Wydanie elektroniczne

Tytuł oryginału:

LA TRISTEZA DEL SAMURAI

Copyright © Víctor del Arbol 2011

All rights reserved

Published by arrangement with Antonia Kerrigan Literary Agency

Polish edition copyright © Wydawnictwo Albatros A. Kuryłowicz 2013

Polish translation copyright © Karolina Jaszecka 2013

Redakcja: Barbara Nowak

Ilustracja na okładce: Picture Post/Getty Images/Flash Press Media

Projekt graficzny okładki: Andrzej Kuryłowicz

ISBN 978-83-7885-197-4

Wydawca

WYDAWNICTWO ALBATROS A. KURYŁOWICZ

Hlonda 2a/25, 02-972 Warszawa

www.wydawnictwoalbatros.com

Niniejszy produkt jest objęty ochroną prawa autorskiego. Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku osobę, która wykupiła prawo dostępu. Wydawca informuje, że publiczne udostępnianie osobom trzecim, nieokreślonym adresatom lub w jakikolwiek inny sposób upowszechnianie, kopiowanie oraz przetwarzanie w technikach cyfrowych lub podobnych – jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

O książce

Thriller osadzony w Meridzie w latach 1941-42 oraz w Barcelonie w latach 1976-81. Konsekwencje zbrodni popełnionej krótko po zakończeniu hiszpańskiej wojny domowej odciskają tragiczne piętno na kilku pokoleniach rodzin Alcalá, Mola i Bengoechea, których losy krzyżują się ze sobą na przestrzeni 40 lat. Powieść obfituje w wiele dramatycznych wydarzeń spiski, porwania, zdrady, morderstwa, zamachy, tortury, przemoc wobec kobiet. Fikcja splata się tu z wydarzeniami historycznymi okresu rządów generała Franco oraz pofrankistowskiej transformacji kraju stopniowo przekształcającego się w państwo demokratyczne.

1941-42. Isabel, matka dwóch chłopców, żona wpływowego falangisty Guillerma Moli, którego szczerze nienawidzi, zostaje uwikłana w spisek przeciwko mężowi i zabita na jego polecenie przez oficera tajnych służb wojskowych, zarazem swego kochanka. Niesłusznie oskarżony o to morderstwo Marcelo Alcalá, prywatny nauczyciel synów Isabel, ginie na stryczku. Guillermo Mola zamyka młodszego syna, Andresa, w szpitalu psychiatrycznym, zaś drugiego, Fernanda, wysyła na front rosyjski. Tam stanie on twarzą w twarz z mordercą swojej matki i poprzysięgnie mu zemstę.

1976-81. Odpowiedzialność za czyny dziadków spada na wnuki, a za czyny rodziców – na dzieci… Doprowadzając do skazania na długoletnie więzienie inspektora policji, Cesara Alcali, młoda prawniczka María nieświadomie otwiera prawdziwą puszkę Pandory. Alcalá, któremu porwano córkę, był oskarżony o torturowanie informatora, niejakiego Ramonedy, podejrzewanego o związek z kidnaperami. María zbyt późno pojmuje, że sprawa ma drugie dno, za którym kryje się trwająca od kilkudziesięciu lat zmowa milczenia. Losy kilku osób – Marii i jej byłego męża, Andresa, Fernanda, Cesara, Ramonedy i Guillerma – wiele lat temu połączyła straszna tajemnica. Ujawnienie prawdy musi doprowadzić do tragedii…

VÍCTOR DEL ÁRBOL

Pisarz hiszpański. Ukończył studia historyczne na Uniwersytecie Barcelońskim. W latach 1992-2012 pracował w administracji rządu Katalonii. Jest autorem 3 powieści – El peso de los muertos, Smutek samuraja i Respirar por la herida – oraz zdobywcą nagród literackich Premio Tiflos de Novela w 2006 i Le Prix du polar Europeen w 2012.

www.victordelarbol.com

Jordiemu, Susanie i naszemu małemu Jordiemu. Dziękuję za to, że jesteście zawsze po drugiej stronie płotu i w razie potrzeby za każdym razem go przeskakujecie.

Przyjaciołom, którzy cieszyli się ze mną, którzy wytrzymali ze mną i obserwowali, jak z dnia na dzień powstają bohaterowie tej historii, żeby w końcu zobaczyć, jak odchodzą z moich rąk w postaci książki.

Wielka zaleta sztuki walki mieczem tkwi w prostocie: Zranić wroga dokładnie w tym samym momencie, kiedy on rani ciebie.

RUCH GENJUTSU

(Technika miecza)

PRZEDMOWA

Barcelona. Maj 1981

Istnieją ludzie, którzy uciekają przed miłością i odnajdują schronienie w osamotnieniu. María była jedną z takich osób. Być może właśnie dlatego nie chciała nikogo widzieć nawet teraz, w szpitalnym pokoju, który był niczym końcowa stacja jej podróży.

Wolała przyglądać się bukietom bzu, które przysyłała jej Greta. Bez był jej ulubionym kwiatem. Drobne kwiatki próbowały przetrwać w dzbanku z wodą w całkiem niepotrzebnym heroicznym geście. Delikatne płatki w opalizującym kolorze z dnia na dzień usychały, robiąc to jednak z dyskretną elegancją.

María chciała wierzyć, że jej dogorywanie również było takie: dyskretne, eleganckie i ciche. Jednak dzień w dzień w nogach łóżka siedział jak kamienny duch jej ojciec, nie odzywając się i nie robiąc niczego oprócz patrzenia na nią i przypominając jej w ten sposób, że nie wszystko jest tak proste jak śmierć. Wystarczyło też uchylić lekko drzwi i zobaczyć w holu umundurowanego policjanta pilnującego pokoju, żeby zrozumieć, że wszystko to, co się wydarzyło przez ostatnie miesiące, nie zniknęłoby nawet wówczas, gdyby lekarze wyłączyli maszynę, która utrzymywała Marię przy życiu.

***

Tego dnia wcześnie rano przyszedł inspektor prowadzący jej sprawę. Nazywał się Marchan. Biorąc pod uwagę okoliczności, był człowiekiem miłym, ale nieprzejednanym. Nawet jeśli jej współczuł, nie okazywał tego. Dla inspektora María była podejrzana o wiele zabójstw i o pomoc w ucieczce więźniowi.

– Czy nasz przyjaciel skontaktował się już z panią? – zapytał ją z pełną szacunku oziębłością. Przyniósł gazety z tego dnia i położył je na stoliku.

María zamknęła oczy.

– Dlaczego miałby to zrobić?

Policjant oparł się o ścianę i złożył ręce na klatce piersiowej. Miał rozpiętą kurtkę, był blady i wyglądał na zmęczonego.

– Chociaż to mógłby dla pani zrobić, biorąc pod uwagę pani sytuację.

– Moja sytuacja się nie zmieni, inspektorze. I podejrzewam, że Cesar właśnie tak myśli. Byłoby głupie ryzykować wszystko, żeby odwiedzić umierającą.

Marchan przekrzywił głowę, obserwując posępną postać staruszka siedzącego przy oknie.

– Jak się dzisiaj czuje pani ojciec?

María wzruszyła ramionami. Trudno było odgadnąć uczucia kamienia.

– Nie powiedział mi. Siedzi tam tylko i na mnie patrzy. Czasami myślę, że będzie tak robił, aż mu wyschną oczy.

Policjant głęboko westchnął i spojrzał na kobietę, która kiedyś z pewnością była atrakcyjna, bez ogolonej głowy i tych wszystkich przewodów łączących ją z monitorem pełnym światełek i wykresów. Przy niej Marchan czuł się jak górnik, który z całych sił kuje kamień, ale udaje mu się jedynie odłupać marne odłamki.

– Dobrze, jak pani chce… ale co z zeznaniami? Czy pani ojciec ma zamiar je złożyć?

María spojrzała na ojca. Staruszek wyglądał teraz przez okno. Światło z zewnątrz częściowo oświetlało jego postarzałą twarz. Z opadniętej wargi sączyła się strużka śliny, pozostawiając plamę na koszuli. María poczuła mieszaninę złości i współczucia. Dlaczego uparcie trwał przy niej ze swoimi niemymi wyrzutami?

– Mój ojciec nie może panu pomóc, inspektorze. Prawie już nikogo nie rozpoznaje.

– A pani? Powie mi pani, co pani wie?

– Oczywiście, ale to nie jest takie proste. Muszę poukładać myśli. – María Bengoechea przyrzekła inspektorowi, że będzie mówić zwięźle, skupi się na faktach i pominie rzeczy nieważne, owijanie w bawełnę i cały ten niepotrzebny bełkot, jaki zawierają liche powieści drukowane w gazetach.

Z początku myślała, że to będzie proste. Zaplanowała to, jakby chodziło o zwykłe sprawozdanie. To była jej specjalność: zwięzłość, jasne wskazówki, sprawdzone fakty; reszta nie była potrzebna. Jednak sprawa okazała się bardziej skomplikowana, niż przypuszczała. Miała mówić o swoim życiu, właśnie o swoim życiu, dlatego nie mogła uniknąć subiektywizmu i łączenia zdarzeń z odczuciami, pragnień z rzeczywistością. W końcu coś, co miało być rzeczowym sprawozdaniem, zmieniło się w sesję u psychiatry.

– Ma pani czas – powiedział policjant, patrząc na notatnik z krótkimi zapiskami na początku strony. – Muszę już iść, ale jeszcze do pani przyjdę.

Kiedy María została sama, ponownie wzięła notatnik, starając się ignorować obecność zjawy swojego ojca, i zaczęła pisać z pozornym spokojem. Dwa czy trzy razy złapała się na filozofowaniu o sensie życia i tajemnicy śmierci. Zdawszy sobie z tego sprawę, skreśliła te notatki, lekko się czerwieniąc. Nie zawstydził jej fakt, że miał je przeczytać policjant. W tym momencie to nie miało już większego znaczenia. Zawstydzający był sam fakt, że to, co pisała, naprawdę w niej siedziało.

– Czy taka jestem? Czy tak czułam jeszcze kilka tygodni temu?

