Wprowadzenie

Tarot to talia 78 ilustrowanych kart, która od wieków służy do ujawniania ukrytych prawd. W ciągu ostatnich kilku lat zainteresowanie tarotem ogromnie wzrosło. Coraz więcej osób poszukuje sposobów na połączenie rzeczywistości wewnętrznej i zewnętrznej, aby żyć kreatywniej. Odkryły one w tarocie potężne narzędzie do osobistego rozwoju i wglądu.

Studiuję tarota od wielu lat i zawsze skupiałam się na tym, jak wykorzystywać karty w roli wewnętrznych przewodników. W 1995 roku stworzyłam internetowy kurs tarota, a w 1998 roku została wydana moja pierwsza książka, Learning the tarot*. W 2021 roku opublikowałam moje najbardziej wszechstronne dzieło, The big book of tarot. Książka, którą trzymasz teraz w rękach, dotyczy bardzo szczególnego i zawężonego tematu: odwróconych kart tarota. Odwrócone karty tarota to praktyczny skrót wiadomości zamieszczonych w książce Learning tarot reversals, która została opublikowana ponad 20 lat temu. Jeśli chcesz pogłębić swoje odczyty, ten łatwy w użyciu przewodnik jest dla ciebie.

Moje doświadczenie z kartami płynie z odczytów dla siebie, przyjaciół, krewnych i znajomych – prawdopodobnie z użyciem tego rodzaju tarota, którym jesteś zainteresowany. Nauka czytania tarota jest jak układanie puzzli – to wiele elementów i wiele potencjalnych kształtów. To żonglerka dla tych, którzy uczą się interpretować karty. Każda karta w odczycie niesie warstwy interpretacji: znaczenia, które pochodzą ze słów kluczowych, archetypy, a nawet powiązania z astrologią, numerologią, kabałą oraz żywiołami ziemi, powietrza, ognia i wody. Jeśli karta znajduje się w rozkładzie, także pozycja, w jakiej została wyłożona, ma znaczenie. Elementy układanki łączą się, tworząc kompletny obraz, rzucając światło na zadane pytanie. Kiedy badasz te karty, widzisz, jak w danym momencie pewne siły wpływają na twoje życie.

W każdej kupionej talii tarota znajdziesz „małą białą książeczkę” – niewielką broszurę, która nauczy cię wybranych znaczeń kart. Zaciekawieni uczniowie często chcą dowiedzieć się więcej i zagłębić się w temat. Szukają bardziej kompleksowych książek o tarocie. Aby zaspokoić to pragnienie, na rynek trafiło mnóstwo poradników i książek dla początkujących – dobrych opracowań, które przedstawiają znaczenia kart wielu osobom gotowym zanurzyć się w mądrości i wglądach, jakie mogą zaoferować karty. Dzięki doskonałym książkom o tarocie, które są obecnie dostępne, czytelnik poznaje i uzmysławia sobie znaczenie kart, ostatecznie dodając ich własne intuicyjne rozumienie.

Niestety, w wielu z tych wprowadzających książek ignoruje się lub pomija to, co należy zrobić, gdy karta jest do góry nogami (odwrócona). O kartach bowiem można powiedzieć tak wiele, że ich odwróceniu często poświęca się niewiele uwagi lub nie poświęca się jej wcale. A odwrócone do góry nogami karty tarota mogą mieć zupełnie inne znaczenie niż ich interpretacje w pozycji pionowej. Ponieważ odwróconym kartom nie poświęca się uwagi, mogą zostać źle zrozumiane. Niektórzy interpretują odwróconą kartę jako złą wiadomość. Inni uważają, że odwrócone znaczenie musi być przeciwieństwem znaczenia pionowego. Niektórzy natomiast całkowicie je ignorują, po prostu odwracając pionowo każdą kartę, która pojawiła się w rozkładzie.

