Andrzej Sarwa

Dni Mahdiego. Zaświaty w wierzeniach muzułmańskich

Armoryka

WIELKA KSIĘGA UMARŁYCH

TOM PIĄTY: ZAŚWIATY W WIERZENIACH ISLAMU

Redaktor: Marta Sarwa

Na pierwszej stronie okładki: Irakischer Maler um 1280, Die Wunder der Schöpfung des al Qazwînî, Szene: Der Erzengel Isrâfîl, (licencja public domaine), źródło: http://commons.wikimedia.org/wiki/Image:Irakischer_Maler_um_1280_001.jpg

Na czwartej stronie okładki Andrzej Sarwa, foto. Piotr Sławiński

Pierwsze wydanie niniejszej książki ukazało się w roku 2003 nakładem Wydawnictwa „Ravi” pod tytułem:

„Rzeczy ostateczne człowieka i świata. Eschatologia Islamu”

© Copyright by Andrzej Sarwa 2002, 2008

Wydawnictwo ARMORYKA

ul. Krucza 16

27–600 Sandomierz

tel (0–15) 833 21 41

e–mail: wydawnictwo.armoryka@interia.pl

http://armoryka.strefa.pl/

ISBN 978–83–60276–90–7

Konwersja: 

Wstęp

Mimo, iż przez wiele stuleci Rzeczpospolita Obojga Narodów bezpośrednio sąsiadowała z imperium tureckim zamieszkałym głównie przez muzułmanów, mimo wzajemnego przenikania się kultur (co można zauważyć choćby w tradycyjnych strojach polskiej szlachty, podobnych do strojów wschodnich), a nawet osiedlania się wyznawców religii muzułmańskiej (Tatarów) na terenach Wielkiego Księstwa Litewskiego¹, czy prowadzenia ożywionej wymiany handlowej między Polską a krajami muzułmańskimi (głownie Turcją), tak naprawdę na temat islamu – nie wspominając już o eschatologii czyli jednym z najistotniejszych zagadnień teologicznych tej religii prawie w ogóle nic nie wiadomo. Chciałbym tutaj nieco te kwestie przybliżyć, z uwzględnieniem mahdyzmu, czyli oczekiwania na pojawianie się doskonałego męża Bożego, Mahdiego² (Mesjasza), który ma przygotować świat i ludzkość na Dzień Ostatni – na Dzień Zmartwychwstania i Sądu Ostatecznego. W tym miejscu należy zaznaczyć, że polski mahdyzm, czyli oczekiwanie na pojawienie się Mesjasza – Mahdiego, a więc na czasy ustanowienia przez niego królestwa dobra, spokoju i sprawiedliwości ma dość długą i bogatą tradycję sięgającą – formalnie – okresu sprzed drugiej wojny światowej, ale tak naprawdę zakotwiczoną w polskim XIX–wiecznym mesjanizmie (chociaż na pewno w sposób dość luźny).³

Poza tym, w niewielkim zakresie, podejmuję próbę wyjaśnienia pewnych zafałszowań jakich dokonywano odnośnie islamu w świecie chrześcijańskim, a co można znaleźć w niektórych dawniejszych publikacjach.⁴

Byłoby zwykłą nieprawdą twierdzenie, że niezgoda pomiędzy dwoma wielkimi światami – cywilizacjami – religiami: chrześcijaństwem i islamem dziś już ustała. Nic bardziej błędnego – rozpoczęła się ona jeszcze za życia Proroka Mahometa i trwa do dziś.

W tym miejscu, niejako na marginesie rozważań nasuwa mi się na myśl, iż wiele mówi się i pisze o rycerskości dawnych wojowników tak chrześcijańskich, jak i muzułmańskich, o szlachetnych zachowaniach mimo krwawych zmagań, na przykład w okresie wojen krzyżowych, ale – o ile wolno mi tak sądzić – więcej tam upiększeń, niż obiektywnej prawdy.

„Waleran z Limburgu, (a działo się to w roku 1196 – przyp. A.J.S.) puściwszy się pierwszy z pułkiem swoim, i tak naypierwszy ze wszytkich stanąwszy w Palestynie, gdy rozeym, który ieszcze ciągle trwał, złamał z Saraceny: ci natychmiast nie myśląc dotąd o zgubie ieden drugiego, zgodzili się z sobą, aby tak mogli się wszyscy złączyć z Saladynem naprzeciwko powszechnemu ich nieprzyiacielowi. Ten Sołtan, będąc wielce biegły w woiennym rzemiośle, a zebrawszy prędko potężne Woysko z własnych swoich ludzi, y Synowcow swoich, do niego się, iako do naywyższego w tey okazyi Wodza ściągaiących: kazał zaraz wyzabijać wszytkie Chrześciany, którzy tylko mogli dotąd wpaść w ręce iego, dla zemsty nad Waleranem.”⁵

Nie sądzę, żeby ten cytat wymagał jakiegokolwiek komentarza. Chcę jeszcze dodać, że w obecnej dobie obserwuje się coraz większą, pokojową, ekspansję islamu w krajach tradycyjnie chrześcijańskich. Jest to wynikiem co najmniej dwóch czynników – zwiększonej migracji ludności muzułmańskiej do krajów tradycyjnie chrześcijańskich, głównie na teren Europy Zachodniej i Ameryki Północnej, oraz osłabienie religijności chrześcijańskiej oraz zanik chrześcijańskich wartości we współczesnym świecie, co obserwuje się na coraz większą skalę.

Ogromne znaczenie – fundamentalne wręcz – dla powstania niniejszej pracy miały przede wszystkim teksty źródłowe: KORAN i HADISY⁶. Literatura w języku polskim dotycząca islamu w ogólności, a teologii dogmatycznej (w tym oczywiście również eschatologii) islamskiej w szczególności jest niezwykle skąpa. Wynika to głównie z tego, że społeczność muzułmańska zamieszkująca Polskę po zakończeniu II wojny światowej jest nieliczna, a szacuje się, że osiąga od 2 do 3 tysięcy osób. Aktualnie brak również – poza nielicznymi wyjątkami – gruntownie teologicznie wykształconych imamów.

Mam nadzieję, że moim opracowaniem na temat eschatologii muzułmańskiej choćby w niewielkim stopniu przyczynię się do przybliżenia polskiemu czytelnikowi tej jakże ciekawej tematyki, a jednocześnie pomogę w zapełnieniu luki, jaka istnieje w przeciętnej wiedzy przeciętnego Polaka na temat muzułmanów i islamu.

Rozdział I – Rys historyczny islamu ⁷

Arabia i Arabowie przed Mahometem

Półwysep Arabski obejmujący powierzchnie blisko trzech milionów kilometrów kwadratowych to obszar ogromny, na którym występują – w przeważającej większości – tereny pustyń piaszczystych i skalistych, równiny, tereny stepowe i góry, oraz nieliczne obszary, na których możliwe jest prowadzenie gospodarki rolnej.

Półwysep Arabski w czasach przedmuzułmańskich był terytorium dość ściśle izolowanym od reszty ówczesnego cywilizowanego świata. A powód takiej sytuacji był jasny: z trzech stron – od wschodu, zachodu i południa otoczony był przez morza, od północy zaś przez niezwykle trudne do przebycia tereny pustynne: Nafud, Dahna i Pustynię Syryjską. Jak z powyższego wynika kontakt pomiędzy ówczesnymi mieszkańcami Arabii a centrami kulturowymi Europy, Afryki i Azji był naprawdę mocno utrudniony.⁸

Arabowie z okresu przedmuzułmańskiego mieli również dość prymitywny (zgodnie ze współczesnymi nam pojęciami i poglądami) ustrój społeczny – dokładnie rzecz ujmując był to ustrój rodowo–plemienny. Członkowie poszczególnych rodów i plemion spojeni byli przede wszystkim więzami krwi (chociaż oczywiście i inne czynniki w owej integracji nie były bez znaczenia).

