Johann Wolfgang Goethe

LIS PRZECHERA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

PIEŚŃ PIERWSZA

PIEŚŃ DRUGA

PIEŚŃ TRZECIA

PIEŚŃ CZWARTA

PIEŚŃ PIĄTA

PIEŚŃ SZÓSTA

PIEŚŃ SIÓDMA

PIEŚŃ ÓSMA

PIEŚŃ DZIEWIĄTA

PIEŚŃ DZIESIĄTA

PIEŚŃ JEDENASTA

PIEŚŃ DWUNASTA

LIS PRZECHERA

Johann Wolfgang Goethe

PIEŚŃ PIERWSZA

W Zielone Świątki, kiedy wiosna miła
Pola i lasy zielenią okryła
I pośród kwiatów wonnego bogactwa
Odżyły pieśni radosnego ptactwa,
Król Lew dwór zbiera i wzywa wasale,
Co spieszą zewsząd dumnie i wspaniale;
Więc Żuraw Brodzisz z Kraską w pierwszej parze,
Za nimi inni świetni dygnitarze,
Gdyż król zamierza odbyć walne roki.
Jawią się wszyscy, niski i wysoki,
Nikogo nie brak. Nie widać jednego:
Lisa Przechery. Narobił moc złego,
Więc pilnie światła i dworu unika.
Albowiem nie ma prawie dostojnika,
Co za swą krzywdę odpłaty nie szuka,
Oprócz bratanka, Kosmacza Borsuka,
Z którym Lis nie wszedł w krzywdzące zatargi.

Wilk Srogosz pierwszy rozpoczyna skargi
I w swych krewniaków i przyjaciół kole
Przed Królem swoją roztacza niedolę:
„Władco! Niech łaska twoja mnie wysłucha!
Jesteś wielkiego, szlachetnego ducha,
Sprawiedliwości wszem dajesz dowody,
Więc też i mojej ulituj się szkody!
Żonę wyszydził mą Lis wielokrotnie
I moje dzieci obryzgał sromotnie
Swym żrącym moczem tak, że dziś z nich troje
Walczy z ślepotą! Biedne dzieci moje!
Rzecz wyszła na jaw, lecz gdy w danej porze
Miał stanąć w sądzie, ukrył się w swej norze.
Sprawy te znane są wszystkim dokoła.
Nie spisać tego i na skórze woła,
Jak mi ten niecny łotr dał się we znaki.
Zamilczę o tym. Lecz sromoty takiej
Jak bezcześć żony nie puszczę mu płazem!
Zemszczę się, choćbym miał życie dać razem!"

Po smutku pełnej Srogosza przemowie
Wystąpił Piesek, co się Filuś zowie,
I rzekł, jak, biedak, na zimowe czasy
Zachował sobie kawałek kiełbasy,
A Lis mu ukradł ją. Wtedy Kot Mruczek
Wyskoczył gniewny i rzekł: „Lisa sztuczek,
Dostojny Królu, każdy czuje skutki,
Lecz ty najwięcej! Wielki czy malutki,
Bardziej się jego niźli ciebie boi.
Filuś zaś kręci trochę w skardze swojej:
Bo rzecz ta działa się dawno ogromnie,
A ta kiełbasa należała do mnie.
Raz myszkowałem nocą koło młyna;
Młynarka spała; wyznam, moja wina,
Wziąłem kiełbaskę; jeśli Filuś prawo
Ma do niej jakie, to za moją sprawą."
Wtedy wystąpił Żbik mówiąc: „Słów szkoda!
Wszystkim wiadomo jest, nikt nic nie doda:
To złodziej, zbójca! Powiadam to śmiele.
Sprzątnąłby wszystkich was, z Królem na czele,
Za kęs kapłona! Łotr pierwszy pod słońcem!
Cóż zrobił wczoraj z Szarakiem Zającem,
Któremu krzywdzić nikogo się nie śni?
Kłamiąc pobożność, chciał go uczyć pieśni
Kościelnych, które ksiądz każdy znać musi.
Ledwo zaczęli, cap! za kark i dusi
Cnego Szaraka, gwałcąc pokój srogo
I glejt królewski. Przechodziłem drogą,
Słyszę zaczęty śpiew, co wnet zamiera.
Zdziwiony zbliżam się, a Lis Przechera
Tłamsi Szaraka. Zginąłby bez mojej
Pomocy. Patrzcie, w świeżych ranach stoi!
Scierpicież, Królu, i wy, tu przytomni,
Aby łotr deptał pokój, a potomni,
Co święte prawo czczą i sprawiedliwość,
Wyrzutem wam tę czynili zelżywość?"