Moje podejście do odwróconych kart opiera się na docenieniu energii i ich cykli. W naszym świecie zmiana jest jedyną stałą. Odczyt pokazuje nam siły, które nie są stałe, ale płynne i dynamiczne. Karty muszą odzwierciedlać tego ożywionego ducha, jeśli mają wiernie odwzorowywać doświadczenie. Sposób, w jaki karty są zorientowane – pionowo lub odwrócone – jest kluczem do poprawy energetycznej jakości odczytu. W moim systemie, kiedy karta jest odwrócona, jej energia nie jest w pełni rozwinięta. Może być na wczesnym etapie lub tracić moc. Może być niekompletna lub niedostępna. Cechy karty są obecne, przynajmniej potencjalnie, ale nie mogą się w pełni wyrazić. Kiedy patrzysz na odwrócenia w ten sposób, ożywiasz i pogłębiasz swoją praktykę tarota, dodając do niej zupełnie nowy wymiar.

Aby prawdziwie odzwierciedlić rzeczywistość, odczyt musi uchwycić ruch i zmienność życia. W tej książce opisuję, w jaki sposób odwrócenie w tarocie może poprawić dynamiczną jakość odczytów poprzez postrzeganie kart jako energii. Odkryjesz, jak statyczny zestaw ilustracji przetłumaczyć na ruchomy obraz przepływu czasu. Mam nadzieję, że Odwrócone karty tarota dadzą ci nowy sposób postrzegania życiowych doświadczeń i potężniejsze narzędzie do ich zrozumienia poprzez odczyty tarota.

Jak korzystać z tej książki

W części pierwszej omawiam koncepcję odwróconych kart jako energii. Dowiesz się, jak energie występują w fazach lub cyklach. Energie odwróconych kart mogą być nieobecne, występować we wczesnej lub późnej fazie. Rozumiejąc te pojęcia, będziesz w stanie jeszcze lepiej wykorzystać opisy kart tarota przedstawione w części drugiej.

Część pierwsza obejmuje jedynie podstawy energii kart. Należy pamiętać, że czytanie kart to o wiele więcej niż tylko zrozumienie znaczeń pionowych i odwróconych! Karty odnoszą się do siebie na wiele złożonych i intrygujących sposobów. Jeśli szukasz szczegółowego przewodnika na temat pracy z kartami w ich wszystkich aspektach, polecam ci lekturę The big book of tarot. Jeśli jednak chodzi o odwrócenie, to Odwrócone karty tarota będą twoim szybkim kompendium.

W języku polskim ukazała się w 2024 roku nakładem Wydawnictwa Kobiecego i nosi tytuł Praktyczny kurs tarota. Kompletny podręcznik – przyp. red.

Część pierwsza

UKRYTE ZNACZENIE ODWRÓCENIA

Rozdział 1

Odwrócenie to energia

Wyobraź sobie gotową układankę. Kiedy patrzy się z jednej perspektywy, jest to pojedynczy obiekt, który przedstawia cały obraz. Kiedy patrzy się w inny sposób, jest to zbiór wielu obiektów – elementów układanki. Układanka jest jednocześnie jednym i wieloma elementami.

Teraz wyobraź sobie, że elementy się poruszają i zmieniają. Ogólny wymiar układanki pozostaje taki sam, ale obraz nie. Jest odtwarzany na nowo w każdej chwili. Nasz wszechświat jest jak ta układanka. Jest pojedynczą całością, ale składa się z niezliczonych, zmieniających się „kawałków”. Nazywam je energiami.

Wszystkie żywe istoty są energiami, podobnie jak wszystkie przedmioty nieożywione. Cechy lub stany istnienia również nimi są – energia miłości lub rozpaczy może być namacalną siłą z własnym życiem.

