubnego przykładu. Choć niektóre z nich są dość spektakularne, jeśli chodzi o środki. Ale niewiele jest tak groźnych jak ten, z którym mamy do czynienia.

Amaia słuchała uważnie. Walczyła z chęcią, żeby mu przerwać i wygłosić kilka uwag. Choćby nie wiedzieć jak się starała, nadal wydawało jej się, że najpoważniejszą sprawą z dopiero co wymienionych było zniszczenie czterystuletniego obiektu kultu, mającego wartość historyczną. Ale powstrzymała się, nie zabrała głosu. Czekała i zastanawiała się, jaki kierunek obierze to niezwykłe spotkanie, na którym obecne były władze policji i Kościoła, co już samo w sobie przesądzało o jego wadze. Zastanowiło ją też to, że to ten ksiądz, ojciec Sarasola, wydawał się tym wszystkim kierować, nie arcybiskup, którego zresztą rzadko zaszczycał spojrzeniem.

– Sądzimy, że w tym przypadku chodzi o nienawiść do Kościoła wywołaną niewłaściwym rozumieniem odniesień historycznych, a to, że podczas ostatniego ataku użyto ludzkich kości, nie pozostawia wątpliwości co do złożonej natury tej sprawy. Nie muszę oczywiście podkreślać, że oczekujemy od państwa największej dyskrecji, bo z doświadczenia wiemy, że nadawanie takim sprawom rozgłosu nigdy nie kończy się dobrze. Nie chcemy też niepokoić jeszcze bardziej parafian Świętego Jana Chrzciciela, którzy oczywiście nie są naiwni i zaczynają się domyślać, co jest przyczyną tych ataków. Dla całej wsi jest to powód do ogromnego wzburzenia, bo jest to kwestia, na którą są wyjątkowo uczuleni.

Komisarz zabrał głos:

– Może ksiądz być pewien, że potraktujemy tę sprawę z największą delikatnością i dyskrecją. Pani inspektor Salazar, która ze względu na swoje umiejętności śledcze i znajomość okolicy jest najbardziej predystynowana do zajęcia się śledztwem, poprowadzi tę sprawę wraz ze swoim zespołem.

Amaia popatrzyła na szefa z niepokojem. Z trudem udało jej się opanować odruch protestu.

– Nie wątpię, że tak będzie – odpowiedział ojciec Sarasola, patrząc na nią. – Mówiono mi o pani dużo dobrego. Wiem, że urodziła się pani w dolinie Baztán, że jest pani odpowiednią osobą, żeby się zająć naszym drobnym problemem, i że jest pani wrażliwa i staranna, a takich właśnie cech oczekujemy.

Amaia nie odpowiedziała, ale wykorzystała okazję, żeby się przyjrzeć dokładniej księdzu w garniturze od Armaniego. Zrobił na niej wrażenie nie tylko dlatego, że dużo o niej wiedział, ale też dlatego, że otaczała go aura władzy i że wydawał się wywierać wielki wpływ na wszystkich obecnych, nawet na arcybiskupa, który ograniczył się do potakiwania mu, chociaż ojciec Sarasola ani razu nie poprosił go o aprobatę.

Gdy tylko wyszli na plac Santa María, Amaia zwróciła się do szefa:

– Panie komisarzu, sądzę, że…

Przerwał jej w pół zdania.

– Przykro mi bardzo, inspektor Salazar. Wiem, co chce mi pani powiedzieć, ale ten ojciec Sarasola jest watykańską eminencją i życzenie, żebyśmy przyszli na to spotkanie, wyszło bezpośrednio od niego. Mam związane ręce, a więc proszę jak najszybciej rozwiązać tę sprawę. Koniec, kropka.

– Rozumiem, panie komisarzu, ale nie mam pojęcia, od czego zacząć ani czego oczekiwać. Po prostu nie wydaje mi się, żeby to była sprawa dla nas.

– Sama pani słyszała, że chcą, aby to była właśnie pani.

Wsiadł do samochodu i odjechał. Amaia została i z głupią miną patrzyła na Jonana, który otwarcie się z niej naigrawał.

– Nie wiem, co cię tak cieszy – zaprotestowała. – Szefowa wydziału zabójstw dzięki swym wybitnym zdolnościom i znajomości okolicy okazała się osobą najbardziej predestynowaną do przeprowadzenia wyczerpującego śledztwa w sprawie pospolitego i wulgarnego przypadku chuligaństwa. Czy ktoś może mi wyjaśnić, o co tutaj chodzi?

Szli do samochodu. Jonan nadal się śmiał.

– To nie takie proste, szefowo. Proszę nie zapominać, że ta watykańska gruba ryba zażądała właśnie pani. Ten ojciec Sarasola, znany także jako doktor Sarasola, jest członkiem Kongregacji do spraw Wiary.

– Inkwizytorem?

– Mam wrażenie, że nie są zadowoleni, kiedy się ich tak nazywa. Kto prowadzi, pani czy ja?

– Ja. Musisz mi opowiedzieć coś więcej o tym doktorze Sarasoli. À propos, doktorze jakich nauk?

– Chyba psychiatrii, może też czegoś jeszcze. Wiem, że jest prałatem, należy do Opus Dei i ma duże wpływy w Rzymie. Przez lata pracował dla Jana Pawła II. Był doradcą papieża, kiedy papież był jeszcze kardynałem.

– A dlaczego ten doradca Watykanu do spraw obrony wiary jest żywotnie zainteresowany taką lokalną sprawą? I gdzie mógł o mnie słyszeć?

– Jak mówiłem, jest ważnym członkiem Opus Dei. Jest doskonale poinformowany o tym, co się dzieje w Nawarze, i może jego daleko posunięte zainteresowanie ma źródło w obawach, o których mówił na spotkaniu, dotyczących, jak się wyraził, nienawiści do Kościoła wywołanej niewłaściwym rozumieniem odniesień historycznych.

– Odniesień historycznych, co do których wydajesz się podzielać jego zdanie…

Jonan popatrzył na nią zdumiony.

– Nie myśl, że nie widziałam, jacy byliście przejęci tamtej nocy, ty i inspektor Iriarte. Sądzę, że byliście zaniepokojeni nawet bardziej niż proboszcz i kapelan.

– Zgadza się. To dlatego, że matka inspektora Iriartego pochodzi z Arizkun, podobnie jak moja babka, a dla ludzi stamtąd to, co się stało w tym kościele, to sprawa bardzo poważna…

– Tak, słyszałam, co mówił ojciec Sarasola o niepokoju parafian, o tym, że się domyślają… no właśnie, czego?

– Pani też jest z doliny. Musiała pani słyszeć o agotach.

– O agotach? Mówisz o tych, którzy mieszkali w Bozate?

– Mieszkali w całej dolinie Baztán i w dolinie rzeki Roncal, ale głównie w getcie w Arizkun, na terenie dzisiejszej dzielnicy Bozate. Co jeszcze pani o nich wie?

– Prawdę powiedziawszy, niewiele. Że byli rzemieślnikami i że za bardzo się nie integrowali.

– Proszę zjechać na bok – zarządził Jonan zdecydowanie.

Amaia była zaskoczona, ale nie odmówiła. Znalazła miejsce po prawej, zatrzymała samochód i odwróciła się, żeby spojrzeć na podinspektora Etxaide. Odetchnął głośno, a potem zaczął mówić.

– Historycy nie są zgodni co do tego, skąd pochodzili agoci. Przypuszczalnie dotarli do Nawarry w średniowieczu, przez Pireneje, uciekając przed wojnami, głodem, dżumą i prześladowaniami religijnymi. Najbardziej rozpowszechniona teoria głosi, że byli katarami, członkami wspólnoty religijnej prześladowanej przez Świętą Inkwizycję. Inni twierdzą, że byli to goccy żołnierze, dezerterzy, którzy schronili się w leprozoriach w południowej Francji i tam zarazili się trądem, i dlatego budzili lęk. Ma też zwolenników teoria, że byli to zbiegowie i ludzie postawieni poza prawem, i że sprowadził ich ówczesny feudalny pan tamtej okolicy, Pedro de Ursua, którego ufortyfikowany pałac do dzisiaj zachował się w Arizkun. Za tą ostatnią teorią przemawia to, że największa grupa agotów osiedliła się w Bozate.

– No tak, mniej więcej tyle o nich wiedziałam, że byli wygnańcami, trędowatymi albo zbiegłymi katarami, którzy przybyli do doliny w średniowieczu. Ale jaki to może mieć związek ze zbezczeszczeniem kościoła w Arizkun?

– Ogromny. Agoci mieszkali w Bozate całe wieki i przez cały ten czas byli pozbawieni praw i możliwości integrowania się ze społeczeństwem. Byli traktowani jak najniższa grupa społeczna, nie mogli się osiedlać poza gettem, nie mogli posiadać majątku ani zawierać związków małżeńskich z nieagotami. Zajmowali się snycerką i garbarstwem, bo były to zawody uważane za niezdrowe. Zmuszano ich do noszenia przyszytych do ubrania specjalnych znaków, a nawet do ogłaszania swojego nadejścia dzwonkiem, jak gdyby byli trędowaci. Jak wiele razy w historii, także w przypadku agotów Kościół nie przyczyniał się do ich integracji. Wprost przeciwnie. Wiadomo, że byli chrześcijanami i że uznawali i praktykowali rytuały katolickie, a jednak Kościół uważał ich za wyrzutków. Mieli chrzcielnicę, przeznaczoną tylko dla nich, bo ich dotyk kalał wodę święconą. Nie pozwalano im podchodzić do ołtarza, musieli stać w głębi nawy. Wchodzili tam osobnymi mniejszymi drzwiami. W kościele w Arizkun była krata, która ich oddzielała od pozostałych wiernych i która już dawno została zlikwidowana, ale pamięć o tym wszystkim do dziś przepełnia mieszkańców Arizkun głębokim wstydem.

– Poczekaj no, dobrze zrozumiałam? Mówisz, że dyskryminacja pewnej grupy społecznej w średniowieczu jest tym odniesieniem historycznym, o którym wspomniał ojciec Sarasola, żeby wyjaśnić profanacje kościoła w Arizkun mające miejsce współcześnie?

– Tak – przyznał.

– Dyskryminacja podobna do tej, jakiej ofiarą padali Żydzi, Moryskowie, Cyganie, kobiety, znachorki, biedacy, i tak dalej, i tak dalej. Jeśli do tego, jak mówisz, agotów podejrzewano o roznoszenie trądu, to wszystko jasne. Sama wzmianka o tej potwornej chorobie przerażała ludzi. Z drugiej strony wiem, że w Baztán spalono na stosach dziesiątki kobiet oskarżonych o to, że były czarownicami, w wielu przypadkach na podstawie donosów sąsiadów, mimo że przedtem całe życie mieszkali obok siebie. Każde zachowanie odbiegające od normy było podejrzane, uważano, że maczał w nim palce diabeł, ale taki stosunek do innych grup społecznych czy etnicznych był w Europie powszechny. Nie ma kraju, w którego historii nie byłoby takich epizodów. Nie jestem historykiem, Jonanie, ale wiem, że w tamtych czasach cała Europa cuchnęła ludzkim mięsem skwierczącym na stosach.

– To prawda, ale w przypadku agotów dyskryminacja przeciągnęła się poza średniowiecze, trwała setki lat. Przez całe pokolenia mieszkańcy Bozate byli pozbawieni najbardziej podstawowych praw. Byli prześladowani tak długo i tak mocno, że któryś z papieży wydał bullę, w której nadawał im takie same prawa jak innym mieszkańcom okolic i zabronił prześladowań. Ale zło już się zakorzeniło, a zwyczaje i wierzenia z oporami poddają się logice i rozsądkowi, więc agoci nadal byli dyskryminowani przez długie, długie wieki.

– Tak, w dolinie Baztán wszystko zmienia się bardzo powoli. W naszych czasach to przywilej, ale w przeszłości życie tutaj musiało być trudne… Ale…

– Szefowo, symbolika zniszczeń dokonanych w kościele wyraźnie nawiązuje do dyskryminacji agotów. Chrzcielnica, w której nie mogli być chrzczeni. Ława w pierwszym rzędzie, zarezerwowana dla szlachty, w której nie mogli siadać. Ołtarz, miejsce, do którego nie mieli dostępu…

– A kości? Mairu-beso?

– To starodawny rytuał czarnoksięski. To też przypisywano agotom.

– Czarna magia, oczywiście, i co jeszcze… Wybacz, ale wydaje mi się to naciągane. Muszę przyznać, że ten numer z kośćmi dodaje całej sprawie niezwykłości, ale reszta wyczynów to pospolite chuligaństwo. Zobaczysz, że za kilka dni zatrzymamy kilkoro upalonych młodych ludzi, którzy wtargnęli do kościoła, żeby się powygłupiać, i trochę przesadzili. To, co mnie zastanawia, to dlaczego hierarchowie Kościoła są tym wszystkim tak bardzo zainteresowani.

– Muszą być. Jeśli ktoś może i powinien rozpoznać objawy świętokradztwa o podłożu historycznym, to właśnie oni. Przecież widziała pani twarz proboszcza. Myślałem, że lada moment zemdleje.

Amaia sapnęła ze złością.

– Niech ci będzie. Może i masz rację, ale wiesz, że nie znoszę spraw związanych z ciemną przeszłością naszej doliny. Wydaje się, że co chwilę pojawia się ktoś zdecydowany zbić na tym kapitał – powiedziała, patrząc na zegarek.

– Proszę się nie martwić, mamy czas – starał się ją uspokoić Jonan.

– Nie za bardzo. Muszę wstąpić do domu, to pora karmienia – odparła z uśmiechem.