Na to Wilk Srogosz: „Bodaj zginął marnie!
Jeśli te zbrodnie ujdą mu bezkarnie,
To wkrótce sadła za skórę naleje
Każdemu, że się nawet nie spodzieje!"
Kosmacz, bratanek Lisa, głos zabiera
I dzielnie broni stryja, choć Przechera
Znany był wszystkim: „Prawdą jest przysłowie,
Że wróg, Srogoszu, pochwały nie powie.
Więc się twym słowem mój stryj nie ucieszy.
Lecz gdyby stanął tu, wśród naszej rzeszy,
W łaskach królewskich, w gardle by ci kością
Stanęły brednie, które tu ze złością
Dzisiaj odgrzewasz, a przemilczasz skrycie
Krzywdy, coś nimi zatruwał mu życie.
A więc opowiem: Wiadomo ogólnie,
Żeście zawarli sojusz, aby wspólnie
Działać w braterstwie. Wskutek tej umowy
Stryj mój za ciebie omal nie dał głowy.
Raz w zimie ryby wiózł chłopek półkoszem.
Chciałeś skosztować, lecz nie śmierdząc groszem,
Radzisz się stryja. Ten, ku twej wspomodze,
Udając trupa, kładzie się na drodze.
Sprawka zuchwała! Bo na widok zwierza
Chłop nóż wyciąga i już cios wymierza.
Lecz że Lis nie drgnął, na wóz go woźnica
Rzuca i z góry futrem się zachwyca.
Wtedy stryj z wozu w dół rybkę za rybką
Zrzuca Wilkowi, co zżera je szybko,
Wlokąc się z tyłu. I gdy stryj znudzony
Jazdą, zeskoczył, by wziąć udział w onej
Uczcie, Wilk, niemal pękając z sytości,
Druhowi jeno ofiarował ości.
A ot, historia inna, jeszcze lepsza!
Wymyszkowawszy gdzieś u chłopa wieprza,
Co roztaczając zapach pełen smaku,
Zarżnięty świeżo, wisiał na kijaku,
Stryj się Wilkowi zwierza: mają społem
Dzielić się zyskiem, strachem i mozołem.
Lecz trud ze strachem stryj poniósł jedynie.
Bo wlazłszy oknem, rzucił wspólną świnię
Wilkowi, ale psy były w pobliżu,
Co mocno sierść mu zmierzwiły na krzyżu,
Że ledwo uszedł. Więc do Wilka spieszy
I już się z góry na swoją część cieszy.
Na to Wilk: «Będzie co, bracie, ogryzać.
Kęs ci schowałem, że pazurki lizać!»
I dał mu kawał krzywego patyka,
Na którym wisiał ów wieprz u rzeźnika:
Mięso już w wilczym spoczywało brzuchu.
Oniemiał z gniewu Lis i zaklął w duchu.
Takich ma sprawek Wilk całą litanię!
Lecz milczę o nich. Gdy stryj na wezwanie
Zjawi się tutaj, obroni się lepiej.
Pozwól, że jeszcze słóweczko doczepię,
Królu! Słyszeli tu wszyscy obecni,
Jak Wilk swej własnej żonie najbezecniej
We czci ubliżył, choć winien, za kąty,
Krwią swą jej bronić! Prawda, stryj przed laty
Czuł do Wilczycy pięknej pociąg duży;
Tańczyli razem; Srogosz był w podróży.
Mówię, com słyszał. Słyszałem atoli,
Że mu bywała łaskawie po woli.
Więc o cóż chodzi? Nie skarży się przecie;
Żyje, jest zdrowa. Więc cóż Srogosz plecie?
Milczałby raczej. Wstyd, że o tym krzyczy.
Co zaś historii Zająca się tyczy:
Nauczyciela, przyznam się, nie lubię,
Co złego ucznia nie zdzieli po czubie.
Jeżeli za kark leniwca nie dzierży,
Źle robi, cóż bo wyrośnie z młodzieży?
Filuś by milczeć mógł raczej, bo ona
Kiełbasa, wiemy, była ukradziona;
Poszła, jak przyszła. I któż się tym głowi,
Że stryj skradzioną rzecz wziął złodziejowi?
Tępić powinno się złodziejskie czyny.
Wieszając łotra, też nie miałby winy,
Ale odpuścił mu sercem laskawem,
Bo kara śmierci jest królewskim prawem.
Mało wdzięczności doznaje, prawdziwie,
Stryj, że występki karci sprawiedliwie.
Odkąd Król pokój wprowadził w swe kraje,
Żyje wzorowo. Zmienił obyczaje;
Jada raz na dzień; niby pustelnicy
Wciąż się biczuje, chodzi w włosiennicy
Na gołym ciele; do mięsa wstręt czuje.
Rzucił swój zamek i celę buduje.
Jak schudł, zbladł z głodu i srogiej pokuty,
Sami ujrzycie. Aż żal zbiera luty.
Cóż mogą szkodzić mu wszelkie potwarze?
Kiedy tu stanie, nicość ich wykaże."

Gdy Borsuk skończył, wchodzi — nie do wiary!
Kur Piejec. Krewni niosą przed nim mary:
Na nich, bez głowy, Grzebinóżka leży,
Kokosz, co pośród kur nośnych prym dzierży!
To Lis Przechera przelał krew jej drogą!
Piejec, szurgnąwszy w ukłonie ostrogą,
Staje przed Królem, a z nim dwa koguty
Dzielne, na cały kraj znane z swej nuty,
Z gorejącymi świecy, bracia zmarłej.
I jęki skargi powietrze rozdarły.
Rzekł Piejec: „Zmiłuj się, Władco i Królu!
W nieuciszonym staję tutaj bólu
Wraz z dziećmi. Oto jest Przechery dzieło!
Gdy wiosną słońce świat złocić zaczęło,
Żyłem z potomstwem jak w szczęścia objęciu.
Czternaście córek i synów dziesięciu
Miałem, w nich radość moja była cała.
W jedno je lato żona wychowała,
Zdrowe i silne. I miały bez liku
Ziarna w bezpiecznym, klasztornym kurniku
Bogatych mnichów, u wysokiej ściany
Muru, gdzie strzegły ich zacne brytany.
Ale Lisowi było solą w oku,
Że tak bezpiecznie żyjemy na boku.
Więc to pod bramę, to pod mur się skrada.
Lecz go dostrzegła zawsze psów gromada
I musiał czmychać. Wierni domu stróże
Raz nawet tęgo dali mu po skórze,
Lecz uszedł żywy. Nastał spokój, zda się.
Nic z tego! Zjawia się w niedługim czasie
Jako pustelnik i list mi przynosi:
Na liście pieczęć twa, a pismo głosi,
Żeś pokój w państwie swym nakazał wieczny,
Aby zwierz każdy był odtąd bezpieczny.
Wyznał, że grzeszne potępiwszy życie
Złożył surowe śluby i w habicie
Mnicha w pokucie dąży do poprawy.
Zbyteczne przed nim są wszelkie obawy,
Gdyż mięsa wyrzekł się święcie do śmierci,
Nawet pokazał mi szkaplerz na piersi
I zaświadczenie od księdza przeora.
Wreszcie oznajmił, że iść mu pora,
Gdyż brewiarz o tej zwykł mówić godzinie.
I odszedł szepcząc modły po łacinie.
Lecz w duszy niecnej ten Przechera stary
Na naszą zgubę knuł podłe zamiary.
Uszczęśliwiony, pospieszam do dzieci
Z wesołą wieścią, co radość w nich nieci.
Skoro się z Lisa stał pustelnik święty.
Powód do trwogi został nam odjęty.
Za mur wyszedłem z swą gromadką młodą,
Aby się wreszcie ucieszyć swobodą.
Drogom okupił to! Bo Lis niecnota
Czyhał pod krzakiem i zabiegł nam wrota.
Najpiękniejszego z synów mi porywa!
I gdy skosztował raz, żadna moc żywa
Nie mogła ustrzec nas, psy ani strzelce,
Przed przebiegłością jego szczwaną wielce.
I z tylu dzieci, co były mą chwałą,
Ledwie pięcioro dzisiaj mi zostało.
Zlituj się, Królu, mej krzywdy głębokiej!
Wczoraj uśmiercił córkę moją. Zwłoki
Psy ocaliły. Oto martwa leży.
Ukarz zbrodniarza!"

Król oczom nie wierzy.
„Zbliż się, Kosmaczu! Tak to stryj waszmości,
Pustelnik, czyni pokutę i pości?
Dopóki żyję, nie puszczę mu płazem
Tej zbrodni! Dosyć! O tym innym razem.
Tymczasem zmarłą twą, Kurze, w asyście
Dworu pogrzebać każę uroczyście,
Na koszt królewski. Po smutnym obrzędzie
Czas o zbrodniarzu pomyśleć nam będzie."