Po chwili opuszczała świat domysłów i wracała do konkretów. Do faktów. Musiała narzucić sobie dyscyplinę, jeśli chciała skończyć na czas relację z tego, co się wydarzyło w poprzednich miesiącach. Czekała na ponowną operację guza, ale po minach lekarzy wiedziała, że uważali ją za beznadziejny przypadek. Jej choroba była w pewnym sensie drogą w odwrotną stronę, szybkim przewinięciem filmu od dorosłości do dzieciństwa. W ostatnich dniach życia nie tylko nie będzie w stanie pisać, ale nawet wypowiedzieć własnego imienia. Będzie bełkotać jak niemowlę, żeby coś wyrazić, i założą jej pieluchę, żeby nie brudziła pościeli. Spojrzała na starca na wózku inwalidzkim i przeszedł ją dreszcz.

– Wygląda na to, że w końcu się zrozumiemy, tato – mruknęła z cynizmem, który ranił tylko ją samą. Zastanawiała się, czy z tym nieuniknionym zapomnieniem nadejdzie również, i przynajmniej, niewinność. Nie mogła sobie wyobrazić niczego straszniejszego niż stanie się kimś takim jak jej ojciec. Że będzie żyła w ciele małej dziewczynki, ale z umysłem kobiety, którą wciąż była.

Zaskoczyła ją łatwość, z jaką zapominała o wszystkim, co kosztowało ją tak wiele nauki, żeby stać się tak zwaną dorosłą kobietą: rozsądną, pogodną, mężatką, odpowiedzialną i matką dzieciom. María nie miała żadnej z tych cech teraz ani nigdy wcześniej. Nigdy nie stała się taką kobietą, mimo że tego po niej oczekiwano. Jej choroba nie miała z tym nic wspólnego, raczej to była kwestia dziedziczności. Miała trzydzieści pięć lat, była znaną adwokatką, w separacji z mężem, bezdzietną i żyła z inną kobietą, Gretą, która w końcu również ją zostawiła, zrozpaczona jej niezdolnością do prawdziwego pokochania kogokolwiek. Marlę czekał proces o zabójstwo wielu osób – sprawa, która się nie rozpocznie, ponieważ Bóg, lub ktokolwiek, kto rządzi przeznaczeniem, wydał już ostateczny wyrok skazujący.

Na ogół były to dane biograficzne, które mogą zainteresować każdego. Mogłaby zapisać wiele stron numerami ubezpieczenia społecznego, prawa jazdy, dowodu osobistego, telefonu, datą urodzenia, napisać o szkołach, studiach, studiach podyplomowych, doświadczeniu zawodowym, a nawet swoich gustach, ulubionych kolorach, szczęśliwych liczbach, rozmiarze biustonosza i butów. Mogłaby dodać zdjęcie zrobione w ulicznym automacie, na podstawie którego ktoś według własnego gustu decydowałby, czy jest ładna, czy brzydka, naturalną czy farbowaną blondynką, szczupłą i drobną, i tym podobnie. Ktoś bardziej spostrzegawczy, a może bardziej romantyczny, powiedziałby, że wygląda melancholijnie i wywnioskował z tego, nie mając na to dowodów, że jej życie uczuciowe było katastrofą… Ale tak naprawdę nic by o niej nie wiedział.

Wspierając się na chodziku, doszła do łazienki. Włączyła światło. To była zapalająca się długimi i niepewnymi mrugnięciami jarzeniówka, na chwilę oświetlająca pomieszczenie, żeby za moment ponownie otoczyć je ciemnością. Ten chwilowy blask pozwolił jej zobaczyć kształty nagiego ciała i twarz pokrytą niepokojącymi cieniami. Bała się tej obcej kobiety, którą miała w sobie. Ledwie się rozpoznawała. Blade, słabo umięśnione ciało, kruche kończyny, piersi poorane zbiegającymi się przy opadniętych sutkach żyłami. Pod pachami i na łonie nie miała prawie owłosienia. Gasnąca i bezużyteczna płeć. Jej palce dotknęły ud jak macki meduzy muskające kamień. Nie czuła ich. A twarz… mój Boże, co się stało z jej twarzą? Kości policzkowe wystawały jak spiczaste wzgórki, napinając policzki. Skóra popękała jak jałowe pole pełne ciemnych, kraterowatych zagłębień. Nos stał się ostry, orli, z wysuszonymi dziurkami. Nie było śladu po jej pięknych włosach. Jedynie ogolona czaszka z czternastoma szwami na prawym płacie. Ale najgorsze były oczy.

– Gdzie one są? Na co patrzą? Co widzą? – szepnęła. Niebieskawe worki z opadającymi powiekami, bez blasku. Pełne bezgranicznego zmęczenia i całkowitej nieobecności. Oczy nieuleczalnie chorej, umierającej, trupa. A jednak pod niemocą i chorobą to wciąż była ona. Wciąż się rozpoznawała. Zmusiła się do uśmiechu. Uśmiech był niemal jękiem, wyrazem bezsilności i naiwności.

Tak, jeszcze nie umarła i wciąż była panią swoich szczątków.

– To ja. Ciągle. María. Mam trzydzieści pięć lat – powiedziała na głos, jak gdyby chciała wystraszyć cień wątpliwości, który zbliżał się z drugiej strony. Niewielu ludzi wytrzymuje własne spojrzenie, ponieważ przed lustrem tworzy się ciekawe zjawisko. Patrzysz na to, co widzisz, ale jeśli zagłębisz się pod powierzchnię, dopadnie cię krępujące uczucie, że to odbicie bezczelnie się na ciebie gapi. Pyta cię, kim jesteś. Jak gdybyś to ty był obcy, nie ono.

Wróciła do łóżka, powłócząc kapciami. Ciało jej ciążyło, pomimo że płynęło w białym szpitalnym szlafroku. Włączyła telewizor. Wiadomości oszałamiały ją. Następowały jedne po drugich, jak gdyby nic nie mogło powstrzymać wydarzeń. Jak gdyby to, co się zdarzyło, było ważniejsze od tego, komu się zdarzyło. Dziennikarka Pilar Urbano składała relację z tego samego Kongresu, w którym dokonano zamachu stanu. Były tam zdjęcia Tejera, Milansa del Boscha, Armady i innych spiskowców. Wszyscy dumni i pewni siebie.

Nie było wśród nich ani zdjęcia, ani nazwiska Publia. Również żadnej wzmianki o rodzinie Molów.

Nie dziwiło jej to. Wiedziała, jak to wszystko działa. Cesar Alcalá uprzedził ją wcześniej, żeby nie robiła sobie nadziei, iż będzie inaczej: „Nasza demokracja jest jak źle wychowane dziecko, które jeszcze zanim nauczy się chodzić, już wie, gdzie chować swoje gówno”. Jednakże María nie potrafiła powstrzymać rozgoryczenia, dochodząc do wniosku, że to całe cierpienie, te wszystkie śmierci, do których doszło kilka miesięcy temu, niczemu nie posłużyły.

Zdała sobie sprawę, że jej ojciec też ogląda wiadomości. Nie była pewna, czy cokolwiek rozumiał, ale zauważyła, że błyszczały mu oczy, a dłonie mocno ściskały poręcze wózka inwalidzkiego.

– Nie ma się już czym przejmować, nie sądzisz? – powiedziała.

Ojciec pochylił lekko głowę i spojrzał na nią zaczerwienionymi oczami. Wybełkotał coś, czego María nie chciała słuchać.

Zmieniła kanał. Zamach ETA w Madrycie. Samochód płonący na ulicy Castellana, dym. Ludzie krzyczący z nienawiścią i bezsilnością. Zatruci toksycznym olejem rzepakowym pokazują swoje deformacje przed wejściem do sądu. Przypominają żebraków chorych na polio żebrzących pod kościołami. Politycy prowadzący krucjatę przeciwko prawu do aborcji, inni wciągający na maszt flagę republikańską. Świat kręcił się szybko, ludzie bronili się transparentami i hasłami. Wyłączyła telewizor i cały ten hałas znikł.

Do pokoju pomalowanego na kremowo wrócił spokój. Worek surowicy, kroki pielęgniarek za zamkniętymi drzwiami.

Wyobraziła sobie, że siedzi tam policjant, przysypiając z nudów na krześle, i zastanawiała się, jaki sens miało pilnowanie konającego człowieka.

Przyszły dwie pielęgniarki, żeby ją umyć. María była dla nich miła i chociaż wiedziała, że to nie ma sensu, poprosiła je o papierosa.

– Palenie jest niezdrowe – odpowiedziały. María uśmiechnęła się, a one się zawstydziły ewidentną głupotą tego komentarza.

Powinno być odwrotnie. To ona powinna się wstydzić, czując, jak myją ją gąbką, niczym dziecko. Ale nic nie zrobiła, pozwoliła, żeby jedna obracała ją jak kawał mięsa, podczas gdy druga złapała wózek jej ojca i wypchnęła go z pokoju, za co María z ulgą podziękowała. Pielęgniarka wymyła jej pachy, stopy, zmieniła worek z surowicą, nie przestając przez cały czas opowiadać o swoich dzieciach, mężu i życiu. María słuchała jej z zamkniętymi oczami, pragnąc, żeby wreszcie skończyła.

Zmieniona pościel nie miała zapachu, co było niepokojące. W pokoju nie czuła żadnych zapachów. Lekarze mówili, że to operacja miała wpływ na część mózgu odpowiedzialną za węch. Świat bez zapachów był światem nierealnym. Nie pachniał nawet bez, który tego ranka przysłała jej Greta. Stał obok poduszki. María wpatrywała się w niego godzinami. Wyglądał na świeży, z kroplami wilgoci na łodygach i płatkach kwiatów. Nachylał się w stronę wpadającego przez okno światła. Chciał uciec, wyjść na zewnątrz. Tak jak María. Podobnie jak wszyscy ci, którzy przed nią umierali w tym samym łóżku. Stąd te kraty. Żeby uniknąć pokus. Chociaż w jej wypadku nie były potrzebne. Żeby popełnić samobójstwo, trzeba mieć odwagę. Kiedy nie można już wybrać życia, nie wolno pozwolić, żeby los wydarł ci ostatni godny ruch.

Nauczyła się tego od rodziny Molów. Ale María nigdy by nie skoczyła.