Specyfika ustroju rodowo–plemiennego opartego na pokrewieństwie prowadziła do nieustannych waśni i sporów pomiędzy poszczególnymi rodami czy plemionami, ponieważ krzywda, czy jakiekolwiek zło wyrządzone komukolwiek z danej społeczności przez przedstawiciela (przedstawicieli) innego plemienia bądź rodu bezwzględnie musiała zostać pomszczona, a bardzo często w sposób krwawy. W tym zakresie obowiązywało przekazywane ustnie prawo zwyczajowe, ponieważ spisane kodyfikacje nie były jeszcze podówczas znane Arabom.⁹

Większość mieszkańców ówczesnej Arabii, nazywanych Beduinami, była to ludność koczownicza utrzymująca się głównie z hodowli, ale nie gardząca prowadzeniem dość częstych wypraw łupieżczych. Beduini, jak wszyscy koczownicy, często przemieszczali się z miejsca na miejsce w poszukiwaniu terenów bogatszych, zasobniejszych w rozmaite dobra, gdzie łatwiej było o środki do życia.

Jednakże taki obraz Arabów – beduinów – koczowników nie byłby prawdziwy, ponieważ w wieku VI i VII n.e. społeczeństwo arabskie było już dość mocno zróżnicowane: ekonomicznie, kulturowo i religijnie.

Arabowie, którzy z luźnego związku zwalczających się plemion, czy rodów utworzyli z czasem potężny naród o naprawdę imponującej cywilizacji, ogromnych osiągnięciach naukowych, technicznych, medycznych, czy kulturalnych.

Arabowie etnicznie zaliczają się do grupy ludów semickich, a więc są bardzo bliskimi kuzynami Żydów.

Semitami są jednakże (jeśli chodzi o zwolenników nauki proroka Mahometa) jedynie Arabowie, a nie wszyscy muzułmanie, czyli wyznawcy islamu, jak błędnie sądzą niektórzy. A wynika to stąd, iż muzułmańscy Arabowie w czasie prowadzonych po śmierci Proroka Mahometa podbojów, nawrócili na islam ludy należące do różnych ras, grup etnicznych, czy kulturowych – od Indonezji i Chin na Wschodzie po Hiszpanię na Zachodzie.

Wydaje mi się, że w tym miejscu słusznie uczynię przytaczając cytat dotyczący Arabii i jej kultury, w tym również przedmuzułmańskiej kultury religijnej:

„Arabię zamieszkiwały różne szczepy, wyznające rozmaite religie; i kraj ten posiadał jak wszystkie prawie klimaty (Arabia pustynna, skalista, szczęśliwa), tak i wszystkie stopnie kultury. Spotykamy więc w nim, obok wykształconych mieszkańców miast, koczujących beduinów, nieokrzesanych ichtyofagów (zjadaczów ryb) nad zatoką perską, przytem mnóstwo cudzoziemców, którzy tutaj szukali schronienia zwłaszcza u heretyków chrześcijańskich i żydów. Przewagę posiadało pogaństwo, szczególnie kult gwiazd i zabobonna wiara, w amulety. Dla większości Arabów K a a b a w Mekce stanowiła świętość narodową, pierwotnie poświęcona jednemu najwyższemu Bogu, później otoczona wielką liczbą (360) bałwanów. Oddawano tam cześć boską czerwonemu¹⁰ kamieniowi, który Bóg wręczyć miał Adamowi, wyganiając go z raju. Kamień ten jednak podczas potopu dostał się do nieba i następnie przez Anioła Gabryela darowany został Abrahamowi. Abraham, od którego syna Ismaela wywodzą Arabowie swój początek, założyć miał ową świątynię, odnowioną następnie przez Amalecytów. W religii tej spotykamy dziwną mieszaninę pogańskich, żydowskich i chrześcijańskich obrzędów. W Arabii północnej istniała sekta podobna do Eseńczyków H a n y f o w i e, poprzednicy Mahometa, który sam uznawał się za Hanyfa. Stwierdzić zresztą można już w ówczesnych arabskich śpiewach i poematach tu i ówdzie idee monoteistyczne i chrześcijańskie. Wszelkie też prawdopodobieństwo zdaje się przemawiać za tem że idee te występowały już do walki przeciwko krzewiącemu się coraz bujniej bałwochwalstwu, zanim pojawił się Mahomet, założyciel nowego prawa polityczno–religijnego i opartego na tem prawie panowania. (...)

Życie jego [Mahometa] osnuło mnóstwo podań, tak, że i trudno bardzo odróżnić prawdę historyczną od dodatków późniejszych. Po wczesnej utracie rodziców wychowany przez swego dziada i wuja, uzdolniony i piękny, lecz podlegający epilepsji, młodzieniec poświęcił się kupiectwu. Zetknął się on w swych podróżach z żydami i nestoryanami, a dzięki małżeństwu z bogatą wdową Kadidżą, w 25–ym roku życia doszedł do znacznego majątku. Dopiero w wieku lat 40 wystąpił około r. 690 jako prorok, powołując się na wizye i objawienia, otrzymane jakoby od Archanioła Gabryela wraz z rozkazem, by przywrócił I s l a m, to jest oddał się Bogu, czyli prawdziwej religii Abrahama. Chciał on swych ziomków odwieść od bałwochwalstwa, a skłonić do uznawania jedynego najwyższego Boga, złączyć rozdarte wskutek sporów wewnętrznych szczepy półwyspu w jeden silny naród i stanąć na jego czele, jako zesłany przez Boga wódz i prorok. Gdy później po dokonaniu pierwszych trudności zdobyta wśród ziomków popularność zwiększyła jego odwagę, wystąpił z twierdzeniem, że jego religia winna pochłonąć wszystkie dotychczasowe: pogańską, żydowską i chrześcijańską, i jako ostatnie i najdoskonalsze objawienie Boga, zdobyć sobie wyłączne panowanie nad całym światem. Nazywał się więc Mesyaszem żydów, a Parakletem chrześcijan i odnosił do siebie miejsca ze starego i nowego Testamentu (Hab. 3, 3;¹¹ Jan 15, 26;¹² 14, 16¹³), dowodząc jednocześnie, że żydzi i chrześcijanie usunęli wiele odnoszących się do niego miejsc z Ksiąg swych świętych. Główna zasada jego religii streszczała się w słowach: „Nie ma boga oprócz Boga, a Mahomet jest jego prorokiem”¹⁴ (...)

Nauka Mahometa przyjmuje najściślejszą jedność Boga, odrzuca zaś zarówno chrześcijańską Trójcę, jak i pogańskie wielobóstwo. Uznaje ona nieskończoną wyższość Boga ponad światem i jego wszechpotęgą. Wobec tej wszechmocy schodzi na podrzędne staowisko miłość, pomimo wielkiego znaczenia, przyznawanego miłosierdziu. Dalej cechę znamienną tej religii stanowi nieubłagany fatalizm, bezwarunkowa i niezmienna predestynacja wszelkich czynów i losów ludzi. Odkupienia nie zna nauka Mahometa, natomiast objawienie Boga przez proroków: Abrahama, Mojżesza i Chrystusa, których wszakże przewyższa Mahomet, ostatni (co do czasu) z proroków. Tron Boga otaczają dobrzy Aniołowie, utworzeni z czystego światła, zwłaszcza Anioł objawienia Gabryel, opiekun młodzieży Michał, herold sądu Israfil, anioł opiekuńczy, anioł śmierci. Z aniołami dobrymi walczą aniołowie źli, których wódz szatan Iblis¹⁵ uwodzi ludzi stworzonych z prochu, bezsilny jest jednak wobec wiernych. Zachowana jest wprawdzie nauka o sądzie ostatecznym i zmartwychwstaniu, raj i piekło przedstawione są jednak w sposób grubo zmysłowy. Grzesznicy przechodzą przez most¹⁶ tak wąski, jak ostrze noża i spadają do piekła na wieczne męki ognia, gdy natomiast cnotliwi cieszą się w raju wszelkiego rodzaju rozkoszami w gronie najpiękniejszych kobiet. Dusza ludzka stanowi według nauki Mahometa cząstkę istoty ludzkiej. Innemi religiami pogardza ta nauka i wyklina je, odrzucając jednocześnie bóstwo Chrystusa, przedstawionego według podrobionych opisów. Więc spotykamy zmieszane ze sobą żywioły perskie, żydowskie i chrześcijańskie. (...) [Islam] zapożyczył od mozaizmu obrzezanie, do którego zobowiązał swoich wiernych w trzynastym roku życia.”¹⁷

Mahomet i powstanie islamu ¹⁸

Mahomet (po arabsku: Muhammad ibn Abdullach) urodził się w Mekce prawdopodobnie w roku 570, jako syn Aminy i drobnego kupca Abdullacha ibn Abd al–Muttaliba. Ojciec umarł, nim dziecko przyszło na świat, a matka, gdy miał zaledwie sześć lat. Wychowaniem chłopca zajął się dziadek Abd al–Muttalib, ale i on zmarł po dwu latach. Mahomet trafił pod dach swego stryja Abu Taliba, który przygotowywał go do zawodu kupca. W wieku dwudziestu pięciu lat Mahomet dzięki małżeństwu ze znacznie starszą od niego wdową Chadidżą doszedł do skromnego majątku. Przez dłuższy czas nic nie wskazywało na to, że ów spokojny kupiec i przeciętny obywatel zjednoczy w przyszłości arabskie plemiona i da początek nowej religii oraz kulturze.

Lata spędzone po ślubie z Chadidżą bez większych trosk i kłopotów nie były stracone. Mahomet rozwijał się wówczas duchowo i dojrzewał do misji, którą miał wkrótce wypełnić. Utrzymywał wiele kontaktów z wyznawcami chrześcijaństwa i mozaizmu, jako że obie te religie były w owym czasie dość popularne wśród plemion arabskich. Zresztą i w latach późniejszych Mahomet nigdy nie twierdził, że działa w oderwaniu od tradycji judeochrześcijańskiej. Ogłosił się następcą Adama, Noego, Abrahama, Mojżesza i Jezusa – ostatnim i największym spośród proroków wysyłanych przez Boga w ciągu wieków, aby głosić ludzkości naukę o Najwyższym.

Objawienie Koranu¹⁹

Pewnego razu, gdy Mahomet przebywał w grocie góry Hira, oddając się praktykom ascetycznym, rozmyślaniom i modlitwom, stanął przed nim archanioł Dżibril (Gabriel). Niebiańsko piękny, dostojny i poważny podał Mahometowi zwój rozkazując czytać.

Mimo przerażenia jakie ogarnęło Mahometa i mimo faktu, że czytać nie umiał²⁰, wziął on księgę do rąk i odczytał, że Allah (Bóg) przygotowuje go na swego proroka: ²¹

„Głoś! w imię twego Pana, który stworzył!

Stworzył człowieka z grudki krwi zakrzepłej!

Głoś!

Twój Pan jest najszlachetniejszy!”

(Koran, XCVI, 1 – 3, J.B.) ²²

Przeżycie to wywarto na Mahomecie wstrząsające wrażenie, nie był pewny czy nie zwariował, albo został nawiedzony przez złego ducha. Mimo, iż żył uczciwie i uprawiał pobożne praktyki, nie mógł dać wiary, że to właśnie jego Bóg powołał na swego proroka. Rychło wszakże wątpliwości te rozwiała Chadidża, stając się pierwszą muzułmanką. Objawienia zaczynają się powtarzać i wkrótce wokół człowieka, który już bez żadnych zastrzeżeń podjął się tej szczególnej misji, zgromadzili się wierni.

Mahomet zaczął publicznie mówić o Allahu, gromić bogaczy, ostrzegać przed grzechem. Nauka ta była nieskomplikowana i zrozumiała dla wszystkich. Jej fundament stanowiły: wiara w Jedynego Boga i prorocką misję Mahometa, dobre uczynki i zupełne poddanie się Bogu (po arabsku islam – stąd późniejsza nazwa tej religii).

Nikt jednak nie jest prorokiem we własnej ojczyźnie. Prawdziwość tego powiedzenia odczuł na własnej skórze również Mahomet. Czując się zagrożony, 16 czerwca 622 roku ucieka w nocy z garścią zwolenników z Mekki do Medyny. Od owej ucieczki (hidżry) muzułmanie po dziś dzień liczą upływ lat w swoim kalendarzu.

Mahomet staje się przywódcą politycznym, który nie tylko zwycięsko wychodzi z wojny z mekkańczykami, ale w roku 630 (8 hidżry) zdobywa to miasto, a w 632 (10 hidżry) jednoczy całą Arabię. W tym samym zresztą roku, po powrocie z pielgrzymki do Mekki, w dniu 8 czerwca umiera w Medynie.²³

W kilkadziesiąt lat po jego śmierci arabscy wyznawcy islamu podbijają tereny Azji Mniejszej, Północnej Afryki i Hiszpanii. Islam – religia objawiona Mahometowi staje się jednym z głównych wyznań monoteistycznych.

Podziały w islamie po śmierci Mahometa

Po śmierci Mahometa w łonie społeczności islamskiej zaczęły się niesnaski. Upraszczając w wyjątkowy sposób, można stwierdzić, że doszło do podziału na dwa główne nurty: sunnicki i szyicki, co wiązało się w sposób mniej czy bardziej pośredni z sukcesją po zmarłym proroku. Wszakże ani sunnizm, ani szyizm nie sprzeciwiały się ortodoksji muzułmańskiej, ani tym bardziej tejże ortodoksji nie rozbijały. Niemniej jednak – w późniejszych czasach – zarówno na gruncie szyizmu jak i sunnizmu powstało wiele rozmaitych sekt, niewiele mających wspólnego z ortodoksją muzułmańską, czy wręcz nie zasługujących na miano muzułmańskich, że względu na ich synkretyzm religijny.²⁴ W tym miejscu, co najwyżej – dla jasności – w sposób może niezbyt obszerny, ale w miarę precyzyjny objaśnijmy różnice zachodzące między obydwoma tymi głównymi nurtami w Islamie: Różnic pomiędzy szyizmem, a sunnizmem nie da się zrozumieć nie odwołując się do historycznych źródeł islamu.

Kwestia podziału islamu na dwa nurty rozpoczęła się w momencie śmierci Proroka (choć już wcześniej dawało się obserwować pewne jej symptomy), kiedy doszło do niezgody pomiędzy wyznawcami islamu, co do kwestii sukcesji po zmarłym Mahomecie.

Prorok umierając nie pozostawił po sobie bowiem testamentu, kto po jego śmierci powinien kierować społecznością muzułmańską.

Mniejsza z grup, opierająca się na dwukrotnym ustnym oświadczeniu Muhammada, którą określa się mianem szyitów, uważała, że następstwo po Proroku powinno pozostać w jego rodzinie, a konkretnie w rodzinie jego najukochańszej córki Fatimy, jako przyszłego kalifa popierała jej męża, a zięcia Mahometa, Alego. Zresztą sam Ali uważał, iż to on jest właśnie prawowitym kalifem.

Szyicki uczony, prof. Seyyed Muhammad Husayn Tabatabai przedstawia to ten sposób:

„PROROK MIANUJE SWEGO NASTĘPCĘ. Jego Świątobliwość²⁵ poruszając kwestie namiestnictwa nie ograniczył się do niejasnych wywodów, lecz od początku swej misji objaśniał to zagadnienie na równi z jedynobóstwem i profetyzmem. Jasno i wyraźnie obwieścił, że kierownictwo i namiestnictwo po nim obejmie Ali.

Pochodzące z różnych publikacji przekazy mówią, że pierwszego dnia działalności publicznej Jego Świątobliwość zebrał swych krewnych i oznajmił im, że ustanawia Alego opiekunem, kalifem i księciem wierzących. Również w ostatnich dniach życia, nad sadzawką Chum, Prorok podniósł rękę Alego i obwieścił tysiącom wiernych:

«Każdy, kto jest pod moim kierownictwem i opieką, jest pod kierownictwem i opieka Alego. (...) Prorok sam mianował Alego swym następcą.»²⁶

Jednakże zdecydowana większość na kalifa wybrała – Abu Bakra, dowodząc, że żaden testament Proroka, ani nawet słowne instrukcje w kwestii następstwa nie istnieją. Ta ilościowo większa grupa muzułmanów nazwała się z czasem sunnitami.

Zwolennicy Abu Bakra dowodzą, że chociaż ani pisany testament, ani słowne instrukcje dotyczące następcy Proroka nie istnieją, to jednakże Muhammad tuż przed swą śmiercią swym postępowaniem jasno i wyraźnie wskazał, kto po nim ma objąć przywództwo nad muzułmanami.

Autorki sunnicckie Leila Azzam i Aisha Gouverneur tak opowiadają o owym brzemiennym w skutkach wydarzeniu:

„Pewnej nocy wkrótce po powrocie do Medyny Prorok (...) obudził się w środku nocy i poprosił swego sługę 'Abd Allaha, by dosiadł jego muła. Opuścili dom i pojechali do Baqi al–Gharqadu, miejsca, gdzie muzułmanie chowali swoich zmarłych. Tam Prorok (...) stanął naprzeciw grobów i jakby widząc pochowanych w nich muzułmanów, przemówił do nich i modlił się za nich. Później 'Abd Allah relacjonował: Prorok (...) powiedział mi, że polecono mu modlić się za zmarłych i że miałem iść razem z nim. (...)

Następnego ranka Prorok (...) obudził się z potwornym bólem głowy, ale mimo tego prowadził w meczecie modlitwę. Z tego, co powiedział zgromadzonym, zrozumieli, że śmierć jest blisko. Prorok (...) pochwalił swego najlepszego przyjaciela, Abu Bakra, który zapłakał i powiedział wszystkim, że wie, że wszyscy spotkają się w Raju. Dodał również, że chociaż wie, że będą czcić tylko Allaha, obawia się, by nie skusiły ich przyjemności tego świata i by, nie rywalizowali między sobą o dobra materialne, zapominając o wartościach duchowych.

Wkrótce potem Prorok (...) poprosił, by przeniesiono go do pokoju Aiszy, jednej z jego żon. Z upływem dni jego gorączka rosła, aż pewnego dnia był tak chory, że nie mógł iść do meczetu, który był w pobliżu mieszkania Aiszy. Prorok (...) polecił Aiszy przekazać muzułmanom, by Abu Bakr, jej ojciec, prowadził modlitwę, co bardzo ich zasmuciło, gdyż po raz pierwszy ktoś zajął miejsce Proroka.

Później, 12 dnia Rabi al–A–alu, w 11 roku Islamu (8 czerwca 632 A.D.) Prorok (...) usłyszał głosy modlących się ludzi. Z ogromnym wysiłkiem podźwignął się i spojrzał przez drzwi na wszystkich muzułmanów zgromadzonych w rzędach za Abu Bakrem i uśmiechnął się z zadowoleniem. Abu Bakr ujrzał go i cofnął się ustępując Prorokowi (...) jego miejsce. Muzułmanie byli szczęśliwi myśląc, że będzie się modlił razem z nimi jak dotychczas, ale Prorok (...), który tego dnia wyglądał bardzo pięknie, pokazał im, że mają się modlić sami. Modlił się na siedząco po prawej stronie Abu Bakra, po czym wszedł do środka i położył swą głowę na nogach Aiszy. Cierpiał tak bardzo, że jego córka Fatima krzyczała z żałości. Prorok (...) powiedział: Twój ojciec po tym dniu nie będzie znał cierpienia, naprawdę śmierć mi się pokazała. Musimy wszyscy cierpieć aż do Dnia Sądu. (...) Gdy ludzie w meczecie usłyszeli, że Prorok (...) zmarł, byli przepełnieni żalem. Omar nie chciał w to uwierzyć i wykrzykiwał, że to nieprawda. Abu Bakr wyszedł i spokojnie przemówił: Chwała należy się Allahowi! O ludzie, ktokolwiek czcił Muhammada, Muhammad nie żyje. Ale dla tego, kto czci Allaha, Allah żyje i nigdy nie umiera. (...)

Po tym ludzie przyrzekli lojalność Abu Bakrowi, którego Prorok (...) wybrał, by prowadził modlitwę. Abu Bakr rzekł: Bądźcie mi posłuszni tak długo, jak jestem posłuszny Allahowi i jego Posłańcowi. Ale jeśli nie będę posłuszny Allahowi i jego Posłańcowi, nie jesteście mi winni posłuszeństwa. Powstańcie do modlitwy, Allah ma łaskę nad wami.”²⁷

Uczony sunnicki Mustafa Al–ssybai tak skomentował wydarzenia ostatnich chwil życia Muhammada i zachowanie Abu Bakra:

„(...)stanowisko zajęte przez Abu Bakra jest dowodem na to, że zachował on zimna krew i mocne nerwy w czasie trudnych chwil, a zabrakło tego innym towarzyszom. To uczyniło go pierwszym następcą Wysłannika (Pokój z Nim)²⁸, i potwierdziło się to podczas wydarzeń Alradda (walki z tymi, którzy przyjęli islam, a potem go odrzucili, prowadzone po śmierci Muhammada) na Półwyspie Arabskim.”²⁹

Abu Bakr sprawował władzę przez dwa lata, a po jego śmierci kalifem został Omar ibn–al Hattab (634 – 644), jego następcą z kolei był Osman ibn Affan (644 – 656), mąż dwu córek Mahometa. Po zamordowaniu trzeciego z kalifów, w końcu urząd ten objął Ali, mąż najbardziej z ukochanych córek Mahometa – Fatimy.

Tych czterech pierwszych kalifów nazywa się kalifami sprawiedliwymi (albo „idącymi właściwą drogą”)³⁰. W czasie ich rządów doszło do ogromnej ekspansji islamu. A instytucja kalifatu przetrwała w ortodoksyjnym islamie sunnickim aż do 1924 roku, kiedy to urząd ten został ostatecznie zlikwidowany w Turcji. Należy jednak wrócić do postaci ostatniego z czterech kalifów sprawiedliwych, Alego. Ponieważ nie był popierany przez większość, a za to znajdował się w konflikcie z potężnym rodem Omajjadów, któremu przewodził wówczas Mu'awija, choć Ali nie przegrał, doszło do rozłamu w samym obozie Alego. W końcu w wyniku intryg politycznych i walk wewnętrznych ofiarą padł sam Ali. Następnym kalifem został Mu'awija.

Stronnictwo Alego nie zrezygnowało jednak z pretensji do kalifatu, wyodrębniając się w końcu w osobną denominację wyznaniową, zwaną szyitami.

Fatima, córka Mahometa, a żona zamordowanego kalifa Alego dała też początek linii Imamów. Imamat stanowił zagrożenie dla kalifatu, dlatego kalifowie sunniccy od początku starali się zlikwidować tę instytucję.

Prawdziwych Imamów, cieszących się przywilejem nieomylności w interpretowaniu nauk koranicznych i prawem kierowania społecznością muzułmańską według ortodoksyjnych szitów było jedenastu: Hasan, Husajn, Sadżdżad, Muhammad Baqir, Dża'far Sadiq, Musa Kazim, Reza, Muhammad Taqi, Ali an–Naqi, Askari, oraz syn Askariego, który w cudowny sposób zniknął, aby uniknąć śmierci z rąk sunnickiego kalifa, a który zgodnie z wierzeniami szyitów pojawi się przy końcu czasów jako Imam Epoki – Mahdi.³¹ Oczywiście, każdy z Imamów rościł sobie prawo również do kalifatu.

Ale problem następstwa po Mahomecie nie ograniczył się jedynie do tego, czy kalif (chalifa) ma być jedynie władcą świeckim i przywódcą Ummy (społeczności muzułmańskiej). W taki – i w tylko taki sposób rozumieli to sunnici, szyici natomiast dowodzili, iż prawdziwy kalif posiada nadprzyrodzoną wiedzą, i w związku z tym nie tylko może, ale ma również obowiązek być interpretatorem nauk religijnych.

Mocno spłycając poruszony tutaj problem można zaryzykować stwierdzenie, że sunnici to odłam o charakterze politycznym, zaś szyici to odłam o charakterze teologicznym we współczesnym islamie. Mimo jednak owych różnic w poglądach na role i znaczenie kalifatu (dla sunnity kalif jest strażnikiem czuwającym nad czystością wiary i przestrzeganiem prawa, zaś dla szyity również interpretatorem objawienia udzielonego Prorokowi), obydwa główne kierunki islamskie są absolutnie ortodoksyjne, uznające te same zasady i te same rytuały religijne, a więc dla wierzącego muzułmanina obydwoma tymi drogami – o ile żyje zgodnie z prawem Allaha – można osiągnąć zbawienie.

Aby czytelnik miał w miarę pełne wyobrażenie na temat islamu, w tym miejscu podam najbardziej ogólne informacje na temat zasad tej religii.

Islam opiera się na pięciu filarach (Arkan ad–din, Arkan–al– Islam). Są to: wyznanie wiary (szahada), modlitwa (salat), jałmużna (zakat), post (saum), pielgrzymka do Mekki (hadżdż). Wyznanie wiary wyraża się słowami:

„Nie ma Boga prócz Jedynego Allaha, a Muhammad jest wysłannikiem Allaha”

Wiara obejmuje: absolutny monoteizm (Tawheed), głoszący, że Allah jest Bogiem jedynym, nie troistym, który nie ma syna, ani innego kontynuatora, nie dzieląc z nikim swej władzy ani Bóstwa, wiarę w aniołów, czyli byty duchowe, stworzone przez Allaha, które są mu absolutnie poddane i posłuszne, wiarę w Księgi, które Allah objawiał ludziom w różnych okresach historii człowieka – są to: Tablice, które otrzymał Abraham, Taurat (Tora), czyli Prawo Mojżesza, Zabur (Psalmy) króla Dawida, Al – Indżil (Ewangelia) Proroka Jezusa, oraz Qur'an (Koran) Proroka Muhammada, ostatnia Księga objawienia, po której już nie będzie innej.

Wiarę w Proroków i Wysłanników Allaha, którzy w różnych okresach dziejów ludzkości byli do niej posyłani przez Najwyższego by przekazywać Jego słowa, niektórzy z nich są nam znani, o innych nic nie wiemy; pierwszym z Proroków był Adam, ostatnim, „pieczęcią Proroków” był Muhammad, a po nim nie będzie już innych, wiarę w Dzień Sądu i życie przyszłe, wiara w Przeznaczenie (al–Quadaa'i al–Quadar), czyli w to, iż Allah wyznaczył bieg spraw w całym Kosmosie.

Uczynki zaś opierają się na pozostałych filarach islamu:

Salat – czyli modlitwie, którą należy odmawiać pięć razy w ciągu dnia, mając twarz zwróconą w kierunku Mekki. Modlitwa jednoczy – bez żadnych pośredników, bez kapłanów, nie znanych islamowi – człowieka z Bogiem, chociaż modlitwie przewodniczy zwykle osoba znająca dobrze Koran. Oprócz pięciu modlitw dziennie, pełnoletnich mężczyzn obowiązuje jeszcze publiczna modlitwa piątkowa, zwana chutbą. Wersety koraniczne, które recytuje się podczas modlitw wypowiadane są w języku arabskim, indywidualne prośby można wypowiadać w języku ojczystym modlącego się.

Zaka – jałmużna, to forma opodatkowania się muzułmanina na rzecz Ummy, wynika ona z wiary w to, iż wszelkie dobra doczesne należą do Boga, a nam zostały powierzone tylko na określony czas, jesteśmy niejako ich zarządcami, dlatego mamy obowiązek dzielenia się nimi z potrzebującymi, Zaka na ogół wynosi 2,5% od dochodu w stosunku rocznym, jednak osoby wyjątkowo pobożne mogą dawać ile zechcą, ale mają to czynić w ukryciu, anonimowo. Taka forma jałmużny nazywa się Sadaka. Trzeba mocno podkreślić różnicę pomiędzy Zaka, a jałmużną w pojęciu judeochrześcijańskim, która zwykle jest dawana bezpośrednio potrzebującym biedakom.

Saum – to post, któremu należy się poddać co roku w miesiącu ramadan. Wtedy to każdy wierzący ma obowiązek od brzasku do zmroku powstrzymać się od jedzenia, picia i odbywania stosunków seksualnych. Post obowiązuje człowieka od wejścia w dorosłość, czyli na ogół od okresu dojrzewania. Ma on za zadanie pomóc człowiekowi w oczyszczeniu duszy, a także zakosztować niewygód, co pomoże mu zrozumieć człowieka ubogiego. Chorzy, podróżujący czy kobiety ciężarne mogą nie przestrzegać postu w miesiącu ramadan, ale są zobowiązani do przeposzczenia wszystkich dni w innym terminie, wreszcie tacy, którzy z różnych przyczyn nie mogą pościć w ogóle mają obowiązek za każdy dzień postu wynagrodzić dniem, w którym nakarmią głodnego.

Hadż – pielgrzymka jest ostatnim z podstawowych obowiązków prawowiernego muzułmanina. Jest to pielgrzymka do Kaaby w Mekce. Przynajmniej raz w życiu wyznawca islamu – bez względu na płeć i wiek – powinien udać się do Mekki. Wszakże obowiązek ten dotyczy wyłącznie wiernych mających odpowiednie możliwości finansowe oraz dobre zdrowie. Pielgrzymi dla podkreślenia, że w oczach Boga wszyscy jesteśmy równi, noszą jednakową prostą, skromną, białą odzież.

Na koniec należy zaznaczyć, że islam zakazuje wiernym picia wina, spożywania wieprzowiny, uprawiania hazardu, lichwy, cudzołóstwa, kradzieży, zabijania, kłamstwa i krzywoprzysięstwa.³² Ponieważ jednak poważniejsze zagłębianie się w zagadnienie różnic między szyizmem a sunnizmem nie jest tematem tej pracy, po zasygnalizowaniu ich, przejdźmy do dalszych rozważań.

Rozdział II – Denominacje religijne mające korzenie w islamie

Ruchy nieortodoksyjne

Podobnie jak wszystkie inne religie, islam też nie jest wyjątkiem, bowiem i w jego łonie doszło do rozłamów powodowanych czy to względami doktrynalnymi, społecznymi czy jakimiś innymi. Jak wiemy, duch ludzki jest niespokojny, i wiele osób nie zadowala się tym, co zostało im przekazane, ale czując niedosyt, czy też nie do końca zgadzając się z zasadami lub wierzeniami, w jakich zostali wychowani, rozpoczyna poszukiwania religijne na własną rękę.

Oczywiście bywają także inne powody odejścia od tego, co zostało im przekazane, często dość prozaiczne – chęć zdobycia wysokiej pozycji społecznej, chęć przewodzenia innym, chęć zysku... Słowem – osobiste ambicje. Jak łatwo się domyślić takie niespokojne (czy wyrachowane) duchy mogą znaleźć zwolenników. Jeżeli będą tylko wystarczająco przekonujący, a to co oferują będzie dostatecznie atrakcyjne, ze znalezieniem uczniów i naśladowców nie będzie większego problemu. Tym bardziej, że osoby, które udają się na poszukiwania Bóstwa na własną rękę, w oderwaniu od tradycji i autorytetów, miewają na ogół silną osobowość.

Pierwsze próby wykoślawienia islamu podejmowano już w średniowieczu. Oto np. niektórzy z muzułmanów pod wpływem pogańskiej filozofii greckiej, neoplatonizmu, zaczęli rozumieć islam w sposób ezoteryczny. Dowodzili, że wszystko cokolwiek istnieje, jest emanacją Allaha, że niebo, piekło, aniołowie, to nic innego, jak tylko alegorie, pozwalające wierzyć prostaczkom, podczas, gdy dla oświeconych nie są one potrzebne. Na bazie tych wierzeń interpretowano nakazy Koranu zgodnie z własnymi przekonaniami, oddalając się od prawowierności.

Jedną z sekt powstałych we wczesnym okresie są np. ismaelici wywodzący się z szyizmu, którzy wierzą, że siódmym i ostatnim legalnym imamem pochodzącym w prostej linii od Muhammada jest najstarszy syn szóstego imama Dża'fara Sadiq'a, Ismail. W rzeczywistości Dża'far Sadiq'a odsunął Ismaela od imamatu, wyznaczając zamiast niego swym następcą jego brata Musę Kazima. Powodem tego był fakt, iż Ismael okazał się rozpustnikiem i alkoholikiem. Oczywiście dla zwolenników Ismaela nie stanowiło to żadnej przeszkody. Głosili oni: skoro Ismael jest prawowitym imamem, to nie może błądzić. Dlatego też ani picie wina, ani rozpusta nie mogą być dlań grzechem. Po niechlubnej śmierci Ismaela, jego zwolennicy poczęli głosić, że tak naprawdę to on żyje i kiedyś powróci³³ W końcu ismaelizm przybrał postać religii synkretycznej, w której było po trosze zaczerpnięte z islamu, neoplatonizmu, chrześcijańskiej i żydowskiej gnozy, a nawet z buddyzmu. Ismaelizm ostatecznie rozpadł się na wiele ugrupowań. Dziś nie ma on większego znaczenia i nie stanowi zagrożenia dla jedności islamu.

Niemniej ciekawą sektą, czy może stowarzyszeniem religijno– militarnym była stworzona przez żyjącego w XI w. Hasana Sabbaha, bardziej znanego jako Starzec z Gór, owiana licznymi legendami organizacja nosząca nazwę asasynów. Sekta ta znana z terroru (słowo assasin trafiło m.in. do języka francuskiego i oznacza mordercę), sprawowała kontrolę nad znacznym obszarem Bliskiego Wschodu. Podobno z niej wywodzą się powstali w XI wieku Druzowie, którzy ubóstwili kalifa Al –Hakima.

Wspomnieć można jeszcze o skrajnej, synkretycznej sekcie nusajrytów, którzy ubóstwili kalifa Alego. Oczywiście nie są to wszystkie sekty, jakie mają swoje korzenie w islamie, jest ich bowiem oczywiście więcej. Do najpoważniejszych jednak jakie działają we współczesnym świecie zaliczyć należy Ahmadija³⁴ oraz Bahaizm, i o nich chcę teraz opowiedzieć.

Ahmadija

Sami członkowie wspólnoty Ahmadija wyodrębnieni z muzułmańskiej społeczności indyjskiej podkreślają wyjątkową czystość swojej wiary, odartej z wszelkich ozdóbek i naleciałości, które według nich wypaczyły i zniekształciły islam. Ahmadija twierdzi, iż opiera się wyłącznie na Koranie. Jednym słowem tak przywódcy, jak i szeregowi wyznawcy uważają, że wrócili do korzeni.

Wspólnotę Ahmadija założył Mirza Ghulam Ahmad z Kadijan (Qadian) (ur. ok. 1835 roku w Kadijan), który w XIX wieku (prawdopodobnie w roku 1876) doznał objawienia, podczas którego Allah miał mu oznajmić, iż powołuje go na swego proroka³⁵, oraz oznajmiając, że zbliża się czas odrodzenia Islamu, a odnowicielem religii muzułmańskiej ma zostać właśnie on sam. Warunki jakie Allah postawił Ghulamowi Ahmadowi były bardzo konkretne – będzie jak najwierniej przestrzegał Koranu, oraz nie ustanowi żadnego nowego prawa.³⁶

Imam Ahmad nie posiadał formalnego wykształcenia lecz gruntownie studiował Koran i pisma innych religii zdobywając wiedzę o odwiecznych prawdach. Mimo, iż pochodził z zapadłego zakątka świata (Pendżab w Indiach), bezkrytycznie uwierzył objawieniu i w roku 1889 ogłosił się reformatorem islamu oraz Mahdim. Natomiast w marcu 1890 roku formalnie utworzył w łonie islamu wspólnotę Ahmadija, zakładając ją w miejscowości Kadijan. Przez całe życie jak najwierniej naśladował Proroka Mahometa³⁷ Na początku swojej działalności zdecydowanie odrzucał zarówno prawdy religijne głoszone przez chrześcijaństwo, jak i przez hinduizm.

Zdaniem wyznawców Ahmadija różnice w wierzeniach pomiędzy nimi, a ortodoksyjnymi muzułmanami są niewielkie, to co je najbardziej różni, to zapatrywanie się na kwestię pojawienia się Mahdiego, oraz pogląd na świętą wojnę (dżihad). Według Ahmadija dżihad ma być procesem pokojowego, a nie siłowego podporządkowania świata ideom islamu.

W roku 1904 Mirza Ghulam Ahmad ogłosił się oczekiwanym przez świat Mesjaszem i oznajmił, iż jest on wcieleniem Pana Kryszny, Mesjaszem Żydowskim, Jezusem chrześcijańskim i Mahdim muzułmanów.³⁸

Dość zawikłana jest też kwestia tego, za kogo uważał się – po objawieniu mu się Allaha – Mirza Ghulam Ahmad. Otóż ogłosił on, że chociaż Mahomet nazwany został „ostatnim z proroków”, nie oznacza to bynajmniej, iż po nim Bóg nikogo już na ten urząd nie powoła. Według Mirzy Ghulama Ahmada on również został powołany jako prorok, tyle że Allah nie przekazał przez niego żadnych nowych praw, a uczynił go wyłącznie odnowicielem Islamu.³⁹

Oznajmienie tych rewelacji i upieranie się przy nich spowodowało, iż wszyscy muzułmanie (zarówno sunnici, jak i szyici) uznali Ahmadija za społeczność niemuzułmańską⁴⁰, i tak też jest ona dziś traktowana w krajach tradycyjnie muzułmańskich. Po śmierci (w roku 1908) założyciela Ahmadija ustanowiono urząd kalifa zmarłego proroka, a pierwszym który objął ten urząd był Nur ud–Din.

Jako coś bardzo istotne poniżej zacytuje „Warunki wiary ogłoszone przez Ghulama Ahmada Mirzę w dniu 4 marca 1889 roku. Te warunki wiary stanowią niejako „Dekalog” Ahmadija:

„1. Do dnia śmierci czcić będziesz tylko Boga jedynego.

2. Będziesz unikał wszelkiego zła: fałszu, przekraczania boskich przykazań, okrucieństwa w stosunku do jakiegokolwiek stworzenia boskiego, buntu przeciw władzy państwowej (...) Nie pozwolisz porwać się namiętnościom.

3. Będziesz regularnie, pięciokrotnie w ciągu dnia odmawiał modlitwy, oraz starał się odmawiać nocne modlitwy (...). Będziesz prosił o błogosławieństwo Boże dla Świętego Proroka, wybaczenie grzechów i będziesz szukał Jego opieki. Pomny zaś licznych łask Boskich doznanych, chwalił będziesz i gloryfikował imię Boże we wszelkich okolicznościach.

4. W żaden sposób nie będziesz szkodził ludzkości a muzułmanom w szczególności, ani ręka ani językiem, ani innymi sposobami.

