Tytuł oryginału

Freedom and Organisation

© 2001 The Bertrand Russel Peace Foundation

© All Rights Reserved

Authorized translation from English language edition published by Routledge, a member of the Taylor & Francis Group

© Copyright for Polish Edition

Wydawnictwo NapoleonV

Oświęcim 2016

Wszelkie Prawa Zastrzeżone

Wszystkie ilustracje pochodzą od wydawnictwa. Źródło: domena publiczna

Tłumaczenie:

Antoni Pański

Redakcja:

Michał Swędrowski

Redakcja techniczna:

Mateusz Bartel

Strona internetowa wydawnictwa:

www.napoleonv.pl

Kontakt: napoleonv@o2.pl

Numer ISBN: 978-83-7889-563-3

Skład wersji elektronicznej:

Kamil Raczyński

konwersja.virtualo.pl

Spis treści

Dedykacja

Przedmowa

CZĘŚĆ I
MONARCHA LEGITYMISTYCZNA

Rozdział I
Spadkobiercy Napoleona

Rozdział II
Kongres wiedeński

Rozdział III
Święte Przymierze

Rozdział IV
Zmierzch Metternicha

CZĘŚĆ II
POCHÓD MYŚLI

DZIAŁ A
PODŁOŻE SPOŁECZNE

Rozdział V
Arystokracja

Rozdział VI
Stosunki wiejskie

Rozdział VII
Stosunki przemysłowe

DZIAŁ B
RADYKAŁOWIE FILOZOFICZNI

Rozdział VIII
Malthus

Rozdział IX
Bentham

Rozdział X
James Mill

Rozdział XI
Ricardo

Rozdział XII
Doktryna szkoły Benthama

Rozdział XIII
Demokracja w Anglii

Rozdział XIV
Wolny handel

DZIAŁ C
SOCJALIZM

Rozdział XV
Owen i początki socjalizmu angielskiego

Rozdział XVI
Początki ruchu zawodowego

Rozdział XVII
Marks i Engels

Rozdział XVIII
Materializm dialektyczny

Rozdział XIX
Teoria nadwartości

Rozdział XX
Ideologia polityczna marksizmu

CZĘŚĆ III
DEMOKRACJA I PLUTOKRACJA W AMERYCE

DZIAŁ A
DEMOKRACJA AMERYKAŃSKA

Rozdział XXI
Demokracja Jeffersona

Rozdział XXII
Kolonizacja Zachodu

Rozdział XXIII
Ideologia demokratyczna Jacksona

Rozdział XXIV
Niewolnictwo i secesja

Rozdział XXV
Lincoln i zjednoczenie narodowe

DZIAŁ B
KAPITALIZM WOLNOKONKURENCYJNY I MONOPOLISTYCZNY W AMERYCE

Rozdział XXVI
Kapitalizm wolnokonkurencyjny

Rozdział XXVII
Rozwój tendencji monopolistycznych

CZĘŚĆ IV
NACJONALIZM I IMPERIALIZM

Rozdział XXVIII
Podstawy nacjonalizmu

Rozdział XXIX
Bismarck i zjednoczenie Niemiec

Rozdział XXX
Rozwój gospodarczy Rzeszy Niemieckiej

Rozdział XXXI
Imperializm

Rozdział XXXII
Arbitrzy Europy

Zakończenie

Wykaz cytowanej literatury

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

…Chaos feruje wyroki

I powszechną powiększa jeszcze zawieruchę,

Co berło dała mu w ręce; a najwyższym sędzią –

Wszechpotężny przypadek, który rządzi wszystkim.

Milton

PRZEDMOWA

Książka ta jest próbą przedstawienia głównych przyczyn przemian politycznych, jakie nastąpiły między rokiem 1814 i 1914. Wydaje mi się, że przyczyn tych doszukiwać się należy w zmianach techniczno-gospodarczych, w teoriach politycznych oraz w działalności wybitnych jednostek. Nie sądzę, aby którykolwiek z tych typów przyczyn można było pominąć lub sprowadzić całkowicie do typów pozostałych. Technika nie uległaby takim zmianom, jakie w rzeczywistości nastąpiły, bez pomocy szeregu wybitnych wynalazców. Przyjęcie ideologii narodowej i demokratycznej przez znaczną część klasy panującej wywarło potężny wpływ na bieg wypadków i nie miało źródeł wyłącznie gospodarczych. Reżim wolnej konkurencji, popierany gorąco przez radykałów angielskich i amerykańskich jako główny bodziec postępu, był z pewnością propagowany głównie ze względów gospodarczych, ale niewątpliwie miał też widoczny związek z protestantyzmem. Chociaż więc w technice gospodarstwa szukać należy najważniejszej przyczyny przemian XIX wieku, nie była to jednak przyczyna jedyna; w szczególności nie tłumaczy ona podziału na wyraźnie wyodrębniające się narody.

Rola jednostek w historii, wyolbrzymiona przez Carlyle’a i przeceniana jeszcze dziś przez jego reakcyjnych zwolenników, jest z drugiej strony niedoceniana przez innych, którzy znów wierzą, że sami odkryli wszystkie prawa przemian społecznych. Sądzę, że gdyby Bismarck umarł w dzieciństwie, historia Europy w ciągu ostatnich 70 lat¹ potoczyłaby się pod wieloma względami inaczej. W mniejszym stopniu to samo dałoby się powiedzieć o wielu wybitnych ludziach XIX wieku.

Nie możemy także pomijać znaczenia tak zwanego przypadku – to znaczy pewnych pospolitych zdarzeń, które, jak się okazało, były brzemienne w wielkie skutki. Poważne przyczyny uczyniły Wielką Wojnę prawdopodobną, lecz nie nieuniknioną; aż do ostatniej chwili mogły ją jeszcze odsunąć drobne wydarzenia, które nie nastąpiły – choć wszystko, co wiemy, wskazuje, że nie były bynajmniej niemożliwe; a gdyby wybuch wojny został odsunięty, siły działające na rzecz pokoju mogły tymczasem uzyskać przewagę.

Historia, krótko mówiąc, nie jest jeszcze nauką – i tylko przy pomocy przemilczeń i fałszów można ją do nauki upodobnić.

Możemy jednak próbować zbadać, jakie były skutki przyczyn poważnych; nie popełniamy jeszcze tym samym zbytniego upraszczania sytuacji, jeśli tylko pamiętamy, że działały także przyczyny innego typu. Zadaniem tej książki jest właśnie przedstawić walkę i wzajemne oddziaływanie na siebie dwóch głównych momentów przemian XIX wieku: wspólnej liberałom i radykałom wiary w wolność oraz wynikającej z techniki przemysłowej i postępów nauki organizacji.

W ciągu całej pracy nad tą książką brał w niej udział mój współpracownik, Peter Spence: należy do niego połowa poszukiwań źródłowych, znaczna część opracowania planu książki i niewielkie części samego tekstu, poza niezliczonymi uwagami, jakimi dzielił się ze mną.