Czasami odwiedzał ją szpitalny kapelan. To były rutynowe wizyty, jak poranne obchody lekarza z kartą pacjenta i młodymi stażystami. Ksiądz miał ten sam wyraz twarzy. María wyobrażała sobie, że nosił pod pachą codzienną listę beznadziejnych przypadków lub może znaczył małym krzyżykiem pokoje chorych, którzy dotarli do ostatniej drogi. Sądził pewnie, że przed śmiercią pacjenci byli słabsi, bardziej skłonni do zmian i wrażliwsi na argumenty o Bogu i przeznaczeniu. Ale poza tym nie był nieprzyjemnym człowiekiem. María nawet lubiła go słuchać, choć tak naprawdę tylko dlatego, że zastanawiało ją, co powodowało tak młodym człowiekiem, że poświęcił swoje życie dla chimery. Nosił sutannę i koloratkę. Czystą i dyskretną sutannę, zapiętą na obciągnięte materiałem guziki, zakrywającą mu nawet buty. Ten młody sługa boży zdawał się nie czuć winny niczemu, a tym bardziej rychłej śmierci Marii. Wręcz przeciwnie, kiedy wyznała mu, że nie wierzy w Boga, spojrzał na nią ze szczerym współczuciem i zrozumieniem strachu, który zabijał Marię od wewnątrz.

– Bez względu na to czy wierzysz, czy nie, znajdujesz się o krok od łaski Pana, od nieśmiertelności u Jego boku.

María spojrzała na niego zdezorientowana. Bez wahania, bez cienia cynizmu ksiądz poprosił ją, żeby żałowała za grzechy.

– Mówi się, że zabiłam człowieka. I że zrobiłam to własnymi rękami. Wierzy ksiądz w to?

– Znam twoją historię, Mario, wszyscy ją znają. Wszystko to przechyli szalę, ale Bóg jest litościwy.

– Dlaczego ksiądz tak mówi? Czy naprawdę uważa ksiądz, że istnieje Najwyższy Sędzia, który osądza nas z niebios?

– Tak, szczerze w to wierzę. To moja wiara.

– To dlaczego ten księdza sędzia nie zakasze rękawów i nie zejdzie na dół, żeby pomóc, zamiast ze swojego tronu oceniać, co jest dobre, a co złe?

– Nie jesteśmy dziećmi, którym trzeba mówić, jak należy postępować. Jesteśmy wolni i jako tacy ponosimy konsekwencje naszych czynów.

– Szczerze mówiąc, nie sądzę, żeby księdza Bóg miał prawo kazać mi rozliczać się z tego, co zrobiłam.

– To, w co ty wierzysz czy ja, niczego nie zmienia. Niedługo zaznasz życia wiecznego i wszystko nabierze znaczenia – odpowiedział powoli ksiądz.

María zapytała go, po co człowiekowi jest nieśmiertelność.

– A po co jem? Po co oddycham? Dlaczego w dalszym ciągu piję z tego plastikowego kubka? Dlaczego łykam te kolorowe tabletki? Dlaczego się nie poddaję? Chciałabym przestać robić to wszystko. Zakończyć to. Komu potrzebna jest nieśmiertelność? Ciągły cykl rodzenia się i umierania, powtarzanie tego samego cierpienia po raz kolejny bez żadnego powodu. Śmierć dosięga każdej żywej istoty. To cena, jaką trzeba zapłacić. A Bóg nie ma z tym nic wspólnego. Boga należy zostawić w spokoju. To wina płynów, chemii, która buntuje się przeciwko własnemu ciału, wina genetyki i ludzkiej kruchości. Nie istnieją bogowie ani herosi. Jedynie wyziewy. Gdybym tylko to zaakceptowała, wszystko byłoby dla mnie prostsze. Ale nie mogę.

– Nie możesz się poddać, ponieważ istnieje w tobie coś boskiego, część Boga. Pomyśl o swoim życiu, zrób rachunek sumienia, a zobaczysz, że nie wszystko było takie złe – powiedział ksiądz. Następnie poklepał ją po ręce na pożegnanie i wyszedł, pozostawiając za sobą słowa jak zapach starego kościoła.

***

Z dnia na dzień stan zdrowia Marli ulegał pogorszeniu. Przez większość czasu była pod wpływem leków, które pozwalały jej wytrzymać ból, a kiedy odzyskiwała świadomość, pragnęła jedynie zamknąć oczy i spać dalej, uśpić wspomnienia, które tłoczyły się w jej umyśle bez określonego porządku.

To właśnie podczas takiego stanu między snem i jawą przeżyła, lub wydawało jej się, że tak było, dziwną wizytę. Poczuła, jak ręka o szczupłych i zimnych palcach ścisnęła jej płonącą od gorączki dłoń. Dotyk był szorstki i suchy, a żyły tak nabrzmiałe, jakby miały się przebić przez skórę. Daleki, spokojny i ciepły głos prosił, żeby się obudziła. Głos ten wdarł się do jej snu i zmusił do otwarcia powiek.

Nie było nikogo. Leżała w pokoju sama. Strumień zimnego powietrza wpadał przez uchylone okno. Pomyślała, że to był tylko sen, majaki wywołane gorączką. Przekręciła się na bok, żeby spać dalej, i wtedy ujrzała obok stolika małą zaklejoną kopertę ze swoim imieniem. Otworzyła ją drżącymi palcami. To była krótka wiadomość:

„Pamiętaj o zasadzie samuraja. W mieczu nie ma honoru ani hańby, lecz w dłoni, która go dzierży. Odejdź w pokoju, Mario”.

Natychmiast rozpoznała drobny i ciasny charakter pisma. To napisał duch.

Otworzyła szufladę w stoliku i wyciągnęła z niej stare zdjęcie w kolorze sepii.

Był to portret kobiety prawie tak idealnej, że wydawała się nierealna. Być może sprawiło to zdjęcie i moment, w którym została uchwycona. Wyglądała jak aktorka z lat czterdziestych. Z jej ust wydobywał się dym, tworząc szarobiałe serpentyny, które częściowo zasłaniały oczy, nadając im tajemniczy wyraz.

W prawej, opartej o policzek dłoni z lekką niedbałością trzymała papierosa między palcem wskazującym i serdecznym, z ustnikiem między dwoma pierścionkami. Paliła z przyjemnością, ale bez lubieżności, jakby robienie tego było sztuką. Paliła świadoma tego gestu. Miała dziwny uśmiech, jak gdyby wymknął się wbrew jej woli. Trudno powiedzieć, czy był to uśmiech wyrażający smutek czy radość. W rzeczywistości wszystko w tej twarzy było efemeryczne, prawdopodobne, lecz niepewne, tak jak otaczający ją dym.

Patrząc na fotografię, María zastanawiała się, jakim powietrzem oddychała ta tajemnicza kobieta będąca przyczyną wszystkiego, co się wydarzyło. Jak pachniała jej skóra, krople perfum za płatkami uszu. Wyobraziła sobie, że był to delikatny zapach, który unosił się w powietrzu jak welon jej obecności, kiedy już jej nie było. Coś nieokreślonego, przywołującego wspomnienia. Kapelusz o szerokim rondzie starał się ukryć zbuntowany lok na czole, a ramiona beżowego płaszcza kamuflowały jej piękne i jędrne piersi.

María bez pośpiechu podarła na kawałeczki zdjęcie, które przez ostatnie kilka miesięcy miała zawsze przy sobie. Podeszła do otwartego okna i wyrzuciła kawałki fotografii, które rozsypały się w powietrzu mglistego poranka 1981 roku.

ROZDZIAŁ 1

Mérida. 10 grudnia 1941

Było zimno i gruba warstwa brudnego i poplamionego sadzą śniegu pokrywała tory kolejowe. Wymachując w powietrzu drewnianym mieczem, chłopiec wpatrywał się jak zahipnotyzowany w szyny.

Tor rozchodził się w dwa inne. Jedna z odnóg prowadziła na zachód, a druga na wschód. Pośrodku zwrotnicy stała nieruchomo lokomotywa. Wyglądała na zdezorientowaną, niezdolną do wybrania którejkolwiek z proponowanych dróg. Maszynista wystawił głowę przez wąskie okienko. Jego oczy napotkały spojrzenie chłopca, jak gdyby pytały go, który wybrać kierunek. Tak zrozumiał to chłopiec, więc podniósł miecz i wskazał na zachód. Bez powodu. Tylko dlatego, że to była jedna z możliwych opcji. Ponieważ tam był.

Kiedy kierownik stacji uniósł zieloną chorągiewkę, maszynista wyrzucił przez okienko papierosa i zniknął wewnątrz lokomotywy. Przeraźliwy świst spłoszył kruki odpoczywające na słupach sieci trakcyjnej. Lokomotywa ruszyła, plując na szyny bryłami brudnego śniegu. Powoli potoczyła się drogą na zachód.

Chłopiec uśmiechnął się przekonany, że to jego ręka zdecydowała o kierunku tej podróży. Mając dziesięć lat, wiedział, choć na razie nie umiał tego wytłumaczyć, że mógł osiągnąć wszystko, co sobie postawił za cel.

– Chodźmy, Andres.

To był głos jego matki. Łagodny, pełen niuansów, które można było odkryć, uważnie słuchając. Miała na imię Isabel.

– Kiedy dostanę prawdziwy miecz, mamo?

– Nie potrzebujesz żadnego miecza.

– Samuraj potrzebuje prawdziwej katany¹, a nie drewnianego kijka – zaprotestował urażony chłopiec.

– Samuraj musi ciepło się ubierać, żeby nie złapać grypy – odpowiedziała matka, poprawiając mu szalik.

Idąc w butach na niewiarygodnie wysokich obcasach, Isabel unikała spojrzeń i ciał pasażerów stojących na peronie. Poruszała się ze zwinnością idącego po linie linoskoczka. Ominęła małą kałużę, w której pływały dwa niedopałki, i udało jej się nie nadepnąć na zdychającego gołębia, który oślepiony kręcił się wokół siebie.

Pod zadaszeniem chłopak z fryzurą na kleryka zrobił obok siebie miejsce dla matki i syna. Isabel usiadła, z naturalnością zakładając nogę na nogę, nie zdejmując skórzanych rękawiczek, wykonując każdy ruch z subtelnością, jaką narzuca sobie osoba, która czuje się obserwowana i jest przyzwyczajona do bycia podziwianą.

U tej pięknej kobiety o długich nogach wyglądających spod spódnicy dokładnie na wysokości kolan nawet najbanalniejszy gest nabierał wymiaru idealnego i dyskretnego tańca. Przechylając biodro w prawo, podniosła stopę na wysokość potrzebną do wytarcia kropli błota z czubka buta.

Obok niej, przytulając się do jej ciała, żeby potwierdzić swoją obecność, Andres patrzył wyzywająco na pozostałych pasażerów czekających na pociąg, gotów nabić na swój miecz pierwszego, który by się zbliżył.

– Uważaj z tym, bo zrobisz krzywdę sobie albo komuś innemu – ostrzegła Isabel. Uważała za wariactwo, że Guillermo zachęcał ich syna do tych dziwnych fantazji. Andres nie był taki jak inne dzieci w jego wieku, dla niego nie istniała różnica między wyobraźnią a światem rzeczywistym, ale jej mąż lubił kupować mu wszelkiego rodzaju niebezpieczne zabawki… Obiecał nawet, że podaruje mu prawdziwy miecz! Przed wyjściem z domu próbowała zabrać mu jego pocztówki z wojownikami, ale Andres zaczął histerycznie krzyczeć, więc obawiając się, że obudzi wszystkich domowników i jej pospieszna ucieczka wyjdzie na jaw, pozwoliła, żeby zabrał je ze sobą. W każdym razie nie spuszczała go z oczu. Pozbędzie się tych pocztówek w odpowiednim czasie, tak samo jak zamierzała zrobić ze wszystkim, co miało związek z jej mężem i wcześniejszym życiem.

Tamtego powojennego ranka przez dworcowe okna widać było zupełnie inną zimę. Ludzie szli ze spuszczonymi głowami, spięci, ze wzrokiem wbitym w dal, żeby uniknąć kontaktu wzrokowego z nieznajomymi. Wojna dobiegła końca, ale trudno było ponownie przyzwyczaić się do ciszy i połączyć ją z niebem bez samolotów, bez świstu bomb spadających jak serpentyny. W ludzkich spojrzeniach tkwiło zwątpienie, z ukosa spoglądali w chmury, bojąc się, że powtórzy się strach przed wybuchami, będą musieli biec, żeby ukryć się w piwnicy, podczas gdy syrena ostrzegawcza wydawać będzie krótkie ryki przyprawiające o gęsią skórkę. Jedni i drudzy powoli dostosowywali się do porażki lub zwycięstwa, do nieprzyspieszania kroku, spania w nocy bez zbyt wielu niespodzianek. Stopniowo na ulicach osiadał kurz, znikały ruiny i gruzy, ale rozpętała się inna, cicha wojna policyjnych syren, nowych obaw, pomimo że w Radio Nacional nie nadawano już wiadomości wojennych.

W tej wojnie po bitwie Isabel straciła wszystko.

Wśród pasażerów stojących na krawędzi peronu prędko rozprzestrzeniła się tłusta plama śmierdząca wszami, cykorią, kartkami na żywność, bezzębnymi ustami i brudem pod paznokciami, malując ich istnienia na szary i wyblakły kolor. Kilku, zaledwie kilku, rozsiadło się na ławkach na peronie, trochę z boku, wystawiając się z zamkniętymi oczami i ufnym wyrazem twarzy na delikatne światło słoneczne sączące się przez śnieg.

Andres rozglądał się podejrzliwie. Nie czuł się częścią dziecięcego świata. Zawsze miał wrażenie, że należy do grona dorosłych, w tym do matki, z którą nie rozstawał się nawet podczas snu. Ścisnął mocno jej rękę, nie rozumiejąc, dlaczego znajdowali się na tym dworcu, ale wyczuwając instynktownie, że musiał istnieć ku temu poważny powód. Jego matka była zdenerwowana. Pod rękawiczką wyczuwał jej strach.

Na peron wdarła się grupa młodych „błękitnych koszul”. Z rzadkim zarostem, z dumą nosząc na piersi jarzmo i strzały², zastraszali pozostałych swoim śpiewem i wojowniczymi spojrzeniami, chociaż większość z nich nie wyglądała ani nie była w wieku, żeby walczyć na jakimkolwiek froncie wojny, o której pamięć wciąż była żywa w zbyt wielu rodzinach.

Chłopak, który zrobił miejsce na ławce Isabel, jeszcze uważniej zaczął przyglądać się swoim stopom, ściskając między kolanami drewnianą walizkę przewiązaną sznurkiem, unikając spojrzeń buńczucznych falangistów.

Natomiast mały Andres, zafascynowany błękitnymi ubraniami i butami z wysokimi cholewami, zeskoczył z ławki, machając do tak znajomych mu mundurów. Nie mógł uchwycić atmosfery pełnej niepokoju wywołanej obecnością tych chłopców ani drżenia powietrza pomiędzy ludźmi tłoczącymi się coraz bardziej w pobliżu torów. Chłopiec zawsze widział takie mundury w domu. Jego ojciec miał taki i jego brat Fernando. Ojciec mówił, że byli zwycięzcami. Nie trzeba się obawiać. Niczego.

A mimo to ludzie na peronie zachowywali się jak stado owiec pchanych w stronę przepaści przez otaczające je wilki. Niektórzy falangiści zmusili pasażerów do powitania, wznosząc wysoko ramię i śpiewając Cara al Sol³. Andres słuchał refrenu hymnu Juana Tellerli, a jego usta, tak bardzo wyszkolone w tej pieśni, powtarzały go nieświadomie. To był odruch:

Volverá a sonreír la primavera que por cielo, tierra y mar se espera.

Arriba, escuadras a vencer que en España empieza a amanecer.⁴

Natomiast jego matka śpiewała Cara al Sol bez dawnego entuzjazmu. Jej pragnienie spokoju, podobnie jak wielu innych ludzi, było jedynie złudzeniem.

W tej samej chwili zabrzmiał gwizd lokomotywy i wszyscy zachwiali się poruszeni niewidocznym prądem.

Na tor wjechał pociąg, hamując ze zgrzytem i swoim metalowym cielskiem oddzielając od siebie dwa perony.

Z wewnątrz wystawały wszelkiego kształtu głowy, w czapkach, kapeluszach, gołe i wiele dziesiątek rąk opartych o okna. Kiedy zawiadowca stacji uniósł czerwoną chorągiewkę, a kontroler otworzył drzwi, głosy i manatki pasażerów zaczęły się mieszać. Ojcowie szukający miejsca w wąskich wagonach, matki ciągnące za sobą dzieci, żeby nie zgubić ich w tym ludzkim tumulcie. Przez chwilę codzienność, wysiłek i pot zastąpiły niepokojący spokój sprzed kilku minut. Pięć minut później zabrzmiały dwa gwizdy, pojawiło się zielone światło, pociąg zakaszlał i szarpnął, nabierając rozpędu, jakby stracił siły, ruszając, ale w końcu złapał bieg, pozostawiając za sobą gołe i ciche perony stacji spowite w kłębach dymu.

Isabel nie wsiadła do tego pociągu. Nie na ten czekała. Matka i syn pozostali, trzymając się za ręce, na pustym peronie, płytko oddychając przez posiniałe usta w niebieskawym świetle dnia wyglądającego zza białych i zbitych chmur. Isabel wpatrywała się w ostatni wagon pociągu niknącego w białej dali.

– Proszę pani, czy wszystko w porządku?

Męski głos napłynął z bardzo bliska. Isabel się przestraszyła. Mimo że mężczyzna stał w odległości kilku centymetrów od jej twarzy, czuć było jego nieświeży oddech. To był zawiadowca stacji.

– Czekam na pociąg z godziny czwartej – odpowiedziała Isabel zduszonym głosem.

Mężczyzna podniósł wzrok spod daszka czapki i spojrzał na owalny zegar wiszący na ścianie.

– To pociąg jadący do Portugalii. Brakuje jeszcze półtorej godziny – poinformował ją z lekkim zdziwieniem.

Zaczęła obawiać się wścibstwa tego faceta, którego rąk nie widziała, ale wyobrażała sobie, że paznokcie ma brudne od smaru.

– Tak, wiem o tym, ale lubię tu być.

Zawiadowca stacji spojrzał tępo na Andresa. Zastanawiał się, co robiła tu kobieta z dziesięciolatkiem, czekając na pociąg, który przyjedzie dopiero za jakiś czas. Doszedł do wniosku, że to kolejna wariatka, która przeżyła wojnę. Z pewnością miała swoją własną historię, podobnie jak wszyscy, ale nie miał ochoty jej słuchać. Chociaż zawsze łatwiej jest pocieszyć kobietę z pięknymi nogami.

– Jeśli chce się pani napić kawy – powiedział, mrucząc tym razem jak duży kot – w środku, w moim biurze, mogę zaproponować pani porządną paloną kawę, a nie to coś z cykorii, które sprzedają w barze.

Isabel odrzuciła zaproszenie. Zawiadowca stacji odszedł, ale miała wrażenie, że odwrócił się kilka razy, żeby na nią spojrzeć. Udając spokój, którego wcale nie odczuwała, podniosła małą podróżną torbę.

– Wejdźmy do środka, bo się przeziębisz – odezwała się do syna.

W poczekalni przynajmniej nie oddychało się ostrym powietrzem. Znaleźli wolne miejsce. Położyła na ławce kapelusz i wyjęła angielskiego papierosa, włożyła do cygarniczki i wciągnęła słodki dym. Kiedy paliła, syn patrzył na nią z zachwytem. Nigdy później nie spotkał kobiety, która robiłaby to z taką elegancją.

Isabel otworzyła torbę i wyjęła jeden z notatników z lakierowaną okładką. Spomiędzy stron wypadła kartka, na której Marcelo zapisał jej swój adres w Lizbonie. Nie miała zamiaru ukrywać się tam zbyt długo, tylko tyle, ile będzie konieczne na zdobycie biletu na jakiś statek handlowy, którym ona i Andres dostaną się do Anglii. Żal jej było biednego nauczyciela. Wiedziała, że jeśli Guillermo lub Publio dowiedzą się, że Marcelo pomógł jej w ucieczce, będzie miał poważne kłopoty. W pewnym sensie czuła się winna. Nie powiedziała mu całej prawdy, jedynie tyle, żeby go przekonać, co wcale nie było takie trudne. Kłamstwo w tamtych czasach okazało się najlepszym wyjściem. Od początku wiedziała, że Marcelo jest w niej zakochany, i nie miała trudności, żeby z tego skorzystać, nawet po tym, jak dała mu jasno do zrozumienia, że relacje między nimi ograniczą się do przyjaźni.

– Zawsze lepiej mieć przyjaciela, niż go nie mieć wcale – powiedział jej tonem biednego poety, charakterystycznym dla wiejskich nauczycieli.