Gdy odśpiewano rekwijem w żałobie,
Zmarłą Kokoszkę ułożono w grobie,
A na nim gładką marmurową płytę,
Na której były te słowa wyryte:
„Tu Grzebinóżka leży, Piejca córka,
Z jaj mnóstwa sławna, ozdoba podwórka.
Lis ją Przechera zamordował zdradnie.
Niech wieczna hańba nań za czyn ten spadnie!'

Potem Król wezwał najmędrszych na radę,
Aby obmyślić, jak ukarać zdradę,
Którą tu wszyscy ujrzeli naocznie.
Postanowiono więc wysłać niezwłocznie
Posła do Lisa, by na Króla dworze
Stawił się w sejmu najbliższego porze.
Posłem Niedźwiedzia Maruchę wybrano.
Król mu powiada: „Rzecz tobie oddaną
Załatw roztropnie. Pilnuj się, Marucho,
Bo ci zaprawdę nie ujdzie na sucho,
Jeżeli pokpisz nieostrożnie sprawę.
Bo Lis ma franta przebiegłego sławę,
Włada forteli i podstępów mnóstwem,
Pochlebstwem weźmie ciebie lub oszustwem
Wywiedzie w pole." „Nie lękaj się, Panie -
Rzecze Marucha — nic mi się nie stanie.
Sprawa by była między nami krótka,
Gdyby mnie zechciał wystrychnąć na dudka.
Klnę się na Boga! Zemściłbym się srodze.
Sprawię się dobrze. Ufajcie. Odchodzę."

PIEŚŃ DRUGA

Marucha dumnie w góry się zapuszcza.
Zrazu piaszczysta otacza go puszcza,
Potem witają cieniste dąbrowy,
Dokąd Lis często wychodzi na łowy.
W przeddzień polował tu jeszcze na zwierza.
Niedźwiedź do zamku jego jednak zmierza,
Który Lis z wszystkich twierdz warowni swojej
Najbardziej lubi, zwłaszcza gdy nabroi.
Wrota zamknięte zastał, więc w zadumie
Myśli, co począć, wreszcie woła: „Kumie!
Czy jesteś w domu? Niedźwiedź tu przybywa
W imieniu Króla, co na sąd cię wzywa,
Gdyż czyn twój każdy to prawu policzek.
Jeśli odmówisz, czeka ciebie stryczek.
Więc radzę tobie stawić się przed sędzię.
Inaczej, mówię ci, źle z tobą będzie."

Lis przyczajony wysłuchał z ostrożna
Tej mowy myśląc: „Ej, gdyby tak można
Skarcić niezdarę za tę jego pychę!"
Stawiając kroki ukradkowe, ciche,
Przez jamy, nory, przesmyki i szparki,
Chodniki, skrytki, liczne zakamarki,
Kędy w opałach będąc szukał schrony,
Głęboko zaszył się trochę strwożony,
Myśląc, że z posłem przysłanym przez władcę
Inni się jeszcze znajdują w zasadzce.
Widząc, że Miś jest sam, pot z czoła otrze,
Wychodzi chytrze i powiada: „Kmotrze
Najdroższy! Witaj! Przynosisz nowinki?
Wybacz, bom właśnie odmawiał godzinki.
Dzięki, żeś przyszedł, kumie. Dobra nasza!
Szczęśliwy jestem, że Król mnie zaprasza.
Jednakże tego pochwalić nie mogę,
Że w tak daleką i mozolną drogę
Wyprawił ciebie. Pot ścieka ci z czoła,
A pierś zaledwie oddech schwycić zdoła.
Jak można wysłać w tak upalną dobę
Najszlachetniejszą w królestwie osobę?
Choć muszę cieszyć się z tego wyboru,
Bo mi pomożesz, jak tuszę, u dworu,
Gdzie mnie ścigają najgorsze potwarze.
Lecz dziś się w drogę puścić nie odważę.
Jutro wyruszę za to z chęcią miłą.
Zjadłem coś wczoraj, co mi zaszkodziło."
,,I cóż takiego?" — zapyta Marucha.
Na to Lis: „Skargą nie uleczysz brzucha.
Nędznie się żyje. W czasach biedy, głodu,
Musimy żywić się plastrami miodu,
Których tu nie brak. Jadam je ze wstrętem,
Z musu, więc chodzę z brzuszyskiem tak wzdętem.

„Co słyszę - mówi Niedźwiedź - drogi kmotrze!
Wstrętne ci plastry, przysmaki najsłodsze!
Gdzież nad miód większe na świecie rozkosze?
O, dostarcz mi go, jeśli możesz, proszę.
Odwdzięczę ci się." „Żartujesz" — Lis rzecze.
A Niedźwiedź: „Wierz mi! Aż mi ślinka ciecze.''
„Więc — mówi Rudy — chętnie ci usłużę.
Chłop, co zamieszkał tej góry podnóże,
Ma miód. Na pewno wszyscy z twego rodu,
Pospołu, tyle nie widzieli miodu."
Mdło się z rozkoszy zrobiło Marusze.
„Spieszmy — rzekł — liznąć choć słodyczy muszę.
A Lis: „Mieć będziesz jej wedle ochoty.
Wprawdzie dziś trudno mi iść na piechoty,
Ale mnie miłość ku tobie pokrzepi.
Nikt mi do serca nie przypada lepiej.
Za to na sądzie mi kum dopomoże,
Bym mógł kłam zadać potwarzom na dworze.
Takie ci miodu dam dzisiaj zapasy,
Że popamiętasz je po wszystkie czasy."

Lis biegnie przodem, za nim Miś-maruda.
Przechera myśli: „Jeśli mi się uda,
Dam ja ci bobu, jak dotąd nikomu."
Wreszcie przy chłopa znaleźli się domu.

Był wieczór. Wiedział Lis, że o tej porze
Chłop dawno chrapie już w swojej komorze.
Znanym on we wsi był mistrzem ciesielki,
Więc miał w podwórzu dębowy pień wielki,
W którym już tkwiły dwa potężne kliny
Czyniąc rozwartość łokciowej szczeliny.
Lis to spostrzega i mówi: ,,W tej kłodzie
Mnóstwo się miodu znajduje na spodzie.
Wsadź w nią pysk, kumie, jak głęboko można.
Lecz niech cię nie prze żądza nieostrożna,
Bo potem nadmiar wylezie ci bokiem."
A na to Niedźwiedź: „Nie jestem żarłokiem.
Zawsze we wszystkim zachowuję miarę."
Zbałamucony, wkłada głowę w szparę
Po uszy, nadto wsadza łapy przednie.
Czemuż uwierzył w czcze Przechery brednie!
Lis nagle wyrwał kliny i niedźwiedzi
Smakosz z łapami i łbem w kleszczach siedzi.
Na próżno prosi i groźbą wybucha,
Klnie i złorzeczy. Lis nawet nie słucha.
Niedźwiedź, pomimo tęgie w członkach moce,
Darmo się ciska, szarpie i szamoce,
Ryczy, tylnymi łapy ziemię grzebie,
Aby bolesne jarzmo zrzucić z siebie,
I swym hałasem zdziałał i rumorem,
Że przerażony chłop wypadł z toporem.