5. W każdych warunkach pozostaniesz wierny Bogu, czy w szczęściu czy w zmartwieniu, w potrzebie czy dobrobycie i poddasz się woli Bożej we wszystkich przypadkach i będziesz przygotowany cierpieć każdą niedolę i upokorzenie na Jego ścieżce i że w żadnej próbie nie odwrócisz od Niego twarzy, ale zacieśnisz tylko więzy z nim.

6. Nie będziesz folgował swym pragnieniom zmysłowym, poddasz się wskazaniom Koranu i przyjmiesz słowa i czyny św. Proroka za wzór swego życia.

7. Całkowicie pozbędziesz się pychy, zarozumiałości i prowadzić będziesz życie w posłuszeństwie, pokorze i łagodności,

8. Będziesz uważał dobro swej religii, jej chwałę za droższe od wszystkich innych ziemskich spraw, tj. własności, honoru, z którym jesteś związany, dzieci i wszystkiego co jest ci drogie..

9. Będziesz współczuł wszelkiemu stworzeniu Boskiemu ze względu na Niego samego. Będziesz ile tylko to jest możliwe w twej mocy wykorzystywał dane ci od Boga zdolności i łaski dla dobra całej ludzkości.

10. Pozostaniesz wierny obietnicy jaką złożyłeś na całe życie Bogu. Więź, która łączy cię z Panem, a który położył swą dłoń na twej dłoni większa będzie od wszystkich ziemskich związków.”⁴¹

Należy jeszcze wspomnieć, że po śmierci Ghulama Ahmada Mirzy Ruch Ahmadija przyjął dwa kierunki, czy może raczej rozgałęzienia (Rabwah i Lahor) różniące się między sobą – najogólniej mówiąc – podejściem do kwestii kalifatu. Te rozważania wykraczają jednak poza zakres tej pracy, więc nie będziemy się nimi zajmować, natomiast szerzej zostaną omówione w Aneksach III i IV.⁴²

Jako ciekawostkę podam, iż Ahmadija głoszą, iż Jezus Chrystus nie poniósł śmierci na krzyżu, lecz przeżywszy tę okrutna mękę zbiegł do Kaszmiru, gdzie żył jeszcze długie lata (podobno zmarł osiągnąwszy sędziwy wiek stu dwu lat), i gdzie⁴³ rzekomo ma znajdować się jego grób.

Obraz Ahmadija nie byłby pełny, gdyby nie zaprezentować oficjalnych poglądów na temat tego ugrupowania, jakie głoszą prawowierni muzułmanie. A są one takie:

Założyciel Ahmadija, Mirza Ghulam Ahmad Qadiani, działał zgodnie z wolą Anglików władających w XIX wieku Indiami. Anglicy zdawali sobie sprawę z faktu, że łatwiej im będzie przełamać opór miejscowej ludności muzułmańskiej, pamiętającej o tym, iż przez tysiąc lat właśnie muzułmanie rządzili tym subkontynentem, jeśli doprowadzą do podziałów w łonie indyjskiego islamu, to łatwiej uda im się podporządkować całe społeczeństwo. Powstały wtedy ruch Ahmadija był tym, czego oczekiwali Brytyjczycy.⁴⁴

Mirza Gulam Ahmad występował początkowo, w roku 1880, jako pisarz muzułmański, stopniowo zaczął głosić coraz większe rewelacje. I tak 1891 ogłosił się Mahdim i Mesjaszem, w 1901 Prorokiem Allaha, a wreszcie awatarem pogańskiego bożka Kriszny. W 1907 roku, Mirza Ghulam Ahmed wezwał do pojedynku modlitewnego swego największego adwersarza spośród ortodoksyjnych muzułmanów, Molvi Sanaullaha Amratsariego, prosząc Boga, by uśmiercił przy pomocy cholery tego z modlących się, którego nie popiera, zaś tego którego popiera nagrodził długim życiem. Muzułmanie z satysfakcją podkreślają, że to właśnie założyciel Ahmadija w ciągu roku zmarł na cholerę, a prawdziwy muzułmanin żył jeszcze przez czterdzieści lat. Jako wyraz szczególnej ironii losu podaje się fakt, że zwłoki Mirzy Ghulama Ahmada z Lahor do Qadianu przewożono pociągiem, czyli tą machiną, która ogłosił on w swych pismach jako środek transportu antychrysta⁴⁵.

Jak pisano wcześniej, sami członkowie Ahmadija podają się za muzułmanów, jednakże muzułmanie dowodzą, że są oni synkretyczną sektą religijną niewiele mającą wspólnego z islamem, a nawet stawiającą sobie za cel zniekształcenie nauk islamu i zniszczenie go przez to. Jako jeden z dowodów na to podaje się, że do dziś pisma Mirzy Ghulama Ahmeda nie zostały przetłumaczone na inne języki i trzymane są w ukryciu. Inne z dowodów to podawanie się przez założyciela Ahmadija za Proroka Allaha, mimo iż Koran wyraźnie mówi, iż Muhammad był ostatnim z Proroków, i po nim nie będzie już żadnego. Niekonsekwencja w tym co głosił Mirza Ghulam Ahmad jest ogromna. Z jednej strony bowiem twierdził, iż z wysłańców Allaha pierwszym był Prorok Adam, ostatnim zaś Prorok Muhammad, z drugiej zaś dowodził, iż religia która by nie uznawała możliwości zaistnienia proroctwa po śmierci Mahometa jest religią szatańską, co może prowadzić do jednego tylko wniosku – islam jest religią szatańską. Konsekwentnie – tak sam założyciel Ahmadija, jak i jego następcy, głoszą, iż wszyscy inni muzułmanie, nie uznający Mirzy Ghulama Ahmada za Mahdiego, są niewiernymi!⁴⁶

Inne poważne różnice doktrynalne Ahmadija to te, że ich założyciel był jakoby powtórnym objawianiem się (awatarem) Proroka Muhammada, że jego pisma są równe Torze, Ewangelii i Koranowi, że Hadisy nie mają żadnego znaczenia, a obowiązuje interpretacja Koranu dokonana przez Mirzę Ghulama Ahmada, że Prorok Jezus po ukrzyżowania żywy został zdjęty z krzyża, potajemnie uciekł do Indii (do Kaszmiru), gdzie żył jeszcze wiele lat, tam zmarł, został pochowany i nigdy już nie wróci na ziemię, że obiecanym Mesjaszem jest nie Prorok Jezus, lecz Mirza Ghulem Ahmad, że dżihad (święta wojna) przeciw Brytyjczykom w Indiach jest zakazany, że każdy członek Ahmadija winny jest posłuszeństwo rządom brytyjskim, że żony Mirzy nazywane są Matkami Wiernych (tak samo jak żony Proroka Muhammada), że zamiast odbywać hadż do Mekki, należy pielgrzymować do Qadian w Indiach i Rabwah w Pakistanie, że Mirza był lepszy od wszystkich Proroków Allaha, że sława objawiona w Koranie Muhhamadowi tak naprawdę należna jest Mirzy Ghulemowi Ahmadowi, że meczet Mirzy w Quadianie jest faktycznie świętym meczetem Masdzid Al–Aqsa (czyli tym, który znajduje się w Jerozolimie).⁴⁷

Ogłoszenie się przez Mirzę Ghulema Ahmada Mahdim i Mesjaszem jest sprzeczne z muzułmańską eschatologią, godzi w Objawienie, i wprowadza zamęt w umysłach. Jasna i klarowna muzułmańska nauka o rzeczach ostatecznych człowieka i świata w świetle nauk Ahmadija staje się niejasna i zawikłana, odrzucanie natomiast takich prawd wiary jak na przykład tej, że Prorok Jezus objawi się światu w Dniu Ostatnim jest zwykłym bluźnierstwem.

W 1974 roku Światowa Liga Muzułmańskich Uczonych oficjalnie ogłosiła, że członkowie Ahmadija są niewiernymi znajdującymi się poza wspólnotą islamską.