Energie często łączą się w grupy, tworząc większe byty. Każdy z nas jest taką grupą. Nasze ciała składają się z komórek i narządów, nasze osobowości to cechy i tendencje, nasze nastroje odzwierciedlają myśli, uczucia i pragnienia. Człowiek jest prawdziwym wirem energii! W każdej minucie przepływają przez nas różnego rodzaju siły. Niektóre są łagodne, inne silne. Niektóre są nowe, inne stare. Niektóre są mile widziane, a inne nie. Jak ten przepływ energii ma się do tarota?

Każda karta w talii tarota reprezentuje określoną energię. Energia karty nie jest energią fizycznego obiektu, ale większym archetypem, który ta karta symbolizuje. Energia karty to jej znaczenie, lecz z dodatkowym poczuciem ruchu i zmiany.

Odczyt, który wykonujesz dla siebie, jest migawką twojej osobistej konfiguracji energetycznej w momencie odczytu. Karty, które wybierasz, to energie, które najlepiej odzwierciedlają twoją sytuację w danym momencie.

Tak jak migawka aparatu zatrzymuje akcję prawdziwej sceny, tak odczyt zamraża przepływ twojego życia. Ale po zrobieniu zdjęcia życie toczy się dalej, podobnie jak energie odzwierciedlone w odczycie. Dwa odczyty wykonane jeden po drugim rzadko zawierają dokładnie te same karty. Wzorzec energii zmienia się nawet w tak krótkim czasie.

Kiedy robisz odczyt, karty, które losujesz, reprezentują energie ważne dla ciebie w tym konkretnym momencie. Każda z nich znajduje się w określonym punkcie swojego indywidualnego cyklu. Jedna może być silna, a inna słaba. Jedna może rosnąć, a inna zanikać. Aby zrozumieć odczyt, musisz znać status każdej energii – w którym momencie cyklu się znajduje.

Tych informacji dostarcza orientacja karty. Orientacja to kierunek, w którym zwrócona jest leżąca (lub trzymana w ręku) karta. Może być ułożona pionowo (normalnie) lub odwrócona (do góry nogami).

Rysunek 1. przedstawia, jak energia rośnie i opada w czasie. Pozioma linia dzieli krzywą energii na pół. Część powyżej tej linii obejmuje okres, w którym energia jest silna – w szczytowym punkcie lub jego pobliżu. Część poniżej linii obejmuje okresy, w których energia jest słaba – albo dopiero się zaczyna (po lewej), albo kończy (po prawej).

Rysunek 1. Jak energia rośnie i opada w czasie

Możemy powiązać orientację karty z energią w ten sposób: karta pionowa reprezentuje energię w części jej cyklu powyżej linii. Karta odwrócona reprezentuje energię w części jej cyklu poniżej linii.

Karty pionowe oznaczają energie, które są silne i dobrze rozwinięte. Ich obecność jest wyraźna i aktywna. Rozpoznajesz ich wpływ na sytuację.

Karty odwrócone oznaczają energie, które są nieobecne, słabe lub nierozwinięte. Nie są one jasne ani oczywiste. Na razie nie można łatwo rozpoznać ich obecności.

Na przykład pionowo ułożona karta Świat w odczycie może sugerować, że szczęście jest silnie obecne. Czujesz się zadowolony z życia i całkiem spełniony. Odwrócony Świat sugerowałby niższy poziom lub niezrealizowane szczęście – na razie.

Energia nie staje się swoim przeciwieństwem po odwróceniu karty. Jej zasadnicza natura pozostaje taka sama bez względu na orientację karty. W naszym przykładzie odwrócony Świat nie pokazywałby aktywnego nieszczęścia (przeciwieństwa szczęścia). Pokazuje, że energia szczęścia jest niska – to subtelna różnica! Prawdziwe nieszczęście ma własną aktywną energię i może pojawić się w odczycie na przykład jako Dziewiątka Mieczy.