Nieszczęsny Niedźwiedź wpadł w srogie opały.
Chociaż się miotał, kleszcze go trzymały.
Już ocalenia utracił nadzieję
I słyszy tylko, jak się Lis zeń śmieje
Zoczywszy z dala spieszącego cieślę:
„Jakżeż miód, kumie? Snadź smakował nieźle?
Niech się kum tylko zanadto nie stropi,
Jeśli mu cieśla ucztę czymś zakropi."
To rzekłszy wrócił do swego zamczyska.
Kiedy Niedźwiedzia cieśla dostrzegł z bliska,
Pobiegł do karczmy, gdzie siedzieli jeszcze
Chłopi i woła: „Hej, Niedźwiedź wpadł w kleszcze
Na mym podwórzu!" Zerwali się społem.
Ten się uzbraja widłami, ów kołem,
Inni chwytają grabie, cepy, kije
I co tchu pędzi na wroga, kto żyje.
Nie został w tyle proboszcz i kościelny,
Nawet kucharka księża pręt kadzielny
Chwyciła, aby Marusze sprać skórę.
Marucha widząc te groźby ponure,
Bliską niechybnie zagrożony śmiercią,
Wyrwał łeb z kłody, lecz z obdartą siercią
Po same uszy! Straszył swym widokiem!
Krew mu po twarzy spływała potokiem.
Lecz choć łeb wolny, łapy w kłodzie tkwiły.
Szarpnąwszy wyrwał je ostatkiem siły,
Tracąc pazury, co zostały w drzewie,
Ze skórą. Ryczy Miś w bólu i gniewie.
O, nie był słodki ten marzony miodek,
Który mu przyrzekł Przechera, wyrodek!
Sromotnie podróż posła się udała.
Od krwi upływu nie czuł prawie ciała,
Nie mógł stać, chodzić, zaledwie że łazi.
A tu już cieśla i chłopstwo go razi,
Żerdzią naciera długą ksiądz dobrodziej,
Kowal weń młotem i cęgami godzi,
Gruby Bartłomiej, nosaty Walenty,
Grześ, Kuba, każdy tłucze jak najęty
I do cięższego ciosu się sposobi,
Aż nieszczęśliwy Miś po nogach robi.
Nie tylko silny, lecz i cherlak słaby
Wali co siły, biją nawet baby,
Co za mężami gromadą przybiegły.
Padają nawet kamienie i cegły.
„Zabić Niedźwiedzia!" — krzyczą zgrają całą.
Nagle brat cieśli zdzielił go w łeb pałą,
Że aż Marusze w oczach błysły świeczki.
Niedźwiedź, nie widząc drogi do ucieczki,
Runął pomiędzy baby, robiąc młyńca.
Jedną obalił, drugiej nabił sińca,
A reszta pierzchła podobna do trzody,
Kilka zaś wpadło w popłochu do wody.
Zgiełk się okropny i harmider czyni.
Ksiądz woła: „Rety! Moja gospodyni
Płynie w kożuchu, już prawie półżywa!
Daję wam odpust i dwie beczki piwa!
Na pomoc!" Chłopi ratują kobiety,
Lecz gdy dobyli je na brzeg — niestety! —
Niedźwiedzia nie ma! Ostatnim wysiłkiem,
Zbity, zbolały, wlazł do wody chyłkiem:
Wolał utonąć i postradać życie,
Niżeli znosić to haniebne bicie.
Pływakiem nie był woląc chodzić lądem,
Ale mu jakoś płynęło się z prądem.
Chłopi w krzyk: „Baby winne tego sromu!
O, czemuż raczej nie siedziały w domu!
Uszedł nam, nicpoń!" Przyjrzeli się kłodzie,
Gdzie Miś zostawił sierść marząc o miodzie,
Którego omal nie zapłacił głową,
I z jego szkody uśmiali się zdrowo.
On także rad był, że mu się udało
Ujść, chociaż cielsko strasznie go bolało.
Ale klął, na czym świat stoi, Przecherze.
Kiedy tak modły swe odprawiał szczerze,
Przez prąd niesiony o potężnej sile,
Upłynął w krótkim czasie prawie milę
I na brzeg wylazł. W krwawych błamach futra
Wyglądał, jakby nie miał dożyć jutra,
I jęczał: „Że też ten Lis jeszcze żyje!"
Przy czym wspominał pień i chłopskie kije.
Chytry Lis, z kuma zakpiwszy tak srogo,
Zadowolony ruszył swoją drogą,
Na znane sobie zakradł się podwórko
I uraczywszy się schrupaną kurką,
Pobiegł nad wodę ugasić pragnienie.
Mknąc dalej, myślał: „Cieszę się szalenie,
Że spadł mi z karku przeklęty Marucha.
Nie uszedł pewnie spod cieśli obucha.
Nieprzyjacielem był mi całe życie,
Więc mu oddałem z nawiązką, obficie."

Gdy tak wędruje — czyż go mylą oczy?
Patrzy, a Niedźwiedź po brzegu się toczy.
Zmartwił się Rudy: „Chłopie niedołęgo,
Z rąk wypuściłeś taką sztukę tęgą!
To już doprawdy niezaradność rzadka,
Gdy sama taka nadarza się gratka.
Przyjęcie jednak nie było zbyt tanie."
Tak myślał widząc Misia w smutnym stanie,
Zakrwawionego. A głośno zawoła:
„Kogóż to widzę? Czy cię, kumie, pszczoła
W wargę ugryzła, gdyś jadł miód z zapałem?
Ale zostałeś, widzę, kardynałem!
Czerwony beret, takież rękawiczki.
Tylko ci balwierz zbyt przystrzygł policzki,
Nawet zadrapał ci porządnie skórę
I za głęboką wygolił tonsurę.
Czyś nie zapomniał swej szuby u cieśli?
Powiem, gdzie bawisz, by ci ją odnieśli.
Pewno najadłeś się miodu do syta.
Czyś zań zapłacił? Teraz z nami kwita.
Służyć ci jeszcze mogę uniżenie
Częściej tym miodem, po tej samej cenie."