5

Amaia dostrzegła porucznika Paduę natychmiast, jak tylko weszła do baru Iruña na placu del Castillo, niedaleko od domu. Był jedynym mężczyzną siedzącym samotnie przy stoliku. Odwrócony plecami do wejścia, w poznaczonym śladami deszczu gabardynowym mundurze Gwardii Cywilnej.

– Jak tam w Baztán, poruczniku? Bardzo pada? – zapytała na powitanie.

– Jak zwykle, pani inspektor, jak zwykle.

Usiadła naprzeciwko niego, poprosiła o kawę bezkofeinową i butelkę wody. Poczekała, aż kelner postawi napoje na stoliku.

– Proszę mi powiedzieć, o czym pan chciał ze mną rozmawiać.

– Chcę pomówić o sprawie Johany Márquez. – Z miejsca przystąpił do rzeczy. – Albo raczej o sprawie Jasóna Mediny, bo ustaliliśmy już razem, że to on był jedynym mordercą dziewczyny. Przed mniej więcej czterema miesiącami, w dniu rozpoczęcia rozprawy, Jasón Medina – jak pani doskonale wie – popełnił samobójstwo w sądowej łazience.

Amaia skinęła głową.

– Natychmiast rozpoczęliśmy zwykłe w takich przypadkach śledztwo. Niczego szczególnego nie dowiodło. Nie wykroczyłoby poza rutynowe działania, gdyby nie to, że po kilku dniach odwiedził mnie konwojent, który dostarczył Medinę do sądu z więzienia i którego może pani pamięta. Był tam, w tej ubikacji, blady jak ściana.

– Tak, przypominam sobie, że widziałam w łazience policjanta Gwardii Cywilnej i funkcjonariusza więziennego.

– To właśnie on, Luis Rodríguez. Przyszedł do mnie bardzo przejęty i błagał, żebym jasno opisał w raporcie zamykającym śledztwo wszystko, co dotyczy nożyka do tapet, którego Medina użył do popełnienia samobójstwa. Nalegał zwłaszcza na to, żebym stwierdził jednoznacznie, że przemycił go do sądu ktoś trzeci i że on, Luis Rodríguez, nie ponosi za to odpowiedzialności. Była to dla niego sprawa wielkiej wagi, ponieważ był to już drugi przypadek, kiedy więzień będący pod jego nadzorem popełnił samobójstwo. Jak mi powiedział, ten pierwszy raz miał miejsce przed trzema laty. Jakiś więzień powiesił się w nocy w swojej celi. Dyrekcja więzienia wzięła winę na siebie, bo nie zastosowano wzmocnionego nadzoru, żeby temu zapobiec. A teraz, ponieważ znów przydarzyło mu się coś podobnego, niemal odchodził od zmysłów i obawiał się, że zostanie w jakiś sposób ukarany albo zawieszony. Uspokoiłem go, a potem, w gruncie rzeczy po prostu z ciekawości, spytałem go o tamtego pierwszego samobójcę.

Okazało się, że był to facet, który zamordował żonę i okaleczył zwłoki, odcinając rękę. Rodríguez nie miał pojęcia, czy ręka się odnalazła, czy nie. Proszę sobie wyobrazić moje zdziwienie, kiedy zadzwoniłem do Policji Narodowej do Logroño, bo to oni prowadzili tę sprawę, i usłyszałem, że faktycznie facet zamordował żonę, z którą był w separacji i którą wcześniej maltretował, a potem obciął jej rękę. Miał zakaz zbliżania się do niej, ale cóż… Tego rodzaju przestępstwa co dzień oglądamy w wiadomościach, tak samo prymitywne. Zadzwonił do drzwi, a kiedy otworzyła, popchnął ją na ścianę, ogłuszył, a potem dobił dwoma ciosami noża w brzuch. Ona się wykrwawiała, a on okradał mieszkanie. Podgrzał sobie nawet i zjadł fasolę z boczkiem. Siedział w kuchni i patrzył, jak ona umiera. A potem sobie poszedł i nawet nie zamknął drzwi. Znalazła ją sąsiadka. Faceta zatrzymano dwie godziny później w pobliskim barze. Był pijany i zbryzgany krwią żony. Od razu przyznał się do winy, ale – niech pani sobie wyobrazi – kiedy go spytano o amputację, powiedział, że nie wie, o co chodzi, i że nie ma z tym nic wspólnego. – Westchnął ciężko. – Amputacja na wysokości łokcia, narzędziem zębatym, ale ostrym, czymś takim jak nóż elektryczny albo wyrzynarka. Coś to pani przypomina, pani inspektor?

Amaia uniosła ręce, złączyła je i oparła palce wskazujące o usta. Siedziała tak kilka sekund. Dopiero potem się odezwała:

– No cóż, może to przypadek. Może odciął jej rękę, żeby zabrać jakiś pierścionek albo obrączkę, a może żeby jej nie zidentyfikowano… chociaż nie, przecież była w swoim domu, więc to nie miałoby sensu… ale różne rzeczy się zdarzają. Chyba że ma pan coś jeszcze…

– Mam coś jeszcze – potwierdził. – Po tej rozmowie pojechałem do Logroño pogadać z policjantami, którzy prowadzili śledztwo. Powiedzieli mi coś, co jeszcze bardziej utwierdziło mnie w przekonaniu, że jest w tym jakieś podobieństwo do sprawy Johany Márquez. Otóż tamtego zabójstwa dokonano gwałtownie i byle jak. Facet narobił w domu okropnego bałaganu, użył noża, który wziął z kuchni, i zostawił narzędzie zbrodni ubabrane krwią przy zwłokach, a przedtem, zadając ciosy, sam się skaleczył w rękę i nie opatrzył sobie rany, tylko łaził po mieszkaniu i wszędzie zostawiał krwawe ślady. Skorzystał nawet z ubikacji i nie spuścił wody. Wszystko, co robił, było tak samo brutalne i niechlujne jak on sam. A jednak amputacji dokonano post mortem, niemal bez upływu krwi, jednym czystym cięciem na wysokości stawu. Nigdy nie znaleziono ani odciętej kończyny, ani narzędzia, którym to zrobiono.

Amaia z rosnącym zainteresowaniem skinęła głową, a Padua ciągnął dalej:

– Złożyłem też wizytę dyrektorowi więzienia. Powiedział, że więzień przebywał u niego kilka dni, że nie wykazywał skruchy ani oznak depresji. Byłoby to normalne w takim przypadku. Był spokojny i zrelaksowany, miał dobry apetyt i spał jak suseł. Ponieważ był to okres adaptacji, zostawiono go w celi samego. Nikt go nie odwiedzał, ani rodzina, ani znajomi. I nagle, pewnej nocy, kiedy nic nie wskazywało na to, że coś takiego nastąpi, powiesił się i – niech mi pani wierzy – musiał się naprawdę postarać, bo w celi nie ma o co zaczepić sznura, nie ma jak się powiesić na stojąco. Zrobił to, siedząc na podłodze, a to wymaga doprawdy ogromnej determinacji. Funkcjonariusz Rodríguez usłyszał chrapliwy oddech i podniósł alarm. Kiedy otwarto drzwi, więzień jeszcze żył, ale umarł przed przybyciem karetki.

– Zostawił list?

– Ja też o to spytałem, a dyrektor odpowiedział, że zostawił „coś w tym stylu”.

– Coś w tym stylu?

– Wyjaśnił, że nabazgrał coś bez sensu na ścianie trzonkiem szczoteczki do zębów – odparł Padua. Wyciągnął z koperty fotografię, położył ją na stole i podsunął Amai.

Napis został już zamalowany, ale nie zadbano o wypełnienie bruzd. Na zdjęciu, specjalnie zrobionym pod kątem, światło flesza uwidoczniło wyraźny ślad liter wyrytych pewną ręką w gipsowym tynku. Jedno jedyne słowo, doskonale widoczne: TARTTALO.

Zaskoczona Amaia nagle spojrzała na porucznika. Domagała się wyjaśnień. Padua uśmiechnął się z zadowoleniem i odchylił do tyłu.

– Widzę, że udało mi się przyciągnąć pani uwagę, pani inspektor. Tarttalo, napis identyczny z tym, który Medina zostawił w liście do pani – to mówiąc, położył na stole przezroczystą plastikową teczkę z kopertą zaadresowaną do inspektor Salazar.

Amaia przez dłuższą chwilę siedziała w milczeniu, zastanawiając się nad wszystkim, co usłyszała od porucznika Padui w ciągu ostatniej godziny. Mimo wysiłków nie była w stanie znaleźć żadnego wytłumaczenia: dlaczego dwóch pospolitych zabójców, niechlujnych i niezorganizowanych, okaleczyło w taki sam sposób, sprawnie i skutecznie, swoje ofiary i nie zostawiło na miejscu zbrodni odciętych rąk, zostawiło za to mnóstwo dowodów tego, co zrobili wcześniej? A przede wszystkim jak to się stało, że wybrali to samo słowo – słowo, którego w żadnym razie nie można było uznać za zwykłe – na swój podpis.

– No dobrze, poruczniku, widzę już, do czego pan zmierza. Ale nie rozumiem, dlaczego przychodzi pan z tym do mnie. Tak czy owak sprawa Johany Márquez podlega Gwardii Cywilnej, podobnie zresztą jak sprawy związane z przewożeniem więźniów. Sprawa, jeśli to w ogóle jest sprawa, należy do pana – powiedziała, przesuwając zdjęcia w jego stronę.

– Problem polega na tym, pani inspektor, że nie będzie żadnej sprawy. Wszystkich tych odkryć dokonałem osobiście, idąc tropem, który podsunął mi ten funkcjonariusz. Sprawę więźnia z Logroño prowadziła Policja Narodowa. Od dawna jest oficjalnie zamknięta. Sprawa Johany Márquez też już została zakończona, zabójca nie żyje. To wszystko, co pani opowiedziałem, zgłosiłem już przełożonym, ale oni nie uznali, że dowody są wystarczające, aby ponownie otworzyć dochodzenie.

Opierając głowę na ręce, Amaia słuchała uważnie. Przygryzła dolną wargę.

– Czego pan ode mnie chce, Padua?

– Tak naprawdę to chciałbym się upewnić, że te sprawy nie mają ze sobą nic wspólnego, ale sam nie dam rady, mam związane ręce i, no cóż… Tak czy owak pani jest w to zamieszana, a to – znów popchnął w jej stronę teczkę z kopertą – należy do pani.

Amaia przeciągnęła palcem po gładkiej plastikowej powierzchni teczki, najpierw po obrysie koperty, a potem po swoim nazwisku, wypisanym prostym, wyraźnym pismem.

– Był pan w celi, w której trzymano Medinę, prawda?

– Pani jest niesamowita! – Padua z uznaniem pokiwał głową. – Byłem tam dziś rano, zanim do pani zadzwoniłem.

Pochylił się i wyciągnął coś z torby.

– Ósma strona – powiedział i położył na stole skoroszyt.

Amaia natychmiast rozpoznała charakterystyczną okładkę. Raport z sekcji zwłok, widywała takich setki. Na okładce widniało nazwisko i numer sprawy.

– Sekcja zwłok Mediny. Przecież wiadomo, jak umarł.

– Strona ósma – nalegał Padua.

Amaia zaczęła czytać, a Padua na głos recytował tekst. Nauczył się go na pamięć:

– „Zwłoki Jasóna Mediny wykazują duży ubytek w palcu wskazującym prawej ręki. Brakuje paznokcia, a skóra jest starta do żywego mięsa”. Dyrektor więzienia pozwolił mi obejrzeć jego osobiste rzeczy. Mają je tam. Jego żona ich nie chciała i w ogóle nikt się nie upomniał. Stwierdziłem, że Medina był dość prymitywnym gościem. Żadnych książek, zdjęć ani pamiątek, tylko kilka starych numerów tygodników sportowych i plotkarskich. Nie dbał zbytnio o higienę, nie miał szczoteczki do zębów. Poprosiłem, żeby mnie zaprowadzono do jego celi, i na pierwszy rzut oka nie było widać nic, co mogłoby zwrócić uwagę. Zresztą przez te ostatnie miesiące przebywali tam inni więźniowie. Ale posłuchałem intuicji i spryskałem ścianę luminolem. Rozświetliła się jak choinka. Pani inspektor, w noc poprzedzającą posiedzenie sądu Jasón Medina użył własnej krwi. Starł sobie do szczętu palec, żeby wypisać na ścianie celi to samo słowo co jego poprzednik, tamten więzień z Logroño. Podobnie zresztą jak on odebrał sobie potem życie. Z tą różnicą, że Medina zrobił to poza więzieniem, a to z tego powodu, że musiał doręczyć pani to – powiedział, wskazując na kopertę.

Amaia wzięła ją do ręki i nie patrząc, włożyła do kieszeni, a potem opuściła bar. Idąc ulicami w stronę domu, czuła jej złowróżbną obecność. Koperta paliła ją w bok jak gorący kataplazm. Wyciągnęła komórkę i wystukała numer podinspektora Etxaide.

– Witam, szefowo – odebrał natychmiast.

– Dobry wieczór, Jonanie, przepraszam, że przeszkadzam ci w domu…

– Czym mogę służyć, szefowo?

– Czy mógłbyś poszukać wszystkiego, co tylko się da, na temat tarttalo, tej mitycznej postaci, i wszelkich odnośników do tego słowa, zapisanego właśnie tak: tarttalo. Przez dwa t.

– To proste, jutro będę to miał. Coś jeszcze?

– Nie, tylko to. Bardzo ci dziękuję, Jonanie.

– Nie ma za co, szefowo. Do jutra.

