Walery Przyborowski

Czerwona skrzynia

SAGA Egmont

Czerwona skrzynia

Copyright © 2018 SAGA

Wszystkie prawa zastrzeżone

ISBN: 9788711676868

1. Wydanie w formie e-booka, 2018

Format: EPUB 2.0

Ta książka jest chroniona prawem autorskim. Kopiowanie do celów innych niż do użytku własnego jest dozwolone wyłącznie za zgodą SAGA oraz autora.

SAGA Books, spółka wydawnictwa Egmont

Czerwona Skrzynia

Powieść Walerego Przyborowskiego

All is true…

Prolog

I

Dnia 28 października 1825 roku, przed zajazd zwany „na Dziekance” w Warszawie, zajazd pod owe czasy do pierwszorzędnych zaliczany zajechał powóz pocztowy, z którego wysiadło dwóch mężczyzn, starannie otulonych w obszerne futrzane płaszcze, bo zimno było przenikliwe. Jak zwykle u nas w jesieni wiatr dął szkaradny i drobny deszczyk, kapuśniaczek, siekł nielitościwie. Starszy z tych mężczyzn i zarazem zdający się być panem, a przynajmniej zwierzchnikiem, drugiego, zażądał od właściciela hotelu, który poczciwym dawnym obyczajem wybiegł przed dom na przywitanie gości, osobnego i dużego numeru. Gospodarz sam zaprowadził go na pierwsze piętro pod numer oznaczony liczbą 16, mówiąc, że to jest pokój obszerny, cichy, wygodny i ciepły. Mężczyzna wszedłszy do numeru, objął jednym rzutem oka cały pokój. Dwa jego okna wychodziły na ową ciasną i ciemną uliczkę, która dziś już nie egzystuje, bo miejsce domów zasłaniających widok Krakowskiego Przedmieścia, zastąpił obecnie pyszny skwer z wodotryskiem – otóż dwa okna tego pokoju wychodziły na ową uliczkę, jak i dziś wreszcie jeszcze wychodzą, gdyż pokój ten od czasu, w którym odegrał się w nim tajemniczy dramat, będący przedmiotem naszego opowiadania, w niczym swej zewnętrznej powierzchowności dotychczas nie zmienił. Jak wówczas tak i dziś stoi tam wielki kaflowy piec w kącie, lustro między oknami i parę łóżek przy dwóch przeciwległych ścianach.

– Zdaje mi się – rzekł mężczyzna – że pokój ten będzie dobry. A gdzie te drzwi prowadzą? – i wskazał na drzwi umieszczone w jednej ze ścian.

– Do sąsiedniego numeru – odrzekł gospodarz – ale są zastawione z tamtej strony szafą.

– Nie lubię tego – rzekł z pewną niecierpliwością gość – nie masz waszeć innego pokoju?

– Nie mam, to jest najlepszy, nigdzie wielmożny pan nie znajdzie numerów, które by nie komunikowały z sąsiednimi.

– No mniejsza z tym, proszę zejść i powiedzieć, by poznoszono tu rzeczy.

Gospodarz zabierał się do wyjścia.

– Ale, ale – rzekł przybyły – proszę, ostrożnie wnosić moje rzeczy. Jest tam duża skrzynia, w której mieszczą się różne narzędzia astronomiczne i fizyczne ze szkła, mogą się potłuc, ostrożnie więc znosić.

Gospodarz przyrzekł ostrożność i wyszedł. Jakeśmy rzekli dzień był jesienny, deszczowy, pochmurny, a przy tym była już godzina piąta wieczorem. W pokoju i na dworze było prawie ciemno. Wychodząc, gospodarz zapalił świecę i postawił ją na komodzie pod lustrem.

Zszedłszy na dół zastał towarzysza owego gościa, zajętego wypakowywaniem powozu. Służba hotelowa dopomagała mu przy tym. Zaleciwszy tę ostrożność, wrócił na górę. Tu zastał już gościa rozebranego z futra. Przy migotliwym blasku świeczki, przypatrzył się nowemu mieszkańcowi swego hotelu.

Był to mężczyzna wysoki, doskonale zbudowany, okazałej postaci, ubrany w granatowy frak, według ówczesnego obyczaju, ze świecącymi guzikami, w białe łosiowe spodnie i wielkie palone buty. W dziurce od fraka czerwieniła się wstążeczka, co znamionowało, że pan ów służył niegdyś wojskowo, czego wreszcie cała jego postać i zachowanie się dowodziły.

Był to silny brunet, z włosem krótko przystrzyżonym i wielką czarną brodą. Mógł liczyć czterdzieści do czterdziestu pięciu lat wieku. Głos miał silny i wyrażał się z pewnym akcentem cudzoziemskim. Całość robiła wrażenie więcej groźne, imponujące, niż przyjemne.

– Czy mam zapalić w piecu? – spytał gospodarz.

– Nie trzeba. Lubię jak jest chłodno w pokoju – odrzekł gość, przechadzając się wielkimi krokami.

– Czy mam wielmożnemu panu czym służyć? – wtrącił znów gospodarz.

– Nic nie potrzebuję – zaraz wychodzę na miasto.

Gospodarz skłonił się i opuścił pokój. Na korytarzu spotkał ludzi dźwigających rzeczy pod przewodnictwem i nadzorem drugiego podróżnego. Najpierw niesiono wielki kufer, obity psią skórą i gęsto opatrzony żelaznymi sztabami. Dźwigało go dwóch ludzi z widocznym wysileniem, narzekając na niezwykły ciężar. Dalej jeden człowiek niósł tłumok, a dalej jeszcze, przy pomocy samego podróżnego, czterech ludzi ciężko pracowało nad wywindowaniem na piętro ogromnej skrzyni. Ta skrzynia uderzyła gospodarza. Była zupełnie podobna do trumny, z tą tylko różnicą, że bardziej prostokątna. Pomalowana na czerwono, w dwóch miejscach objęta sztabą żelazną i zamknięta na dwie kłódki, była czymś tak niezwyczajnym, że uderzyć każdego musiała.

– Ostrożnie, ostrożnie – mówił podróżny – tu jest – pełno delikatnych narzędzi i szkieł, możecie potłuc, a to kosztuje tysiące.

– Kto też to słyszał taką trumnę ze sobą wozić! – mruknął gospodarz i zeszedł na ulicę, gdzie pocztylion z karetą pocztową zabierał się do odjazdu.

Nasz gospodarz, zwyczajnie człowiek ciekawy, co wreszcie nie jest rzeczą dziwną, bo ludzie jego fachu powinni być ciekawi, przystąpił do pocztyliona i zapytał:

– A skąd to kochanku jedziecie?

Pocztylion spojrzał na pytającego spode łba i rzekł:

– Ciekawość pierwszy gradus do piekła. A co panu do tego skąd jedziemy?

– Ano nic mi do tego, to prawda – odrzekł gospodarz – ot pytam się tylko tak, dla zwyczaju.

– Hm! A to zły zwyczaj panie gospodarzu.

– Być może, być może. Ha! Ale dziś szkaradny czas! Może się napijecie wódki?

– Nie piję wódki – rzekł tenże i siadł nakozioł, trzasnął z bicza i odjechał.

Gospodarz pozostał na miejscu z szeroko otwartymi ustami, patrząc za odjeżdżającym powozem.

– Pocztylion i nie pije wódki, to mi się strasznie dziwne wydaje – i zamyślił się. – Zresztą, co mi tam do tego – mruknął do siebie wchodząc do sieni, a wydawszy służbie zwykłe rozporządzenia, powracał do siebie, gdy na schodach niespodzianie zetknął się z wychodzącymi tajemniczymi panami. Obydwaj oni okryci byli w lekkie, piaskowego koloru, płaszcze.

– Wychodzimy na miasto – rzekł starszy – wrócimy około dziesiątej wieczorem. Proszę nam przygotować kolację. Co można dostać tutaj?