Tak to z Niedźwiedzia szydził Lis Przechera.
Misiowi z bólu głos w gardle zamiera.
Nie widzi znikąd pomocy ni rady
I słuchać nie chcąc tych zniewag szkarady,
Znów wlazł do wody, co biednego posła
Bystro na niższy, płaski brzeg przeniosła.
Tam w ostatecznej, śmiertelnej potrzebie
Legł i stękając, tak mruczał do siebie:

„Niech mnie zabiją! Ruszyć się nie mogę,
Chociaż daleką przed sobą mam drogę.
Jakże tak stanę na królewskim dworze,
Zhańbiony na swym poselskim honorze?
Ale nie ujdzie ci płazem ta zdrada,
Lisie nikczemny, biada tobie, biada!"
Wreszcie się podniósł i powlókł się z bólem,
I po dniach czterech zjawił się przed Królem.

Lew, widząc obraz ten nędzy, rozpaczy,
Woła: „Marucho, co to wszystko znaczy?
Czemu w okropnym tak powracasz stanie?"
Odrzecze Niedźwiedź: „Ha, stało się, Panie.
Przechery zdradzie zawdzięczam tę nędzę."
Król rzekł wzburzony: „Już go nie oszczędzę!
Tutaj cierpliwość moja się urywa.
Tak cię urządzić to rzecz niegodziwa!
Na cześć mą klnę się i na mą koronę,
Że zbrodnie Lisa zostaną pomszczone!
Żądaj na niego, jakiej zechcesz, kary.
Przecież pobłażać nie można bez miary!"

Dostojne grono dworzan Król gromadzi,
Które nad karą dla Przechery radzi.
Uznano znowu, z wolą Króla zgodnie,
Że Lis się winien stawić niezawodnie,
Aby zdać sprawę z swych zbrodni, przed sędzię.
Kot Mruczek zanieść miał Rady orędzie,
Z mądrości swojej i zręczności znany.
Król rzecze: „Jesteś posłem mianowany.
Gdy Lis się każe prosić po raz trzeci,
Zgubę na siebie ściągnie i swe dzieci.
Przemów doń. Choć Lis, przekornego ducha,
Gardzi innymi, lecz ciebie posłucha."

Na to Kot: „Królu, najchętniej ci służę,
Lecz po poselstwie swym niewiele wróżę.
Rozkaz rozkazem. Lecz kto inny, Panie,
Lepiej wypełni, sądzę, to zadanie.
Jeśli nie wskórał nic wielki i śmiały
Niedźwiedź, cóż sprawię ja, wątły i mały?"
Lecz Król odrzecze: „Co tu gadać wiele!
Rozum tkwi często w niepozornym ciele.
Choć nie masz siły i wzrostu olbrzyma,
Twój spryt prym zawsze przed innymi trzyma.
Dowody tego każdy z nas pamięta."

Kot uległ: „Królu, wola twoja święta,
Jeśli mi z prawej strony się ukaże
Znak dobry w drodze, na wszystko się ważę."

PIEŚŃ TRZECIA

Ledwo Kot uszedł stajanie niespore,
Kiedy z daleka zobaczył Sikorę
I woła: „Ptaku szlachetny, łaskawy!
Zmień lot i zechciej usiąść po mej prawej."
Ptak leci, siada z lewej Kota strony.
Mruczek przeczuwa nieszczęście, zmartwiony,
Lecz walczy z serca lękiem i uciskiem.
Nareszcie staje przed Lisa zamczyskiem.
Przechera siedzi przed bramą. Kot rzecze:
„Niech Bóg roztoczy nad tobą swą pieczę,
Bo gniew królewski przeciw tobie górze.
Jeśli nie stawisz się ze mną na dworze,
Aby za swoje odpowiedzieć winy,
Zapłacisz zgubą swą i swej rodziny."
Na to Lis: „Witaj mi, siostrzeńcze drogi!
Niech niebo ześle na cię spokój błogi."
Lecz w sercu jego powstała ochota,
By na dwór z hańbą odprawić i Kota.
„Zjedz coś, siostrzeńcze, zakąska cię skrzepi.
Kto najedzony, ten i sypia lepiej.
O, nie odmawiaj! Przeciem gospodarzem.
Jutro do dworu wyruszymy razem.
Nikomu z krewnych swych, wyznaję szczerze,
Chętniej osoby swojej nie powierzę.
Niedźwiedź-obżartuch jest mocny i duży,
Bałem się, by mnie nie pożarł w podróży.
Lecz z tobą chętnie wyruszę o świcie.
Wszystko się składa arcyznakomicie."
Na to Kot Mruczek: „Byłoby mi milej,
Gdybyśmy w drogę natychmiast ruszyli.
Na polu księżyc i sucho na drodze."
A Lis odrzecze: „Nierad nocą chodzę.
Z niejednym, który w dzień wita cię grzecznie,
Po ciemku spotkać się nie jest bezpiecznie."
Kot Mruczek znowu: „Więc powiedz mi, bracie,
Jeśli zostanę tu, co jeść mi dacie?"
Zaś Lis: „Nic zgoła nie mam na wieczerzę.
Lecz ci przyniosę miodu plastry świeże,
Najklarowniejsze wybiorę ci skrzętnie."
„Nie jadam tego — mruknął Kot niechętnie. —
Jeśli nic nie ma, nie brak chyba myszy.
Plastry dla innych schowaj towarzyszy."
„Więc lubisz myszy? Zaznajźe uciechy,
Bo u sąsiada mojego, u klechy,
Takie ich mnóstwo wielkie jest w stodole,
Że nie wywieziesz ich wozem na pole.
Ksiądz jęczy, że go dręczą w noc i we dnie."
Kot nieostrożnie rzecze: „Jadło przednie!
Prowadź mnie do nich! Nad drób i zwierzynę
Przenoszę myszy, wprost za nimi ginę."
Lis rzecze: „Więc cię ugoszczę wspaniale.
Skoro tak mówisz, nie zwlekajmy wcale."
Uwierzył Mruczek. Idą, wreszcie staną
Koło stodoły, pod glinianą ścianą,
W której dzień przedtem Lis wygrzebał dziurę
I skradł śpiącemu księdzu tłustą kurę.
Ksiądz, aby pomścić tę kradzież obrzydłą,
Zastawił w dziurze niewidoczne sidło,
Bowiem krzepiła go skryta nadzieja,
Że tym sposobem pochwyci złodzieja.
Lis doskonale wiedząc, co się święci,
Mówi do Mruczka: „Pofolguj swej chęci!
Właź w otwór, nic ci się złego nie zdarzy,
Bo ja tymczasem stać będę na straży.
Żywego ducha nie widać wokoło.
Słyszysz, jak myszy piszczą tam wesoło?
Możesz być pewny obfitego łowu.
Kiedy się najesz, znajdziesz mnie tu znowu."
„Nie sądzisz, że to sprawa nieostrożna? —
Spyta Kot. — Księżom też ufać nie można."
Na to Lis chytrze: „Nie radzę nikomu.
Jeżeli nie chcesz, wracajmy do domu.
Już tam pomyśli żona o wieczerzy,
Lecz się spodziewać myszy nie należy."
Wstyd było Kotu wracać po próżnicy.
Wskoczył do dziury i zawisł w pętlicy.