Kiedy się rozłączała, zorientowała się, że jest bardzo spóźniona: minęły już trzy kwadranse od pory karmienia Ibaia. Zdenerwowana zaczęła biec. Mijała nielicznych przechodniów, którzy odważyli się stawić czoło lodowatemu zimnu. Gdy była już niedaleko, nie mogła przestać myśleć o tym, jak doskonale punktualny jest zawsze Ibai w kwestii posiłków, jak budzi się i natychmiast domaga krzykiem jedzenia, niemal dokładnie po czterech godzinach od ostatniego karmienia. Gdy tylko w perspektywie ulicy dostrzegła swój dom, nie przestając biec, wyciągnęła klucze z kieszeni puchowej kurtki, po czym jak toreador wbijający mistrzowsko szpadę w kark byka, jednym ruchem wepchnęła klucz do zamka i otworzyła drzwi. Ochrypły krzyk dziecka dochodzący z pierwszego piętra uderzył w nią jak fala rozpaczy. Pokonała schody, skacząc po dwa stopnie, nie ściągając nawet kurtki, a w jej umyśle przewijały się absurdalne obrazy płaczącego rozpaczliwie syna, którego zostawiono samego w kołysce, i Jamesa śpiącego sobie smacznie albo przyglądającego się dziecku bezczynnie i bezradnie.

Ale James nie spał. Wpadając do kuchni, zobaczyła, że trzyma Ibaia na rękach, przytula go do piersi i nuci, żeby go uspokoić.

– Na Boga, James! Nie dałeś mu butelki? – zadając to pytanie, uprzytomniła sobie, jak sprzeczne jest jej podejście do sztucznego karmienia.

– Uwierz, Amaio, że próbowałem – powiedział, wskazując na stół. Rzeczywiście stała na nim butelka z mlekiem. – Ale nie chciał nawet o tym słyszeć – dodał z bladym uśmiechem.

– Jesteś pewien, że zrobiłeś dobrą mieszankę? – spytała, potrząsając butelką i patrząc na nią krytycznie.

– Tak, kochanie – odparł cierpliwie, nie przestając kołysać dziecka. – Pięćdziesiąt mililitrów wody i dwie płaskie miarki mleka.

Amaia ściągnęła kurtkę i rzuciła ją na krzesło.

– Daj mi go – poprosiła.

– Już dobrze, Amaio – powiedział, chcąc ją uspokoić. – Nic mu nie jest, dopiero co zaczął płakać, zresztą noszę go cały czas na rękach.

Dość niedelikatnie wyrwała mu dziecko i poszła do salonu. Usiadła na fotelu. Ibai zaczął krzyczeć jeszcze głośniej.

– A co to dla ciebie znaczy płakać krótko? – spytała z furią. – Pół godziny? Godzina? Gdybyś go nakarmił, kiedy było trzeba, nie doprowadziłbyś go do takiego stanu.

James przestał się uśmiechać.

– Nawet dziesięciu minut nie płacze, Amaio. Kiedy się zorientowałem, że się spóźnisz, przygotowałem butelkę i miałem ją już gotową, kiedy się obudził. Nie spodobała mu się, to normalne, woli pierś od mleka z butelki. Ale jestem pewien, że gdybyś przyszła jeszcze później, zdążyłby je wypić.

– Nie spóźniłam się z byle powodu – rzuciła wściekle. – Pracowałam.

James popatrzył na nią z mieszanymi uczuciami.

– A kto mówi, że nie?

Ibai nie przestawał płakać i kręcić głową na obie strony w poszukiwaniu piersi, rozjuszony jej niedostępną bliskością. Amaia poczuła ból, gdy gwałtownie się przyssał. Nagle przestał płakać. W powietrzu zabrakło decybeli, została niemal ogłuszająca cisza.

Amaia z rozpaczą zamknęła oczy. To jej wina. To ona zajęła się swoimi sprawami i beztrosko pozwoliła, żeby czas mijał, podczas gdy jej syn płakał z głodu. Położyła drżącą dłoń na jego główce i pogłaskała pokrywający ją delikatny puszek. Po jej policzku spłynęła łza. Kapnęła na policzek Ibaia. A on, nie zważając na jej rozterki, ssał spokojnie, posapując i mrużąc z zadowolenia oczy.

– Amaio – szepnął James, pochylając się nad nią i osuszając palcem wilgotne ślady, które zostawiły na jej twarzy łzy. – Nie przejmuj się tak, kochanie. Zapewniam cię, że małemu nic strasznego się nie stało. Płakał tak rozdzierająco tylko kilka minut, właśnie wtedy, kiedy przyszłaś. Nic się nie stało, Amaio. Inne dzieci musiały się przestawić na butelkę o wiele wcześniej niż Ibai i jestem pewien, że wiele z nich też protestowało.

Ibai uspokoił się i zasnął. Amaia zapięła bluzkę, podała mężowi dziecko i wybiegła z pokoju. Po chwili James usłyszał, że wymiotuje.

Nie miała świadomości, że zasnęła. Zdarzało jej się to, kiedy była bardzo zmęczona. Ocknęła się nagle, przekonana, że usłyszała jedno z tych głębokich westchnień, które przez jakiś czas jej syn wydawał przez sen po tej okropnej awanturze, ale w pokoju panowała cisza i kiedy uniosła się trochę na łóżku, mogła dojrzeć w słabym świetle albo raczej wyczuć, że Ibai śpi spokojnie. Odwróciła się do Jamesa, który pogrążony we śnie leżał na brzuchu, obejmując prawą ręką poduszkę. Pochyliła się nad nim i pocałowała go w głowę. Wyciągnął rękę i poszukał jej dłoni. Zamknął ją w swojej w intymnym porozumieniu. Miał zwyczaj nieświadomie tak robić w nocy. Pokrzepiona, zamknęła oczy i znów zasnęła.

Obudził ją wiatr. Dmuchał ogłuszająco, gwizdał jej w uszach i robił straszliwy hałas. Otworzyła oczy i zobaczyła ją, Lucíę Aguirre. Wpatrywała się w nią nieruchomym wzrokiem znad brzegu rzeki. Ubrana była w swój biało-czerwony świąteczny sweterek. Wyglądał tak wesoło, że trudno byłoby znaleźć inny strój mniej pasujący do sytuacji. Obejmowała się w pasie lewą ręką kojącym gestem. Jej smutne spojrzenie docierało do Amai jak mistyczny most przerzucony nad burzliwymi wodami rzeki Baztán i przelewało prosto w jej serce cały strach, cały ból i przede wszystkim nieskończony smutek. W tym spojrzeniu nie było nadziei, była zgoda na całą wieczność wiatru i samotności. Przezwyciężając lęk, Amaia podniosła się i poprosiła widmo, żeby przemówiło. Lucía zaczęła mówić, ale jej słowa porywał i rozwiewał wiatr. Amaia nie była w stanie usłyszeć nawet jednego dźwięku. Z rozpaczliwym wysiłkiem, żeby zostać usłyszaną, Lucía krzyczała i krzyczała, aż siły ją zawiodły i padła na kolana na piasek. Pochyliła głowę. A kiedy ją znowu podniosła, jej wargi rytmicznie i powoli zaczęły się poruszać, powtarzając:

– Zabierz go… targaj go… łapaj go…

– Tak zrobię – szepnęła Amaia. – Złapię go.

Ale Lucía Aguirre już na nią nie patrzyła, kręciła tylko głową, pogrążając się w falach rzeki, które po chwili zasłoniły jej twarz.

6

Dłużej niż zwykle przygotowywała się do rozstania z Ibaiem. Z synkiem na ręku chodziła to tu, to tam po wszystkich pokojach, szepcząc do niego czułe słówka i odwlekając moment, kiedy będzie musiała się ubrać i wyjść do komisariatu. Nadal, mimo że minęła już prawie godzina, nie udało jej się pozbyć wrażenia, że tuli jego delikatne ciałko w objęciach. Brakowało jej go w sposób wręcz bolesny i czuła, że nigdy w życiu za nikim tak nie tęskniła. Oczarowanie jego zapachem, jego dotykiem głęboko zapadło w jej duszę i budziło w niej emocje tak głębokie, że niemal wydawały się wspomnieniami. Myślała o łagodnym łuku jego policzka i o przejrzystych oczach, w tym samym odcieniu błękitu co i jej własne, wspominała, jak przygląda się jej twarzy, badawczo i przenikliwie, jakby w jego dziecięcym ciele krył się umysł i rozwaga mędrca. Jonan podał jej kubek kawy z mlekiem. Otoczyła go dłońmi w intymnym geście. Zawsze rano tak robiła, ale teraz nie zdołało jej to pocieszyć.

– Ibai nie dał pani spać? – spytał Jonan, zauważając jej podkrążone oczy.

– Nie… To znaczy, tak… w pewnym sensie – odpowiedziała wymijająco.

Jonan dobrze ją znał, pracowali razem od lat, więc wiedział, że jej milczenie jest warte więcej niż najlepsze wyjaśnienia.

– Mam już to, o co mnie pani wczoraj prosiła – powiedział, odwracając się w stronę biurka.

Amaia przez chwilę wydawała się zmieszana.

– Ach, tak… Masz to?

– Mówiłem, że to będzie proste.

– Opowiadaj – poprosiła, siadając obok niego przy biurku i zabierając się do popijania kawy.

Otworzył plik w komputerze i zaczął czytać.

– Tarttalo, znany także jako Tártaro lub Torto, postać występująca w mitach Kraju Basków i Nawarry. Jest cyklopem, ma tylko jedno oko. Jest to niezwykle silny i okrutny olbrzym. Żywi się owcami, dziewicami i pasterzami, choć w niektórych źródłach występuje także jako pasterz własnych stad. Tak czy owak zawsze jest pożeraczem ludzi. Podobni do niego cyklopi pojawiają się w mitach innych części Europy, a także w mitologiach starożytnej Grecji i Rzymu. W Kraju Basków był niegdyś postacią bardzo popularną, a doniesienia o jego istnieniu pojawiały się jeszcze w początkach XX wieku. Jest samotnikiem i mieszka w jaskini. Różne mity umiejscawiają ją w różnych miejsach, ale nie w tak niedostępnych górskich okolicach jak te groty, w których mieszka bogini Mari. Tarttalo mieszka niżej, w dolinach. Wychodzi w poszukiwaniu pożywienia i żeby nasycić wieczną żądzę krwi. Jego symbolem jest jedno oko pośrodku czoła i oczywiście kości. Całe góry kości, resztki uczt tej bestii, piętrzące się u wejścia do jaskini.

Dołączyłem też kilka dość znanych legend o jego spotkaniach z pasterzami. Wielu udało mu się dopaść. W szczególności polecam legendę o tym, jak stracił życie, topiąc się w studni, kiedy jakiś pasterz go oślepił. Spodoba się pani – dodał podinspektor i czytał dalej: – W Zegamie opowiada się, że Tarttalo był gigantycznym mężczyzną, ogromnego wzrostu i mającym tylko jedno oko. Mieszkał w miejscu, które nazywają Tartaloetxeta (dom Tarttala), w pobliżu góry Sadar. Stamtąd wyruszał na wędrówki po dolinach i górach. Kradł owce pasterzom i porywał samych pasterzy. Piekł ich i pożerał.

Pewnego razu szło ścieżką dwóch braci. Wracali z jarmarku w sąsiedniej wsi, gdzie sprzedali swoje owce, a potem dobrze się bawili. Szli, rozmawiając z ożywieniem, i nagle zamilkli, bo zobaczyli Tarttala. Na próżno usiłowali uciec. Olbrzym ich złapał, każdego jedną ręką, i zaniósł do swojej jaskini. Rzucił ich w kąt i zaczął rozniecać ogień. Z pni dębowych rozpalił wielkie ognisko i ustawił nad nim ogromny rożen. Bracia trzęśli się ze strachu. Potem olbrzym wybrał jednego z nich, tego, który wydawał mu się tłuściejszy, i zabił go jednym ciosem pięści, a potem nadział na rożen i upiekł. Drugi pasterz płakał gorzkimi łzami. Widział tragiczny koniec swego brata i patrzył, jak go pożera straszliwy olbrzym. Gdy Tarttalo zakończył ohydną ucztę, schwytał pozostałego przy życiu młodzieńca i cisnął go na stertę owczych skór. „Ciebie muszę jeszcze utuczyć”, powiedział z pogardą, śmiejąc się doniośle i odrażająco, a potem dodał: „Żebyś mi nie uciekł, założę ci na palec ten pierścień”. I rzeczywiście, założył mu magiczny pierścień, który przemawiał ludzkim głosem i bez przerwy krzyczał: „Tu jestem! Tu jestem!”. A potem Tarttalo, zadowolony, zasnął twardo. Pasterz, zdając sobie sprawę, jaki koniec go czeka, jeśli czegoś nie zrobi, postanowił uciec. Czy mogło być coś gorszego niż utuczenie i pożarcie przez tego giganta? Podczołgał się więc ostrożnie do ogniska, złapał rożen i rozgrzał go do czerwoności. Ujął go twardo w dłoń, podszedł do chrapiącego smacznie Tarttala i z całej siły wbił pręt w jego jedyne oko. Potwór, oszalały z bólu i wściekłości, zerwał się z wrzaskiem i swymi wielkimi łapami zaczął na oślep zadawać ciosy, w nadziei, że uda mu się dosięgnąć tego, kto wbił mu w oko rozpalone żelazo. Ale pasterz bardzo zręcznie unikał straszliwych ataków. Tarttalo jednym ciosem rozwalił zagrodę dla owiec i zwierzęta rozbiegły się po całej jaskini. Wtedy pasterz owinął się w owczą skórę i wraz ze stadem udało mu się niepostrzeżenie opuścić jaskinię, mimo że olbrzym stanął na progu i usiłował go złapać. Młodzieniec był już na zewnątrz, ale magiczny pierścień zaczął krzyczeć raz po raz: „Tu jestem! Tu jestem!”. I w ten sposób wskazywał drogę Tarttalowi, który, mimo że ogromny, wytrwale i rączo jak jeleń podążał za śmiałym pasterzem. Młodzieniec obawiał się, że nie zdoła uciec, więc biegł, biegł i biegł, żeby się ukryć między drzewami, ale pierścień wskazywał olbrzymowi, którędy ma go ścigać. Jak katarynka powtarzał przenikliwym głosem: „Tu jestem! Tu jestem!”. Przejęty grozą, bojąc się, że zaraz zostanie złapany przez ryczącego i obrzucającego go najgorszymi obelgami potwora, pasterz podjął heroiczną decyzję. Oderwał sobie palec ze zdradliwym pierścieniem i cisnął go do studni. „Tu jestem! Tu jestem!”. Tarttalo posłuchał głosu pierścienia, rzucił się głową naprzód do studni, utopił się i zginął.