– Wszystko, co wielmożny pan każe. Pieczeń wołowa z rożna, polędwica, baranina, pularda, ryby… wszystko jest.

– To dobrze, niech będzie pularda, do tego dasz pan dwie butelki burgunda.

A skłoniwszy się lekko, wyszedł ze swym towarzyszem. Gospodarz wyjrzał za nimi jak skręcili około kościoła Karmelitów i znikli w ciemnościach nocy jesiennej.

Z wybiciem godziny jedenastej gospodarz zabierał się już do spoczynku, kiedy wszedł do jego pokoju kucharz i rzekł:

– Proszę pana, co ja mam robić z kolacją obstalowaną dla gości spod 16 numeru?

– Ano cóż, zanieść ją do numeru. Czy już przyszli?

– Nie i w tym jest bieda, bo pularda z kretesem mi wyschnie na ogniu, a zimnej przecie dać nie można.

– Która godzina?

– Jedenasta.

– Hm! Cóż robić, trzeba czekać, widocznie się zabałamucili na mieście, to jacyś wiejscy panowie, trzeba czekać.

Ale jakież było jego zdziwienie, kiedy nazajutrz rano dowiedział się od służby, że panowie ci wcale w hotelu nie nocowali, że od chwili, kiedy wyszli, nikt ich więcej w zajeździe nie widział. Wiadomość ta skombinowana z tajemniczą czerwoną skrzynią, mającą pozór trumny, z pocztylionem, który mówić nie chciał, a nade wszystko, który wódki nie pijał, zrobiła dość przykre wrażenie na właścicielu Dziekanki. Mimo to jednak, jako człowiek spotykający w świecie wielu najrozmaitszych ludzi, nie dał brać nad sobą góry złowrogim przeczuciom.

– Co w tym dziwnego – szeptał do siebie – ot, zwyczajnie przyjechało to ze wsi, wyrwało się od żon, w Warszawie tyle pięknych kobiet, ot i zahulali się. Czekajmy. Czy mi to pierwszyzną, czy co? Czy to nie każdy szlachcic ze wsi tak robi? Tak tylko, że nie przepędza nocy za hotelem, ale w hotelu, boć tu ma przecie wygodniej i wszystko ma, czego zapragnie… Ha! Rozmaite są gusta, czekajmy.

Jakoż czekał. Ale minął dzień, minęła druga noc, a goście nie powracali. To już zaczęło gospodarza na serio niepokoić.

– Nie zapłacili mi za numer, wprawdzie są tam rzeczy, dwa futra piękne, zdaje mi się niedźwiedzie, to wystarczy, jest kufer ciężki, jest owa skrzynia czerwona, w której mają być te narzędzia… diabli wiedzą, jakie tam narzędzia, bo to wygląda jak trumna…

I niespokojny chodził pod drzwi numeru szesnastego, nadsłuchiwał, patrzał przez dziurkę od klucza, lecz oprócz komody pod lustrem i na niej leżącego jakiegoś papierka nic więcej dostrzec nie mógł. Mimo wzrastającej z każdą chwilą niespokojności, gospodarz czekał jednak do trzeciego dnia, ale gdy i w tym czasie nic nie było słychać o tajemniczych gościach, udał się do komisarza policji z oznajmieniem słusznych swoich obaw. Komisarz podejrzewając w tym zniknięciu coś niezwykłego, niezwłocznie, w towarzystwie urzędnika i dwóch sąsiednich obywateli, udał się do hotelu i wezwawszy ślusarza, kazał otworzyć drzwi numeru szesnastego.

II

Przede wszystkim w pokoju uderzyła przybyłych przykra woń zgnilizny, wprawdzie, niezbyt jeszcze silna, ale na tyle, że komisarz począł jakoś kiwać głową, co właścicielowi hotelu na wstępie dużo dawało do myślenia.