Poczuwszy stryczek ściskający szyję,
Mruczek się szarpie, szamoce i wije,
Ale im więcej sił z siebie dobywa,
Tym bardziej ściska się pętla straszliwa.
Więc ledwo zipiąc, jak najczulej może,
Woła na Lisa, co drwił przy otworze:
„Jakże tam myszki? Tłuste? Nie za twarde?
Może ci przynieść do mięsa musztardę?
Czy, jedząc, zawsze na dworze śpiewacie?
Dziwny obyczaj. Rad bym jeszcze, bracie,
Srogosza ujrzeć przy tobie w tej dziurze,
By odczuł krzywdy me na własnej skórze."
Tak to Lis zakpił i sam dalej bieży,
Ale nie tylko z zamysłem kradzieży.
Mord, cudzołóstwo, rabunek i zdrada
Nie są dlań grzechem. Nowy plan układa.
Pięknej Wilczycy chce złożyć wizytę:
Wybada przez nią zamiary ukryte
Wilka, co skargę nań zaniósł do Króla.
Przy sposobności potańczy, pohula
Z nieobecnego Srogosza małżonką.
Lecz jej nie zastał, tylko dzieci gronko.
„Pasierby moje, chowajcie się zdrowo" —
Rzekł i odchodzi kiwnąwszy im głową.
Wraca Wilczyca: „Nie było nikogo?" —
Pyta. „O właśnie tam Lis idzie drogą.
Był tutaj, zwał nas swymi pasierbami."
Wilczyca krzyknie: „Sprawę z tego zda mi!
Przebrały miarę jego niecne grzeszki!"
Pobiegła za nim. Znała jego ścieżki.
Gdy go dościgła, gniew z oczu jej świeci:
„Lżysz mnie zniewagą wobec moich dzieci?
Zaraz ci twojej podłości dowiodę!"
Błysnąwszy kłami, chwyta go za brodę.
Ledwie uskoczył Lis Wilczycy krewkiej
I czmycha czując, że to nie przelewki.
Lecz ona za nim. Chryja się zaczyna.
W pobliżu stalą zamczyska ruina,
A w wieży, która pękła od starości,
Powstała szpara na piędź szerokości.
Lis przez szczelinę z trudem się przemyka,
Wilczyca szybko głowę za nim wtyka
I pcha się, ale że duża i tęga,
Połową ciała w szczelinie ustrzęga.
Ani w tył, ani w przód, choć gruz się sypie.
Lis obiegł wkoło, pod ogon ją szczypie.
Ona w krzyk: „Zbóju, łotrze, jakich mało!"
Na to Lis drwiąco: „Ano, już się stało."
I gdy Wilczyca wyrwała się siłą
Z szczeliny, już się za Lisem kurzyło.

Powróćmy jednak do biednego Kota,
Który się w pętli szamoce i miota,
I przeraźliwie woła w nocnej ciszy.
Kiedy go proboszcz przebudzony słyszy,
Zrywa się z łóżka: „Panu Bogu chwała,
Że się nauczka zbójowi dostała.
Sidło-m w szczęśliwą zastawił godzinkę."
Zapala świecę, wkłada pelerynkę
I budzi czeladź, która spieszy szparka.
Ksiądz mknie z widłami, za księdzem kucharka,
Za nią parobcy. Wszyscy bezlitośnie
Grzmocą Kocura, co jęczy żałośnie,
Aż ksiądz, machnąwszy widłami szeroko,
Tak zdzielił Mruczka, że wybił mu oko.
Kot, wściekły z bólu, na nic już nie baczy,
Skoczył pod górę w ostatniej rozpaczy,
W pachwiną księdzu wbił zęby i szpony.
Ksiądz mdleje, bardzo poważnie zraniony.
Kucharka widząc to z trwogi osłabła
I z płaczem woła, że to sprawka diabła.
Czeladź unosi pana, stróż i stróżka
Kładą chorego ostrożnie do łóżka
I w tym zmartwieniu, i wielkim kłopocie
Wszyscy o marnym zapomnieli Kocie.

Kot czując pętli dławiącej uściski,
Zbity, zraniony i już śmierci bliski,
Miłość do życia nową powziął w sobie
I o ratunku pomyślał sposobie.
Zaczął gryźć pętlę i przegryzł ją w końcu.
Radość odżyła znów w królewskim gońcu.
Okrutne miejsce rzucił bez mitręgi,
Gdzie mu dostały się tak straszne cięgi,
I ruszył drogą na dworzec królewski.
Złorzeczył sobie: „Co za los psiakrewski!
Tak dać się podejść jest głupoty szczytem!
Wracam ze wstydem i z ślepiem wybitem!
Jakże pokażę się komu na oczy!"

Król, widząc Kota, gniewnym wzrokiem toczy:
„Zdrajcę ukarzę najniemiłosierniej!"
Zwołuje Radę. Gromadzą się wierni,
Mądrzy wasale. Niech sejm ustanowi,
Jak zdrajcę Lisa dostawić sądowi.
Rzeczą jest bowiem niebywałą przecie,
By zbrodniarz chodził bezkarnie po świecie.
Wtedy wystąpił Borsuk i powiada:
„Mogą urazę mieć panowie Rada
Do Lisa, ale niech każdy pamięta,
Że istniejące prawo to rzecz święta.
Winien dopiero jest prawa obrazy
Ten, kto na pozew nie stanie trzy razy,
Więc trzeba wezwać go jeszcze raz trzeci."
Na to Król: „Chyba szaleniec poleci
Pozywać zbója! Drżą przed tą podróżą
Wszyscy! Bo nie ma nikt oka za dużo.
Zuchwalstwa trzeba by lub siana w głowie,
Aby narażać swe życie lub zdrowie."
Borsuk odrzecze: „Jeśli Król rozkaże,
Ja się w tę podróż wyruszyć odważę,
Czy jako poseł z twojego ramienia,
Czy też sam będę mu głosem sumienia."
„Więc ruszaj! — rzecze Król. — Wiesz, o co idzie,
Ale bacz, abyś nie wracał we wstydzie.
Frant to nad franty, jedyny w swej sławie."
A Borsuk: „Ufam, że ci go dostawię."