Wyobraź sobie krzywą energii jako wyspę na oceanie. Tym, co można zobaczyć na wyspie, jest jej powierzchnia ponad wodą – drzewa, piasek, skały itp. Ich obecność jest oczywista. Nad powierzchnią znajduje się część wyspy, którą widzimy – pod powierzchnią znajduje się część, której nie widzimy. I chociaż ta druga część jest ukryta, wciąż pozostaje obecna.

Czasami odwrócona karta reprezentuje energię, która jest ukryta, odrzucona lub zignorowana. Nie jest dostępna, ponieważ jeszcze „nie wyszła na powierzchnię”. Pionowy Diabeł może pokazywać obsesję, z której zdajesz sobie sprawę, a odwrócony Diabeł – taką, której zaprzeczasz. Zaprzeczona obsesja jest nieświadoma, ale bardzo realna.

Odwrócona energia może również znajdować się na niskim poziomie, ponieważ jest nowa i niepewna – we wczesnej części swojego cyklu. Lub dlatego, że prawie się skończyła – zbliżając się do końca swojego cyklu. W obu przypadkach energia jest słaba, ale z zupełnie innych powodów.

Rozdział 2

Rozpoznawanie faz energetycznych

Cykl energetyczny składa się z trzech odrębnych faz – wczesnej, środkowej i późnej – jak pokazano na rysunku 2.

Każda faza ma unikalny charakter:

Energia we wczesnej fazie dopiero się rodzi. Nie jest jeszcze rozwinięta, ale narasta. Zmierza w kierunku pełnej ekspresji w przyszłości.

Energia środkowej fazy jest silna i rozwinięta. Jest wyraźna, natychmiastowa i oczywista w danej chwili.

Energia późnej fazy słabnie. Traci moc i wyrazistość. Pełna ekspresja energii miała miejsce w przeszłości.

Rysunek 2. Trzy odrębne fazy cyklu energetycznego: wczesna, środkowa i późna

Karta ułożona pionowo reprezentuje energię w silnej, środkowej fazie jej cyklu (powyżej linii na rysunku 2.). Interpretacja kart pionowych jest dość prosta, ponieważ istnieje tylko jedna możliwa faza. Energia jest dobrze rozwinięta, aktywna i prawie w pełni sił. W części drugiej każdy opis karty zaczyna się od znaczenia karty w pozycji pionowej – środkowej fazy energii karty.

Karta odwrócona nie jest tak łatwa do zidentyfikowania, ponieważ jej słaba energia może znajdować się w jednej z dwóch faz: wczesnej lub późnej (odpowiednio poniżej linii po lewej lub prawej stronie na rysunku 2.). Możesz stwierdzić, która faza ma zastosowanie, patrząc na to, jak karta pasuje do ogólnej sytuacji twojego pytania i odczytu.

Najlepszą wskazówką do zidentyfikowania fazy energetycznej będzie świadomość czasu. Odwrócona karta znajduje się we wczesnej fazie, jeśli jeszcze nie doświadczyłeś jej energii. Może być nowa lub związana z jakimś nadchodzącym wydarzeniem. Odwrócona Piątka Mieczy będzie we wczesnej fazie, jeśli wiesz, że zmierzasz do jakiegoś konkursu lub bitwy.

Odwrócona karta znajduje się w późnej fazie, jeśli już doświadczyłeś jej energii. Była aktywna w danej sytuacji w łatwy do rozpoznania sposób, ale należy już do przeszłości. Odwrócona Piątka Mieczy byłaby w późnej fazie, gdybyś przeszedł przez jakieś zmagania, które już się kończą.

Możesz również rozpoznać fazę, „wyczuwając” energię. Rośnie czy zanika? Rosnąca energia się rozwija, rozszerza lub zmierza w twoim kierunku. Wyczuwasz, że staje się silniejsza i bardziej zauważalna. Zanikająca energia się kurczy lub oddala. Staje się słabsza i mniej zauważalna.

Odwrócony Rycerz Buław może reprezentować niski poziom pasji. Jest ona we wczesnej fazie, jeśli czujesz, że może stać się silniejsza i bardziej zajmująca. Pasja jest w późnej fazie, jeśli była mocniejsza, ale teraz straciła większość swojej siły.