Obejrzano najpierw pokój i rzeczy w nim pozostawione. Meble gospodarskie, składające się, jakeśmy rzekli, z dwóch drewnianych łóżek, stojących przy przeciwnych sobie ścianach, komody między oknami, trzech krzeseł, fotela i stolika; na komodzie znalezioną niedopaloną świecę i jakiś przedmiot zawinięty w papierek, komisarz roztworzył papier i znalazł w nim sześć dukatów w złocie, bo wówczas jeszcze kursowało złoto. Na papierku były napisane słowa:

Dla gospodarza za numer.

Zresztą papier był czysty, biały, widocznie wydarty z książeczki służącej do notatek.

– No nie lękaj się pan, panie Kozikiewicz (tak się zwał gospodarz) za numer ci zapłacili i dobrze.

– Ba! Panie komisarzu, a dlaczego uciekli, jak złodzieje? – wtrącił Kozikiewicz.

– Tego nie wiem, wkrótce się jednak dowiemy.

– Otóż, oto właśnie idzie. Zapowietrzyli mi z przeproszeniem panów numer, robili tu coś widocznie, diabli tam wiedzą, co, rozejdą się różne bajki po mieście i któż mi teraz wynajmie ten numer. Cóż to jest sześć dukatów, czy mnie to wynagrodzi? – narzekał Kozikiewicz. – Bodaj z piekła nie wyjrzeli, a wyglądali na przyzwoitych panów.

Tymczasem komisarz oglądał pozostawione przez podróżnych rzeczy. Było tam futro niedźwiedzie, granatowym suknem kryte, prawie nowe jeszcze, choć mocno obryzgane błotem, dalej drugie futro, szopy, mniejszej wartości i także błotem zanieczyszczone, był na końcu otwarty tłumok, w którym oprócz dwóch skórzanych poduszek, nic więcej nie znaleziono.

Oprócz tego, jak wiemy, podróżni zostawili jeszcze wielki kufer i ową tajemniczą skrzynię, czerwono pomalowaną. Kufer stał pod piecem, skrzynia zaś do połowy wsunięta była pod jedno z łóżek.

Z wielką trudnością odbito wieko i ujrzano wewnątrz jakiś przedmiot pokryty czarnym suknem. Przede wszystkim uderzył uwagę obecnych biały znak na suknie, w kształcie litery S, z rodzajem gałki na wierzchniej jego części, opatrzony nadto krzyżykiem.

– Ki to diabli? – zawołał komisarz.

Obecni przypatrywali się owemu dziwnemu znakowi, gdy zbliżył się urzędnik towarzyszący komisarzowi, a spostrzegłszy symboliczne znamię, pobladł i cofnął się. Urzędnik ów był to człowiek młody, najwyżej trzydzieści jeden lat liczący, o czole myślącym, oczach bystrych i rozumnych. Uważany był przez władzę za człowieka uczynnego, roztropnego, nadzwyczaj zręcznego.

– Co to może znaczyć – powtórzył komisarz.

– Ej, głupstwo – odrzekł urzędnik – zwyczajny kawałek sukna, urwany z końca postawy i oznaczony znakiem firmy. Nic więcej… nie mamy nad czym myśleć.

– Ha! Może masz pan rację panie Zawadzki – rzekł komisarz, silnie wierzący w wyższość umysłową swego podwładnego i podniósł sukno. Pod nim spoczywało kilkanaście wielkich kamieni, świeżym błotem powalanych. Widocznie zebrane były na krótki czas przed przybyciem do hotelu.

Naturalnie zdziwienie otaczających było ogromne.

– Toteż dlatego moi ludzie ledwie, mogli udźwignąć ten kufer – rzekł Kozikiewicz – takie to było ciężkie, a oni hultaje nabrali kamieni! Niesłychane to rzeczy! Żyje przecie pięćdziesiąt lat na świecie, a pierwsze słyszę, żeby kto kamienie woził w kufrze silnie zamkniętym i do tego pocztą…

Podczas gdy służba odbijała kłódki od dużego kufra, Zawadzki odsunął się nieco na środek pokoju, gdzie wysunięto stół i blady ze zmarszczonym czołem wlepił wzrok w tajemniczą czerwoną skrzynię, co wyglądała spod łóżka.

Skrzynię wysunięto na środek pokoju i obejrzano z zewnątrz. Na jednej ze ścian wyciśnięty był nieznacznie taki sam znak jak na suknie w kufrze.

– Patrz pan, panie Zawadzki, i tu taki sam jest znak.

– Tak? – rzekł Zawadzki. – Aha, prawda!

– A więc to nie jest firma fabryki sukna – rzekł komisarz.

– Zapewne, że nie – odrzekł Zawadzki i odszedł do stołu przetarł ręką czoło i martwym wzrokiem wpatrzył się w robotników odbijających wieko skrzyni. Po wysunięciu skrzyni na i środek pokoju obecni uczuli przykrą woń zgnilizny dobywającej się z wewnątrz, co tym bardziej ich zaciekawiło. Robotnicy z łatwością rozłupali wieko i wówczas oczom zgromadzonych przedstawił się bolesny widok. Owinięty w prześcieradło, obficie krwią zbroczone, leżał w znak trup kobiety młodej i pięknej. Głowa odkryta dawała widzieć silną brunetkę o prześlicznym rysunku twarzy. Wielkie, czarne oczy otwarte były i nosiły zastygły wyraz straszliwego przerażenia. Usta na pół zwarte, jak gdyby zamarł w nich ostatni krzyk, ukazywały szereg białych jak kość słoniowa zębów, włosy lśniąco czarne, rozrzucone w bujnym nieładzie koło tej ślicznej, a zarazem strasznej główki, tworzyły dziwny kontrast z matowo bladą twarzą. Pod prześcieradłem zamordowana nie miała na sobie żadnego ubrania. Wielka rana, poniżej lewej piersi, widocznie ostrym zadana narzędziem, znamionowała rodzaj śmierci. Krew zastygła koło rany, na prześcieradle i na ścianach ostatniego jej schronienia, dowodziła, iż zaraz po dokonaniu zabójstwa trupa włożono w skrzynię. Denatka na pierwszy rzut oka nie mogła więcej liczyć nad dwadzieścia parę lat życia. Doskonałość, jędrność i świeżość form znamionowały dziewicę. Trup poczynał się już psuć.

Widok ten smutne wywarł wrażenie na obecnych. Głębokie, pełne uroczystej powagi milczenie zapanowało wobec trupa tej kobiety tak pięknej i tak młodej. Wszyscy stali ze wzrokiem wlepionym w fatalny obraz, drżący, wzruszeni. Zawadzki tylko ocierał kroplisty pot z bladego czoła.

– Straszna rzecz – wyszeptał komisarz, przerywając milczenie. – Morderstwo i jakie jeszcze morderstwo!

– Moj Boże, mój Boże – jęknął Kozikiewicz – to jeszcze w moim hotelu, który dotąd odznaczał się taką dobrą renomą. Zrujnowany jestem z kretesem!

Zawadzki podszedł do okna i kładąc czoło na szybie, jakby je chciał ochłodzić, szepnął:

– Dlaczego oni to zrobili?

– No, moja czynność tu skończona – rzekł komisarz. – Zamknąć skrzynię i kufer, spiszemy protokół, opieczętujemy drzwi numeru i zawiadomimy o wypadku sąd. Morderstwo i nic więcej. Panie Zawadzki, proszę spisz pan protokół.

Zawadzki usiadł, począł pisać. Ale pisał długo, mylił się, przekreślał, znów pisał i znów kreślił, z widocznym roztargnieniem. Komisarz niecierpliwił się, ale w końcu protokół został napisany, przez obecnych podpisany, skrzynię z trupem, kufer z kamieniami opieczętowano, jak i drzwi od korytarza i sąsiedniego numeru.

Na ulicy po chwilowym milczeniu, komisarz, odetchnąwszy, rzekł do Zawadzkiego.