– Masz rację – powiedziała z uśmiechem Amaia. – To znakomita historia i widać, że bardzo ci się podoba.

– No cóż, mitologia i legendy to nie wszystko. Z całkiem innej dziedziny: tarttalo to słowo, którym niektóre grupy terrorystyczne określają pewien rodzaj bomby. Jest to skrzynka bez widocznych kabli, z czujnikiem fotoelektrycznym LDR w środku. W chwili otwarcia skrzynki kontakt światła z czujnikiem powoduje detonację ładunku wybuchowego. Stąd nazwa bomby: jednooki wykrywacz światła.

– Tak, wiedziałam o tym, ale nie sądzę, żeby to o to chodziło. Co jeszcze masz?

– Niewielka wytwórnia filmowa nosząca nazwę Tarttalo, z pół tuzina restauracji o tej nazwie rozrzuconych tu i ówdzie po całym obszarze, gdzie żyją Baskowie. W internecie mamy też odniesienia do legend, filmy animowane, rysunki, znaczki na koszulki, istnieje też wieś, w której podczas uroczystości ku czci patrona obnoszą figurę Tarttala, i kilka blogów, które nazywają się tak albo o tym wspominają. Tu ma pani wszystkie linki. Aha, wydaje się, że ten sposób pisania tego słowa, przez dwa t, jest starszy niż przez jedno. No i oczywiście tarttalo występuje w książkach José Miguela de Barandiarána o mitologii Basków.

Telefon na biurku Jonana zadzwonił, przerywając mu wykład. Podinspektor przeprosił i odebrał, a potem powiedział do Amai:

– Szefowo, komisarz chce się z panią zobaczyć, czeka u siebie.

Kiedy weszła do jego gabinetu, komisarz właśnie rozmawiał przez telefon. Wybąkała przeprosiny i cofnęła się do drzwi, ale szef podniósł rękę i gestem pokazał jej, żeby poczekała.

Odłożył słuchawkę i przez chwilę patrzył na nią badawczo. Pomyślała, że to z pewnością arcybiskup nadal naciska, i właśnie miała zacząć tłumaczyć, że jeszcze nic nie udało im się wykryć, kiedy zaskoczył ją, mówiąc:

– Nie uwierzy pani, zadzwonił sędzia śledczy Markina. Powiedział, że podejrzany o zabójstwo Lucíi Aguirre skontaktował się z nim i obiecał, że jeśli pani osobiście spotka się z nim w więzieniu, powie, gdzie jest ciało ofiary.

Pojechała na wzgórze Santa Lucía, gdzie wybudowano nowy zakład karny. Pokazała w portierni dokumenty i niezwłocznie zaprowadzono ją do biura. Czekali na nią dyrektor więzienia, którego już znała, sędzia śledczy Markina i sekretarka sądowa. Sędzia wstał, żeby się z nią przywitać.

– Pani inspektor, myślę, że nie mieliśmy dotąd okazji spotkać się osobiście, ponieważ zacząłem pracę, kiedy pani była na urlopie. Dziękuję, że zgodziła się pani przyjść. Rano Quiralte poprosił o widzenie z dyrektorem i obiecał mu, że jeśli zgodzi się pani z nim spotkać, powie, gdzie są zwłoki Lucíi Aguirre.

– Sądzi pan, że ma zamiar dotrzymać obietnicy?

– Prawdę mówiąc, nie wiem, co myśleć. Quiralte to chamski, rozbestwiony typ. Przechwalał się swoim zbrodniczym czynem, a potem odmówił zdradzenia, gdzie ukrył ciało. Jak mówi pan dyrektor, jest niesamowicie z siebie zadowolony, dobrze jada i śpi, jest aktywny i towarzyski.

– Można powiedzieć, że świetnie się tu czuje – dodał dyrektor.

– I dlatego nie wiem, czy to jakiś wybieg, czy naprawdę ma zamiar pani powiedzieć, ale nalegał. Powiedział, że powie to pani i tylko pani.

Amaia przypomniała sobie ten dzień, gdy go zatrzymano, i jego wzrok wbity w lustro weneckie, zza którego asystowała przy przesłuchaniu.

– Tak, to mnie nie zaskakuje. Już kiedy go zatrzymaliśmy, wypytywał o mnie, ale nie wzięliśmy tego na serio, bo wygadywał głupstwa. Zresztą to był ostatni dzień mojej pracy przed urlopem, a przesłuchaniami zajęła się ta sama ekipa, która prowadziła śledztwo.

Quiralte już od dziesięciu minut czekał na nich w pokoju przesłuchań. Kiedy Amaia i sędzia weszli, zobaczyli, że siedzi rozparty na prostym twardym krześle stojącym przy stole. Górę od więziennego munduru miał rozpiętą niemal po pas. Zademonstrował sztuczny uśmiech, zbytnio obnażający blade dziąsła.

Powrót samca, pomyślała, przypominając sobie, co powiedział o nim Jonan, kiedy go zatrzymano.

Quiralte poczekał, aż usiądą naprzeciw niego, z lekka podniósł się z krzesła, pochylił do przodu i wyciągnął do Amai rękę.

– Nareszcie raczyła mnie pani odwiedzić, inspektorko. Długo musiałem czekać, ale muszę przyznać, że było warto. Jak się pani miewa? I jak się czuje dzidzia?

Amaia zignorowała wyciągniętą rękę. Ręka po kilku sekundach opadła.

– Panie Quiralte, jeśli tu dzisiaj przyszłam, to jedynie dlatego, że obiecał pan wyjawić, gdzie są zwłoki Lucíi Aguirre.

– Jak pani sobie życzy, inspektorko, ale prawdę powiedziawszy, oczekiwałem, że będzie pani dla mnie milsza. Przecież rozsławię gliniarską gwiazdę – rzucił, nadal szczerząc zęby w uśmiechu.

Amaia czekała nieporuszona, patrzyła na niego uważnie.

– Panie Quiralte… – powiedział sędzia.

– Niech się pan zamknie – skarcił go Quiralte.

Sędzia popatrzył na niego z widoczną urazą.

– Lepiej niech pan nic nie mówi, panie sędzio, bo w gruncie rzeczy nie wiem, co, do diabła ciężkiego, pan tutaj robi. Milczeć, bo nic nie powiem! I niech pan będzie wdzięczny, że w ogóle pozwalam panu tu siedzieć, bo przecież jasno się wyraziłem, że będę rozmawiał tylko z inspektorką Salazar, czyż nie?

Sędzia Markina zdjął ręce ze stołu i spiął się, jakby chciał mu skoczyć do gardła. Amaia niemal słyszała, jak jego stawy trzeszczą z oburzenia. Zastygł jednak na miejscu i milczał.

Quiralte znów uśmiechnął się wilczo i znów zwrócił się do Amai, ignorując sędziego.

– Długo czekałem, cztery długie miesiące. Jeśli o mnie chodzi, jak chciałem wcześniej, więc to, długo to trwało, to pani wina, inspektorko. Jak pani z pewnością wie, domagałem się spotkania już w chwili, gdy mnie zatrzymano. Gdyby się pani wtedy zgodziła, już od dawna mielibyście ciało tej starej pudernicy, a ja nie gniłbym tutaj cztery miesiące.

– Jeśli o to chodzi, to się pan grubo myli – odparła Amaia.

Więzień pokręcił głową, ciągle się uśmiechając. Bawi go to, pomyślała Amaia.

– No więc… – podjęła.

– Lubi pani patxaran, inspektorko?

– Niespecjalnie.

– No tak, nie jest pani tego rodzaju kobietą i z pewnością nie piła pani w ciąży. Bardzo dobrze, bo inaczej rodzą się takie dzieci jak ja. – Śmiał się przez chwilę. – A teraz karmi pani piersią, prawda?

Amaia próbowała ukryć zaskoczenie i pokrywając je zniecierpliwieniem, odsunęła krzesło i spojrzała na drzwi.

– Już dobrze, inspektorko, niech się pani nie niecierpliwi. Mój ojciec zwykł robić domowy patxaran, nic nadzwyczajnego, ale całkiem znośny. Pracował dla znanej wytwórni likierów we wsi Azanza. Kiedy już zebrano plony tarniny, firma zezwalała pracownikom zabrać te owoce, które zostały na gałęziach. Tarnina to takie krzaki, najpaskudniejsze, jakie można sobie wyobrazić. Ojciec zabierał mnie tam ze sobą. Mają kolce, ostre i jadowite. Jak się ukłujesz, zakażenie gwarantowane, a boli całymi tygodniami. Pomyślałem, że w tych krzakach… że to będzie najlepsze miejsce dla niej.

– Zakopał ją pan tam?

– Tak.

– Zgoda – odezwał się sędzia Markina. – Pójdzie pan z nami i wskaże gdzie.

– Nie, nigdzie nie pójdę. Ostatnia rzecz, na jaką mam ochotę, to znów zobaczyć tę sukę. Jestem pewien, że musi teraz wyglądać jeszcze bardziej obrzydliwie niż zwykle. Dość powiedziałem. Wskażę dokładnie, gdzie jest to pole, a reszta to wasza sprawa. Ja już się wywiązałem i kiedy tu skończymy, pójdę do celi odpocząć. – Poprawił się na krześle i dodał z fałszywym uśmieszkiem, nie patrząc na sędziego: – To był dzień pełen emocji i jestem wykończony.

– Nie, tak się nie robi – wydusił Markina przez zaciśnięte zęby. – Nie przyszliśmy tutaj, żeby nas pan traktował jak chłopców na posyłki. Pójdzie pan z nami i wskaże, gdzie są zwłoki. Ustne wskazówki mogą utrudnić poszukiwania, a do tego minęło sporo czasu, ślady się zatarły. Nawet pan może mieć kłopot z przypomnieniem sobie dokładnie…

Quiralte przerwał jego perorę:

– Na Boga! Nie znoszę tego typa! Inspektorko, proszę mi dać papier i długopis.

Amaia podała mu to, czego żądał, ale sędzia nadal protestował:

– Szkic na papierze to nie to samo co dokładna mapa. Poza tym na plantacji wszystkie drzewa są takie same.

Amaia przyglądała się aresztantowi. Spojrzał na sędziego z kpiną i zaczął pisać.

– Spokojnie, szanowny panie – powiedział z pogardą. – Nie będę nic rysował. – I podał im papier, na którym wypisał krótką kombinację cyfr i liter.

Sędzia był zaskoczony.

– Co to takiego?

– Współrzędne, panie sędzio – wyjaśniła Amaia.

– Długość i szerokość geograficzna. Nie na darmo służyłem w Legii Cudzoziemskiej, co nie? – dodał więzień z rozbawieniem. – A może jednak woli pan rysuneczek?

Azanza okazała się maleńką wioską w jurysdykcji Estella. Głównym zajęciem jej mieszkańców była produkcja likieru z tarniny, patxaranu. Kiedy udało się zebrać całą ekipę dochodzeniową i zlokalizować miejsce, zapadał już zmierzch. Jasność szybko gasnącego światła wydawała się zatrzymywać na chwilę w bieli milionów maleńkich kwiatuszków, które – mimo że do wiosny brakowało jeszcze sporo – pokrywały całe korony drzew, nadając ich rzędom wygląd pałacowych korytarzy. Nie chciało się wierzyć, że właśnie to miejsce nieludzki bydlak wybrał na zaimprowizowaną mogiłę.

Amaia przyglądała się uważnie, jak ekipa techniczna instaluje reflektory i namiot, który uparła się przywieźć, mimo że jej towarzysze narzekali, że będą przez to mieli opóźnienie. Nie spodziewała się, że będzie padać, ale i tak nie chciała ryzykować, że deszcz zatrze ślady, które mogły przetrwać wokół grobu.

Sędzia Markina stanął tuż przy niej.

– Nie wydaje się pani zadowolona, pani inspektor. Obawia się pani, że jej tu nie ma?

– Nie, tego jestem niemal pewna – odpowiedziała.

– Więc co panią niepokoi? Przepraszam – powiedział nagle, podnosząc dłoń do jej twarzy.

Amaia cofnęła się, zaskoczona.

– Ma pani coś we włosach.

Zgarnął kwiatuszek z jej skroni, podniósł do nosa i powąchał.

Amai nie umknął wyraz twarzy Jonana. Patrzył na nich spoza namiotu.

– Proszę mi powiedzieć, co się pani nie zgadza.

– Nie zgadza mi się coś w sposobie, w jaki postępuje ten typ. To wręcz podręcznikowy przykład ludzkiej bestii, wyrzucony z wojska, pijak, łajdak i brutal, ale…

– Tak, ja też z trudem mogę pojąć, czym kierowała się ofiara, taka urocza kobieta. Co ją mogło skłonić, żeby nawiązać stosunki z takim osobnikiem?

– W tej akurat kwestii mogę panu pomóc. To typowa ofiara. Słodka, poświęcająca się dla innych i zapominająca o sobie, pobożna i empatyczna do granic. Była katechetką, pomagała w stołówce dla bezdomnych, dbała o wnuki, odwiedzała matkę staruszkę, a jednak czuła się samotna. Taka kobieta nie widzi w życiu sensu, jeśli nie ma kim się opiekować, a jednocześnie marzy o tym, że pewnego dnia zjawi się ktoś, kto zadba o nią. Chciała się poczuć kobietą. Nie siostrą, nie matką, nie przyjaciółką, tylko kobietą. Jej problem polegał na tym, że sądziła, że żeby to osiągnąć, za wszelką cenę potrzebuje mężczyzny.

– Ależ, pani inspektor, zaryzykuję oskarżenie o machismo i stwierdzę, że nie myślę, aby było coś złego w tym, że kobieta pragnie mieć u boku mężczyznę i się czuć spełnioną w miłości.

Jonan, który dzielił uwagę między techników kopiących w ziemi i szefową, przestał robić notatki i uśmiechnął się pod nosem. Nie patrzył na Amaię.

– Panie sędzio, to indywiduum nie jest mężczyzną, to człowiek rodzaju męskiego, a między tym a byciem mężczyzną jest przepaść.

Technicy podnieśli alarm. W dole ukazał się kawałek czarnej folii. Amaia podeszła do grobu, ale odwróciła się jeszcze na chwilę do sędziego i powiedziała:

– Z pewnością ona także zdała sobie z tego sprawę i dlatego złożyła doniesienie, że stosuje wobec niej przemoc. Ale było już za późno.

Kiedy zobaczyli pakunek, mogli stwierdzić, że zabójca wpakował ciało w dwie wielkie torby na śmieci: jedną założył na głowę, drugą na nogi i połączył je na wysokości pasa taśmą do papieru. Taśma oderwała się i falowała, poruszana lekkim wiatrem. Wywołało to dziwne wrażenie, że w grobie coś się rusza, jakby ofiara przewracała się w nim, domagając się, żeby jej pomogli wyjść. Silniejszy powiew wiatru pozwolił im dostrzec między torbami biało-czerwony sweterek, który miała na sobie Lucía i w którym Amaia widywała ją w snach. Po plecach przeszedł jej dreszcz.

– Róbcie zdjęcia pod każdym kątem – nakazała i odeszła na bok, żeby mogli skończyć. Przeżegnała się i pochyliła głowę, żeby się pomodlić.

Sędzia Markina patrzył na nią w zdumieniu. Doktor San Martín podszedł do niego.

– Taki sam sposób jak każdy inny, żeby nabrać dystansu do zwłok.

Markina kiwnął głową i szybko odwrócił wzrok od Amai, jakby został przyłapany na czymś zdrożnym.

San Martín pochylił się nad dołem, wyciągnął ze swojej starej walizki marki Gladstone niewielkie nożyczki, spojrzał na sędziego – sędzia kiwnął głową – i rozciął wzdłuż jedną z plastikowych toreb. Ukazała się górna część ciała ofiary.

Zwłoki były wyprostowane, leżały lekko przechylone na prawy bok i były w dość zaawansowanym rozkładzie, chociaż zimno i piaszczysta gleba podziałały osuszająco. Tkanki były zapadnięte i wysuszone, przynajmniej na twarzy.

– Szczęśliwie w ostatnich miesiącach było dość zimno. Stopień rozkładu odpowiada temu, jakiego można się spodziewać po pięciu miesiącach – zaczął San Martín. – Na pierwszy rzut oka widać, że na szyi jest długie cięcie. Przód swetra jest nasiąknięty krwią, co wskazuje na to, że ofiara żyła, kiedy jej to zrobiono. Cięcie jest głębokie i proste, co wskazuje na użycie ostrego narzędzia i na dużą siłę i determinację, żeby zabić. Zabójca się nie zawahał. Cięcie wykonano od lewej do prawej, co wskazuje na to, że był praworęczny. Straciła bardzo dużo krwi i to w pierwszych godzinach przyciągnęło mnóstwo nekrofagów. Dlatego, mimo że ciało zostało owinięte i zakopane w suchej ziemi, widzimy tak dużo owadów.

Amaia podeszła do dołu i uklękła tak, żeby dobrze widzieć głowę ofiary. Przez moment wydawało się, że zrobiło jej się słabo. Nie ruszała się przez kilka sekund. Sędzia Markina, który ją obserwował, zrobił krok do przodu, zaniepokojony, ale Jonan go powstrzymał. Złapał go za ramię i szepnął mu coś do ucha.

– To, co widać na łuku brwiowym, to skutek ciosu? – spytała Amaia.

– Tak właśnie – odpowiedział San Martín, z zadowoleniem mistrza, który dobrze wyszkolił praktykantkę. – I wydaje się, że został zadany post mortem. Jest wgłębienie, ale nie ma śladów krwawienia.

– Proszę popatrzeć – wskazała Amaia. – Wydaje się, że jest tu więcej śladów uderzeń, na całej czaszce.

– Tak – zgodził się San Martín, pochylając się trochę niżej. – Tutaj nawet brakuje włosów i nie jest to efekt rozkładu.

– Jonanie, podejdź, zrób zdjęcie pod tym kątem – poprosiła.

Sędzia Markina pochylił się nad dołem. Podszedł do niej tak blisko, że trącił ją lekko rękawem kurtki. Bąknął przeprosiny i spytał San Martína, czy sądzi, że ciało było w tym miejscu przez cały ten czas i czy zostało zakopane wkrótce po śmierci. Lekarz odparł, że tak, że resztki larw odpowiadają faunie typowej dla tej okolicy w pierwszych fazach rozkładu, ale że będzie mógł stwierdzić to z pewnością dopiero po przeprowadzeniu dokładnych badań.

Sędzia wyprostował się i podszedł do sekretarki sądowej, która protokołowała w bezpiecznej odległości. Amaia jeszcze przez chwilę klęczała, wpatrywała się w zwłoki ze zmarszczonym czołem.

Jonan popatrzył na nią pytająco.

– To jak, zabieramy ją? – spytał jeden z techników, wskazując na trupa.

– Jeszcze nie – odpowiedziała Amaia, podnosząc rękę i nie odrywając wzroku od ciała. – Panie sędzio! – zawołała.

Sędzia podszedł. Zachowywał się uprzedzająco grzecznie.

– Quiralte powiedział w którymś momencie, że gdyby mógł porozmawiać ze mną wcześniej, nie musiałby gnić cztery miesiące w więzieniu, prawda?

– Tak, tak właśnie powiedział, ale nie wiem, na co właściwie liczył, bo przecież przyznał się do zbrodni.

– Myślę, że ja wiem… – szepnęła, zatopiona w myślach.

Markina wyciągnął do niej rękę. Amaia popatrzyła na nią zdziwiona. Zignorowała go, podniosła się i przeszła na drugą stronę dołu.

– Doktorze, czy mogę prosić, żeby pan rozciął ten worek dalej?

– Oczywiście.

Rozciął dalej, w dół, do kolan ofiary.

Spódnica, którą Lucía Aguirre włożyła do pasiastego sweterka, była podwinięta. Kobieta nie miała na sobie bielizny.

– Przypuszczałem, że znajdziemy dowody przemocy seksualnej. W takich przypadkach często do tego dochodzi i nie zdziwiłbym się, gdyby nastąpiła post mortem – powiedział lekarz.

– Tak, ten bydlak z furią dał upust wszystkim swoim najgorszym fantazjom, ale nie tego szukam.

Bardzo ostrożnie rozłożyła worek na boki.

– Jonanie, podejdź tutaj. Przytrzymaj folię i ciągnij tak, żeby ziemia nie dostała się do środka.

Podinspektor posłusznie oddał aparat fotograficzny jednemu z techników, kucnął i złapał torbę obiema rękami. Amaia uklękła obok niego, dotknęła prawego ramienia ofiary i ostrożnie przesunęła dłoń w dół, na przedramię, które – ponieważ ciało leżało na boku – było częściowo niewidoczne. Włożyła palce obu dłoni pod ciało, złapała za ramię na wysokości bicepsa i delikatnie pociągnęła, wyciągając je. Jonan, zaskoczony, stracił równowagę i usiadł na ziemi, ale nie puścił folii.

Ręka została odcięta poniżej łokcia. Cięcie zostało wykonane pod kątem prostym, za jednym zamachem. Nie było krwi, więc mogli zobaczyć okrągły przekrój kości i wyschnięte tkanki wokół niej. Amaię przeszył zimny dreszcz. Na sekundę całe zimno świata skupiło się w jej kręgosłupie. Jak rażona piorunem wzdrygnęła się i odskoczyła z przerażeniem.

– Szefowo…

Wróciła do rzeczywistości. Popatrzyła mu w oczy, a on skinął głową.

– Jedziemy, Jonanie – powiedziała rozkazującym tonem i ściągając w biegu rękawiczki, rzuciła się do samochodu.

Nagle stanęła i ruszyła w stronę sędziego.

– Panie sędzio, proszę zadzwonić do więzienia i zażądać, żeby Quiralte był pod ścisłym nadzorem. Najlepiej, żeby ktoś z nim był przez cały czas.

Sędzia trzymał w dłoni telefon komórkowy.

– Dlaczego? – spytał, wzruszając ramionami.

– Bo popełni samobójstwo.

Odstąpiła Jonanowi miejsce za kierownicą. Robiła tak zawsze, kiedy musiała pomyśleć i kiedy się spieszyła. Był dobrym kierowcą, umiał znaleźć złoty środek między bezpieczeństwem i impulsem – któremu ona ulegała zbyt łatwo – żeby wcisnąć gaz do dechy. Z Azanzy do Pampeluny jechali zaledwie pół godziny. Deszcz jednak nie spadł, ale niebo było zachmurzone i zapadł przedwczesny zmierzch, bez światła gwiazd i księżyca. Nawet światła miasta wydawały się przytłumione. Wjeżdżając na więzienny parking, zauważyli karetkę. Stała z wyłączonymi światłami.

– Cholera – szepnęła Amaia.

W drzwiach czekał na nich funkcjonariusz więzienny. Przepuścił ich obok bramki. Biegli korytarzem, a on udzielał im wyjaśnień:

– Sanitariusze i lekarz są przy nim. Najwyraźniej czegoś się nałykał. Mógł to być silny środek do czyszczenia. W małych dawkach niektóre wywołują ból brzucha i mdłości. Najprawdopodobniej za opłatą dostarczył mu go więzień zajmujący się sprzątaniem. Zdarza się, że więźniowie dodają różnych rzeczy do jedzenia, żeby się zatruć i trafić do szpitala. Ale ten, kiedy nas zawiadomiono, był już nieprzytomny. Leżał w wymiocinach i krwi. Wypruł sobie flaki, ot co. W pewnym momencie na chwilę odzyskał świadomość, ale nie sądzę, żeby coś kojarzył.

Dyrektor więzienia, blady i przejęty, czekał na nich przed celą.

– Nic nie wskazywało…

Amaia minęła go, nie zatrzymując się, i zajrzała do środka. Leżącego na noszach Quiraltę, zaintubowanego i nieruchomego, otaczał silny odór wymiocin i odchodów. Nawet pod maską tlenową widać było poważne oparzenia wokół ust i nosa. Jeden z sanitariuszy robił notatki, drugi spokojnie zbierał sprzęt.

Lekarz więzienny, którego Amaia znała od dawna, odwrócił się i zdjął lateksową rękawiczkę, po czym przywitał się, wzdychając:

– Pani inspektor Salazar, niezłe bagno tu mamy. – Uniósł krzaczaste brwi. – Nic nie mogliśmy zrobić. Przyszedłem prawie natychmiast, bo byłem jeszcze w gabinecie, a ci z pogotowia kilka minut po mnie. Próbowaliśmy go ratować, ale zatrucia substancjami żrącymi prawie zawsze kończą się źle, zwłaszcza jeśli człowiek truje się celowo. Sam sobie zrobił koktajl – powiedział, wskazując na leżący w kącie bidon. – Wypił go, kiedy wrócił do celi z przesłuchania. Musiał okropnie cierpieć, ale nie krzyczał, nie prosił o ratunek. – Znów popatrzył na trupa. – Jedna z najgorszych agonii, jakie widziałem.

– Nie wie pan, czy zostawił list? – spytała Amaia, rozglądając się.

– Zostawił to – powiedział lekarz, wskazując na prycze przymocowane do ściany za jej plecami.

Odwróciła się i musiała się trochę schylić, żeby zobaczyć, co Quiralte napisał na ścianie nad dolną pryczą.

TARTTALO.

Jonan zrobił to samo co ona i ze wstrętem zmarszczył nos.

– Napisał to…

– Tak, odchodami – potwierdził stojący za nim lekarz. – Mazanie świństwem to forma protestu często stosowana w więzieniach. Ale nie wiem, co oznacza to słowo.

7

Gdy ogłaszała odprawę, zawsze starała się stawić w sali pierwsza i często przez kilka minut patrzyła przez okno na rozpościerające się za nim miasto, porządkując przemyślenia. Słuchała narastającego, kojącego szmeru głosów za plecami. Podchodził do niej Jonan i w milczeniu podawał jej kawę. Zawsze ją od niego brała, ale często zostawiała nietkniętą. Ogrzewała sobie tylko ręce o kubek.

Odwróciła się dopiero, kiedy usłyszała głos inspektora Iriartego. Witał się radośnie ze wszystkimi. Towarzyszył mu podinspektor Zabalza. Kiwnął do niej głową, mruknął coś niezrozumiałego i usiadł obok swojego zwierzchnika. Poczekała, aż wszyscy zajmą miejsca, i w chwili gdy chciała zabrać głos, drzwi się otworzyły. Wszedł komisarz. Oparł się o ścianę, skrzyżował ręce na piersi, przeprosił, że jej przerwał, i poprosił, żeby mówiła dalej.

– Jakby mnie tu nie było – oznajmił.