Czasami odwrócona karta pokazuje energię, która jest Nieobecna. Jej poziom jest tak niski, że w zasadzie nie istnieje. Ale pozory mogą mylić! Jeśli karta pojawia się w odczycie, można założyć, że jej energia odgrywa jakąś rolę. Energia może być tak nowa, że nie można jej jeszcze dostrzec. Może wydawać się Nieobecna tylko dlatego, że jesteś jej nieświadomy, ale nadal ma wpływ. W opisach kart w części drugiej podałam znaczenia tej „nieobecnej” energii.

Przyjrzyjmy się, jak można zinterpretować energię jednej odwróconej karty. Jako przykładu użyję Piątki Denarów. Niektóre znaczenia tej karty to „ciężkie czasy”, „zły stan zdrowia” i „odrzucenie”.

Jeśli Piątka Denarów jest w pozycji pionowej, wiesz, że jej energia znajduje się w środkowej fazie cyklu. Jest silna i rozwinięta. Możesz być zadłużony, bezrobotny, chory lub cierpieć z powodu odrzucenia. Są to oczywiste przykłady energii trudnych czasów, która manifestuje się w teraźniejszości.

Jeśli jest odwrócona, energia Piątki Denarów jest Nieobecna, słaba lub nierozwinięta. Jeśli nie przychodzą ci na myśl żadne trudności, to rzeczywiście może być ona chwilowo Nieobecna, ale nadal powinieneś być czujny! Możesz być bliski zachorowania, ale nie wiesz o tym, ponieważ nie masz żadnych objawów. Możesz uważać, że nie martwisz się o pieniądze, ale nieświadomy strach przed ubóstwem na ciebie wpływa.

Jeśli potrafisz zidentyfikować trudności, ale nie są one jeszcze silne lub aktywne, energia jest we wczesnej fazie. Być może słyszałeś plotki o zwolnieniach, ale nikt jeszcze nie został zwolniony, może miałeś drobne bóle w klatce piersiowej, ale je ignorowałeś.

Jeśli doświadczyłeś już trudności, energia ta znajduje się w późnej fazie. Przeszła przez twoje życie. Jeśli zwolniono cię z pracy, była to poważna trudność, która jest już za tobą. Jeśli miałeś poważne problemy finansowe, możesz przypuszczać, że teraz zmaleją.

Znajomość fazy energii może pomóc w radzeniu sobie z nią skutecznie. Możesz przewidzieć, czego się spodziewać, wiedząc, na którym etapie cyklu znajduje się energia.

Innym aspektem cykli energetycznych jest ich tendencja do powtarzalności. Energie nie zaczynają się i nie kończą nagle. Przepływają falami. Kiedy kończymy jeden oddech, zaczynamy kolejny. Jeden romans się kończy, ale zaczyna następny. Każdy przypadek jest wyjątkowy, ale wzór się powtarza.

Poszukiwanie powtarzających się cykli energetycznych w swoim życiu jest pomocne, ponieważ pozwala wspierać cykle pozytywne i unikać negatywnych. Najlepszym momentem, aby wpłynąć na powtarzający się cykl, jest czas, kiedy energia jest niska – we wczesnej lub późnej fazie. Kiedy cykl jest w pełnym rozkwicie, energia jest silna i trudno ją zmienić.

Wczesna faza

Energia we wczesnej fazie dopiero się rozwija, ale można jej doświadczyć jako nowej lub powtarzającej się.

Nowa energia ma świeżą jakość. Reagujesz na nią spontanicznie. Może być zachwycająca lub denerwująca, w zależności od energii. Przeszłość nie dyktuje twojej reakcji, ale nie masz też doświadczenia, które mogłoby cię poprowadzić.

