Tytuł oryginału: Samsara

Konsultacja indologiczna: dr ELŻBIETA WALTER

Opieka redakcyjna: MONIKA SZEWCZYK

Opracowanie redakcyjne: LIDIA KOŚKA

Korekta: AGATA NOCUŃ, ELWIRA WYSZYŃSKA

Projekt okładki: KATARZYNA KACZMAREK

Zgodnie z art. 4 Dyrektywy 2019/790/UE oraz odpowiednimi przepisami krajowymi, niniejszym zastrzegamy prawo do wyłączenia z eksploatacji tekstów i danych (TDM) dla celów innych niż badawcze, w odniesieniu do materiałów znajdujących się w tej publikacji. Wykorzystywanie tych materiałów w ramach działań TDM jest niedozwolone.

Copyright © Éditions du Seuil, 2023
For the Polish edition
Copyright © 2025, Noir sur Blanc, Warszawa

ISBN 978-83-7392-991-3

Oficyna Literacka Noir sur Blanc Sp. z o.o.
ul. Frascati 18, 00-483 Warszawa

Zamówienia prosimy kierować:
– telefonicznie: 800 42 10 40 (linia bezpłatna)
– e-mailem: ksiegarnia@wydawnictwoliterackie.pl
– księgarnia internetowa: www.noir.pl

Konwersja: eLitera s.c.

... jakie to szczęście, że żyjemy tylko raz,

i że jest to oczywiste...

Rimbaud, list do rodziny z 25 maja 1881[1]

w Kerali

Najpierw na plaży pojawił się ptak, a po nim ja.

Była to biało-szara czapla, bardzo wysoka, żółtonoga. Nadleciała od strony laguny, wzdłuż lasu, aby urozmaicić sobie codzienny jadłospis składający się głównie z żab i zająć się przez chwilę wydziobywaniem słonej drobnicy w postaci krabów i małży. Poruszała się wolno, lekko pochylona. Gdyby nosiła na dziobie parę okrągłych okularów, wyglądałaby jak starzec odrodzony w ciele ptaka, zatopiony w myślach, z rękoma za plecami. A może po prostu zgubiła te okulary i teraz szukała ich w piasku.

Siedząc na niskim murku z papierosem w ustach, miałem wrażenie, że czapla kieruje się jakimś niejasnym przeczuciem.

Nie mogła jednak dysponować wiedzą, jaką posiadał przelatujący nad tą wymarłą plażą satelita, lokalizujący nas tuż nad oceanem, na Odayam Beach, leżącej na 8 stopniu szerokości geograficznej północnej i 76 stopniu długości geograficznej wschodniej, czyli na Wybrzeżu Malabarskim, które ciągnie się przez ponad tysiąc kilometrów w linii prostej od Bombaju, dzisiejszego Mumbaju, po dawne Trivandrum, obecnie Thiruwananthapuram.

Satelita rejestrował ucieczkę maleńkiego kraba spod dzioba czapli, odnotowywał, że była godzina 11.15 czasu lokalnego, a temperatura wynosiła 32 stopnie Celsjusza, w tej samej sekundzie widział pod sobą kulę wprawioną w ruch obrotowy i obiegowy, miliony jednoczesnych zdarzeń na powierzchni globu, zniknięcie małego kraba w przełyku czapli, zabójstwa i pocałunki miłosne, wybuchy śmiechu i płaczu, narodziny i pogrzeby, a może i wędrówkę dusz po kole sansary[2].

Płynąłem wprost na zamglony wał i załamującą się nad nim falę, przed którą przestrzegał mnie mister Blashios, starłem się z nią, a odrzucony w tył kilka razy, nie dawałem za wygraną. Za eksplodującym na biało wałem tafla zielonego jak jadeit oceanu była już spokojna. Mogłem wreszcie przejść na żabkę i teraz miałem przed sobą już tylko horyzont. Przypomniały mi się dwa zdania z dziennika Franza Kafki, jedyne, jakie zapisał pod datą 2 sierpnia 1914 roku: „Niemcy wypowiedziały wojnę Rosji. – Po południu szkoła pływania”[3]. Dzisiejsza Rosja napadła dopiero co na Ukrainę. Dzisiejsze Niemcy zapowiedziały sankcje wobec Rosji. Mężczyźni wymachiwali mieczem przy dźwięku trąb, ruszali do ataku na koniach i słoniach, wymyślali kamienne kule armatnie, a potem głowice jądrowe. Myślałem o trzech wojnach Indusów z Anglikami. O tej drugiej, w której brał udział Pandurang Khankhoje. Przetestowany przez falę podczas powrotu, wypluty na brzeg, usiadłem na murku, aby zaczekać, aż wyschnę i będę mógł dołączyć do mister Blashiosa.

Najedzona czapla zniknęła.

Mister Blashios czekał na mnie na tarasie pobliskiej knajpy, rozsiadłszy się jak król pod markizą, raz po raz zerkając kątem oka na swój samochód. Obaj mieliśmy ochotę na rybę. Mister Blashios był lekko otyły, nosił siwe wąsy, mówił w języku malajalam i tamilskim. Kiedy omawialiśmy trasę na najbliższych kilka dni, porozumiewaliśmy się po angielsku. Blashios był od dawna kierowcą, zaczynał w epoce prastarych ambassadorów[4] bez wspomagania, jak mówił, a teraz z precyzją zegarmistrza obsługiwał pojazd marki Toyota Innova, zachwalając mi wszelkie jego zalety. Czas mijał nam powoli. W milczeniu oddzielaliśmy palcami białe mięso od ości, piliśmy herbatę i pogrążeni w popołudniowym letargu obserwowaliśmy grę słońca na glinianym murku w kolorze ochry, omiatanym szmaragdowymi liśćmi. Na niebie połyskiwał metaliczny punkt.

Przelatujący nad nami satelita dostrzegł zapewne, jak po chwili ruszamy w drogę w kierunku Thiruwananthapuram, gdzie nazajutrz czekało mnie spotkanie z maharani dawnego królestwa Trawankor.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Przypisy

[1] Przeł. Julia Hartwig i Artur Międzyrzecki. Por. Ja to ktoś inny. Korespondencja Artura Rimbaud, Czytelnik, Warszawa 1979, s. 142. Ten i pozostałe przypisy w opracowaniu autora przekładu oraz Elżbiety Walter.

[2] Sansara – łańcuch narodzin, śmierci i ponownych narodzin, którego przyczyną jest karman, czyli suma uczynków w poprzednich wcieleniach i w obecnym.

[3] Przeł. Łukasz Musiał. Por. Franz Kafka, Dzienniki, Officyna, Łódź 2022, s. 326.

[4] Hindustan ambassador – samochód osobowy produkowany w latach 1957–2014 przez indyjską firmę Hindustan Motors. Przez długie lata najpopularniejszy samochód w Indiach.

Nakładem wydawnictwa Noir sur Blanc ukazały się następujące książki Patricka Deville’a:

DŻUMA & CHOLERA
2014

PURA VIDA
ŻYCIE & ŚMIERĆ WILLIAMA WALKERA
2015

EKWATORIA
2016

KAMPUCZA
2017

VIVA
2018

TABA-TABA
2020

AMAZONIA
2022

FENUA
2023