Ruszył i zastał Przecherę u celu,
Z żoną i dziećmi. „Witaj, przyjacielu! —
Powiada Borsuk. — Mędrzec i uczony
Z ciebie, więc jestem wysoce zdziwiony,
Że z pozwów Króla jawne czynisz drwiny.
O najstraszniejsze skarżą ciebie czyny,
Mnożą się coraz szpetniejsze pogłoski,
A ty tu sobie bonujesz bez troski.
Doprawdy, wszystko ma swoje granice!
Radzą ci stanąć przed królewskie lice.
Nic nie pomogą zwłoki i wykręty,
Twój opór jest mi zgoła niepojęty.
Dzisiaj Król ciebie po raz trzeci wzywa —
Gdy skrewisz, czeka cię kara straszliwa.
Król cię oblęże z wojskiem w twojej ziemi
I zginiesz z żoną i dziećmi swojemi.
Więc chodź! Nie zbywa ci przecie na sprycie.
Ręczę, wykręcisz się znów znakomicie.
Daleko gorzej już z tobą bywało,
A zawsze jakoś wychodziłeś cało."

Na to Przechera: „Najsłuszniejsza rada.
Wiem, że na dworze stanąć mi wypada,
By udaremnić oskarżeń potrzaski.
Król nie odmówi mi pewnie swej łaski.
Pamięta, jakie miał ze mnie korzyści,
I w tym jest źródło wszelkiej nienawiści.
Źle, gdy mnie straci dwór, w tym się nie mylę.
Choćbym zawinił dziesięć razy tyle,
To jeśli spojrzę w oczy Króla-Władcy,
On względy swemu okaże doradcy.
Bo chociaż liczni jemu radą służą,
On sobie ze słów ich robi niedużo.
Wszyscy są tępi: Maruchy, Srogosze,
A gdzie ja radzę, tam triumf odnoszę.
O to są krzywi. Więc słusznie się boję,
Że się sprzysięgli na to życie moje.
Najgorsi w wielkim są u dworu wzięciu.
Cóż zrobię jeden, gdy ich jest dziesięciu?
Toteż zwlekałem. Lecz słowa twe słuszne.
Czas już obawy rzucić małoduszne
I mężnie bronić swej sprawy na dworze,
Co mi jedynie zaszczyt przynieść może.
Zwlekanie tylko by mi zaszkodziło.
Dzieci naraziłbym i żonkę miłą.
Król jest zbyt możny. Więc ruszam w twe ślady.
Wejść spróbujemy z wrogami w układy."

Lis żegna dzieci: „Niech was bogi strzegą!
Pilnuj ich, żono, zwłaszcza najmłodszego.
Jak ząbki szczerzy, szczeniaczek cacany!
No, a ten drugi — ojciec wykapany.
Równo ich kocham. Dbajże o ich zdrowie,
Liszko, i pilnuj ich jak oka w głowie.
Słuchajcie matki, kochane dzieciaki,
Kiedy powrócę, przyniosę wam flaki."

Rzekł i z Borsukiem na dwór Króla rusza.
Lecz na ramieniu siedziała mu dusza.
Nie uszli mili, gdy Lis do Borsuka
Mówi: „Mój drogi, tak mi serce puka.
Wyznam ci, że mi strach duszę wciąż wierci,
Iż w dniach najbliższych nie uniknę śmierci.
W oczach mi staje życia mego nędza,
Dręczą mnie grzechy, a nie ma tu księdza.
Więc się przed tobą wyspowiadam szczerze."
A Borsuk: „Naprzód zarzuć swe kradzieże,
Wyrzecz się mordu, zdrady i szacherki.
Inaczej spowiedź niewarta i szperki."
„Wiem o tym — mówi Lis. — Siądź tu jak przeor,
A ja zaczynam: Pater, confiteor..."
„Gadaj po polsku - Borsuk gniewnie woła -
Nic z mowy twojej nie rozumiem zgoła!"
„Wyznaję — mówi Lis — w taki czy siaki
Sposób dawałem się wszystkim we znaki.
Kuma Niedźwiedzia uwięziłem w kłodzie,
Gdzie stracił skórę ku swej wielkiej szkodzie
I dostał cięgi, że dziś ledwo dyszy.
Kocura Mruczka zawiodłem na myszy,
Gdzie wpadł w samotrzask, własną się posoką
Zalał od wideł i utracił oko.
Kur Piejec także słusznie mi pamięta,
Żem smakowite porwał mu kurczęta.
Króla-m nie oszczędził nawet i tysiące
Psot mu spłatałem i jego małżonce,
Co dotąd tego przeboleć nie może.
Najbardziej Wilka-m skrzywdził na honorze.
Trudno by spisać, co przeze mnie przebył.
Stryjem go zwałem drwiąco, choć nim nie był.
Ze sześć lat temu szliśmy do klasztoru,
Kędy mieszkałem z daleka od dworu.
Gdyśmy stanęli w tym ustroniu cichem,
O pomoc prosił mnie chcąc zostać mnichem;
Mówił, że zawód to dlań wymarzony,
Zawód dzwonnika, bo tak lubi dzwony.
Dzwon rozkołysać rzecz trudna dla Wilka,
Więc przednie łapy jego razy kilka
Związałem liną. Wilk dzwonić się uczy,
Ale przesadził. Dzwon tak strasznie huczy,
Że ludzie wpadli ogromną nawałą,
Myśląc, że jakieś nieszczęście się stało.
Nim zrozumieli, w trwodze niewymownej,
Że Wilk chce obrać sobie stan duchowny,
Tak wyłoiły dębczaki i buki
Niefortunnego miłośnika sztuki,
Że ledwo żywy uniósł z kośćmi skórę.
Lecz nie dość. Chciał mieć przynajmniej tonsurę.
Więc wypaliłem mu sierść na czuprynie,
Że nosi bliznę, która już nie zginie.
Raz znowu szliśmy, mając puste miechy,
Do najgrubszego w okolicy klechy,
Który w spiżarni — nie powstrzymam ślinki —
Miał tłuste połcie, kiełbasy i szynki.
Wilk w murze sporą wygrzebał szczelinę,
Którą wygodnie wlazł. Ujrzał słoninę,
Mięsiwa warstwą leżące na warstwie.
Lecz nie mógł miary utrzymać w obżarstwie
I tak brzuch napchał, że choć wszedł swobodnie
Głodny, wyjść nie mógł zjadłszy mięsa bodnie.
Więc zaczął jęczeć, strwożony ogromnie,
A nie pomyślał, łotr, na chwilę o mnie.
Wszak coś się mojej należało biedzie.
Ksiądz siedział sobie wtedy przy obiedzie.
Wpadam do izby, gdzie właśnie kapłona
Stawia przed księdzem kucharka czerwona.
O, jakiż zapach pieczystego miły!
Ja cap! za przysmak i w nogi co siły.
Ksiądz się porywa widząc, że przepadłem,
I stół przewraca z trunkami i jadłem.
Krzyczy tak gniewny, aż mu z łba się kurzy:
«Łapać!» i pada chłodząc złość w kałuży,
Której nie dostrzegł. Mszcząc się mojej psoty
Goni mnie służba, aby wziąć w obroty.
Ciężko gnać było z kapłonem w przymierzu,
Więc upuściłem go tuż przy spichlerzu
I lżejszy wpadłem za płot na uboczu,
Gdzie prześladowcy stracili mnie z oczu.
Ksiądz nadbiegł, podjął pieczeń koło dziury,
A w niej błysnęły mu świeczki wilczury.
Więc woła ludzi: «Jest tu lepsza sztuka!
Wilk! Niechaj każdy kół w płocie wyszuka.
Nie pozwolimy stąd uciec mu przecie,
Boby wyśmiano nas w całym powiecie!»
Wilk był bezradny. Brał tak tęgie wały,
Że aż mu żebra wydęte trzeszczały.
Nadbiegli chłopi. Wreszcie z tego bicia
Wilk już nie dawał nawet znaku życia.
Tak ksiądz się zemścił za swoje kiełbasy.
Tłum wlecze Wilka z dzikimi hałasy
Po grudzie, głazach do jaru na polu,
Aż zwierz nieszczęsny porobił się z bólu,
Więc go rzucili na śmietnik do rowu
Niby padlinę. Jak ocalał znowu,
Nie dowiedziałem się nigdy. W pół roku
Znów go spotykam i nie wierzę oku.
Wilk wcale w przeszłość pamięcią nie sięga,
Przyjaźń oświadcza mi, wierność przysięga.
Wkrótce tych uczuć doszedłem powodu.
Ciemięga Srogosz zdychał prawie z głodu,
Więc się pod moją uciekał opiekę.
«Najchętniej! Chatę tu znam pewną — rzekę —
W której na belce śpi kogut z kurami.»
Tam go prowadzę. Noc. Jesteśmy sami.
Jedna z okiennic, lekko wsparta łatą,
Była otwarta jak zazwyczaj w lato.
Obaj najcichszym zbliżamy się chodem.
Ja idę pierwszy, lecz puszczam go przodem.
«Idź śmiało — mówię — no, posuń się troszkę.
Zostaw i dla mnie choć jedną kokoszkę.»
Wchodzi na belkę wilk i łapą maca
Ostrożnie, nagle do mnie się odwraca:
«Kur ani śladu! Na żarty nie pora.»
«Te bliższe — mówię - wyłapałem wczora.
Sięgnijże głębiej, nie zbraknie ci kąska.»
Belka, gdzie szliśmy, była bardzo wąska.
Cofam się nagle, z okna dałem hyca,
Szarpnąłem łatę, klapła okiennica.
Wilk safanduła, wiecznie bity w ciemię,
Zadrżał ze strachu, spadł z belki na ziemię.
Porwą się ludzie, co na piecu spali:
«Coś oknem wpadło! — krzyczą — dach się wali!»
Błysnęło światło. Widzą: wilk w piekarni!
O, takiej jeszcze nie zaznał garbarni!