Isabel schowała adres i zaczęła pisać. Denerwowała się. Nie mając czasu, była zła, że jej zmysły zawodziły w chwili największej potrzeby, robiła to bez estetycznej świadomości czy pasji, do których nawykła, palcem wskazującym prowadząc pióro po kartce i strzepując z papierosa popiół między strony zeszytu. Powinna była napisać do Fernanda zeszłej nocy, ale obawiała się reakcji swojego starszego syna, ponieważ pod pewnymi względami przypominał swojego ojca. Wiedziała, że nie zrozumie, dlaczego uciekła, i bojąc się, że będzie chciał jej w tym przeszkodzić, postanowiła napisać do niego, kiedy znajdzie się już wystarczająco daleko.

Kochany Synu, kochany Fernando!

Kiedy dostaniesz ten list, będziemy już pewnie z Twoim bratem bardzo daleko. Największą męką dla matki jest opuścić kogoś, kogo rodziła w bólu i szczęściu. Na pewno zrozumiesz przytłaczający mnie smutek, kiedy pomyślę, że odbieram Ci Andrésa w chwili, kiedy on Cię najbardziej potrzebuje. Wiesz tak samo jak ja, że jest wyjątkowym dzieckiem, że potrzebuje naszej pomocy i że podziwia Cię i słucha się Ciebie. Tylko Ty umiesz powstrzymać jego ataki wściekłości i nakłonić go do brania leków. Jednakże nie mogę zostać w domu, w domu Twojego ojca, po tym, co się wydarzyło; muszę uciekać.

Wiem, że znienawidzisz mnie. Usłyszysz o mnie straszne rzeczy. Nie będę zaprzeczać, że to nieprawda. Być może teraz nie zrozumiesz, dlaczego to zrobiłam, i może nigdy tego nie zrozumiesz. Chyba że kiedyś zakochasz się bez opamiętania i zostaniesz przez tę miłość zdradzony. Uznasz mnie za cyniczkę, jeśli Ci powiem, że kiedy wychodziłam za Twojego ojca dziewiętnaście lat temu, czyli tyle, ile Ty masz teraz, kochałam go tak bardzo, jak kocham was. Tak, Fernando, kochałam go z tą samą intensywnością, z jaką później znienawidziłam i pokochałam kogoś innego. Ta nienawiść tak bardzo mnie zaślepiła, że nie zdawałam sobie sprawy, co się dzieje wokół mnie.

Nie uciekam z miłości, synu. To uczucie na zawsze umarło w moim sercu. Żyję tylko dlatego, że Andrés mnie potrzebuje. Nie chcę się usprawiedliwiać, moja głupota jest niewybaczalna. Wystawiłam wszystkich na niebezpieczeństwo i wiele osób będzie cierpiało z powodu mojej naiwności. Dlatego nie mogę pozwolić, żeby Twój ojciec lub ten jego szpicel Publio dopadli mnie. Ty jesteś już dorosłym mężczyzną, możesz podejmować własne decyzje i pójść swoją drogą. Nie potrzebujesz mnie już. Mam tylko nadzieję, że kiedyś, kiedy minie trochę czasu, będziesz mógł mi wybaczyć i zrozumiesz, że z miłości można również popełniać najgorsze zbrodnie. Pewnego dnia, jeśli będziesz miał wystarczająco dużo odwagi, odkryjesz prawdę.

Twoja zawsze kochająca Cię bez względu na wszystko matka

ISABEL

Ktoś się jej przyglądał i nie był to zawiadowca stacji. Usłyszała rytmiczne echo zbliżających się ciężkich kroków. Isabel podniosła głowę. Przed nią zatrzymał się tęgi mężczyzna z szeroko rozstawionymi nogami.

– Witaj, Isabel. – Głos urywał się, żeby niebawem pozbyć się swojej skorupy i narodzić na nowo.

Isabel uniosła wzrok. Spojrzała z ogromnym bólem na tę tak dobrze znaną twarz, na oczy, które były kiedyś pełne obietnic, a teraz patrzyły na nią bez wyrazu. Z wielką niechęcią przypomniała sobie, jak drżała z podniecenia, leżąc z nim w łóżku. Przez ułamek sekundy zahipnotyzowały ją grube, przyzwyczajone do ciężkiej pracy dłonie, które uniosły ją do nieba, żeby pozwolić jej spaść aż do piekła.

– A więc to ty.

Było oczywiste, że wydał ją zawiadowca stacji, ale nie mogła go za to winić. W owych czasach, kiedy patriotyzm zaszczuto strachem, każdy starał się pokazać, że jest jak najbardziej wiernym sługą nowego reżimu.

Spostrzegła wahanie mężczyzny i jego cierpki, ciemny, a jednocześnie pociągający uśmiech księcia nicości, Mefistofelesa.

– Lepiej ja niż Publio czy inny pies twojego męża.

Isabel się skrzywiła. Czuła tak wielki smutek, że nie potrafiła powstrzymać łez.

– A ty nie jesteś najgorszym z jego psów? Jesteś najbardziej podstępny.

– Moja lojalność jest oczywista, Isabel. Nie jestem lojalny w stosunku do ciebie ani w stosunku do twojego męża, jestem lojalny wobec państwa.

Isabel się skuliła. To strasznie bolesne słyszeć podobne słowa z ust mężczyzny, z którym sypiała co noc przez prawie rok, mężczyzny, któremu oddałaby wszystko, absolutnie wszystko, nawet własne życie, ponieważ jedynie w ten sposób rozumiała miłość. A on wymieniał ją teraz na słowo, na coś tak abstrakcyjnego i zbędnego – państwo.

Pamiętała wspólne noce, kiedy ich dłonie szukały się w ciemnościach, a usta odnajdowały się jak woda i pragnienie. Te bezsenne, krótkotrwałe i pełne strachu przed zdemaskowaniem noce były najintensywniejszymi i najszczęśliwszymi w całym jej życiu. Wszystko wydawało się możliwe, nic nie było zakazane w ramionach tego mężczyzny, który obiecał jej lepszy świat. Ale nie mogła już naprawić błędu. Wielu innych przed nią cierpiało z miłości i wielu innych potem straciło swoje marzenia. To, co czuła, zdarzało się wcześniej i zawsze będzie się zdarzało, ale poczucie zdrady było tak wielkie i tak bardzo złamało jej serce, że nie mogła się z tym pogodzić.

– Przez cały ten czas wykorzystywałeś mnie, żeby zdobyć zaufanie innych. Wszystko sobie zaplanowałeś, wiedziałeś, że będę najbardziej przystępna dla ciebie i posłużyłeś się mną bez żadnych wyrzutów sumienia.

Mężczyzna spojrzał chłodno na Isabel.

– Ciekawe, że to ty mówisz mi o moralności i wyrzutach sumienia. Właśnie ty! A karmiłaś i chroniłaś tych, którzy próbowali zabić twojego męża.

Niespodziewanie Isabel złapała mężczyznę za ramię ruchem nerwowym, a zarazem słabym.

– To ty wpadłeś na pomysł zamachu i przygotowałeś wszystko. To ty poprowadziłeś tych biednych chłopców na rzeź. Złapałeś nas w pułapkę.

Odtrącił jej rękę.

– Ja tylko przyspieszyłem bieg wydarzeń. Prędzej czy później spróbowaliby zrobić coś podobnego i lepiej było, żebym miał nad tym kontrolę i wiedział, jak i kiedy zmniejszyć możliwe szkody.

Twarz Isabel chwilami rozpływała się jak śmieszna woskowa maska na słońcu. To wszystko było dla niej zbyt bolesne… mężczyzna pozbawiony uczuć i pewność, że postąpiła dobrze.

– A co z krzywdą, którą mnie wyrządziłeś?

Mężczyzna zacisnął szczęki. On również pamiętał noce z Isabel, tyle że jego wspomnienia nie były wypełnione pięknem, lecz wyrzutami sumienia. Każdej nocy spędzonej z tą kobietą czuł się żałosny. Podobnie, kiedy patrzyła na niego z wdzięcznością i podziwem. Z jej ust usłyszał, w jaki brutalny i milczący sposób brał ją jej mąż, jak gdyby nie była człowiekiem. Słyszał od innych spiskowców o okrucieństwach, do jakich posuwał się Publio i jego falangiści, kiedy znajdowali czerwonego ukrywającego się u przyjaciela lub krewnego. I chociaż to wszystko burzyło jego przekonania, a przez ten długi rok życia blisko tej rodziny poczuł coś w rodzaju miłości i przyjaźni do niej, nic z tego nie miało znaczenia, ponieważ najważniejsze było wypełnić powierzoną mu misję: zdemaskować grupę spiskowców chronioną przez samą panią Mola. Jeśli nie on, to ktoś inny wykonałby to zadanie. Isabel nie należała do osób dyskretnych, nie umiała kłamać i z pewnością nie była rewolucjonistką. To tylko burżujka nienawidząca swojego męża.

Wykonał zadanie, ale to nie stłumiło pogardy, z jaką traktował siebie.

– Powinnaś była w odpowiedniej chwili odsunąć się od tych intrygantów, Isabel.

– Masz tylko mnie. Kiedy zrozumiałam, kim naprawdę jesteś, uprzedziłam pozostałych. Sąjuż pewnie poza zasięgiem wpływów twoich i twojego szefa.

Mężczyzna uśmiechnął się pobłażliwie.

– Powiesz mi, gdzie są.

– Nie powiem.

– Zapewniam cię, że to zrobisz, Isabel – rzekł mężczyzna grobowym głosem i zwracając się do Andresa, dodał:

– Oczywiście, jeśli chcesz znów zobaczyć swojego syna.

Chłopiec przyglądał się tej scenie, nie rozumiejąc, co się dzieje. Jego twarz była purpurowa od zimna.

Narastający wiatr przywiał dźwięk nadjeżdżającego pociągu. Pociągu do Lizbony. Pośród mgły niosło się dudnienie kół o tory, które stopniowo cichło. Nastąpiła cisza, a potem gwizdnęła lokomotywa… Było to niczym głębokie westchnienie biegacza, który zatrzymał się po wielkim wysiłku.

– Chodźmy, mamo, to nasz pociąg – powiedział Andres, łapiąc za rękę i ciągnąc swoją matkę, która stała nieruchomo, nie spuszczając oczu z mężczyzny.

Wtedy on pochylił się do chłopca z szerokim i dobrodusznym uśmiechem raniącym duszę Isabel.

– Zmiana planów, Andres. Twoja mama musi wyjechać, ale ty wrócisz do domu. Twój tata czeka na ciebie.