– Dzień dobry wszystkim. Jak wiecie, podczas tego zebrania mamy ustalić strategię postępowania w sprawie powtarzających się profanacji kościoła w Arizkun. Właśnie przysłano wstępne wyniki badań kości. Nie są zbyt pomocne. Potwierdzają, że to kości ludzkie i że należały do niemowlęcia. Doktor San Martín będzie nas informował, kiedy nadejdą nowe wyniki. My natomiast zaczniemy od uściślenia, czym dokładnie jest profanacja i dlaczego w tym właśnie przypadku mamy z nią niewątpliwie do czynienia… – Wstała, przeszła kilka kroków i stanęła tuż za podinspektorem Etxaide.

– Profanacją jest traktowanie bez należytego szacunku rzeczy należących do sfery sacrum, niszczenie, bezczeszczenie lub znieważanie wartości otoczonych powszechnie czcią. Wychodząc od tego i biorąc pod uwagę, że czyn został popełniony w miejscu kultu, z wykorzystaniem między innymi ludzkich szczątków, stwierdzam, że mamy do czynienia z profanacją religijną, czyli ze świętokradztwem w rozumieniu teologii katolickiej. Ale zanim przejdziemy dalej i zdecydujemy, co robić, chciałabym zwrócić uwagę na kilka spraw. Jest tyle rodzajów profanacji, ile typów zachowań przestępczych, i zrozumienie, jak doszło do tej profanacji, pozwoli nam ustalić profil sprawcy, którego szukamy.

Najczęstszym rodzajem profanacji jest wandalizm, zwykle związany z subkulturami miejskimi i grupami z marginesu, które wyrażają odrazę wobec społeczeństwa, atakując jego wartości albo symbole religijne. Mogą zniszczyć pomnik, napaść na bibliotekę, spalić flagę albo wytłuc okna wystawowe w dużym centrum handlowym. Do takich profanacji dochodzi najczęściej i najłatwiej je rozpoznać, na podstawie ewidentnych oznak irracjonalnej przemocy.

Do drugiej grupy należą ludzie profanujący kościoły i cmentarze, gangi i grupy przestępcze, których jedynym celem jest kradzież kosztowności albo innych rzeczy. Ich łupem padają skarbonki kościelne, systemy nagłaśniające i oświetleniowe, przedmioty ze złota i srebra, jak tabernakula, świeczniki, kielichy, a nawet takie rzeczy jak narzędzia grabarzy.

W bardziej skrajnych przypadkach tacy bandyci kradną biżuterię, a nawet złote zęby nieboszczyków. Niedawno aresztowano gang, który kradł ramki z platyny zdobiące fotografie zmarłych, często umieszczane na grobowcach. Niektórzy z tych przestępców, jak sami zeznali, ostatnio postanowili inscenizować na miejscu kradzieży sceny sugerujące satanistyczne rytuały. To zawsze budzi ogromny niepokój parafian. Chodzi im o to, żeby wprowadzić śledczych w błąd, a tym samym odwrócić uwagę od siebie i skierować ją na sekty. W takich przypadkach dobrze jest nie dać się nabrać, bo jest jasne, że satanistów z reguły nie interesuje telefon komórkowy proboszcza. I tutaj właśnie dochodzimy do innego typu profanacji, profanacji ezoterycznej. Jonanie…

Jonan wstał i ruszył w stronę tablicy.

– Chodzi o magiczne rytuały różnych kultur. Większość takich profanacji to rytuały karaibskiej santeríi, haitańskiego wudu, brazylijskiego candomblé albo kubańskiego palo mayombe – mówił i pisał na tablicy. – Są to rytuały związane ze śmiercią i spirytyzmem, najchętniej praktykowane na cmentarzach, ale nigdy w katolickich kościołach. Jedynie sataniści wybierają miejsca kultu chrześcijańskiego, ponieważ uważają, że powinnni nie tylko czcić Szatana, ale też obrażać Boga. Profanacje satanistyczne są rzadkie, choć wczoraj na spotkaniu z arcybiskupem padła sugestia, że czasami takie rzeczy są wyciszane, żeby nie przyciągać naśladowców. Najczęściej w takich przypadkach bezcześci się święte symbole: kałem, wymiocinami, moczem, krwią zwierząt, popiołem. Chodzi o efektowną inscenizację. Zdarza się dekapitowanie figur świętych, rysowanie symboli fallicznych na obrazach przedstawiających Madonny, odwracanie krzyży do góry nogami i tym podobne rzeczy. Kilka lat temu w galisyjskim miasteczku A Lanzada sataniści wtargnęli w nocy do niewielkiej pustelni. Roztrzaskali drzwi siekierą. Zabrali figurę Matki Boskiej, otaczaną w tamtym rejonie wyjątkową czcią, odrąbali jej obie ręce i rzucili figurę w przepaść. To doskonały przykład inscenizacji: mogli po prostu wyważyć drzwi – nie było alarmu – i ukraść posąg, ale to, co zrobili, było bardziej widowiskowe i świętokradcze.

Amaia znów zabrała głos:

– Zostaje nam profanacja jako protest społeczny albo coś, co sprawcy w ten sposób uzasadniają. Miałam okazję dokładnie zbadać takie zachowania, gdy szkoliłam się w FBI, w Stanach Zjednoczonych. Może to polegać na niszczeniu grobów i wykopywaniu zwłok konkretnych osób, na poddawaniu ciał zmarłych amputacjom i okaleczeniom. Jedynym celem jest wyrażenie wielkiej nienawiści do społeczeństwa. Takich osobników uważa się za bardzo, bardzo niebezpiecznych, bo dokonują tych irracjonalnych czynów jedynie w pewnym stanie umysłu i mogą skierować złość przeciwko żywym. W badaniach zachowań przestępczych takie działania często są uważane za charakterystyczne dla pewnego stadium psychopatii. Zdarza się, że poprzedza je torturowanie zwierząt, podkładanie ognia, moczenie nocne, poważne trudności w szkole, nadużycia. Wyraźnie widać w tym aspekt psychoseksualny. Sprawcy mają trudności z odnoszeniem się do seksu w zdrowy sposób. Muszę przyznać, że w pierwszej chwili byłam rzeczniczką tezy, że w naszym przypadku chodzi o wandalizm, i jeszcze nie odrzuciłam jej zupełnie, ale są pewne sprawy związane z dziejami Arizkun – dla tych, którzy ich nie znają, Jonan przygotował raport na temat podłoża historycznego – które nie pozwalają wykluczyć, że może chodzić o atak na społeczeństwo, możliwe, że w początkowej fazie.

Jest jeszcze inny typ profanatora, który w tym przypadku odrzucamy, a mianowicie złodziej dzieł sztuki. Ludzie ci zakradają się do świątyń, które wcześniej dokładnie zbadali, nie robią poważnych szkód, zabierają jedynie przedmioty o dużej wartości. Zwykle pracują na zlecenie, są sprawni i nigdy nie działają gwałtownie ani niechlujnie.

– Zgadzam się – wtrącił się komisarz. – Jakie działania zostały podjęte?

Iriarte otworzył notes i zaczął czytać.

– Na razie postawiliśmy na stałe samochód patrolowy u wejścia do kościoła. Wydaje się, że to trochę uspokoiło parafian. Niektórzy podchodzili do patrolujących policjantów i dziękowali za interwencję. Od tamtej nocy nie doszło do żadnego incydentu.

– Czy przesłuchano sąsiadów? Ludzi mieszkających najbliżej kościoła? – spytała Amaia.

– Tak, ale nikt nic nie widział ani nie słyszał. A przecież w nocy w Arizkun panuje całkowita cisza. Odgłosy rąbania siekierą ławki na szczapy musiały być dość wyraźne.

– Mury kościoła są bardzo grube, stłumiły rąbanie. Ściany domów też do cienkich nie należą, a w zimowy lodowaty poranek okna i okiennice z pewnością były szczelnie pozamykane.

Iriarte potwierdził.

– Przyjrzeliśmy się także kilku grupom młodych ludzi z okolicy. Szukaliśmy aktywnych i wykazujących się postawą aspołeczną, ale bez efektów. Młodzież z Arizkun jest raczej spokojna, czasem trochę niezależna, ale dla większości, wierzących czy nie, ten kościół jest symbolem Arizkun.

– A sprawa agotów? – spytała Amaia.

Iriarte sapnął z irytacją.

– Szefowo, to bardzo delikatny temat. Dla większości mieszkańców Arizkun to nadal jedna z tych rzeczy, o których wolą nie mówić. Mogę panią zapewnić, że nadal, jeśli ktoś z zewnątrz pojawia się w Arizkun i wypytuje o agotów, natyka się na nieprzekraczalną barierę milczenia.

– Krąży o tym kilka anegdot – włączył się Zabalza. – Mówią, że przed kilkoma laty do Arizkun przyjechał znany pisarz, który miał zamiar napisać książkę o agotach, ale musiał zrezygnować, bo ludzie odpowiadali na jego pytania, jakby byli słabi na umyśle. Inni twierdzili, że w życiu o czymś takim nie słyszeli, że to tylko legendy i że nic takiego nigdy nie miało miejsca. Podobno także sam wielki Camilo José Cela był zainteresowany agotami i rezultat osiągnął taki sam.

– To właśnie moi krajanie – uśmiechnęła się Amaia. – Przypuszczam, że to się zmieni, kiedy do głosu dojdą nowe pokolenia. Większość młodych jest dumna ze swoich korzeni, ale nie obciąża się zaszłościami, jak starsi. Powiedziałam wczoraj Jonanowi, że dzieje prześladowań agotów nie różnią się znacząco od tego, co w tamtych czasach spotykało Żydów i muzułmanów. Prześladowania dotykały także kobiet. Nawet szlachcianki były zmuszane do zawierania niechcianych małżeństw albo pod przymusem zamykane w klasztorach. Było wiele podziałów między ludźmi, ze względu na wyznanie, płeć, pochodzenie, sytuację ekonomiczną… No cóż, teraz nie jest inaczej…

– Może ma pani rację. Większość młodzieży czasy poprzedzające wojnę domową postrzega jako coś w rodzaju czwartorzędu, ale i tak musimy być ostrożni, żeby nie ranić uczuć przewrażliwionych mieszkańców Arizkun.

– Tak właśnie będziemy postępować – zapewniła Amaia. – Jeszcze dzisiaj wieczorem przeniosę się do Elizondo i zostanę tam na kilka dni. Pokieruję śledztwem.

Komisarz kiwnął głową z aprobatą.

– Jonan zajmie się szukaniem w internecie grup aktywistów antykatolickich. Prześledzi też wszystko, co może być powiązane z agotami i z rzeczami uszkodzonymi podczas tych ataków. Chciałabym się spotkać z proboszczem i z kapelanem z Arizkun, z każdym oddzielnie, bo nie możemy odrzucić możliwości, że te postępki to zemsta na którymś z nich. Nie zapominajmy o niedawnym głośnym przypadku kradzieży Kodeksu Kalikstyńskiego z katedry w Santiago de Compostela, która okazała się osobistą zemstą byłego kościelnego na dziekanie świątyni. Tak więc zanim zaczniemy tworzyć teorie o historycznym i mistycznym podłożu tego, co się dzieje w Arizkun, powinniśmy przesłuchać zamieszane w sprawę osoby, jak podczas każdego innego śledztwa. Mam kilka pomysłów, które chciałabym rozwinąć. Na razie to wszystko. – Pożegnała się, wstała i wyszła z sali w ślad za komisarzem. – Widzimy się jutro rano w Elizondo.

Raport, który trzymał ją na nogach do trzeciej nad ranem, leżał na biurku komisarza. Wpatrzyła się w kartonowe okładki. Usiłowała dostrzec jakiś ślad tego, że został przeczytany.

– Panie komisarzu, miał pan czas zapoznać się z moim raportem?

Komisarz odwrócił się do niej i milczał kilka sekund, zamyślony i znieruchomiały, a potem odpowiedział:

– Tak, pani inspektor Salazar. Jest bardzo wyczerpujący.

Amaia zastanawiała się, co ma znaczyć ta beznamiętna odpowiedź i czy to dobrze, czy źle, że komisarz uznał raport za wyczerpujący.

Po następnych kilku sekundach milczenia jej szef nagle przemówił:

– Wyczerpujący i niezwykle interesujący. Wiem, dlaczego zwróciła pani uwagę na opisane w nim sprawy. Rozumiem, że porucznik Padua z Gwardii Cywilnej doszukał się poszlak, ale zgadzam się z jego przełożonymi i gdyby przedstawiła mi pani ten raport przed tygodniem, odpowiedziałbym pani to samo, co jego szefowie odpowiedzieli jemu. Poszlaki są wyraźne, ale dość naciągane. Część z nich można by przypisać przypadkowi. Do tego o wiele częściej, niż się sądzi, więźniowie komunikują się ze sobą i opowiadają sobie o swoich postępkach. – Przerwał na chwilę i usiadł wygodniej. – Ale to oczywiste, że to, co się stało wczoraj, nadaje tej historii nowy sens. Najistotniejsze jest to, że Quiralte wmieszał w nią panią, decydując się wyjawić jedynie pani, gdzie są zwłoki. Długo nad tym myślałem, inspektor Salazar, ale nie doszedłem do jednoznacznych wniosków. Wszystkie te sprawy są oficjalnie zamknięte. Wszyscy zabójcy są martwi, popełnili samobójstwo. To kilka oddzielnych spraw, które toczyły się w różnych prowincjach i były prowadzone przez różne służby policyjne, a pani domaga się ode mnie, żebym wszczął śledztwo.

Amaia nie odezwała się. Wytrzymała jego spojrzenie.

– Wierzę w panią, mam zaufanie do pani instynktu i wiem, że jest coś, co zwróciło pani uwagę… ale nie widzę wystarczających powodów, żeby zezwolić na otwarcie dochodzenia, które będzie deptaniem po odciskach innym służbom policyjnym i pretekstem do sporów o kompetencje.

Przerwał, a Amaia wstrzymała oddech.