Powtarzająca się energia to taka, którą rozpoznajesz. Była obecna w twoim życiu już wcześniej i teraz pojawia się ponownie. Jest znajoma. Uruchamia stare wzorce. Twoje reakcje mogą być bardziej przewidywalne, ale także bardziej pewne. Założenia z przeszłości mogą zabarwić twoje doświadczenie, ale masz też więcej wiedzy.

Czasami można doświadczyć energii jakby po raz pierwszy, nawet jeśli jest znajoma. Celowo decydujesz się porzucić przeszłość i powitać energię jako nową. Powiedzmy, że wylosowałeś odwróconą Dziewiątkę Kielichów. Karta ta może wskazywać na potencjalny zmysłowy kontakt w przyszłości. Wydarzenie może być nowe lub takie, które już wcześniej ci się podobało. W obu przypadkach będzie ono bardziej zachwycające, jeśli zostanie potraktowane jako pierwsze!

Czasami możesz zobaczyć w odwróconej karcie początek jakiejś znajomej, ale niechcianej energii powracającej do twojego życia – kłopotliwego wzorca, który rozpoznajesz aż za dobrze. Ponieważ jednak energia jest we wczesnej fazie, masz wspaniałą okazję, aby zmienić swoją nawykową reakcję. Świadomość pomaga przełamać ten wzorzec. Odwrócona Dziewiątka Mieczy może wskazywać na zmartwienie, które zaczyna cię niepokoić. Jeśli rozpoznasz to zmartwienie jako stary nawyk, możesz unikać takich myśli, jeśli w niczym nie pomagają.

Aby dowiedzieć się, czy energia wczesnej fazy się powtarza, zadaj sobie następujące pytania:

Czy ta energia jest znajoma?

Czy byłem już kiedyś w takiej sytuacji?

Czy moje reakcje są przewidywalne?

Czy czuję się zmuszony do działania w określony sposób?

Czy trudno mi zmienić swoje zachowanie?

Czy inni mogą przewidzieć moje działania?

Późna faza

Energia w późnej fazie zanika, ale można jej doświadczyć jako pełnej lub niepełnej.

Pełna energia przynosi spokój i domknięcie. Możesz odpuścić, mając co najwyżej niewielkie wątpliwości czy wahania. Wiesz, że energia się wyczerpała, więc możesz dać jej spokój.

Niepełna energia jest najprawdopodobniej jedynie tymczasowa. Powróci, aby się wyczerpać. Czasami energia zanika, ponieważ została zaniedbana lub źle wykorzystana. Możliwe, że czas nie był dla niej odpowiedni. Takie energie prawdopodobnie pojawią się ponownie w bardziej właściwym momencie.

Odwrócona Sprawiedliwość może wskazywać na zbliżający się koniec sprawy sądowej. Jeśli spór nie został rozwiązany w sposób satysfakcjonujący, możesz poczuć potrzebę ponownego rozpoczęcia cyklu. Możesz też zdecydować się zaakceptować orzeczenie i przejść dalej, przerywając w ten sposób cykl.

Aby dowiedzieć się, czy późna faza energii jest niepełna, a tym samym może się powtórzyć, zadaj sobie następujące pytania:

Czy jestem niezadowolony z tego, co się wydarzyło?

Czy czuję się zmuszony do trzymania się danej energii?

Czy coś powstrzymuje mnie przed uwolnieniem od energii?

Czy żałuję, że ta energia zanika?

Czy ta energia została przedwcześnie odcięta?

Czy będę chciał powrócić do tej energii?

Świadomość, że energia ma tendencję do powtarzania się, pomaga docenić subtelne zmiany, które zachodzą na etapach odwróconych kart. Możesz obserwować wpływy z przeszłości, które oddziałują na nowe energie. Możesz się upewnić, że zanikające energie zostaną rozwiązane w zadowalający sposób.

