WSTĘP

Niezwykle dynamiczny rozwój komputerowych technologii informacyjnych i ich upowszechnienie na wielką skalę implikują ciągłe i szybko następujące zmiany zarówno w polu badawczym nauki o informacji (informatologii), jak i w praktyce działalności informacyjnej, prowadzonej w różnych obszarach życia społecznego: nauce, biznesie, administracji, kulturze, edukacji, ochronie zdrowia i wielu innych. Monitorowanie i analiza tych przemian stanowią przedmiot prezentacji i dyskusji prowadzonych na międzynarodowej konferencji „Nauka o informacji (informacja naukowa) w okresie zmian”, cyklicznie organizowanej przez Zakład Systemów Informacyjnych Instytutu Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych Uniwersytetu Warszawskiego. Po raz pierwszy konferencja ta odbyła się w dniach 4-5 kwietnia 2011 r., a wyniki prowadzonych wówczas debat opublikowane zostały w zbiorze rozpraw Nauka o informacji w okresie zmian, wydanym jako tom VI serii Miscellanea Informatologica Varsoviensia[1]. W dniach 14-15 kwietnia 2013 r. odbyła się druga edycja tej konferencji, której pokłosie stanowi niniejsza książka. Konferencja przyciągnęła uwagę licznego grona badaczy z kraju i z zagranicy, a także przedstawicieli usług informacyjnych działających w różnych sektorach. Szeroki zakres tematyki konferencji, celowo nakreślony przez jej Komitet Programowy, umożliwił dokonanie obszernego przeglądu różnorodnych pól zainteresowań i badań współczesnej nauki o informacji oraz obszarów profesjonalnych usług informacyjnych, pozwalając wyodrębnić nowe nurty, tematy skupiające obecnie szczególnie intensywną uwagę badaczy i praktyków oraz wyłaniające się dopiero problemy, których rozwiązanie będzie wyznaczać kolejne transformacje pola badawczego dyscypliny i kierunków specjalizacji profesjonalistów informacji.

Kilka artykułów powstałych na podstawie wykładów i referatów przedstawionych na konferencji zostało już opublikowane w półroczniku Zagadnienia Informacji Naukowej – Studia Informacyjne. Dotyczą one przede wszystkim prospektywnych analiz konsekwencji rozwoju technologii informacyjnych i komunikacyjnych dla kształtowania usług informacyjnych oraz badań nad współczesnym użytkowaniem informacji[2]. W niniejszej książce zamieszczone zostały natomiast rozprawy i raporty z badań lokujące się w czterech obszarach tematycznych: refleksji teoretycznej i metodologicznej, problematyki komunikacji i informacji naukowej, problematyki edukacji informacyjnej i zachowań informacyjnych oraz przemian, które pod wpływem rozwoju technologii informacyjnej zachodzą w działalności bibliotecznej i w pozabibliotecznych usługach informacyjnych. W świetle analizy piśmiennictwa dyscypliny, które w latach 2011-2012 ukazało się w najważniejszych międzynarodowych czasopismach z jej zakresu[3], te cztery obszary zainteresowań stały się szczególnie charakterystyczne dla współczesnego pola badawczego nauki o informacji. Ta tendencja wyraźnie znalazła potwierdzenie również w strukturze tematycznej debat prowadzonych w 2013 r. na warszawskiej konferencji „Nauka o informacji (informacja naukowa) w okresie zmian”.

Przemiany zachodzące w rzeczywistości przedmiotowej, która stanowi obiekt badań nauki o informacji, implikują potrzebę ciągłego weryfikowania i prób redefiniowania teoretycznych koncepcji dyscypliny i rozwijania jej warsztatu metodologicznego. Bardzo ważnym wyzwaniem dla założeń teoretycznych nauki o informacji jest rozwój humanistyki cyfrowej. W jej ramach – z jednej strony – z perspektywy innych dyscyplin humanistycznych i społecznych podejmowane są projekty i problemy badawcze dotychczas stanowiące domenę badań informatologii, z drugiej natomiast – metody i narzędzia organizowania kolekcji i dostępu do zasobów informacji wypracowane w informatologii mogą przyczynić się do efektywnego kształtowania instrumentarium cyfrowego współczesnych badań humanistycznych i społecznych. W niniejszym tomie Widad Mustafa El Hadi problem ten podejmuje w odniesieniu do wykorzystania metod analizy i klasyfikacji fasetowej. Z kolei przedmiotem moich rozważań zamieszczonych w niniejszym tomie jest wpływ rozwoju technologii organizowania dostępu do zasobów cyfrowo zapisanej wiedzy na wzrost zainteresowania teoretycznymi podstawami tych narzędzi. Katarzyna Materska prezentuje natomiast rolę kształtowania różnych heurystyk wyszukiwania informacji w jej cyfrowych zasobach sieciowych, uzasadniając potrzebę prowadzenia badań nad uwarunkowaniami ich skutecznego stosowania w praktyce. Artykuł Wiesława Babika przedstawia wykorzystanie koncepcji badań ekologicznych do kształtowania badań nad zjawiskami informacyjnymi, które mają zapewnić zrównoważenie technologicznych i społecznych aspektów nauki o informacji. Intensywne w ostatnich kilkunastu latach wykorzystywanie przez badaczy informatologii jakościowych metod badań jest przedmiotem badań i krytycznej refleksji Sabiny Cisek. W artykule Marty Grabowskiej wskazane zostały obszary zainteresowań informatologów w strategii Europa 2020, która w najbliższych kilku latach wyznaczać będzie politykę badawczą Komisji Europejskiej. Koncepcję tworzenia informacyjnego ładu gospodarczego prezentuje Tomasz Galewski.