– Chyba że ma pani w zanadrzu coś jeszcze…

Amaia uśmiechnęła się. Ten facet nie przez przypadek został komisarzem. Wyciągnęła z wewnętrznej kieszeni żakietu kopertę w plastikowej teczce i podała mu ją.

– Jasón Medina miał tę kopertę przy sobie, kiedy się zabił w sądowej toalecie.

Wyciągnął rękę, popatrzył poprzez plastik i przeczytał nazwisko adresata.

– To list do pani! – zawołał zdumiony. Otworzył szufladę, najprawdopodobniej szukał rękawiczek.

– Może pan spokojnie dotykać. Została zbadana i nie znaleziono żadnych odcisków.

Komisarz wyciągnął z opakowania kopertę, a z niej kartkę. Przeczytał i spojrzał na Amaię.

– Dobrze – powiedział. – Zgadzam się, żeby podjęła pani śledztwo. Dlatego, że dwóch zabójców zwróciło się bezpośrednio do pani.

Amaia skinęła głową.

– Będzie pani musiała być bardzo ostrożna i oczywiście uzyskać zgodę sędziego Markiny, choć nie sądzę, żeby były z tym trudności. Wydaje się być pod wielkim wrażeniem pani talentów śledczych. Nie dalej jak dzisiaj rano zadzwonił do mnie, żeby omówić sprawę Lucíi Aguirre, i wprost rozpływał się w pochwałach pod pani adresem. Nie życzę sobie konfliktów z innymi służbami policyjnymi, więc muszę panią prosić, żeby była pani tak uprzejma i zręczna, jak tylko się da. – Zrobił teatralną pauzę. – A w zamian oczekuję postępów w sprawie kościoła w Arizkun.

Amaia skrzywiła się, zniechęcona.

– Wiem, co pani o tym myśli, ale to dla nas bardzo ważne. Musimy jak najszybciej rozwiązać tę sprawę. Dziś rano dzwonił do mnie burmistrz i był bardzo zaniepokojony.

– Najprawdopodobniej sprawcami okażą się chuligani.

– No to proszę ich zatrzymać i podać mi ich nazwiska. Chciałbym, żeby arcybiskup przestał wywierać naciski. Coś mi się wydaje, że duchowni są tą sprawą bardzo przejęci. Zdarzały się już różne profanacje, nawet bardziej widowiskowe, ale nie przejmowali się nimi aż tak. Zgadzam się z panią, że okazali się okropnie przeczuleni.

– No dobrze. Przyłożę się solidnie. Jak pan komisarz wie, ustawiliśmy pod drzwiami kościoła stały patrol. Wyobrażam sobie, że to powinno schłodzić nastroje i że sprawcy zostawią kościół w spokoju.

– Byłoby świetnie – przyznał.

Amaia podniosła się i ruszyła do drzwi.

– Dziękuję panu.

– Proszę poczekać, inspektor Salazar, jest jeszcze coś.

Amaia zatrzymała się w pół kroku.

– Minął już rok, odkąd inspektor Montes został zawieszony po tym, co się stało podczas śledztwa w sprawie basajauna. Komisja, która rozpatrywała jego sprawę, zaleciła, żeby wrócił na służbę. Jak pani wie, żeby to było możliwe, inspektor Montes musi otrzymać pozytywne opinie od wszystkich zainteresowanych funkcjonariuszy, w tym przypadku od inspektora Iriartego i od pani.

Amaia nie odezwała się. Czekała, co będzie dalej.

– Okoliczności się zmieniły. Wtedy była pani inspektorem wyznaczonym do kierowania tą sprawą, obecnie jest pani szefową wydziału zabójstw. W związku z czym inspektor Montes będzie pani podwładnym, tak jak pozostali pracownicy wydziału. Jeśli zdecyduje pani, że należy go przyjąć, może go pani wziąć do swojego zespołu albo do innego, ale tak czy owak musi pani podjąć ostateczną decyzję. Pani zespół jest dość przerzedzony i jeśli nie chce pani Montesa, to będzie pani musiała przyjąć kogoś innego na stałe.

– Pomyślę o tym – odpowiedziała zimno.

Komisarz zauważył jej wrogie nastawienie.

– Pani inspektor, nie mam zamiaru wpływać na pani decyzję, tylko panią informuję.

– Dziękuję, panie komisarzu – odparła.

– Może pani iść.

Amaia zamknęła za sobą drzwi i mruknęła:

– Tak, pewnie.

Było popołudnie. Nawarski Instytut Medycyny Sądowej opustoszał. Dużo wolnych miejsc na parkingu świadczyło o tym, że jest pora obiadu. Nieśmiałe promienie słońca przebijające się przez chmury rozświetlały kałuże pozostałe po deszczu, który spadł przed godziną. Kiedy podjechała pod budynek, zobaczyła, że ktoś jednak na nią czeka. Nie zaskoczyło jej to. Skorzystała ze sztuczki mnemotechnicznej – „jak siostry Łazarza” – żeby sobie przypomnieć imiona dwóch kobiet, które, gdy tylko ją ujrzały, zgasiły papierosy i podeszły bliżej.

– Marto, Marío – przywitała się. – Nie powinnyście były tu przychodzić – powiedziała, z góry wiedząc, że nie ma innego miejsca, gdzie mogłaby być rodzina w takiej chwili, i że zostaną tam, pod drzwiami albo w maleńkiej poczekalni, aż do chwili, kiedy ich najbliższa osoba zostanie im zwrócona. – Lepiej byłoby, gdybyście zostały w domu. Zostaniecie powiadomione, kiedy… – Słowa „sekcja zwłok”, obciążone swym ponurym znaczeniem, od zawsze były dla niej nie do wymówienia przy rodzinie zmarłego. To, że to tylko słowa, że rodziny wiedziały, po co przychodzą, że niektórzy krewni bez ogródek sami tak mówili, nic nie zmieniało. Dla niej, w pełni świadomej, co te słowa oznaczają, wymawianie ich raniło tak samo jak skalpel rozcinający ciało w literę Y. – Kiedy skończą się wszystkie badania – dokończyła.

– Pani inspektor – powiedziała starsza z kobiet. Amaia nie była pewna, czy to Marta, czy María. – Rozumiemy, że trzeba zrobić sekcję zwłok, bo mama zmarła gwałtowną śmiercią, ale dzisiaj powiedziano nam, że może minąć jeszcze kilka dni, zanim nam oddadzą… no, ciało.

Jej siostra zaczęła płakać i usiłując powstrzymać łkanie, wydawała zduszone odgłosy, jakby się dusiła.

– Proszę mi powiedzieć dlaczego. Przecież już wiecie, kto ją zabił. Wiecie już, co jej zrobiła ta bestia. A teraz on też już nie żyje i, niech mi Bóg wybaczy, cieszę się z tego, bo umarł tak straszną śmiercią, na jaką zasłużył…

Z jej oczu także płynęły wielkie łzy. Ze złością otarła je z twarzy, bo w odróżnieniu od siostry płakała z wściekłości.

– A jednocześnie wolałabym, żeby żył, żeby gnił w więzieniu. Czy pani mnie rozumie? Chciałabym go zabić własnymi rękami, chciałabym mu zrobić to wszystko, co on zrobił mojej matce.

Amaia skinęła głową.

– Nawet gdyby to było możliwe, nie poczułabyś się lepiej.

– Nie chcę się czuć lepiej, pani inspektor, nie sądzę, żeby coś na tym świecie mogło sprawić, żebym się poczuła lepiej. Po prostu chciałabym móc go skrzywdzić, tylko tyle.

– Nie mów tak – poprosiła jej siostra.

Amaia położyła jej rękę na ramieniu.

– Nie, nie zrobiłabyś tego. Wiem, że myślisz, że owszem, że tego właśnie chcesz, i w gruncie rzeczy to zrozumiałe, ale ty nie zrobiłabyś nikomu czegoś takiego. Wiem, że nie.

Kobieta wpatrzyła się w nią z rozpaczą i Amaia zorientowała się, że jest o krok od kompletnego załamania.

– Jak pani może być taka pewna?

– Bo żeby coś takiego zrobić, trzeba być takim człowiekiem jak on.

Kobieta zakryła usta ręką. Amaia zobaczyła na jej twarzy przerażenie i wiedziała, że zrozumiała.

Druga dziewczyna wydawała się słabsza i bardziej bezbronna. Objęła siostrę, położyła jej rękę na szyi i łagodnym ruchem – nie napotkała oporu – położyła sobie głowę siostry na ramieniu, w geście pocieszenia i czułości. Amaia była pewna, że nauczyła się tego od matki.

– Kiedy ją nam oddadzą? Myślałyśmy, że zaraz po sekcji. Po co z tym zwlekać?

– Nasza matka pięć miesięcy leżała opuszczona na zlodowaciałym polu. Chcemy teraz mieć czas, czas na pożegnanie, czas na pogrzeb.

Amaia wnikliwie przyglądała się siostrom, oceniała, jak bardzo są odporne psychicznie. Musiała to wziąć pod uwagę. Rodziny zaginionych wykazywały ogromną siłę ducha, podsycaną nadzieją, że ich bliscy jednak żyją, wbrew wszelkiemu prawdopodobieństwu i wbrew poszlakom, które wskazywały na najgorsze. Ale w chwili, kiedy odnajdywano ciało, cała ta energia, która utrzymywała osierocone rodziny w pionie, znikała jak zamek z piasku zdmuchnięty przez burzę.

– Dobrze, posłuchajcie mnie i weźcie pod uwagę, że to, co wam powiem, jest objęte tajemnicą, więc liczę, że zachowacie dyskrecję.

Obydwie patrzyły na nią wyczekująco.

– Byłam z wami szczera od samego początku, od kiedy poprosiłyście mnie, żebym znalazła waszą matkę, bo byłyście przekonane, że nie zniknęła z własnej woli. Informowałam was krok po kroku. A teraz musicie mi nadal ufać. Dowiedziono, że waszą matkę zamordował Quiralte, ale nie jestem pewna, czy działał sam.

Siostry wyglądały na zaskoczone.

– Miał wspólnika?

– Tego jeszcze nie jestem pewna, ale ta sprawa przypomina mi inną, w której brałam udział jako doradca. Prowadzący tamtą sprawę podejrzewali, że był w nią zamieszany ktoś jeszcze. Zajmowały się nią inne służby policyjne, więc musimy porównać różne poszlaki. Śledztwo może trwać dość długo i może być żmudne. Już jest w toku, ale to może potrwać jeszcze kilka godzin albo nawet dni, nie wiem na pewno. Rozumiem, że to dla was bardzo trudne, ale wasza mama nie leży już na zamarzniętym polu, jest tutaj, jest po to, żeby nam pomóc rozwiązać sprawę zbrodni, której padła ofiarą. Będę z nią, tam, w środku, i zapewniam was, że nikt nie traktuje ofiar z takim szacunkiem jak ci, którzy się zajmują medycyną sądową. Wierzcie mi, wysłuchują wszystkiego, co ofiary mogą powiedzieć, są głosem ofiar.

Z ich zrezygnowanych min wywnioskowała, że je przekonała. Chociaż nie musiała uzyskać ich oficjalnej zgody ani dostać pozwolenia na sekcję, było jej to na rękę. Ostatnią rzeczą, jakiej potrzebowała, była oburzona rodzina przeszkadzająca jej w pracy.

– Możemy chociaż odprawić mszę żałobną za jej duszę? – mruknęła Marta.

– Oczywiście, to wam pomoże. Wiecie, że ona by sobie tego życzyła.

Podała im szczerym gestem rękę. Obie ją uścisnęły.

– Pracuję nad tym, postaram się przyspieszyć bieg spraw i… jak tylko to będzie możliwe… powiadomię was.

Przebrała się w fartuch i weszła do prosektorium. Doktor San Martín, pochylony nad stalowym pulpitem, wskazywał coś na ekranie komputera dwójce pomocników.

– Dzień dobry. Przychodzę w porę? – przywitała się.

– Dzień dobry. W porządku, jesteśmy już po obiedzie – odpowiedział technik.

Amaia ukryła niedowierzanie, które już zaczęło się malować na jej twarzy. Miała wyjątkowo twardy żołądek i byle co jej nie brzydziło, ale wyobrażenie sobie tych trzech osób zabierających się do autopsji tuż po smacznym posiłku wydało się jej… no cóż, jakoś niewłaściwe.

San Martín zaczął wkładać lateksowe rękawiczki.

– Świetnie, pani inspektor, proszę tylko powiedzieć, od kogo zaczynamy.

– Jak to od kogo? – spytała zmieszana.

– Od Lucíi Aguirre – odparł, wskazując na ciało leżące na stole i przykryte prześcieradłem – czy od Ramóna Quiraltego – dodał, machając ręką w kierunku stołu stojącego w pewnym oddaleniu, na którym leżały zwłoki jeszcze niewyjęte z worka przeznaczonego do transportu.

Amaia popatrzyła na niego zdumiona.

– Obydwie autopsje są przewidziane na dzisiaj. Zaczniemy od tej, którą pani wybierze.

Amaia podeszła do worka z ciałem Quiraltego, rozsunęła zamek błyskawiczny i przyjrzała się twarzy zmarłego. Śmierć wymazała wszelkie ślady wątpliwej atrakcyjności, którą się chełpił za życia. Wokół oczu widniały wielkie wybroczyny, które świadczyły o tym, że naczynia krwionośne popękały z wysiłku, kiedy zwymiotował. Usta były wpółotwarte, zastygłe w spazmie, ukazywały zęby i koniec języka, który – tak jak i wargi – cały był pokryty białawą powłoką. Oparzenia żrącą substancją widać było na opuchniętych wargach, pokrytych jeszcze resztkami wymiocin. Rozlały się w stronę ucha, tworząc zaschnięte, brudne skorupy we włosach. Amaia popatrzyła na ciało kobiety i pokręciła głową. Ofiara i kat o dwa metry od siebie, w tej samej sali, najprawdopodobniej nawet ten sam skalpel otworzy ich klatki piersiowe.