Rozdział 3

Strategia interpretacji odwróconych kart

Dalsza część dostępna w wersji pełnej

Spis treści:

Okładka

Karta tytułowa

Wprowadzenie

Jak korzystać z tej książki

Część pierwsza. UKRYTE ZNACZENIE ODWRÓCENIA

Rozdział 1. Odwrócenie to energia

Rozdział 2. Rozpoznawanie faz energetycznych

Wczesna faza

Późna faza

Rozdział 3. Strategia interpretacji odwróconych kart

Część druga. OPISY ODWRÓCONYCH KART

Pionowo

Odwrócona

WIELKIE ARKANA

Głupiec

Mag

Kapłanka

Cesarzowa

Cesarz

Kapłan

Kochankowie

Rydwan

Moc

Pustelnik

Koło fortuny

Sprawiedliwość

Wisielec

Śmierć

Umiarkowanie

Diabeł

Wieża

Gwiazda

Księżyc

Słońce

Sąd Ostateczny

Świat

MAŁE ARKANA

As Buław

Dwójka Buław

Trójka Buław

Czwórka Buław

Piątka Buław

Szóstka Buław

Siódemka Buław

Ósemka Buław

Dziewiątka Buław

Dziesiątka Buław

Paź Buław

Rycerz Buław

Królowa Buław

Król Buław

As Kielichów

Dwójka Kielichów

Trójka Kielichów

Czwórka Kielichów

Piątka Kielichów

Szóstka Kielichów

Siódemka Kielichów

Ósemka Kielichów

Dziewiątka Kielichów

Dziesiątka Kielichów

Paź Kielichów

Rycerz Kielichów

Królowa Kielichów

Król Kielichów

As Mieczy

Dwójka Mieczy

Trójka Mieczy

Czwórka Mieczy

Piątka Mieczy

Szóstka Mieczy

Siódemka Mieczy

Ósemka Mieczy

Dziewiątka Mieczy

Dziesiątka Mieczy

Paź Mieczy

Rycerz Mieczy

Królowa Mieczy

Król Mieczy

As Denarów

Dwójka Denarów

Trójka Denarów

Czwórka Denarów

Piątka Denarów

Szóstka Denarów

Siódemka Denarów

Ósemka Denarów

Dziewiątka Denarów

Dziesiątka Denarów

Paź Denarów

Rycerz Denarów

Królowa Denarów

Król Denarów

Podziękowania

Karta redakcyjna

TYTUŁ ORYGINAŁU:

Upside Down Tarot

Redaktorka prowadząca: Marta Budnik

Wydawczyni: Katarzyna Masłowska

Redakcja: Katarzyna Rogowska (katarzyna-rogowska.pl)

Korekta: Kinga Dąbrowicz

Projekt wnętrza: Sky Peck Design

Projekt okładki: Ewa Popławska

Grafika na okładce i wyklejce: © Wonder studio, © fendy, © vector_v,

© iconixar, © Olga Miraniuk / Stock.Adobe.com

Copyright © 2024 by Joan Bunning

This edition first published in 2024 by Weiser Books, an imprint of

Red Wheel/Weiser, llc

With offices at:

65 Parker Street, Suite 7

Newburyport, MA 01950

www.redwheelweiser.com

Copyright © 2025 for the Polish edition by Wydawnictwo Kobiece Agnieszka Stankiewicz-Kierus sp.k.

Copyright © for the Polish translation by Krzysztof Grudnik, 2025

Wszelkie prawa do polskiego przekładu i publikacji zastrzeżone. Powielanie i rozpowszechnianie z wykorzystaniem jakiejkolwiek techniki całości bądź fragmentów niniejszego dzieła bez uprzedniego uzyskania pisemnej zgody posiadacza tych praw jest zabronione.

Wydanie elektroniczne

Białystok 2025

ISBN 978-83-8371-821-7

Grupa Wydawnictwo Kobiece | www.WydawnictwoKobiece.pl

Na zlecenie Woblink

woblink.com

plik przygotowała Katarzyna Rek