Cyfryzacja komunikacji naukowej z nową siłą przyciąga zainteresowanie informatologów badaniem zjawisk związanych z tym „macierzystym” dla dyscypliny obszarem eksploracji. Rozmaitość wątków nowej odsłony badań w zakresie informacji naukowej demonstruje część książki, w której zgromadzone jest sześć artykułów. Zbigniew Osiński podejmuje próbę oceny stopnia wykorzystywania internetowych źródeł informacji naukowej, udostępnianych w formule Open Access, koncentrując uwagę na czasopismach i repozytoriach zawierających publikacje z zakresu historii PRL-u. Teresa Święćkowska rozważa natomiast kwestię znaczenia roli autora w nauce w kontekście ruchu Open Access i upowszechniania się nowych form publikowania naukowego. Kształtowanie się nowych modeli publikowania rezultatów badań naukowych omawia Marek Nahotko, natomiast Marcin Roszkowski pokazuje znaczenie rozwoju ontologii jako narzędzi dostępu do treści cyfrowo utrwalonej wiedzy. Z kolei Jacek Włodarski omawia problemy publikacji i czytelnictwa tekstów naukowych w formie e-booków, a Anna Książczak prezentuje założone na jesieni 2012 r. Repozytorium Uniwersytetu Warszawskiego, które ma służyć zapewnieniu otwartego dostępu do prac badawczych naukowców związanych z tą uczelnią.

Eksponowane miejsce we współczesnych badaniach użytkowników informacji zajmuje problematyka information literacy, którą w polskiej literaturze obecnie nazywa się najczęściej edukacją informacyjną lub kształtowaniem kompetencji informacyjnych. W niniejszym tomie problematyce tej poświęcono pięć artykułów. Laurence Favier zwraca uwagę na rolę biblioteki jako społecznej przestrzeni uczenia się, w tym pozyskiwania kompetencji informacyjnych. Yolande Maury analizuje pojęcie kultury informacyjnej dowodząc, iż oznacza ono znacznie więcej niż kształtowanie technicznie rozumianych kompetencji informacyjnych. Kwestię zdobywania kompetencji informacyjnych w przestrzeni fizycznej szkoły, biblioteki i domu Béatrice Micheau rozważa w odniesieniu do młodzieży szkolnej, podkreślając szczególny, heterotopowy w sensie Faucaulta, charakter przestrzeni biblioteki szkolnej. Specjalnym zagadnieniom użytkowania informacji poświęcone są artykuły Marzeny Świgoń i Justyny Jasiewicz. Przedmiotami pierwszego są koncepcja indywidualnego zarządzania informacją oraz wyniki badań autorki, dotyczących poziomu umiejętności w tym zakresie polskich studentów informacji naukowej i bibliotekoznawstwa. Drugi artykuł zawiera charakterystykę metodologicznych założeń projektu badawczego, którego celem jest ocena kompetencji informacyjnych użytkowników poszukujących informacji zdrowotnej.

W czwartej grupie artykułów, poświęconej przemianom, które pod wpływem rozwoju technologii informacyjnej zachodzą w działalności bibliotecznej i pozabibliotecznych usługach informacyjnych, zawarte jest dziewięć tekstów. Tę część książki otwiera artykuł Richarda Sapona-White’a, w którym na przykładzie biblioteki Uniwersytetu Stanowego w Oregon (USA) omówione zostały przekształcenia następujące w realizacji podstawowych procesów bibliotecznych oraz nowe role zawodowe i kompetencje oczekiwane od bibliotekarzy, implikowane przez cyfryzację kolekcji i usług bibliotecznych. Krystyna Matusiak, kolejny reprezentant bibliotekarstwa amerykańskiego, rozważa rolę digitalizacji zasobów bibliotecznych w działalności bibliotecznej, zwracając uwagę na kontrowersyjność traktowania jej jako metody zachowania dziedzictwa kulturowego. Z kolei o roli Irańskiego Konsorcjum w pracach nad zapewnianiem dostępu do dziedzictwa kultury perskiej pisze Leili Seifi. Cyfryzacja warsztatu pracy bibliotekarzy oraz bibliotecznych usług informacyjnych jest też przesłanką podejmowania rozmaitych decyzji dotyczących przekształcania tradycyjnych narzędzi bibliotecznych, takich jak stosowane w bibliotecznych katalogach języki opracowania rzeczowego. Maria Bereśniewicz omawia konsekwencje takich zmian na przykładzie Języka Haseł Przedmiotowych Biblioteki Narodowej. Dominika Paleczna przedstawia natomiast metody badań, których celem jest zapewnienie intuicyjności etykiet stosowanych w witrynach i katalogach bibliotecznych. Badania nad wykorzystywaniem blogów, jako narzędzi dzielenia się wiedzą przez francuskich bibliotekarzy i bibliotekoznawców, prezentuje Bérengère Stassin. Kolejny artykuł, autorstwa Robina Effinga, poświęcony jest strategii social media – nowej specjalności profesjonalistów informacji, rozwijanej wokół problemu efektywnego wykorzystywania mediów społecznościowych w działalności różnego rodzaju organizacji i firm. Książkę zamyka artykuł Stanisławy Kurek-Kokocińskiej, zawierający przegląd dostępnych w Internecie źródeł informacji dotyczących kultury muzycznej.

Dwadzieścia sześć artykułów składających się na niniejszą książkę to prace autorów pochodzących z pięciu krajów i trzech kontynentów, reprezentujących zarówno środowisko akademickie, jak i środowisko praktyków bibliotekarstwa i usług informacyjnych. Dziękując autorom za przygotowanie tych tekstów, pozostaje mi wyrazić nadzieję, że czytelnikom dostarczą one ciekawej i wartościowej lektury.

Barbara Sosińska-Kalata

Warszawa, 7 lipca 2014 r.

[1] Nauka o informacji w okresie zmian. Praca zbior. pod red. Barbary Sosińskiej-Kalaty i Ewy Chuchro, przy współpr. Mariusza Luterka. Warszawa: Wydaw. SBP 2013, ss. 599.

[2] D. Nicholas: The Times They Are a-Changin’ (again!): the Second, Great Digital Transition to the Mobile Space. ZIN – Studia Informacyjne2013, vol. 51 (2), s. 42-51; B. Jacobfeuerborn: Is Big Data a Paradigm Challenge to Information Science. ZIN – Studia Informacyjne2013, vol. 51 (2), s. 52-63; M. Muraszkiewicz: An Essay on Information Overload. ZIN – Studia Informacyjne2014, vol. 53 (1), s. 7-18; S. Grabowski: What is Open Data and How to Benefit from It. ZIN – Studia Informacyjne2014, vol. 53 (1), s. 43-51; Z. Wiorogórska: Information Literacy and Doctoral Students in France and Poland. ZIN – Studia Informacyjne2014, vol. 53 (1), s. 52-66; J. Tomaszczyk: Współautorstwo publikacji w wybranych polskich i zagranicznych czasopismach z zakresu bibliologii i informatologii. ZIN – Studia Informacyjne2014, vol. 53 (1), s. 67-79.

[3] Zob. B. Sosińska-Kalata: Obszary badań współczesnej informatologii (nauki o informacji). ZIN – Studia Informacyjne2013, vol. 51 (2), s. 9-41.

CZĘŚĆ I
TEORETYCZNE I METODOLOGICZNE
ASPEKTY NAUKI O INFORMACJI

digital cultures, universal classifications, faceted classifications,
knowledge organization systems

Widad MUSTAFA EL HADI

LABORATOIRE GERIICO

UNIVERSITY OF LILLE 3, France

DIGITAL CULTURES AND UNIVERSALITY
IN KNOWLEDGE ORGANIZATION (KO)

The pervasive power of digitization causes scientific, educational, economic and cultural communities to change modes of accessing, sharing and disseminating knowledge and leads to a convergence between our cultural heritage, classic culture and technical culture. It is no surprise that some researchers have called for a “digital humanism”, pointing out at the force by which new technologies are becoming a sort of “culture” since they drive us into a new global cultural destiny/context”. This paper considers how knowledge organization meets the growing need to organize digital information. Faceted classifications is examinded as one of the most adapted KOS for the Digital Heritage.

1. BACKGROUND AND RATIONALE

Digital Cultures is defined by Milad Doueihi (2011) as a wide range of topics concerning the participation in online culture. This concerns, as Doueihi pointed out, information literacy, texts, archiving and storage. The diversity of digital practices and the importance of digital literacy in an increasingly complex textual environment caught the attention of many authors and is becoming crucial for knowledge organization systems (KOS) and their interoperability. Digitalization leads economic and cultural actors to change modes of accessing, sharing and disseminating knowledge. Douehi describes this process as

a result of convergence between our cultural heritage, classic culture and technical culture.

He asks for what he calls “digital humanism”. As he mentioned in The Digital Conversion, (2011)

Digital humanism is the proof, that new technologies are becoming a sort of «culture» since they drive us into a new global cultural destiny/context[4].

These reflections concern the society as a whole.

This paper will examine how knowledge organization meets the growing need to organize digital information. We are witnessing many shifts in knowledge organization: the scope of organized knowledge is limited any more to organizing books in libraries. For a long time, the most traditional form of indexing knowledge contents consisted in applying classification schemes and subject heading lists to printed books. New media have continuously appeared, whose contents also need to be organized: printed images, magnetic carriers, digital carriers, networked information, etc. (Gnoli, 2011).

The increasing growth of media leads information professionals to cope with the new needs by developing innovative methods for indexing the ever growing digital contents and to adapt them to new information carriers and repositories. The challenges are how to operate convergence between these different media from two points of views: carriers and contents. The digital carriers are pushing libraries, archives and museums to develop a common universal knowledge space (Rayward, 1997). This trend has been confirmed by the ever growing rise of new standards in cataloguing principles (Choi, 2012; Bourdenet, 2012, Arsenault, 2012, among many others) and the creation of gateways between KOS (Hudon, 2012; Dextre Clarke, 2011, among others).

Web itself as well as digital libraries and digital repositories of various kinds have become an essential resource in education, research, and cultural heritage. However, information retrieval in digital libraries is still poorly supported and locating relevant resources becomes increasingly difficult as collections grow. To date, most of the efforts in digital environment have been focused on technical issues: architecture, metadata standards, copyright and interoperability that are crucial to the management of digital repositories (Slavic, 2011; 2013). Until recently, relatively little effort or expertise has been directed towards matters of semantic content access, semantic interoperability, or knowledge capture and facilitation. When based on text retrieval methods, information retrieval in this context often results in too much noise, or is susceptible to the vagueness and ambiguity of natural language, and the unsatisfactory results are left to users to resolve.

How can knowledge organization meet these challenges? Is it possible to share a universal/global digital culture in the Open-linked Data era? What will be the impact of local or specific cultures and their input in organizing knowledge, knowledge distribution, sharing and access? What will be the impact of the universal classification systems on the ongoing global changes generated by digital information and digital cultures?

To answer these questions this paper will focus on some elements: the digital culture and its impact on KOS. In this respect we will examine universal classifications systems and the ways they adapted to meet the global change. We will show how the ideas of Paul Otlet (Favier & Mustafa El Hadi, 2012) and S. R. Ranganathan are still up-to date and relevant in the current Web environments. How can a “faceted Semantic Web” (La Barre, 2010) be achieved by considering the work of S.R. Ranganathan. Facets have caught the attention of practitioners who create websites and Web applications (ibid), and many research initiatives have demonstrated a variety of approaches and understanding of the facets’ importance for the Semantic Web. We will look at these applications and try to draw some hypotheses related to universals in classifications (Beghtol, 2008; La Barre, 2006; 2010).

2. UNIVERSAL CLASSIFICATIONS AS A LEGACY

“Renaissance 2.0: a journey through the origins of the Web” is the name of an exhibition in the little Belgium city Mons, which got world press attention. Google and the Mundaneum (the archive of Paul Otlet and Henri La Fontaine) partnered to give tribute to the 20th century “classifiers of the world” and all their ancestors. It is very timely to link traditions of knowledge organization with new digital methods of large scale information processing as visible in search engines, the Wikipedia project, Europeana, and the Web of Knowledge (Web 3.0). Our work[5] drives on this sprit while looking into the interactions between digital environments, emerging digital cultures and KOS, such as classification and thesauri. KOS are semantically rich terminology tools, traditionally used in library and bibliographic domains to enable information discovery – they are ubiquitous pathways to information in hundreds of thousands of document collections. The full integration of KOS in digital environments would facilitate integration of the large corpora of recorded knowledge in heritage institutions and digitally born resources on the Web. But most importantly, KOS can improve access to document contents in digital or hybrid collections and are indispensible in heterogeneous collections of documents (text, images, audio recordings, datasets).

Other endeavours showed how bibliographic classifications such as the faceted classifications are relevant in Web applications. Kathryn La Barre (2006) observed that:

Information architects seemingly re-discovered a legacy form of information organization and access: faceted analytico-synthetic theory (FAST) consisting of a set of principles and techniques to organize information. This exploration of connections between the intellectual foundations of information organization and current practices of Web design looks to past heritage for guidance and to current practices for evidence (pp. 15-16).

To that end, La Barre examined two hundred websites in order to look at two basic functions: website searching and navigation. In her findings, basic and advanced search features occurred most frequently. Site examination revealed the integration of search and navigational features in one third of the sites. Interviews with 18 information architects indicated that this is an area of increasing interest and that FAST is considered a viable solution to enhance integration of searching and navigation features on websites.

3. THE SCOPE OF THE STUDY

The main objective of our work is to revisit some of the ways in which universal classifications, as language independent concept schemes, can assist humans and computers in structuring and presenting information and formulating queries. Most importantly, we highlight issues important to understanding bibliographic classifications, both in terms of their unused potential and technical limitations

As Vanda Broughton and AidaSlavic (2008) and Aida Slavic (2011; 2013) suggested, KOS, in particular universal knowledge classifications, that are currently not sufficiently explored within the digital environments specially on the humanities field, may represent an interesting and exciting area of research in this domain. Wider application of universal knowledge classification in digital humanities may contribute not only to better resource discovery but can help in improving terminological and research tools for knowledge transfer between humanities and other fields of knowledge.

We believe that the traditional bibliographic models and tools in information organization can be relevant to our goal. Universal bibliographic classifications are designed for language independent and knowledge mediation. They offer both a rich terminology and different ways in which concepts can be categorized and related to each other in the universe of knowledge. We will look more specifically into the analytico-synthetic or faceted classification and examine the the different contributions of theoreticians of universal classifications. In the introduction to her thesis dissertation Kathryn La Barre (2006) pointed out the timeless relevance of faceted classifications (FC) and facet analysis (FA) which consist of a set of principles and techniques by which a system of information organization is created. FC are currently used for Web design and commercial websites as La Barre highlighted (ibid: 15-16).

3.1. THE RELEVANCE OF BIBLIOGRAPHIC CLASSIFICATION USE
IN THE WEB ENVIRONMENTS

Bibliographic classifications have some advantages over other controlled vocabularies such as thesauri, descriptor systems and subject heading lists, in that the notational encoding acts as a control device which is linguistically neutral. Retrieval problems such as the proliferation of synonyms, ambiguity of meaning, and other natural language factors are avoided, and the exchange of information and cross-searching in a multi-lingual or multinational environment is consequently much easier. The most adaptable classification is the faceted classification (FC). Hjørland (2012) made an interesting historical note on the FC[6].

Broughton and Slavic (2008), following the British tradition[7] of the FC, showed in their paper (2008) that the main strength of the FC in the global information network is in their international presence but also in the fact that they can be deployed as universal knowledge frameworks or a switching language between different more specific vocabularies across.

3.2. STATE-OF-THE-ART AND HOW CAN WE MOVE FURTHER?

In this section we will revisit faceted classifications and look for the potential of facet analysis for a networked environment. How can a “faceted Semantic Web” (La Barre, 2010) be achieved by considering the work of S.R. Ranganathan? We will look at these applications and try to draw some hypotheses related to universals in classifications.

Facet analysis is the object of a vast amount of literature. Despite being more than 80 years old, continues its resurgence in many forms and new applications. The evolution of the Web, from purely academic to commercial, business and social coincided with a significant improvement in technology. If we look into the French situation, faceted classifications are not very common and very few researches are dealing with it. Since the seminal article wrote by Jacques Maniez (1999) very few researches are conducted in this area and this is one of our motivations.

3.3. CURRENT APPLICATIONS OF FACETED CLASSIFICATIONS
AND FACETED INTERFACES

Although the evolution of faceted classification is appreciated as early as the 1980s., recent developments and specially applications of facets in commercial web sites can be traced back to 2000. Website designers became aware of the potential and interest of this particular classification (La Barre, 2010).

The need for this specific universal classifications is motivated by the nature of the concepts and objects we have to organize. In their article, Broughoton and Slavic (2008) examined the potential of FC for the Humanities. More often, than this may be the case in other disciplines, we will need to look for concepts across heterogeneous information resources (museum objects, images, sounds and texts) and often we will have to reach far back in the past and outside of comfort of our contemporary language or scripts.

As reported by La Barre (2006; 2010), most of these applications have concentrated on facet structure, and, in the case of the commercial applications, used the methodology to build taxonomies based on different attributes of objects. Yet, there has been relatively little work on other aspects of faceted classification. As Gnoli (2008, pp. 127-128) pointed out,

(...) particularly the use of fundamental categories other than the thing-kind-part aspects of a subject field, relationships other than hierarchical ones, or the combinatorial rules. In addition to building a complete faceted structure, the current research looks rather more closely at the system syntax in a faceted language, and at the first steps towards machine handling of this (...).

Popular examples of the use of facets can be found on Amazon, eBay, and many online shopping sites, as well as some library catalogs and article databases.

One of the most popular applications is the University of Illinois library faceted searching interface, used for its catalogues. In 2009, the Consortium of Academic and Research Libraries in Illinois (CARLI) designed and a customized VuFind interface for its member libraries. VuFind is an open source next generation catalogue interface created at Villanova University (Consortium of Academic Research Libraries in Illinois, 2011).

The Flemenco faceted interface is developed as part of Marti Hearst’s Bailando project at the University of California School of Information, FLAMENCO (Flexible information Access using MEtadata) provides search interface that uses ”hierarchical faceted metadata”. (La Barre, 2010). One of Flamenco popular examples is the Flamenco interface for Nobel Prize Winners[8], and Nobel Prize Winners and Fine Arts ImagesDemos[9]. The facets used are gender, affiliation, prize and year, drawn from the textual corpus of individual descriptions by the Castanet algorithm, and then further refined by project researchers.

Another example is the faceted navigation interface of Yelp, a major business review website in the United States. The site is very popular in the Bay Area[10].

The advantages of contextual facets can be described in terms of the theoretical framework for direct manipulation by merging the query-building interface into the item details interface. Contextual facets, as has been suggested by the designers, reduce the cognitive load required of the user to translate his/her goals into input for the faceted navigation interface. Users can also quickly evaluate whether an attribute displayed on an item detail page can be incorporated into a query, and then immediately use it to that end. In the terminology authors, this decreases semantic distance by helping the user establish whether an interface element will help him/her reach a desired goal, and decreases articulatory distance by minimizing the required effort to express this goal to the system.

To explore how contextual facets might be used, the authors developed FacetPatch, a prototype web browser that can automatically generate faceted navigation interfaces with contextual facets for a collection of webpages. FacetPatch automatically recognizes webpage elements that may be categorical data or metadata and transforms them into contextual facets. FacetPatch can generate facets in two different ways.

The site is described by the authors as a very popular in the Bay Area where the research was conducted. Also, the collection of webpages that make up the site – information and reviews of local restaurants, bars and other businesses – provides a rich set of faceted data that they could use to construct engaging and open-ended tasks.

4. THE DIGIKO PROJECT

The ideas underlying this paper have been developed and enlarged into a research project we submitted in an international framework with four European partners. The consortium is lead by GERiiCO[11] Research Team, at the University of Lille 3. The project will analyze, assess and provide a state-of the-art overview of recent vocabulary standards and underlying technologies and the most advanced developments and tools in KOS management and implementation; the most advanced theory and methodology underlying the construction and use of KOS; resource discovery in a digital landscape (digital libraries, repositories, portals, communities of practice, social networks, bibliographic services); deliver a set of widely applicable methodological tools and guidelines for building, sharing and implementing KOS in connection to and with the help of state-of-the art semantic technologies and social web applications, with the purpose of improving resource discovery in digital collections. The main contribution will be an unifying conceptual model and formal ontology for all KOS, with special focus on more complex faceted classifications. Guidelines for vocabulary management and a browsing and searching interface will be provided.

This proposal provides a platform for the interaction between collection holders, the daily routine of many information professionals, and explorative research into the new technologies of the semantic and social web and large scale data mining and visualization. Two corpora[12] will be used to build and test our hypotheses and evaluate the resulting the faceted interfaces we are intending to build. The particular research interests will be the following:

– facet approach for describing and indexing audiovisual corpora in social and human sciences;

– theoretical foundations of semantic facets with reference to structural semantics and structural semiotics;

– interoperability of terminological resources (ontology, description models and thesaurus) used in the Audiovisual Research Archives Program of FMSH-ESCoM with universal classification systems;

– development of experimental pilot in form of a thematically restricted online audiovisual archive (dedicated to the history of Latin America; some 140 hours, described and indexed with a semantic representation language; http://www.amsur.msh-paris.fr/). This pilot will serve for experimenting with faceted approaches for video indexing/search;

– digitization of photographs (test corpus “Gil Caron”). Creation of a picture library by using the already digitized archives;

– gathering different types of expertise in information science and documentation, journalism, archives, history of photography, digitization techniques, photo journalism and e-pictures’ library design. The main objective is to suggest a methodology to create an innovative kind of e-picture library that can accommodate these historical archives.

5. RESEARCH PERSPECTIVES

Our research will take on boards and make full use of findings that are already available. In addition we will observe and exchange information with current similar research projects[13]. The following past and current projects are of particular relevance to our own research:

The following past and current projects are of particular relevance to our own research: KNOWeSCAPE – The dynamics of information and knowledge landscapes – http://www.cost.eu/domains_actions/mpns/Actions/TD1210; The European Library – Connecting Knowledge http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/; Europeana – http://www.europeana.eu/portal/; CATCHPlus – http://www.catchplus.nl/; STITCH – Semantic Interoperability To access Cultural Heritage http://www.cs.vu.nl/STITCH/; STELLAR – Semantic Technologies Enhancing Links and Linked data for Archaeological Resources, (http://hypermedia.research.glam.ac.uk/kos/STELLAR/); TRSS (Terminology Registry Scoping Study) – http://www.ukoln.ac.uk/projects/trss/; STAR (2007-2010) – Semantic Technologies for Archaeological Resources; EnTAG (2009) ENhanced TAGging http://hypermedia.research.glam.ac.uk/kos/entag/; KoMoHe (2004-2008) http://www.gesis.org/en/research/external-funding-projects/archive/komohe/; HILT – High Level Thesaurus Project http://hilt.cdlr.strath.ac.uk/; FATKS (2003-2004) Facet Analytical Theory in Managing Knowledge Structure for Humanities http://www.ucl.ac.uk/fatks/; FACET (2000-2003) https://www.comp.glam.ac.uk/~FACET/

We will follow on the footprints of scientific investigators dealing with facets as universal. Claire Beghtol (2008:143-144 ) highlighted this idea:

The contribution of S.R. Ranganathan to librarianship in general is broader than his contribution to library classification facet theory and practice, but the fascination and absorption with which his facet work was greeted have not been equaled in any other area of his contributions. It has been suggested that the facet concept may be a universal principle of subdivision inherent in human thinking (Beghtol, 2006), and the literature on faceted classification principles and practices continues to grow as fast during the computer age as it did during the era of manual classification tools. During much of the twentieth century, the structural axis of classification research appeared to offer the best way forward. The twenty first century may see an equally valuable way forward using the semantic axis of classification research based in the idea of the semantic warrant of classification systems and the possibility of semantic hospitality in the globalized information systems and services that are emerging (Beghtol, 2006). It may be too that further research will reveal possibilities for extending facet theory into the semantic realm and create a fusion of grammar and meaning in classification theory based on facet principles.

We will also look at the contribution of what we[14] can call the “three facets classification Schools”: Ranganathan who proposed the PMEST, or five fundamental categories by which to analyze the universe of information: Personality, Matter, Energy, Space, and Time, the CRG school lead by Vickery proposed instead the following list: Things, entities (naturally occurring, products, mental constructs); Parts, components, structure (organs); Materials, constituents; Attributes (qualities, properties, processes, behavior); Operations (experimental, mental); Operating agents; Place; Condition.

Finaly the North American School characterized by both theortical insight La Barre, 2006, 2010, Hearst, 2003, among many others and a diversity of applications (Library, OPAC, Commercial web sites, etc.).

One of the objectives of our investigations is to see if the categories suggested by the three schools considered as universal categories will help as a basis for drawing a general theory on the FC as one of the examples of universals in classification. This investigation will need a thorough examination of universals in semantics drawn from the general framework of universals in linguistics. Universals in classification was one of the questions that La Barre (2006) had suggested as one of the areas of future investigations.

REFERENCES

Arsenault, C.; Noruzi, A. (2012). Les relations bibliographiques entre une œuvre et une autre œuvre selon le modèle FRBR: la perspective canadienne. In: Dynamisme et Stabilité dans l’organisation des connaissances. Ed. by W. Mustafa El Hadi. Paris: Hermès, pp. 105-117.

Beghtol, C. (2008). From the Universe of Knowledge to the Universe of Concepts: The Structural Revolution in Classification for Information Retrieval. Axiomathes, vol. 18, pp. 131-144.

Bourdenet, Ph. (2012). The Catalog resisting the Web: A historical perspective. Knowledge Organization, vol. 39, pp. 276-282.

Broughton, V. (2006). The need for a faceted classification as the basis of all methods of information retrieval. Aslib Proceedings, vol. 58, pp. 49-72.

Broughton, V. (2010). Emergent vocabulary control in Web 2.0: some comparisons with conventional LIS theory and practice, Cahiers du numerique, vol. 6, pp. 49-75.

Broughton, V.; Slavic A. (2007). Building a faceted classification for the humanities: principles and procedures. Journal of Documentation, vol. 63, pp. 727-754.

Choi, Y. (2012). A Practical Application of FRBR for Organizing Information in Digital Environments. Knowledge Organization, vol. 39, pp. 233-254.

Dextre Clarke, S. (2011). ISO 25964: a standard in support of KOS interoperability. In: Facets of Knowledge Organization; 4-5 July 2011. Ed. by A. Gilchrist and J. Vernau. London: Emerald, pp. 129-134.

Doueihi, M. (2011). La grande conversion numérique. Paris: Seuil.

Doueihi, M. (2011). Pour un humanisme numérique. Paris: Seuil.

Emanuel, J. (2011). Usability of the VuFind next-generation online catalogue. Information Technology & Libraries, vol. 30, pp. 44-52.

Favier, L.; Mustafa El Hadi, W. (2012). From text to image: the concept of universality in Knowledge Organization systems designed by Paul Otlet and the International Institute of Bibliography. In: Categories, Contexts and Relations in Knowledge Organization. Proceedings of the 12th International ISKO (International Society of Knowledge Organization) Conference, 6-8 August 2012, Mysore, India. Ed. by Ergon Verlag, pp. 220-229.

Giess, M. D.; Wild, P. J.; McMahon, C.A. (2008). The generation of faceted classification schemes for use in the organisation of engineering design documents. International Journal of Information Management, vol. 28, pp. 379-390.

Gnoli, C. (2008). Facets: A Fruitful Notion in Many Domains. Axiomathes, vol. 18, pp. 127-130.

Gnoli, C. (2011). Keynote address in ISKO-France Conference, Lille 2011. In: Dynamisme et Stabilité dans l’organisation des connaissances. Ed. by W. Mustafa El Hadi. Paris: Hermès, pp. 51-66.

Hjørland, B. (2012). Facet analysis: The logical approach to knowledge organization. Information Processing and Management, vol. 49, pp. 545-557.

Hudon, M. (2012). ISO 25964: vers une nouvelle norme pour l’organisation et l’accès à l’information et aux connaissances. In: Dynamisme et Stabilité dans l’organisation des connaissances. Ed. by W. Mustafa El Hadi. Paris: Hermès, pp. 207-219.

Hudon, M. (2012). ISO25964: pour le développement, la gestion et l’interopérabilité des langages documentaires. Documentation et bibliothèques, vol. 58, pp. 130-140.

La Barre, K. (2006). The use of faceted analytico-synthetic theory as revealed in the practice of website construction and design. Unpublished dissertation, Indiana University.

La Barre, K. (2011). A Semantic (Faceted) Web? Les Cahiers du Numérique, vol. 6, pp. 103-132.

Mustafa El Hadi, W. (2012). Culture informationnelle, cultures numériques et universalité. Les Cahiers de la SFSIC, vol. 8, forthcoming.

Rayward, B. (1997). The originis of the information science and the International Institute of Bibliography / International Federation for Information and Documentation (FID) [online] [accessed: 21.05.2013]. Available: http://people.lis.illinois.edu/~wrayward/OriginsofInfoScience.pdf

Slavic, A. (2008). Faceted Classification: management and use. Axiomathes, vol. 18, pp. 257-271.

Slavic, A. (2011). Classification revisited: a web of knowledge. In: Innovations in information retrieval: perspectives for theory and practice. Ed. by A. Foster and P. Rafferty P. London: Facet, pp. 23-48.

Vickery, B. C. (2008). Faceted classification for the Web. Axiomathes, vol. 18, pp. 145-160.

STRESZCZENIE

Przemożne oddziaływanie digitalizacji wywołuje zmiany w sposobach pozyskiwania, dzielenia się i rozpowszechniania wiedzy w środowisku naukowym, edukacyjnym, gospodarczym i kulturowym. Zmiany te prowadzą do konwergencji dziedzictwa kulturowego, klasycznej kultury i kultury technicznej. Nie dziwi więc, że wielu badaczy wzywa do „cyfrowego humanizmu”, wskazując na siłę, z jaką nowe technologie stają się swego rodzaju „kulturą”, ponieważ przenoszą nas w nowy, globalny kulturowy kontekst. W artykule rozważane jest to, w jaki sposób organizacja wiedzy spełnia rosnącą potrzebę organizowania informacji cyfrowych. Klasyfikacja fasetowa rozważana jest jako jeden z systemów organizacji wiedzy najlepiej dostosowany do potrzeb cyfrowego dziedzictwa.

[4] Paragraph translated by the author of this paper.

[5] Our paper served as a basis for a research project DIGIKO (Digital Cultures and Universality in KO) we submitted with four partners (France as a pilot, the UK, The Netherlands, Germany). We also wrote two papers related to this topic (Favier & Mustafa El Hadi, 2012; Mustafa El Hadi, 2012).

[6] The basic idea of faceted classification goes – according to Schulte Albert (1974) – more than 300 years back in time. In the 20th century the Universal Decimal Classification (1905-1907). For more details, see Birger Hjørland (2012).

[7] Birger Hjørland explained in his paper the CRG tradition and how it has developed Ranganathan’s work; the contribution of Brain Vickery to the development the CRG work, and the the impact of Bliss Classification (ibid).

[8] Available at: http://flamenco.berkeley.edu/index.html [accessed: 21.05.2013].

[9] Available at: http://flamenco.berkeley.edu/demos.html [accessed: 21.05.2013].

[10] Available at: http://www.yelp.com [accessed: 21.05.2013].

[11] Groupe Interdisciplinaire en Sciences de l’Information et de la Communication.

[12] The digital audiovisual heritage of ESCoM, and Gilles Garon online”: a photo journalistic digitalized heritage endeavour.

[13] Walking through a library remotely, Andrea Schanrhors, Royal Academy of Arts and science) http://ehumanities.nl/;http://www.dans.knaw.nl/en/content/contact/staff-members/andrea-, Presentation at European Seminar, Ecole Doctoarle, 12th April, 2013, Lille, France.

[14] A typology suggested by the author of this paper. More research is needed in order to support this idea.

klasyfikacja piśmiennictwa, organizacja wiedzy, teoria, metody, koncepcje

Barbara SOSIŃSKA-KALATA

INSTYTUT INFORMACJI NAUKOWEJ I STUDIÓW BIBLIOLOGICZNYCH

UNIWERSYTET WARSZAWSKI

KIERUNKI ROZWOJU TEORII ORGANIZACJI
I KLASYFIKACJI WIEDZY

Teorie organizacji i klasyfikacji wiedzy w nauce o informacji i bibliotekoznawstwie służą określeniu poprawnych i użytecznych w praktyce metod taksonomicznego podziału zasobów utrwalonej informacji i wiedzy. Z teoriami tego typu związane były pierwsze próby formułowania założeń bibliotekoznawstwa i bibliografii rozumianej jako dziedzina refleksji naukowej. Również w nauce o informacji od dawna stanowią one jeden z kluczowych nurtów rozważań teoretycznych, które powinny zapewnić podstawę dla konstruowania efektywnych narzędzi organizowania dostępu do treści utrwalonej wiedzy. Wyróżnić można trzy główne podejścia aksjologiczne do organizowania dostępu do zapisanej wiedzy: (1) podejście pragmatyczne, ukierunkowane na dostosowanie struktur organizacji wiedzy do aktualnych czynników związanych z ich stosowaniem; (2) podejście epistemologiczne, oparte na konsensusie społecznym, najczęściej naukowym, edukacyjnym lub kulturowym; (3) podejście ontologiczne, ukierunkowane na odwzorowanie w strukturze organizacji wiedzy struktury obiektów i zjawisk rzeczywistości, której ta wiedza dotyczy. Komputeryzacja działalności informacyjnej, a w szczególności potrzeby związane z organizacją dostępu do treści cyfrowych zasobów wiedzy w globalnym środowisku sieci komputerowych, skierowały ponownie uwagę wielu badaczy na weryfikację dotychczasowych teorii klasyfikacji i poszukiwanie koncepcji nowych, adekwatnych do wymagań współczesnej praktyki usług informacyjnych. W ostatnich dwóch dekadach widoczny jest więc wyraźny wzrost zainteresowania teoretycznymi aspektami organizacji i klasyfikacji utrwalonej wiedzy. W artykule podjęta została próba systematyzacji nurtów i głównych koncepcji rozwijanych współcześnie w ramach teorii klasyfikacji w nauce o informacji.

1. WSTĘP

Klasyfikacje piśmiennictwa i taksonomiczne systemy organizacji wiedzy (SOW), stosowane do organizowania dostępu do treści cyfrowych zasobów wiedzy, mogą być traktowane jako pewien rodzaj klasyfikacji wiedzy o charakterze pragmatycznym. W przeciwieństwie do klasyfikacji naukowych, których celem jest identyfikacja własności postępowania naukowego i specyfiki wiedzy naukowej, klasyfikacje pragmatyczne mają za zadanie ułatwiać działania związane z tworzeniem wiedzy i jej wykorzystywaniem. W takim sensie budowa klasyfikacji piśmiennictwa i taksonomicznych SOW podporządkowana jest zawsze potrzebom sprawnej realizacji ich głównych funkcji, a więc zapewnieniu użytecznego przeglądania i przeszukiwania zgromadzonych zasobów w pewien sposób materialnie utrwalonej wiedzy. Niezależnie jednak od pragmatycznego ukierunkowania tego typu struktur klasyfikacyjnych, ich spójna i funkcjonalna konstrukcja wymaga przyjęcia pewnej koncepcji teoretycznej, pewnych założeń odwołujących się do określonej wiedzy o specyfice porządkowanego zasobu i warunkach korzystania z niego przez tych, którym struktury te mają ułatwić dostęp do zawartych w nim treści.

Rozważania na temat teorii stanowiących podstawę tworzenia klasyfikacji piśmiennictwa i taksonomicznych SOW trzeba poprzedzić wyjaśnieniem, jak rozumiane jest w tym kontekście pojęcie teoria, nie mamy tu bowiem do czynienia z teoriami, jakie zwykle formułowane są w naukach formalnych lub eksperymentalnych.

Według Alfreda Tarskiego teoria naukowa to układ uznanych twierdzeń, uporządkowanych zgodnie z pewnymi zasadami (Tarski, 2012, s. XV). Teoria naukowa musi być testowalna, weryfikowalna i powtarzalna. Teorie naukowe są zatem zbiorami podstawowych pojęć i twierdzeń przyjętych w danej nauce i wyznaczających pewien paradygmat jej uprawiania. Główną funkcją teorii naukowej jest zapewnianie systematyzującego opisu i wyjaśnienia określonej dziedziny zjawisk, co może stanowić podstawę do predykcji zjawisk przyszłych. Teorie naukowe służą także wyznaczaniu zasad budowy nowych urządzeń lub systemów, które mają realizować określone działania w określonych warunkach.

Do teorii, na podstawie których tworzone są klasyfikacje piśmiennictwa i taksonomiczne SOW, można odnieść ostatnią z wymienionych powyżej charakterystyk, jednakże spełnianie przez nie pozostałych własności teorii naukowych jest wysoce problematyczne. Również sposób wyznaczania przez te teorie zasad budowy klasyfikacyjnych SOW najczęściej trudno uznać za porównywalnie precyzyjny i systematyczny w stosunku do sposobu, w jaki np. teorie fizyki określają zasady budowy urządzeń mechanicznych. Stosowanie do teorii klasyfikacji i organizacji wiedzy kryteriów odnoszących się do teorii naukowych nastręcza więc trudności. Tym niemniej nie ulega wątpliwości, że rozwój koncepcji teoretycznych i dyrektyw metodologicznych, które określa się tym mianem, miał i ma duży wpływ na konstruowanie i doskonalenie SOW opartych na strukturach taksonomicznych oraz lepsze dostosowanie ich do zadań, które mają spełniać. Używając określenia teoria organizacji i klasyfikacji wiedzy, należy więc raczej odnosić się do ogólnej interpretacji znaczenia słowa teoria, które przyjęte jest w języku potocznym. W interpretacji takiej przez teorię rozumie się zwykle pewną koncepcję, opartą na poznaniu i zrozumieniu istotnych czynników kształtujących określoną sferę rzeczywistości, która stanowi podstawę wyboru działań i rozwiązań uznanych za najbardziej właściwe dla osiągnięcia określonego celu (por. Dubisz, red., 2003, t. 4, s. 798).

2. SPECYFIKA TEORII ORGANIZACJI
I KLASYFIKACJI WIEDZY

Teorie organizacji i klasyfikacji wiedzy służą wyznaczaniu zasad budowy klasyfikacyjnych SOW (klasyfikacji piśmiennictwa, taksonomii zasobów informacyjnych). Nie są testowalne, powtarzalne ani weryfikowalne w sensie naukowym, a ich rozwój nie jest ani kumulatywny, ani linearny. Dotyczą pragmatycznych systemów porządkowania zapisów wiedzy i organizowania dostępu do nich, a więc ich budowa i funkcjonowanie zawsze są podporządkowane celom i warunkom, w których mają być stosowane w praktyce. Weryfikacja tych teorii sprowadza się do oceny ich użyteczności w określonych warunkach, albowiem składają się na nie pewne założenia i postulaty dotyczące tego, co w określonych okolicznościach jest lepszym, a co gorszym rozwiązaniem.

Ciąg dalszy w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

CZĘŚĆ II
INFORMACJA
I KOMUNIKACJA NAUKOWA

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

ZĘŚĆ III
DUKACJA INFORMACYJNA I BADANIE ZACHOWAŃ INFORMACYJNYCH

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

ZĘŚĆ IV
OWOCZESNE TECHNIKI INFORMACYJNE
WE WSPÓŁCZESNYCH USŁUGACH
BIBLIOTECZNYCH I INFORMACYJNYCH

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

Nauka o informacji w okresie zmian

Spis treści

Karta tytułowa

Title page

WSTĘP

CZĘŚĆ I  TEORETYCZNE I METODOLOGICZNE ASPEKTY NAUKI O INFORMACJI

Widad Mustafa el Hadi Digital Cultures and Universality in Knowledge Organization (KO)

Barbara Sosińska-Kalata Kierunki rozwoju teorii organizacji i klasyfikacji wiedzy

Katarzyna Materska Heuristics in the untamed information world

Wiesław Babik Refleksja ekologiczna w nauce o informacji

Sabina Cisek Analiza danych jakościowych we współczesnej informatologii

Marta Grabowska Założenia unijnej strategii Europa2020...

Tomasz Galewski Gospodarczy ład informacyjny w Polsce

CZĘŚĆ II INFORMACJA
I KOMUNIKACJA NAUKOWA

Zbigniew Osiński Czasopisma Open Access i repozytoria naukowe...

Teresa Święćkowska Autor i jego funkcje w komunikacji naukowej

Marek Nahotko Publikowanie naukowe jak proces organizacji wiedzy. Zarys koncepcji

Marcin Roszkowski Do czego potrzebne są nam ontologie?...

Jacek Włodarski E-reading device as a worktool of a modern scientist

Anna Książczak Repozytorium Uniwersytetu Warszawskiego...

ZĘŚĆ III DUKACJA INFORMACYJNA I BADANIE ZACHOWAŃ INFORMACYJNYCH

Laurence Favier Library as place at the digital age

Yolande Maury Information culture as a socio-cultural practice...

Béatrice Micheau School library as a heterotopic place

Marzena Świgoń Zachowania związane z indywidualnym zarządzaniem wiedzą...

Justyna Jasiewicz Triangulacja metod badań społecznych w informatologii...

ZĘŚĆ IV OWOCZESNE TECHNIKI INFORMACYJNE WE WSPÓŁCZESNYCH USŁUGACH BIBLIOTECZNYCH I INFORMACYJNYCH

Richard Sapon-White Transitioning from technical services to center for digital scholarship...

Krystyna Matusiak Digitization for Acces and Preservation: The Evolving Debate in the Cultural Heritage Community

Leili Seifi The road to providing access to Iran’s heritage resources...

Maria Bereśniewicz Język haseł przedmiotowych Biblioteki Narodowej...

Dominika Paleczna Testy A/B jako metoda wspierająca badanie potrzeb użytkowników bibliotek

Bérengère Stassin Information professionals, academics and blogs...

Robin Effing Social media strategy design

Stanisława Kurek-Kokocińska Bliżej kultury muzycznej. Współczesne centra informacji

Karta redakcyjna

Komitet Redakcyjny serii wydawniczej

«NAUKA – DYDAKTYKA – PRAKTYKA»

Jacek WOJCIECHOWSKI (przewodniczący), Stanisław CZAJKA, Artur JAZDON,

Bożena KOREDCZUK, Dariusz KUŹMINA, Mieczysław MURASZKIEWICZ,

Janusz NOWICKI (sekretarz), Maria PRÓCHNICKA, Michał ROGOŻ, Barbara SOSIŃSKA-KALATA, Elżbieta STEFAŃCZYK, Remigiusz SAPA, Anna TOKARSKA, Janusz TONDEL

Książka wydana przy pomocy finansowej Instytutu Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych Uniwersytetu Warszawskiego

Recenzja:

dr hab. prof. UW Małgorzata KISILOWSKA

Projekt okładki:

Wioletta MARKIEWICZ

Redakcja techniczna i korekta:

Anna LIS

Korekta wersji elektronicznej:

Marta LACH

© Copyright Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich

ISBN: 978-83-64203-28-2

ISBN: 978-83-64203-34-34 – wersja elektroniczna EPUB

ISBN: 978-83-64203-35-0 – wersja elektroniczna Mobi Pocket

Plik mobi przygotowała firma eLib.pl

al. Szucha 8, 00-582 Warszawa

e-mail: kontakt@elib.pl

http://elib.pl