Wreszcie nie przeczę też, żem w tajemnicy
I jawnie sławie ubliżył Wilczycy,
Która urazę do mnie słusznie czuje.
Kajam się swojej winy i żałuję.
Wyznaję wszystko szczerze na spowiedzi.
Więcej nie pomnę, choć pamięć się biedzi.
O rozgrzeszenie proszę cię łaskawe
I o pokutę. Przyrzekam poprawę."

Borsuk, w podobnych sprawach wielce kuty,
Uszczknął trzy pręty i rzekł: „Dla pokuty
Trzykrotnie uderz się po plecach niemi,
Potem je połóż pokornie na ziemi,
Przeskocz trzy razy i ucałuj w skrusze,
A ja od grzechów uwolnię twą duszę."

Kiedy Lis spełnił rozkazy Borsuka,
Ten rzecze: ,,Jeszcze zbawienna nauka:
Spełniaj za grzechy swe dobre uczynki,
Bywaj w kościele, odprawiaj godzinki,
Obdarzaj biednych i dochowuj postu
W dniach oznaczonych. Krótko i po prostu,
Wyrzecz się zdrady, kradzieży, rozboju,
A doznasz łaski, dostąpisz pokoju."

Spowiedź skończona. Ruszyli do dworu.
W godzinę doszli w pobliże klasztoru,
Kędy cnotliwe i święte panienki,
Modląc się Bogu, składając mu dzięki,
Chowały tłuste kury i koguty,
Pod mur rzucając im w ziarnie żer suty.
Właśnie Kokoszę tam pasły się z Kurem.
Lis rzekł: „Najkrótsza jest ścieżka pod murem."
Poszli. Lis jednak miał kury na oku
I nagłym susem znalazł się w ich tłoku,
Że aż obłokiem podniosło się pierze.
Borsuk się zdumiał, oburzony szczerze:
„Taka to skrucha i pokuta? Znowu
Popadasz w szpony grzesznego narowu?
Naprawdę, zbrodniarz dziki w tobie siedzi.
Dla marnej kury! Po świętej spowiedzi,
Którą odbyłeś dopiero przed chwilką!"
A Lis: „Zgrzeszyłem, ale myślą tylko.
Módl się do Boga, niechaj mi przebaczy.
Już się poprawię. Już myślę inaczej."
Obeszli klasztor, wieś, ale Przechera
Wciąż się odwraca, za siebie spoziera.
Gdyby mu odciął kto głowę od ciała,
Byłaby pewnie do kur poleciała.
Borsuk to widzi: „Ciągle zerkasz bokiem
Ku kurom. Jesteś ohydnym żarłokiem!"
Na to Lis: „Twoje wyrzuty niesłuszne.
Właśnie odmawiam modlitwy zaduszne
Za te koguty, kury i kapłony,
Którym był żywot przeze mnie skrócony."

Nic nie rzekł Borsuk. Wreszcie rozpoznali,
Idąc gościńcem, zamek Króla w dali.
Na jego widok Lis w duchu się chmurzy.
Burza go czeka u kresu podróży.

Koniec wersji demonstracyjnej.

PIEŚŃ CZWARTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ PIĄTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ SZÓSTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ SIÓDMA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ ÓSMA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ DZIEWIĄTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ DZIESIĄTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ JEDENASTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ DWUNASTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej