Wstęp

Jak już dowiedziałeś się z okładki, ta książka dotyczy nagomi. Będę wyjaśniał to pojęcie, sięgając głęboko po przykłady z japońskiej kultury, historii oraz narodowych tradycji, ale to wcale nie znaczy, że nagomi jest sposobem myślenia zarezerwowanym tylko dla Japończyków. Japonia, jako kraj wyspiarski i stosunkowo niewielki, z zapałem i ciekawością sprowadzała z zewnątrz wiele prądów kulturowych i ma długą tradycję otwartości na wpływy z szerokiego świata. W najdawniejszych czasach pierwszorzędne znaczenie miały inspiracje płynące z Chin, ale ogromną rolę we wzbogaceniu i rozwoju japońskiej kultury odegrał również Półwysep Koreański. Od XIX wieku Japonia ochoczo absorbuje też zwyczaje Zachodu.

Przemiany społeczne to nieustający proces, na który składa się wiele wzajemnie powiązanych elementów. Dla Japończyków społeczeństwo to od zawsze coś, co ulega wiecznym zmianom, charakteryzuje się efemerycznością oraz elastycznością. Mamy na to nawet słowo – ukiyo (co znaczy „świat płynny, ulotny”) – które pięknie ilustruje tę filozofię. Świat ulotny wskazuje, jak ważne jest w życiu Japończyków to, co przemijające – na przykład kwiaty wiśni, które trwają w pełnym rozkwicie zaledwie kilka dni podczas wiosennego święta hanami. Pojęcie nagomi wykształciło się w Japonii pod wpływem wyjątkowych czynników, ale ma odpowiedniki w innych językach, a jego korzenie i konsekwencje nie są bynajmniej ograniczone do jednego miejsca na naszej planecie. Sam proces asymilowania zewnętrznych wpływów, który polegał na tym, że japońska kultura próbowała harmonijnie pogodzić różne elementy rdzenne i zaimportowane, świetnie pokazuje, jak działa nagomi.

Sami Japończycy różnie interpretują nagomi. Zrobiłem wszystko, co mogłem, żeby przedstawić pełny i zrównoważony obraz tego, czym jest ta koncepcja, ale oczywiście inni mogą mieć odmienne opinie. W nagomi chodzi przede wszystkim o łączenie i równoważenie wielu czynników, więc próbuję wdrażać takie podejście nawet wtedy, kiedy opisuję tę koncepcję.

Po przeczytaniu tej książki, zobaczysz, że dzięki nagomi możesz osiągnąć pięć filarów:

1. Utrzymać szczęśliwe relacje z osobami, które kochasz, nawet kiedy się z nimi nie zgadzasz.

2. Nauczyć się czegoś nowego, a jednocześnie pozostać wierny sobie.

3. Odnaleźć spokój we wszystkim, co robisz.

4. Mieszać i splatać elementy, które wydają się nie do pogodzenia, tak aby znalazły się w harmonii i równowadze.

5. Lepiej zrozumieć japońską filozofię życiową.

Mam nadzieję, że kiedy spędzisz trochę czasu na kontemplacji nagomi, wrócisz do własnego życia ze świeżym spojrzeniem na to, czym jest szczęśliwa i twórcza egzystencja w harmonii z innymi ludźmi, naturą, a wreszcie – co może najważniejsze – ze sobą samym. Jeśli do tej pory twoje życie było dalekie od nagomi, to nic nie szkodzi. Mimo że koncepcja ta powstała i była rozwijana od wieków w Japonii, to pozostaje ważna we współczesnym świecie, dla wszystkich. Możesz zbudować nagomi we własnym życiu i wyruszyć drogą nagomi (nagomidō) tu i teraz, kiedy tylko skończysz tę książkę.

Czas zacząć. Zapraszam do nagomi.

ROZDZIAŁ 1

Nagomi dla początkujących

Do sukcesów, kreatywności i szczęścia w życiu prowadzi wiele dróg. Niektórzy radzą sobie w życiu dzięki temu, że są asertywni, budzą kontrowersje, a czasem wchodzą innym w drogę lub rozbijają zastane układy. Inni są bardziej enigmatyczni. Mogą być powściągliwi, raczej się nie popisują i rzadko krytykują pozostałych. Mimo braku asertywności okazują się jednak bardzo skuteczni w osiąganiu założonych celów. Lista rzeczy, których dokonali w życiu, może wprawić w osłupienie, a mimo to są ostatni, by się tym chwalić.

W japońskim sposobie bycia jest pewna skłonność do unikania bezpośredniej konfrontacji, nawet wtedy, gdy próbuje się zrobić coś innowacyjnego. Oczywiście historiami japońskich sukcesów można sypać jak z rękawa, a przykładów nie trzeba szukać daleko. Sony, Toyota, Honda i Nissan – to zaledwie kilka firm wywodzących się z Kraju Kwitnącej Wiśni, które nadały kształt powojennej gospodarce. A jednak Japończycy słyną z tego, że się nie wychylają. Zwykle nie rzucają się w oczy, znoszą porażki z godnością, a zwyciężając, zachowują powściągliwość. Nie wyrażają głośno swoich opinii – do tego stopnia, że ich milczenie bywa dla niektórych krępujące. Japończycy doszli do wielu przełomowych osiągnięć bez konieczności podkreślania swoich atutów.

Za powściągliwością i milczeniem Japończyków kryje się jednak od dawna skrywany sekret, który prowadzi do odnajdowania dobrostanu i harmonii we własnym życiu. Właśnie o tej ścieżce samospełnienia oraz spokoju ducha opowiada niniejsza książka.

Zacznijmy od tego, co zwykle pisze się drobnym druczkiem. Większość publikacji dotyczących rozwoju osobistego obiecuje ci, że będziesz szczęśliwy, bogaty lub odniesiesz sukces – albo wszystko to naraz. Właściwie wiele z tych poradników zrównuje szczęście z bogactwem i sukcesem. Ta książka jest jednak inna, bo nie chodzi w niej o znalezienie drogi na skróty do szczęścia, bogactwa czy sukcesu albo o zrozumienie i wzmocnienie pozytywnych i dobrych aspektów swojego życia, by stworzyć przeciwwagę dla przeciwności, które prędzej czy później nieuchronnie dopadną każdego. Chodzi o maksymalizowanie pozytywnych cech charakteru, szczęśliwych zbiegów okoliczności i sukcesów w celu poprawy naszego samopoczucia i wzmocnienia odporności na ciosy. To ta odporność pozwala nam mierzyć się z rozmaitymi złymi rzeczami, które się nam przytrafiają. Kluczem jest zrozumienie, że nieprzyjemności są nieodłącznym elementem życia, a równowaga między tym, co złe, dobre i wszystkim pomiędzy wzbogaca nas oraz nadaje większą wagę naszemu życiu. Tak jak kwaśne lub gorzkie składniki pogłębiają smak niektórych potraw, tak pokonywanie przeciwności losu może pozwolić nam docenić to, co już mamy dobrego.

Na czym polega sekret Japończyków? Odpowiedź można streścić jednym słowem: nagomi.

Jeśli nigdy nie słyszałeś tego terminu, to nie rób sobie wyrzutów. Nawet jeśli wiesz wiele na temat innych kultur, to bardzo prawdopodobne, że nie zetknąłeś się dotąd z nagomi. Chociaż to ważne określenie i stojąca za nim idea leżą u sedna tego, co reprezentują sobą Japonia i Japończycy, to jednak od bardzo dawna stanowią najpilniej strzeżoną tajemnicę japońskiego podejścia do pracy i życia.

To pierwsza książka – przynajmniej wedle wiedzy autora – prezentująca nagomi reszcie świata. Pozwala zapoznać się z tą koncepcją, dowiedzieć się, jakie ma ona znaczenie dla współczesności, a także poznać jej historyczne i kulturowe tło, umieszczając je jednocześnie w kontekście nowoczesności.

Ale na początek – czym jest nagomi? Mówiąc najprościej, pojęcie to oznacza równowagę, dobre samopoczucie oraz spokój serca i umysłu. Nagomi może dotyczyć czyjejś relacji z otoczeniem albo jakości komunikacji z innymi ludźmi. Może też odnosić się do ogólnego stanu ducha, tak jak wtedy, gdy pozostaje się w harmonii ze sobą i całym światem. Wreszcie nagomi to stan ludzkiej świadomości, który charakteryzuje się poczuciem swobody, równowagą emocjonalną, dobrym samopoczuciem i spokojem. Co bardzo istotne, nagomi zakłada stan wyjściowy, w którym istnieją różne od siebie elementy, a nie ujednolicona i spójna całość. W zapisie tego słowa pojawia się znak (kanji) (和 ) zaczerpnięty z chińskiego pisma, który jest odczytywany jako wa i oznacza harmonię.

Z punktu widzenia nauki o języku czasownik nagomu jest nieprzechodni i odnosi się do spontanicznego aktu wchodzenia w stan nagomi. Z kolei czasownik przechodni nagomaseru opisuje aktywny proces składania kilku elementów w harmonijną całość. Na co dzień obu słów używa się, mówiąc o doświadczaniu ulgi od stresu, napięcia, niezgody albo niepokoju, które niestety są zmorami współczesnego życia w Japonii i na całym świecie. Słowo nagomi jest też związane etymologicznie ze słowem nagi, odnoszącym się do spokoju morza. W niektórych kontekstach nagi (spokojne morze) może być symbolem wyciszenia i pokoju.

Ze względu na te specyficzne, subtelne i głębokie niuanse nie da się łatwo przełożyć słowa nagomi na inne języki. Jego znaczenie zmienia się odrobinę w każdym kontekście, więc w tej książce naświetlę rozmaite aspekty nagomi, by pokazać, jak stosuje się to pojęcie we wszystkich obszarach życia.

Pozytywne konotacje sprawiają, że nagomi jest w Japonii popularnym określeniem. Pojawia się w nazwach restauracji, domów spokojnej starości, zielonej herbaty, smaków lodów, gorących źródeł, firm organizujących śluby albo shinrin-yoku (kąpiele leśne), spa w luksusowych hotelach, orkiestr, a nawet czcionek komputerowych. Nagomi to także nazwa specjalnego, zarezerwowanego wyłącznie dla cesarza pociągu, który został zbudowany z wykorzystaniem najnowszych technologii oraz z najwyższą starannością, charakterystyczną dla Japończyków. Z zewnątrz wymalowano go na ciemnopurpurowy kolor tradycyjnie przypisywany arystokratom oraz wypolerowano tak, by błyszczał jak lustro. Szczegóły konstrukcji nie są znane i zwykle nie można wejść do środka. Czasem jednak, podczas specjalnych okazji organizowane są wycieczki dla szerokiej publiczności, a wyrazy zachwytu z podróży, jakimi dzielą się uczestnicy przejażdżki, świadczą o jakości pociągu. Fakt, że taki pojazd nazwano słowem nagomi, świadczy o tym, jak ważna i ceniona jest ta koncepcja w japońskiej kulturze, tradycji i historii.

Nie chodzi jednak tylko o tradycję. Nagomi ewoluuje wraz z coraz większym otwieraniem się Japonii na przyjezdnych i świat zewnętrzny. Przykładowo, słowem tym określa się także program przyjmowania zagranicznych turystów w prywatnych domach, polegający na tym, że zarejestrowani gospodarze goszczą osoby z całego świata i gotują im jedzenie, tak by wszyscy mogli cieszyć się wspólnie spędzonym czasem.

Nagomi uważa się za źródło ważnych idei takich jak wabi sabi, zen, kintsugi, ichigo ichie oraz ikigai. Nie będzie nawet przesadą stwierdzenie, że nagomi to szczytowe osiągnięcie japońskiej kultury oraz centralny element japońskiej filozofii życiowej. Nieomal monumentalne znaczenie nagomi można prześledzić w dokumentach historycznych, a jego korzenie sięgają projektu zestawu siedemnastu artykułów, pochodzącego z 604 roku i przypisywanego księciu Shotoku. Ten zbiór jest uważany za pierwszą konstytucję Japonii jako narodu[1]. Pierwszy artykuł głosi, że „WA należy cenić”[2], a autorzy użyli do zapisu tego pojęcia bardziej formalnego chińskiego określenia, co może dowodzić, że Japonia to kraj zbudowany na idei nagomi.

Nagomi związane jest z pozytywnym stanem umysłu, ale możesz je odnaleźć, nawet kiedy nie jesteś bardzo szczęśliwy. Piękno tej koncepcji polega na tym, że pomaga ona pogodzić się z poczuciem braku szczęścia albo nawet niekiedy z katastrofą. Na razie może wywoływać to u ciebie poczucie dezorientacji, ale wkrótce wyjaśnię, w jaki sposób nagomi może przynosić spokój, relaks i większą odporność na ciosy zadawane przez życie. A najlepsza wiadomość jest taka, że poznawanie tajników nagomi może pomóc każdemu – niezależnie od tego, kim jest i skąd pochodzi.

Jestem zachwycony, że mogę przedstawić ci pojęcie nagomi, sedno każdego ważnego aspektu japońskiej filozofii życia.

Rozpocznijmy teraz naszą podróż z tym pojęciem.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Przypisy

[1] Konstytucja ta nie określała jednak żadnych podstaw prawnych państwa, a zamiast tego zawierała opis postaw i wartości moralnych, jakie powinni reprezentować urzędnicy i poddani. Por. Dominik Damian Mielewczyk, Rozwój prawa japońskiego od początków państwowości Japonii do rozpoczęcia okresu Edo w 1603 r. Zarys zagadnień, „Gdańskie Studia Azji Wschodniej” 2021/20, s. 124 [wszystkie przypisy pochodzą od tłumacza].

[2] Przekład za: Ken Mogi, Ikigai. Japońska sztuka szczęścia, przeł. Małgorzata Maruszkin, Wielka Litera, Warszawa 2021. Por. Harmony should be valued, przeł. W.G. Aston [w:] Japan: Selected Readings, [zebrał:] Hyman Kublin, Houghton Mifflin Company, 1968, s. 31–34.

.

Zainspirowało Cię Nagomi?

Poznaj też Ikigai. Japońską sztukę szczęścia.

„Ikigai to królestwo drobnych rzeczy. Poranna bryza, filiżanka kawy, promień słońca... Tylko ci, którzy widzą całe bogactwo doznań i doceniają je, mogą się nimi cieszyć”.

KEN MOGI

Tytuł oryginału
The Way of Nagomi. Live a Balanced and Harmonious Life the Japanese Way

Projekt okładki
Luke Bird

Przygotowanie okładki do druku
Karolina Żelazińska-Sobiech

Ilustracje
Amber Anderson

Redaktor prowadzący
Bartłomiej Kaftan

Redakcja
Agnieszka Radtke

Korekta
Edyta Domańska

Copyright © by Ken Mogi, 2022
Copyright © for the Polish translation by Maciej Domagała, 2024
Copyright © by Wielka Litera Sp. z o.o., Warszawa 2024

ISBN 978-83-8360-094-9

Wielka Litera Sp. z o.o.
ul. Wiertnicza 36
02-952 Warszawa

Konwersja: eLitera s.c.