– No i cóż pan na to?

– A nic, panie komisarzu, morderstwo, a może samobójstwo, któż to wie!

– Co też pan mówisz, samobójstwo! Kiedy się jest taką młodą i taką piękną, nie myśli się wale o śmierci, życie ma nadto powabów.

– Właśnie w takim wieku najwięcej bywa samobójców, bo namiętności są najsilniejsze – odrzekł zadumany Zawadzki.

– Ale cóż znaczy ta skrzynia, ci dwaj ludzie zostawiający po kryjomu trupa w hotelu?

– Alboż ją wiem, co to znaczy? Zdaje mi się tylko, iż to jest samobójstwo, a to dla powodów następujących: najpierw z rysów twarzy denatka wydaje mi się być cudzoziemką, zresztą Kozikiewicz sam mówił, iż, jeden z tych panów mówił źle po polsku. Otóż być może, iż jechali gdzie, że mieli pilne interesy, że w drodze spotkał ich smutny fakt z tą kobietą, że nie chcieli meldować o tym urzędowi, unikając zwłoki czasu, że… że… na koniec, tu tysięczne są powody mniemać, iż to jest samobójstwo. Zresztą zobaczymy, śledztwo wykryje wszystko. Od tego jest sprawiedliwość ludzka.

Mówił to gorączkowo, szybko, jakby nieprzytomny.

– Co panu jest, panie Zawadzki? – pytał komisarz.

– Nic… nic… jestem zdrów, może tylko zanadto wzruszyłem się tym strasznym widokiem. Taka młoda, taka piękna… o! straszne są losy ludzkie.

– Uspokój się pan, idź do domu – nalegał komisarz – odpocznij, koledzy cię zastąpią w biurze, potrzebujesz spoczynku; nie wiedziałem, żeś pan tak wrażliwy.

Zawadzki usłuchał rady komisarza, pożegnał go ukłonem i podążył w stronę własnego domu. Mieszkał na Starym Mieście, na trzecim piętrze. Wlokąc się po schodach szeptał:

– Straszną rzecz spełnili, to zbrodnia!

A przyszedłszy do swej izdebki, zamknął się na klucz, otworzył biurko, wyciągnął skrytą szufladkę i wyjął z niej taki sam znak ze srebra, jaki widzieliśmy na skrzyni i na suknie w hotelu. Popatrzał na niego z długą zadumą, a chowając na powrót do skrytki symboliczne znamię rzekł:

– Nie należę do siebie. A kto wie? Może to było potrzebne, konieczne, niezbędne. Kto nie jest z nami, ten przeciw nam, a więc biada mu! Cóż znaczy jedno życie, choćby nawet tak piękne, jak tej oto kobiety, wobec idei?

III

Sędzia śledczy, któremu powierzono całą tę sprawę, stawiwszy się na drugi dzień rano na Dziekance, nic więcej się nie dowiedział nad to, co już policja skonstatowała. Przy bliższym tylko zbadaniu trupa, znaleziono w prawej jego ręce, mocno, konwulsyjnie zaciśniętej, kawałek papieru, na którym pod zaschłą krwią odczytano następujące wyrazy:

… skazujemy na śmierć. Wyrok ma być…

J

Sędzia przeniósłszy wszystkie rzeczy pozostałe po tajemniczych gościach z Dziekanki do depozytu sądowego, zyskawszy opinię lekarską, która twierdziła, że morderstwo było na dwanaście najmniej godzin dokonane przed przybyciem owych panów do hotelu, zawezwał policję, aby według opisu udzielonego przez właściciela zajazdu i służbę hotelową, śledziła sprawców zabójstwa i pocztyliona. Jakoż w parę dni okazały się pewne ślady. Strażnik na rogatkach Mokotowskich zeznał, że. o godzinie dziesiątej wieczorem, dnia 28 października przejeżdżał powóz pocztowy, błotem zbryzgany, w którym siedziało dwóch panów.