Zdezorientowany chłopiec spojrzał na nieznajomego, a następnie odwrócił się do matki, która patrzyła na niego ze smutkiem.

– Nie chcę wracać do domu. Chcę jechać z mamą.

– To niemożliwe, ale sądzę, że twój tata ma dla ciebie wielką niespodziankę… Prawdziwą samurajską katanę!

Twarz chłopca się rozpromieniła. Zaniemówił ze zdziwienia.

– Naprawdę?

– Oczywiście – zapewnił mężczyzna. – Nie odważyłbym się okłamywać samuraja.

Andresa rozpierała duma.

Skierowali się do samochodu stojącego przy wejściu na stację. Chłopiec, krzycząc z radości, skakał po śniegu, chcąc dobiec tam jako pierwszy. Isabel szła powoli obok mężczyzny, który nie spuszczał z niej wzroku.

– Co się stanie z moim synem? – zapytała nagle, zanim wsiadła do samochodu.

– Będzie szczęśliwym dzieckiem żyjącym wspomnieniami pięknej matki… Lub biednym wariatem zamkniętym do końca życia w żałosnym szpitalu psychiatrycznym. To zależy od ciebie.

Samochód opuścił stację z niewyraźnym i powolnym warkotem pod zamglonym niebem. Na tylnym siedzeniu Isabel mocno przytuliła do siebie Andresa, jak gdyby ponownie chciała włożyć go sobie do brzucha, żeby go chronić. Ale chłopiec uwolnił się z jej uścisku egoistycznym ruchem, prosząc mężczyznę, żeby jechał szybciej… Szybciej. W końcu dostanie prawdziwą samurajską katanę.

ROZDZIAŁ 2

Barcelona. Listopad 1976

W holu kliniki wisiał dziwny obraz. Przedstawiał owrzodzonego żebraka owiniętego w pelerynę i chowającego twarz pod kapturem. Jego spojrzenie było podejrzliwe i gniewne. Oczy o zielonkawym odcieniu błyszczały w niezgłębionym wyrazie. Obraz był bardzo piękny, nie ze względu na swoje walory artystyczne i postać, ale dzięki barwom. Ostra czerwień peleryny, metaliczna szarość kaptura, intensywny błękit nieba i ziemiste brązy tła.

María przyglądała mu się, czekając na wezwanie lekarza. Na stole leżały do jej dyspozycji kolorowe czasopisma, stare gazety i ulotki na temat zdrowia psychicznego, ale nieuchronnie jej wzrok uciekał w kierunku smutnej wiszącej w ramie na ścianie sylwetki.

– Pan doktor prosi, żeby pani weszła, pani Bengoechea.

Lekarz był szczupłym mężczyzną o zwiędłym ciele, zapadniętej klatce piersiowej i zgarbionych ramionach. Nie był o wiele od niej starszy, ale mówił zmęczonym głosem jak stary człowiek. Poprosił, żeby usiadła, i wyjął z szuflady zamkniętą kopertę. Nadeszła ze szpitala, w którym zrobiono badania jej ojcu.

Przez kilka sekund lekarz przekładał kopertę z ręki do ręki, nie otwierając jej, co zdenerwowało Marlę, która naiwnie próbowała podejrzeć coś pod światło. Zgadywała, że umieszczono w niej kartkę z napisanym jednym akapitem.

To nie mogło być nic poważnego. Ważne rzeczy wymagają dłuższych wyjaśnień, pomyślała głupio. Lekarz rozdarł kopertę i wyjął wyniki badań.

– To nie są dobre wiadomości. Obawiam się, że pani ojciec ma raka. Są duże przerzuty. Powinienem położyć go w szpitalu, ale szczerze mówiąc, nie wiem, czy to ma sens. Być może będzie lepiej, żeby ostatnie miesiące życia spędził w domu. Niedługo jego stan ulegnie pogorszeniu i będzie potrzebował opieki.

María zamrugała ze zdziwieniem. Nagle wszystko zawirowało z taką prędkością, że meble w gabinecie, okna, zasłony, głosy na korytarzu i wcześniejsze myśli zlały się w strumień absurdalnych pytań.

Kiedy pierwsze wrażenie minęło, pozostało jedynie powietrze i deszcz popiołu.

– Jak to się mogło stać?

– Takie rzeczy się zdarzają – oświadczył lekarz. Odpowiedź mało kliniczna i mało naukowa, ale całkowicie prawdziwa. – Bardzo mi przykro – dodał, przełykając ślinę. María wiedziała, że to nieprawda. Lekarzowi nie było przykro. To była tylko jego praca.

Słuchając opisów klinicznych, María zapaliła papierosa.

– Tutaj nie wolno palić – upomniał ją lekarz.

Zignorowała go. Zaciągnęła się po raz pierwszy i patrzyła z niechęcią na wydobywający się z nosa i ust dym. Przeklęła swoją słabą wolę, ale nie zgasiła papierosa. Jakie to miało teraz znaczenie?

Przed opuszczeniem kliniki jej spojrzenie skrzyżowało się ze wzrokiem z obrazu. Wydało jej się, że żebrak uśmiecha się ironicznie.

***

Wróciła do kancelarii i starała się zająć pracą, ale nie mogła się skoncentrować. Bez entuzjazmu patrzyła na nagromadzone dokumenty, które musiała podpisać. Za drzwiami z ciętego szkła słyszała szepty ludzi czekających do niej w kolejce.

– Wszystko jest gównem – wymruczała, chowając głowę w dłonie. Te wszystkie liczby i towarzyszące im kolorowe wykresy, akty notarialne, testamenty, pozwy cywilne wydawały się abstrakcyjne i absurdalne, niemające żadnego związku z rzeczywistością.

W pokoju z zaciągniętymi zasłonami i zgaszonym światłem czuła się, jakby nic jej nie dotyczyło. Myślała tylko, jak wytłumaczyć sprawę Lorenzowi, żeby za bardzo się nie wściekł, i jak przyzwyczaić się do życia z ojcem po tak długim czasie milczenia.

Ktoś zapukał do drzwi. María rozpoznała idealną sylwetkę swojej koleżanki z kancelarii. Ucieszyła się na widok Grety.

– Wejdź – powiedziała, zapalając kolejnego tego dnia papierosa Ducado.

Greta otworzyła szeroko drzwi i teatralnym gestem wygoniła dym z małego gabinetu.

– Jeśli chcesz się ujarać, to zrób to porządnym skrętem, a nie duś się tym świństwem.

Greta była piękną kobietą, tak jak piękne są zakazane rzeczy. Promieniowała siłą, która wykraczała daleko poza jej duże oczy podkreślone zielonymi cieniami czy wyprostowaną i znakomitą figurę. María złapała się nieraz na ukradkowym patrzeniu na nią i zawstydziła się, czując pociąg do tej dziwnej mieszanki szczęścia i tragedii, jaką ociekała jej koleżanka z pracy.

– Sądząc po twojej minie, nie masz dobrych wiadomości o ojcu – powiedziała Greta, siadając na rogu biurka i zakładając nogę na nogę.

– Ma raka.

Greta zmarszczyła czoło.

– I co zrobisz?

– Najrozsądniej byłoby przywieźć go do domu, ale to się nie spodoba Lorenzowi.

Greta skrzywiła się, słysząc to imię.

– W cholerę z tym dupkiem! – krzyknęła brutalnie. María spojrzała na nią z wyrzutem.

– Nie mów tak o nim. To mój mąż.

– Ten kretyn nie zasługuje na ciebie, Marlo. Kiedyś będziesz musiała poważnie przemyśleć swoją sytuację.

María machnęła ręką, żeby nie drążyła tematu. Wiedziała, że jej przyjaciółka ma rację. Związek z Lorenzem zaczynał być nie do zniesienia, ale teraz nie chciała o tym myśleć.

– Nie chodzi tylko o Lorenza, ale też o mnie. Mój ojciec i ja nie rozmawiamy ze sobą od wielu lat, prawie się nie znamy, więc jak ma z nami zamieszkać? Nawet nie wiem, dlaczego podał mój adres w szpitalu, kiedy robił badania. Czy to nie jest śmieszne? Dowiaduję się, że mój ojciec umrze, dlatego że lekarz miał numer telefonu tylko do mnie i nie wiedział, kogo o tym powiadomić.

Greta wyciągnęła palce o pięknie pomalowanych paznokciach i pogłaskała falującą grzywkę Marli. Ten czuły gest trwał dłużej, niż było to konieczne, nawet jeśli María wyczuwała drżenie jej dłoni. Greta zastanawiała się, jak to możliwe, że była zakochana w tej zimnej i niedostępnej kobiecie.

– To będzie dobry sposób, żebyście zaczęli się poznawać. W końcu to jest twój ojciec, jesteś jego córką i bez względu na to, co was poróżniło, łączą was nierozerwalne więzi.

Marię przeszedł dreszcz przyjemności, czując dotknięcie palców Grety. To uczucie zaniepokoiło ją. Wzruszyła ramionami, żeby je ukryć, i odsunęła się od kuszących palców, udając, że koncentruje się na jednym z dokumentów leżących na biurku.

– Zdenerwowałam cię? – zapytała Greta z wyraźną nieufnością.

– Oczywiście, że nie – odpowiedziała María. Nie była pruderyjna i doskonale znała preferencje seksualne Grety, ale miała męża i chciała założyć rodzinę, chociaż czasami nie była pewna, czy naprawdę tego chciała.

Szczególnie odkąd straciła dziecko, zastanawiała się, czy nie trwa przy mężu, ponieważ tego po prostu oczekiwano po kobiecie, która skończyła trzydzieści lat.

– Wracając do twojego ojca, dlaczego go nie odwiedzisz? Dobrze by ci to zrobiło i na spokojnie mogłabyś zdecydować, co byłoby najlepsze dla was obojga – powiedziała Greta świadoma uprzejmego odrzucenia.

María zastanowiła się nad jej słowami. Następnego dnia była sobota, Lorenzo miał dyżur w koszarach aż do poniedziałku, a do wsi dojedzie w kilka godzin autobusem. Do samego domu mogłaby dojechać taksówką, przenocować tam i wrócić w niedzielę tak, że mąż o niczym się nie dowie.

– Masz rację. Poza tym zajrzę do mamy. Nie byłam tam od wieków.