– Nie powinno go tu być – pomyślała na głos.

– Co pani powiedziała? – spytał San Martín.

– Nie powinien tu być… Z nią.

Technicy patrzyli na nią ze zdziwieniem.

– Nie powinni tu być razem – wyjaśniła, wskazując na drugie ciało.

– Nie sądzi pani, że jest to już całkiem obojętne?

Popatrzyła na nich i pojęła, że nie ma sensu im tego wyjaśniać, bo i tak nie będą w stanie zrozumieć.

– Nie jestem tego taka pewna – szepnęła sama do siebie.

– No dobrze, to na kogo się pani decyduje?

– Ten tu zupełnie mnie nie interesuje – odparła zimno. – Samobójstwo i koniec. – Zaciągnęła zamek i twarz Quiraltego znikła.

San Martín wzruszył ramionami i odsłonił ciało kobiety. Amaia stanęła przy stole, skłoniła głowę do krótkiej modlitwy i dopiero potem spojrzała na zwłoki. Ledwie mogła rozpoznać w tym nagim, rozebranym z biało-czerwonego swetra trupie tę radosną niegdyś kobietę, której uśmiechnięty portret wisiał nad wejściem do jej domu. Zwłoki zostały umyte, ale były pokryte tyloma śladami uderzeń, sińców i ran, że wydawały się brudne.

– Doktorze – powiedziała do San Martína – muszę pana prosić o przysługę. Wiem, że jest pan bardzo drobiazgowy i trzyma się procedur, ale to, czym naprawdę jestem zainteresowana, to, jak się pan domyśla, amputacja. Zdobyłam zdjęcia kości znalezionych w jaskini pod Elizondo przez Gwardię Cywilną. – Pokazała mu grubą kopertę. – Póki co to jedyne, co mi udostępnili, i chciałabym, żeby pan porównał ślady w miejscach przecięcia kości. Gdybyśmy mogli stwierdzić, że między tą sprawą a sprawą Johany Márquez jest jakiś związek, sędzia śledczy wydałby zezwolenie na następne posunięcia, które mogą nas do czegoś doprowadzić. Spotkam się z nim dzisiaj wieczorem i mam nadzieję, że będę dla niego miała coś więcej niż domysły.

San Martín skinął głową.

– Zgoda. Zaczynamy.

Zapalił mocną lampę i oświetlił ciało. Obejrzał przez lupę okaleczoną rękę i sfotografował uraz. Potem nachylił się tak nisko, że niemal musnął nosem ranę.

– Czyste cięcie, post mortem. Serce już nie pracowało i krew zaczynała krzepnąć. Zostało wykonane zębatym narzędziem, czymś podobnym do elektrycznej piły do drewna, ale są różnice. Przypomina mi zdecydowanie sprawę Johany Márquez, bo tam też sposób wykonania cięcia nasuwał myśl o nożu elektrycznym albo ręcznej pile tarczowej. W tamtej sprawie uznano, że sprawcą był ojczym, więc nie drążono tematu narzędzia. Zabrano kilka narzędzi z jego domu i samochodu. Nic to nie dało.

Amaia włożyła do przeglądarki zdjęcia, które dostała od Padui, i zapaliła białe światło. San Martín dodał zdjęcie, które właśnie wypluła drukarka.

Wpatrywał się w nie dłuższą chwilę, zmieniał układ, a nawet nakładał jedne na drugie, wydając niemal niesłyszalne rytmiczne pomruki, które doprowadzały Amaię do szału i wywołały kpiące komentarze pomocników.

– Czy może pan stwierdzić, że wszystkie cięcia zostały wykonane tym samym narzędziem? – Amaia przerwała pogrążonemu w myślach lekarzowi.

– Och! Posunąłbym się za daleko. Mogę natomiast zapewnić, że wszystkie zostały wykonane tą samą techniką, wszystkie przez osobę praworęczną, z podobną pewnością i siłą.

Amaia popatrzyła na niego z niezadowoleniem.

– Chociaż – uśmiechnął się, kiedy zobaczył w jej oczach błysk nadziei – na podstawie zdjęć nie jestem w stanie określić wieku ani płci osób, do których należały te kości, mogę potwierdzić, że wszystkie są kośćmi osób dorosłych. To nagie kości, bez resztek tkanki, i na oko nie mogę stwierdzić, jak długo tam leżały, i oczywiście nie mogę ze zdjęcia wywnioskować, czy zostały odcięte od ciała osoby żyjącej, czy pochodzą na przykład ze sprofanowanego grobu. To, co jest niewątpliwe, to to, że na pierwszy rzut oka cięcia są bardzo podobne. No i wszystko to są kości przedramion… Ale żeby stwierdzić coś z całą pewnością, musiałbym dysponować narzędziem, którym się posłużono. Moglibyśmy zrobić odlewy, zeskanować je i nałożyć na siebie. Przykro mi, pani inspektor, nic więcej nie dam rady wycisnąć z tych zdjęć. Byłoby inaczej, gdybyśmy mieli próbki.

– Gwardia Cywilna ma własne laboratorium i tam właśnie je trzymają, a wie pan doskonale, jak niechętnie dzielą się informacjami. Od lat powtarzam, że dopóki nie zostanie utworzona niezależna brygada kryminalna, w której skład wejdą członkowie wszystkich formacji policyjnych, a nawet ludzie z Interpolu, i dopóki wszyscy nie będą mogli korzystać z jednego laboratorium, dochodzenia w sprawach kryminalnych nadal będą przypominały zabawę w ciuciubabkę – powiedziała Amaia. – Na szczęście istnieją tacy policjanci jak Padua, którym naprawdę zależy na wyjaśnianiu spraw, a nie na kolekcjonowaniu zasług.

Znów nachyliła się nad ciałem – jak chwilę wcześniej doktor San Martín – żeby z bliska przyjrzeć się okaleczonej ręce.

Tkanki były zapadnięte i posiekane, bardzo zeschnięte. W porównaniu z resztą ciała wydawały się bardzo jasne, niemal odbarwione. Właśnie oglądała drobne rysy zostawione przez ostrze na przekroju kości, gdy wydało jej się, że widzi wbity w kość ciemny, ostry odprysk.

– Doktorze? Proszę tu podejść. Co pan o tym sądzi? – odsunęła się i podała mu lupę.

– Nie zauważyłem tego. Bardzo dobrze, Salazar – powiedział z zadowoleniem. – Przypuszczalnie jest to odłamek kości, który się odszczepił, kiedy odcinano rękę – stwierdził i wyciągnął ten drobny fragment pęsetą.

Obejrzał przez lupę i włożył do szalki mały trójkącik, który, upadając, brzęknął niewątpliwie metalicznie. Natychmiast włożył go pod mikroskop i z zadowoleniem popatrzył na Amaię. Odstępił jej miejsce przy okularze.

– Szefowo Salazar, to, co tutaj mamy, to ząb metalowej piły. Piły, którą amputowano przedramię tej kobiety. Jeśli zrobimy model na podstawie tego zęba, z dużym prawdopodobieństwem będziemy mogli ustalić, co to za narzędzie. Od pani zręczności będzie zależeć, czy przekona pani sędziego Markinę, że trzeba przeprowadzić badania, żeby stwierdzić, czy tą samą piłą przecięto kości znalezione w jaskini pod Elizondo. A teraz, jeśli pani pozwoli, wracam do pracy. – Mówiąc to, podał szalkę z próbką techniczce. Natychmiast zabrała się do pracy.

8

Inmaculada Herranz była jedną z tych kobiet, które próbują się przypodobać innym ludziom starannie dobraną mieszaniną uprzejmości i służalczości. Nie miała męża ani dzieci, była niepozorna i skrępowana do tego stopnia, że Amaia zawsze myślała o niej jako o brzydkiej gejszy. Mówiła cicho i odwracała wzrok, żeby nie dać po sobie poznać, że patrzy krzywo, gdy coś jej się nie podoba. Amaia nigdy jej nie lubiła, mimo – a raczej z powodu – jej sztucznej poprawności. Przez sześć lat była sprawną i zawsze dyspozycyjną sekretarką sędzi śledczej Estébanez, która jednak bez najmniejszego wahania zostawiła ją w dotychczasowym miejscu pracy, kiedy zaoferowano jej awans do Sądu Najwyższego. Zabrała natomiast ze sobą sekretarza, który zwykł jej towarzyszyć podczas wizji lokalnych.

Początkowe rozczarowanie Inmaculady zastąpiła radość, kiedy wolne stanowisko zajął sędzia śledczy Markina, choć od tej chwili zmuszona była przeznaczać większą część swego wynagrodzenia na ubrania i perfumy, żeby zwrócić na siebie jego uwagę. Nie była w tym zresztą osamotniona. Wkrótce po sądach zaczęły krążyć dowcipy o tym, że urzędniczki nagle zaczęły zużywać więcej szminki i dużo cześciej chodzić do fryzjera.

Amaia wybrała numer do gabinetu Markiny w drodze do samochodu. Podniosła komórkę do ucha, jednocześnie usiłując znaleźć w kieszeniach kurtki okulary przeciwsłoneczne, żeby ochronić oczy przed rażącymi błyskami słońca odbijającego się w kałużach. Oczekiwała, że usłyszy miodopłynny głos sekretarki.

– Dzień dobry, Inmaculado, tu inspektor Salazar z wydziału zabójstw Policji Statutowej. Proszę mnie połączyć z sędzią śledczym.

Zaskoczył ją zimny i karcący ton sekretarki, tak dla niej nietypowy.

– Jest wpół do trzeciej i, jak pewnie się pani domyśla, sędziego Markiny nie ma w biurze.

– Wiem, która jest godzina. Właśnie wyszłam z prosektorium i wiem z całą pewnością, że sędzia Markina czeka na wyniki sekcji. Prosił, żebym zadzwoniła…

– Aha… – mruknęła Inmaculada.

– To dziwne, że zapomniał. Nie wie pani, czy jeszcze wróci?

– Nie, nie wróci. Jasne, że nie zapomniał. – Zawiesiła głos na kilka sekund, a potem dodała: – Zostawił numer i prosi o telefon.

Amaia czekała w milczeniu, rozbawiona niezręczną wrogością sekretarki. Westchnęła głośno, żeby zademonstrować, że jej cierpliwość się kończy, i spytała:

– No dobrze, Inmaculado. Podasz mi ten numer czy będę musiała się postarać o nakaz sądowy? No nie, przecież właśnie czymś w tym rodzaju dysponuję!

Inmaculada nie odpowiedziała, ale Amaia mogła ją sobie wyobrazić na drugim końcu linii, zaciskającą usta i mrużącą oczy z fałszywą pokorą, charakterystyczną dla kobiet bojaźliwych i wycofanych. Wyrecytowała numer, jeden raz, i bez pożegnania odłożyła słuchawkę.

Amaia ze zdziwieniem popatrzyła na telefon. Do licha z tą cichą wodą! – pomyślała. I natychmiast wystukała podany numer.

Sędzia Markina czekał na telefon.

– Tak właśnie myślałem, że to pani dzwoni. Widzę, że sekretarka przekazała pani mój numer.

– Przepraszam, że przeszkadzam poza miejscem urzędowania, panie sędzio, ale właśnie skończyła się sekcja zwłok Lucíi Aguirre i są przesłanki, według mojego rozeznania wystarczające, żeby pomyśleć o wszczęciu śledztwa. Raport lekarza sądowego jest jednoznaczny. Mamy też nowe, decydujące poszlaki.

– Mówi pani, że należy wznowić sprawę? – zapytał z powątpiewaniem.

Amaia zmusiła się do rozwagi.

– Nie śmiałabym pana pouczać, jak ma pan wykonywać swoją pracę. Poszlaki wskazują raczej na nową linię śledztwa, ale niesprzeczną z poprzednią. Ani lekarz sądowy, ani my nie wątpimy, że zabójcą był Quiralte, ale…

– Dobrze – przerwał jej sędzia i przez kilka sekund wydawał się zastanawiać. Ton jego głosu wskazywał na to, że udało jej się go zaciekawić. – Proszę do mnie przyjść i wyjaśnić to wszystko. I proszę nie zapomnieć o raporcie z sekcji.

Amaia popatrzyła na zegarek i spytała:

– Będzie pan wieczorem w biurze?

– Nie, jestem za miastem, ale o dziewiątej będę jadł kolację w restauracji El Rodero. Proszę się ze mną tam spotkać. Porozmawiamy.

Wyłączyła telefon i znów spojrzała na zegarek. O dziewiątej będzie już miała raport doktora, ale James będzie musiał wyjechać wcześniej z Ibaiem, żeby dotrzeć do Elizondo w porze odpowiedniej dla niemowlęcia. Ona dojedzie później, po spotkaniu z sędzią. Westchnęła i wsiadła do samochodu. Jeśli się teraz pospieszy, może jeszcze zdąży na karmienie o trzeciej.

Ibai popłakiwał, od czasu do czasu pokrzykiwał i wzdychał. Wyrażał niezadowolenie, ale i tak między jednym protestem a drugim z furią ssał smoczek. James, trzymając go na rękach, próbował nie dopuścić, żeby wytrącił mu z rąk butelkę. Uśmiechnął się niewesoło, kiedy zobaczył ją w drzwiach.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Mały cudny chłopczyku / jesteś moją miłością, / mnie, która byłam wolna, / wziąłeś w niewolę. / Wolność jest wolnością, / ty i ja jesteśmy uwięzieni, / że lepiej jest być wolnym, / oboje o tym wiemy (przyp. tłum.). [wróć]

Moja miłość, moje kochanie / płacze na ulicy, / jego płacz jest słodszy / od śmiechu wszystkich innych (przyp. tłum.). [wróć]