***

Przez całą podróż, z czołem opartym o szybę, patrzyła, nic nie widząc, pogrążona w myślach. Krajobraz stawał się bardziej zielony, im dalej zagłębiali się w region Pirenejów. Przejeżdżając przez jedno z miasteczek, uchwyciła spojrzenie chłopca, który obserwował autobus jak coś, co przejeżdża, ale nigdy się nie zatrzymuje. Jako dziecko też miała takie niespokojne spojrzenie. Widziała przelatujące samoloty i przejeżdżające samochody i zastanawiała się, dokąd jechały. Zawsze myślała, że do lepszego miejsca niż jej wieś.

Po godzinie autobus wjechał na plac dużej wioski. Był dzień targowy i w podcieniach ustawiono stragany z owocami, nalewkami, marmoladami i wędliną. Wielkie eukaliptusy drzemały w zimowym nieogrzewającym słońcu.

– Nikt nie powinien umierać w takim pięknym dniu – powiedział jeden z pasażerów, wysiadając z autobusu.

Rzeczywiście, to był piękny dzień. Szare gołębie zanurzały główki w fontannie o czystej, nieprzerwanie płynącej ożywczej wodzie. Dwie duże palmy dawały cień bielonym fasadom pięknych domów stojących przy placu. Te wielkie majestatyczne rezydencje cechował klasztorny ascetyzm. Zachowały dawne herby starych rodów szlacheckich, kamienie z czasów rekonkwisty, klasztorną atmosferę i wielkie okna.

María oddaliła się od zgiełku placu, zagłębiając się w boczną uliczkę. Starsza kobieta myła mopem posadzkę. Osłaniając ręką jak daszkiem swoje gęste brwi, patrzyła, jak María się zbliża. Miała oczy szkliste od obojętności.

– Gdzie jest postój taksówek? – zapytała María.

Stara kobieta końcem szczotki wskazała w stronę pojedynczego domu stojącego pięćdziesiąt metrów dalej.

– W barze.

Wyblakła reklama pepsi-coli bujała się na fasadzie budynku. Pod postrzępioną markizą stała taksówka. María spojrzała z kwaśną miną na drzwi wejściowe i puste stoliki baru, nierówne i źle pomalowane ściany oraz brudną podłogę z lastriko. Śmierdziało stęchlizną i lokal był słabo oświetlony. Z telewizora płynął dźwięk zapowiadający program informacyjny. Na jednym końcu baru klient sączył piwo po uprzednim wyczyszczeniu brzegu szklanki palcami. Zamlaskał, nie wiedząc, co zrobić ze wzrokiem. W małym barze był tylko on i kelnerka, tęga kobieta o obfitym biuście spoczywającym na kontuarze. Oboje z ciekawością patrzyli na Marię.

– Szukam kierowcy.

– To go pani znalazła – powiedział mężczyzna, uwydatniając zmarszczki na czole i fałdy ust pod gęstą, rudą brodą, z prawie komiczną powagą. Wyglądał jak minister wyspy Sancho Pansy⁵.

– Proszę zawieźć mnie do San Lorenzo.

Mężczyzna zrobił zdumioną minę.

– Nie jeżdżę tak daleko. Jazda w góry zabrałaby mi cały dzień, a dzisiaj jest targ. Straciłbym wszystkich klientów.

Kelnerka zachichotała.

– Od rana się nie ruszyłeś – rzuciła. Mężczyzna spojrzał na nią ze złością, ale kobieta udała, że tego nie widzi. Jeszcze bardziej pogłośniła telewizor, w którym Adolfo Suarez właśnie ogłaszał coś ważnego.

– Zapłacę panu również za podróż powrotną – powiedziała María, przekrzykując głos premiera, który powtarzał do znudzenia swój sławny zwrot wymyślony w latach frustracji: „Mogę obiecać i obiecuję…”.

Taksówkarz otarł dłonią kościstą i zoraną czerwonymiżyłkami twarz. Przymknął oczy, powiększając tym samym powierzchnię rozczochranych brwi.

– To wyjdzie drogo.

– Nieważne.

Wcisnął na głowę brudny beret, dopił piwo i wstał.

– W takim razie chodźmy.

***

Kręta, wilgotna i złej jakości droga była niczym tunel czasu, w którym zatrzymała się chwila z przeszłości. Stuletnie drzewa rosnące we wszystkich kierunkach przepuszczały krótkie przebłyski światła dziennego. Samochód, stary mercedes, z trudem piął się pośród skał. Na większych stromiznach silnik warczał jak wyeksploatowany do granic możliwości, spalał benzynę, pozostawiając za sobą gęstą czarną chmurę, ale parł do przodu.

– Niech się pani nie martwi, Niemcy produkują porządne rzeczy. Ten grat nie zawiódł mnie przez dwanaście lat – opowiadał niezniechęcony kierowca, gwałtownie przekładając biegi.

W miarę wjeżdżania wyżej las stawał się coraz rzadszy, ale w nagrodę za to nagłe spustoszenie można było cieszyć się przepięknym widokiem na całą dolinę.

Mimo wiary kierowcy w niezawodność niemieckiej mechaniki samochód się popsuł. W okolicach zagajnika porośniętego paprociami spod maski zaczął wydobywać się dym. Taksówkarz nie był zdenerwowany.

– Jest już stary i przegrzewa się, ale za chwilę będzie wszystko w porządku.

María wysiadła, żeby zapalić papierosa. Zbliżał się wieczór i górski chłód zaczynał być przenikliwy. Podniosła kołnierz płaszcza i przeszła kilka metrów. Bolała ją głowa. Podróż pełna zakrętów, zmęczenie i zapach spalonej benzyny wywołały mdłości. Usiadła na obrośniętym mchem kamieniu i skuliła się, trzymając za brzuch.

Nie była w tych stronach od ponad dziesięciu lat i w jej wspomnieniach wszystko było bliższe, mniej nieprzyjazne. Pamiętała, że jako dziecko moczyła nogi w kryształowych wodach rzeki, łapała salamandry i traszki na podmokłych bagnach albo z zachwytem oglądała lot kosów, które były w stanie zanurkować w wodę, żeby upolować małe owady. To wszystko jakby zniknęło. Teraz było jej zimno, źle się czuła i zdała sobie sprawę, że ucisk w żołądku nie był spowodowany jedynie mdłościami. Nawet nie zastanowiła się nad tym, co powie swojemu ojcu.

Wyobraziła go sobie tak, jak wyglądał dziesięć lat temu, ubranego w wytarty skórzany fartuch, w plastikowych okularach chroniących oczy przed odpryskującymi odłamkami metalu. Prawdopodobnie siedział na stołku przy wejściu do kuźni, z otwartymi drzwiami pomimo zimna, które musiało panować już w San Lorenzo.

Będąc małą dziewczynką, María nienawidziła brudu pochodzącego z kuźni, zapachu barwników, których działaniu poddawany był metal, i duszącego gorąca wydzielanego przez piec. Nie lubiła, kiedy ojciec głaskał ją, ponieważ jego ręce były szorstkie, popękane i pocięte. Nie mogła znieść, kiedy przyciskał ją do swojego silnego i twardego ciała, ponieważ czuła się tak, jakby przytulała się do granitowej ściany śmierdzącej spawaniem.

Zastanawiała się, co pozostało z tamtego wspomnienia, i przestraszało ją to, co może zastać.

Kiedy kierowca powiedział, że mogą jechać dalej, María chciała go już prosić, żeby zawrócili, ale nie zrobiła tego. Skuliła się na tylnym siedzeniu, drzemiąc, uśpiona przez osiadające na szybach ciepłe powietrze, i starała się o niczym nie myśleć.

Pół godziny później taksówkarz obudził ją.

– Jesteśmy na miejscu. Szczerze mówiąc, nie wiem, czego pani tutaj szuka. Tu jest jak na cmentarzu.

María zmusiła się do uśmiechu. Zadawała sobie to samo pytanie. Wysiadła z taksówki. Duża kropla spadła jej na rzęsy. Zaraz potem następna kapnęła na usta, a kolejne rozbiły się o dłonie.

Stała na poboczu, dopóki taksówka nie zniknęła za zakrętem, odjeżdżając w stronę doliny.

Bez pośpiechu wspięła się w kierunku grupy domów wznoszących się wokół dzwonnicy kościoła. Kiedy przechodziła obok jednego z ogrodzeń, leniwie drzemiące psy obudziły się nagle i całą sforą rzuciły się do płotu, szczekając. Zdawały się oskarżać ją o coś. W małych wsiach w taki właśnie sposób witany był obcy przybysz.

Już nie była tutejsza. Słychać to było w sposobie mówienia, widać było po ubraniu i zachowaniu. Co ciekawe, aż do tej pory nie zauważyła tej oczywistości. Być może w tym momencie zaczynała zdawać sobie sprawę, że w ludzkiej pamięci nie giną miejsca, ale ginie to, co mamy w sobie. To nie San Lorenzo się zmieniło, tylko ona.

Błyskawica na krótko i intensywnie rozświetliła dolinę, a w oddali rozległ się odgłos grzmotu. Zaczęło mocno padać. Szybko robiło się ciemno i ścieżka stawała się coraz bardziej błotnista.

Wspinała się nią i kilka metrów dalej w strugach deszczu ukazał się skromny dom, o wiele mniejszy, niż go pamiętała. Nowe dachówki na wyremontowanym dachu wyróżniały się od starych blaskiem, jaki nadawał im deszcz. Drewniany płot był odnowiony, a drzewa czereśni z przyciętymi gałęziami miały schludny wygląd.

Z wahaniem otworzyła furtkę do ogrodu. Frontowe drzwi domu były zamknięte. Deszcz spływał po drewnie. Przez chwilę trzymała w ręce kołatkę, nie mogąc się zdecydować, żeby zapukać. Czuła się jak intruz. I wtedy usłyszała wewnątrz odgłos wlokących się kroków. Odeszła od drzwi, które otworzyły się z chrobotem.

Ujrzała w nich trudnego do rozpoznania człowieka.

Gabriel zdawał się uwięziony w skurczonym ciele, zniekształcony jak pień starego drzewa oliwnego. Objął ją zabłąkanym spojrzeniem, wysuwając do przodu głowę jak ptak ze spiczastym dziobem. Zwiotczała dolna warga zwisała, nadając twarzy trochę tępy wygląd, a głębokie zmarszczki na uschłej skórze rozwidlały się od oczu prawie tak samo białych jak krótkie włosy na głowie. Przypominał trzęsący się i podpierający na lasce szkielet.

Marii popłynęły z oczu łzy.

– Witaj, tato.

Gabriel w milczeniu mierzył swoją córkę od góry do dołu przez bardzo długą chwilę. Powoli podniósł wzrok, jak gdyby cofał się przed przepaścią, aż w końcu odnalazł jej spojrzenie. Jego oczy wyglądały jak małe zielonkawe przedmioty unoszące się na powierzchni mleka. Drżały mu usta, a twarz nabrała wyrazu bezradności.

María przytuliła go. Odczuwała głęboki ból, obejmując wychudzonego mężczyznę, którego zapamiętała jako silnego i potężnego. Czuła jego kruchość i zakłopotanie.

– Minęło dużo czasu – wyjąkał Gabriel. Głupio się uśmiechał, zawstydzony nie wiedział, co powiedzieć. Pogłaskał mokre włosy swojej córki i dał jej znać gestem, żeby weszła do domu.

Dom był mały, zaniedbany i brudny. Pachniał starością.

W rogu, naprzeciwko fotela z odciśniętym kształtem ciała Gabriela, tlił się ogień w kominku.

María uśmiechnęła się pogodnie, ukradkiem prześlizgując wzrokiem po starych, zakurzonych meblach opartych o nierówną ścianę, wielokrotnie niestarannie bieloną i malowaną. Podłoga była wyłożona nierównymi płytkami. Obok okna zegar ścienny odliczał sekundy z nieznośnym spokojem.

Gabriel kiwał się na boki, starając przezwyciężyć zaskoczenie i udając, że nie było między nimi dystansu, którego nie da się pokonać w jednej chwili. Podszedł do kominka i przesunął polana, żeby rozniecić ogień.

María zdjęła mokry płaszcz i usiadła na brzegu fotela. Wytarty koc leżący na podłokietniku miał lekko kwaśny zapach Gabriela – mieszanina tytoniu do fajki i wielu samotnych nocy.

– Po co przyjechałaś? – zapytał Gabriel. Ton jego głosu był bardziej oschły, niżby sobie tego życzył.

María wyjęła kopertę. Gabriel marszczył brwi.

– Rozumiem. Nie chciałem zawracać ci głowy, ale w szpitalu kazali mi podać numer telefonu i nie przyszedł mi na myśl żaden inny. Wiesz, że tutaj, w górach, żyje się w odcięciu od świata.

– Nie musisz się tłumaczyć, tato. Wolałabym tylko, żebyś sam mi o tym powiedział… Być może mogłam jakoś pomóc.

Gabriel spojrzał na kopertę w ręce Marli.

– Skoro tu przyjechałaś, to nie mogą być dobre wiadomości, więc i tak niewiele mogłabyś zrobić.

María zauważyła, że wzrok ojca staje się mglisty. Nie był już tym niepokonanym i nieomylnym bohaterem z jej dzieciństwa. Teraz stał przed nią zwykły, nagi, pełen ran i stłuczeń, pełen słabości, nędzy i sprzeczności. Czasami niezłomność staje się blizną, fałszywie zabliźniają się wszystkie urazy i rozczarowania, oskarżenia i konfrontacje, i nie ma już uczciwego sposobu, żeby przerwać milczenie i nie okazywać rezerwy… nawet po śmierci, nawet we wspomnieniach. Ale, jak powiedziała Greta, ten człowiek, a raczej to, co z niego zostało, jest jej ojcem. I to wystarczyło. Zrozumiała, że nie musi mu niczego wybaczać, ponieważ on nie poczuwał się do żadnej winy.

– Przemokłaś. Lepiej idź na górę się wykąpać. Później zjemy kolację. Mamy sobie wiele do powiedzenia.

***

María weszła na piętro z uczuciem przygnębienia. Rozebrała się w ciemnościach, rzuciła ubranie na łóżko i weszła do łazienki. Oparła czoło o kafelki, czując na środku głowy gorący strumień prysznica, mając wrażenie, że znajduje się w przestrzeni poza spadającym na jej ciało strumieniem wody. Palcami prawej dłoni sunęła niczym leniwy pająk po kaflach na ścianie aż do całkowitego wyciągnięcia ręki i zakręciła kurek, stojąc w bezruchu z zamkniętymi oczami. Pozwoliła, żeby smutek wszedł w sam środek nurtujących ją myśli, i nie zrobiła niczego, żeby nie dopuścić do wybuchu bolesnego, spazmatycznego, niekontrolowanego i samotnego szlochu.

Wróciła do pokoju i usiadła na brzegu łóżka. Spływająca z mokrych włosów woda ciekła jej po policzkach. Zatrzymała wzrok na stojącym na komodzie jej zdjęciu z pierwszego roku studiów.

Nie przypominała sobie, żeby wysyłała je ojcu, ale stało tam, na głównym miejscu, w pięknej ramce z rzeźbionego drewna.

Ledwie mogła się rozpoznać. Ubrana była w wypłowiałe dżinsy, espadryle i niebieską bluzkę ze stójką. Włosy miała przewiązane chustką w czerwono-żółte kwiaty, a szyję i przeguby rąk obwieszone łańcuszkami i bransoletkami w stylu orientalnym. Z jej twarzy można było wyczytać nieustępliwość sympatyzującej z marksizmem studentki, atrakcyjnej i nieugiętej. Była nieznośna i gwałtowna w przemówieniach wyuczonych z czasopism „Triunfo” i „Cuadernos para el dialogo”. Właśnie wtedy poznała Lorenza, przystojnego chłopaka o tajemniczym i trochę nihilistycznym wyglądzie. Uśmiechnęła się, przypominając sobie, że kochała się z nim bez prezerwatywy na niewygodnej kanapie w swoim mieszkaniu po tym, jak recytowali sobie fragmenty Mdłości Sartre’a, paląc skręty i słuchając na starym adapterze Serrata, Marii del Mar Bonet czy gitary Franka Zappy.

Czuła skrępowanie, że jej wspomnienia z tamtego czasu odżywają także w pamięci jej ojca. To tak, jakby zamknięto je w dwóch odmiennych istnieniach.

Ojciec zawsze był przeciwny ich związkowi. Mówił, że Lorenzo nie jest dobrym człowiekiem i że w jego spojrzeniu było coś chorego. Być może z czasem przyznała, że miał rację, ale wciąż trudno jej było pogodzić się z tym, że ojciec doniósł na Lorenza policji o jego tajnej działalności na uniwersytecie. W tamtych czasach byli tylko dzieciakami bawiącymi się w dorosłych, a ten donos kosztował jej narzeczonego pięć długich miesięcy w więzieniu Modelo, a Marię utratę ojca na dziesięć lat.

– Nie wiedziałam, że masz moje zdjęcie z czasów studenckich – powiedziała z udawaną wesołością, schodząc do salonu.

Gabriel stał przy oknie. Delikatnym gestem odsunął zasłonę i wyjrzał na zewnątrz. W skupieniu przyglądał się czemuś w oddali, być może jakiemuś wspomnieniu, zapominając na chwilę o Marii. Następnie westchnął ze znużeniem, opuścił zasłonę, ponownie pogrążając pokój w półmroku. María miała wrażenie, że ojciec patrzył na nią z większą czułością niż przedtem, jak gdyby w jego umyśle coś się poruszyło.

– To jest jedyne zdjęcie, jakie mam – powiedział. W jego słowach dostrzec można było stary, niemal obojętny i daremny smutek. Usiadł w fotelu, patrząc na szklistą głębię ognia. Białawym językiem oblizał spękane wargi i na moment zamknął oczy. Widać było, że przyzwyczaił się do samotności i mimo że ucieszyło go nagłe pojawienie się córki, jednocześnie był zaskoczony i zaniepokojony.

María bardzo chciała coś powiedzieć, ale nie mogła znaleźć słów. Nie wszystko można ubrać w słowa.

– Przygotuję coś do jedzenia.

Zjedli kolację w kuchni. María opowiadała anegdoty, żeby wypełnić milczenie, śmiała się z udawaną wesołością, a kiedy nad obrusem ujęła rękę ojca, w opuszkach jego palców wyczuła wątpliwość. Zapytała go o kuźnię. Oczy Gabriela rozbłysły.

– Moje miecze i noże nie interesują już jaśniepanów kolekcjonerów – przyznał z lekką nostalgią, jakby próbował dać do zrozumienia, że jego czas już minął. Ale zapewnił, że nie przeszkadzało mu to. Lubił mieszkać na wsi, poza tym tutaj nie musiał żyć z duchami.

Gabriel prawie nie tknął zupy. Dużo pił. Kilka razy próbował powstrzymać się od gestu podniesienia szklanki do ust, wiedząc, że córka na niego patrzy. Dokończyli jeść kolację i rozmowa przestała się kleić. Oboje poczuli żal, zdając sobie sprawę, że nie byli w stanie wzajemnie do siebie dotrzeć.

W końcu María postanowiła przejść do sedna sprawy.

– Czy chcesz zamieszkać z nami w domu na plaży, tato? Żyjąc tu sam, nie masz odpowiedniej opieki.

Gabriel przechylił głowę, niezgrabnie szukając serwetki, żeby wytrzeć brodę. María nie pomogła mu. Ojciec chciał pokazać, że umie o siebie zadbać.

– Mam tu twoją matkę.

María westchnęła.

– Wiem i obiecuję, że będziesz mógł odwiedzać ją, kiedy tylko zechcesz.

Gabriel pokręcił głową.

– Lorenzo mnie nie lubi i z wzajemnością.

María zacisnęła usta. Skłamała bez przekonania.

– Przeszłość idzie w zapomnienie. Poza tym teraz Lorenzo jest spokojniejszy, oczekując awansu. Być może przeniosą go do Madrytu.

Gabriel otworzył dłoń i uważnie się w nią wpatrywał. Trudno było zgadnąć, o czym myśli; jego wzrok jak gdyby przeszył ciało, sięgając do tamtych lat, które wymazał z pamięci.

– To jest mój dom, moje miejsce. To był twój wybór, żeby zamieszkać z tym człowiekiem, ale ja nie zrobię tego – przekonywał.

María zorientowała się, że powracali do starych zadr. Jeśli dadzą się ponieść emocjom, mieli tysiąc powodów, żeby znów się pokłócić.

– Nie martw się, porozmawiamy o tym później.

Gabriel skupił poważny wzrok na twarzy swojej córki.

– Przeszłości nigdy nie da się zapomnieć, wymazać… Wiem o tym.