Babizm i Bahaizm

Babizm to wspólnota religijna, która wyrosła na gruncie szyizmu, w XIX wieku, na terenie Persji. Jej twórcą jest Sajjid Ali Muhhamad Szirazi, tytułujący się Hazrat–e Bab (Jego Wysokość Bab) (ur. w 1819 r.), który w roku 1844 ogłosił się „bramą” – arab. bāb – wiodącą do Mahdiego, a w końcu samym Mahdim. W roku 1848, popadłszy w konflikt z muzułmańskim otoczeniem, wyodrębnił swój ruch religijny z islamu.

W swym wystąpieniu w Persji Bab, ogłosił się dwunastym, zaginionym imamem, tym samym, który miał się objawić w czasach ostatecznych. Bab ogłosił także iż Dzień Ostatni jest już blisko, a ludzkość stoi u progu nowej ery. Bab został stracony w roku 1850. Dziś jego wyznawcy stanowią nieliczną, nie mającą żadnego znaczenia grupkę⁴⁸.

Ale z babizmu wzięła początek nowa, prężnie się rozwijająca, i licząca dziś około 5.000.000 wyznawców, religia posiadająca uniwersalistyczne zabarwienie – bahaizm. Jej twórcą był także Pers, Mirza Husajn Ali (ur. w roku 1817), brat Mirzy Jahija Sobh–e Azazala następcy straconego twórcy babizmu, Sajjida Alego Muhammada Sziraziego⁴⁹.

Mirza Husajn Ali przybrał tytuł Bahá'u'lláh, co znaczy „Chwała Boża”⁵⁰ i ogłosił się jednym z bożych wysłanników – ostatnim przewidzianych na obecną dobę, nie twierdząc, że po nim nie przyjdą jeszcze inni. Naczelnym zadaniem, jakie prorok postawił przed swymi wyznawcami jest ustanowienie jedności religii, co ma doprowadzić do ogólnoświatowego pokoju, zgody i harmonii między narodami. Bahaici idąc za naukami swego duchowego mistrza głoszą zatem: jedność Boga, jedność religii i jedność ludzkości. Bahá'u'lláh za swych poprzedników uznał Abrahama, Krysznę, Mojżesza, Zaratusztrę, Buddę, Jezusa, Mahometa i Bába, którzy jakoby głosili tę samą wiarę.⁵¹

Aby uwiarygodnić swą misję, Bahá'u'lláh oświadczył, iż został zapowiedziany przez Bába, jako ten, który ma za zadanie dokonać zjednoczenia ludzkości, a także ten, który wreszcie wypełni obietnice boże zawarte we wszystkich wcześniejszych religiach. Bahá'u'lláh w głoszeniu swego posłania nie ograniczał się do obszaru islamskiego, ale kierował je do wszystkich ludzi na całej ziemi, i już za jego życia ruch nabrał charakteru ogólnoświatowego.⁵²

Po śmierci proroka kontynuatorem dzieła został syn – Abdu'l– Bahá (Służebnik Bahá), a po nim z kolei zwierzchnictwo nad Wspólnotą Bahá'i objął Shoghi Effendi. Aktualnie bahaitami zarządza ciało kolegialne – sprawuje Powszechny Dom Sprawiedliwości (Universal House of Justice), którego siedziba znajduje się w Hajfie, w Izraelu.

Sami bahaici na pytanie: „Czym jest wiara Bahai?” odpowiadają:

„Bahá'u'lláh naucza, że Bóg jest Jeden, że istnieje tylko jedna religia i że zjednoczenie świata – religijne, społeczne, administracyjne i ekonomiczne – stanowi wolę Boga dla ludzkości w dzisiejszych czasach. Nauka zwyciężyła fizyczne bariery, tak więc przygotowana została droga na trudniejsze zadanie usunięcia emocjonalnych i duchowych barier dzielących ludzkość. Te bariery to ludzkie uprzedzenia w stosunki do rasy, religii, narodu i klasy. Wszystkie z nich muszą być usunięte, jeśli światowa jedność ma się stać realna. Niektóre z innych warunków osiągnięcia jedności to: samodzielne poszukiwanie prawdy, harmonia religii i nauki, światowy język pomocniczy, jednakowy status mężczyzn i kobiet, zapewnienie edukacji wszystkim dzieciom na świecie oraz pewne generalne prawa w ekonomii oparte na bazie duchowej. Końcowy cel – światowa wspólnota – zostanie osiągnięty, kiedy nauki te zostaną wprowadzone w życie.”⁵³

Rozdział III – Człowiek jako jedność psychofizyczna w świetle nauk Koranu

Ciało i dusza

„Oto powiedział mój Pan do aniołów:

Ja stwarzam człowieka z gliny. Kiedy go ukształtuję 

harmonijnie i tchnę w niego Mojego Ducha, to padnijcie,

oddając mu pokłony!”

(Koran XXXVIII, 71 – 72, J.B.)

Czego dowiadujemy się z tych wersetów? Rzeczy bardzo ważnej, tej mianowicie, iż człowiek jest istotą złożoną, materialną i niematerialną jednocześnie. Allah stworzył nas jako najdoskonalszy ze wszystkich powołanych przez siebie do istnienia bytów.

Uszlachetniając niejako materię, która stanowi formę naszego istnienia, poprzez udzielanie jej swojego ducha, uczynił człowieka czymś wyjątkowym, rożnym tak od zwierząt, jak i od aniołów. Uczynił go w pewnym sensie podobnym do Siebie. Nic zatem dziwnego, iż wezwał tych ostatnich, by oddali nowemu stworzeniu pokłon.

Dlaczego Bóg powołał nas do istnienia, to odrębna kwestia, nie mieszcząca się w ramach tego tematu. Należy jednak wspomnieć, że w akcie kreacji kierował się miłością, którą żywi do nas zawsze. Pierwsi ludzie zostali przeznaczeni do szczęśliwości, do życia w rajskim ogrodzie bez trosk i bólu. Ich upadek, to iż uwierzyli Szatanowi – Iblisowi, a nie Bogu, stało się największą tragedią całego naszego rodzaju. Ziemia jest miejscem wygnania, a śmierć karą za niewiarę.

„Powiedział :

Uchodźcie!

Będziecie wrogami jedni dla drugich. Na ziemi będzie

wasze stałe miejsce przebywania i używanie życia – do

pewnego czasu (...) na niej będziecie umierać (...)”

(Koran VII, 24 – 25 – J.B.)

Ale chociaż upadliśmy, Bóg nas nie opuścił, wskazał drogę powrotu do siebie – wiarę i całkowite poddanie się Jego woli. Niemniej prawo śmierci obowiązuje wszystkich do Dnia Zmartwychwstania. Jednakże jest to śmierć ciała tylko, nie zaś duszy, która nie podlegając prawom obowiązującym materię jest nieśmiertelna. Tak więc człowiek jawi się nam jako istota złożona, żyjąca niejako w dwu planach: materialnym i niematerialnym. Chociaż do istnienia pełnego człowieka potrzebne są w jednakowym stopniu obie części składowe, to druga z nich – dusza może istnieć, zachowując przy tym rozum i pamięć, ale nie mając możliwości działania, w odłączeniu od ciała. Element duchowy jest odeń odrębny i może się oddzielić zarówno w czasie śmierci jak i snu. Mówi o tym Koran:

„Bóg zabiera duszę w chwili śmierci:

wzywa także te, które nie umarły, tylko są we śnie.

On zatrzymuje te, których śmierć zdecydował, a odsyła

inne do wyznaczonego terminu.”

(Koran XXXIV,42 – J. B.)

Dusza ponosi odpowiedzialność za czyny człowieka, mając skłonność do dobra i zła:

„Na duszę i na Tego, który ją ukształtował!

I dał jej skłonność –

do nieprawości i bojaźni Bożej.

Pomyślność osiągnął ten, kto ją oczyścił, lecz poniósł

stratę ten, kto ją zaciemnił!”

(Koran XCI, 7 – 10 – J. B.)

Z kwestią odpowiedzialności duszy za postępowanie człowieka wiążą się dwa problemy: predestynacji i wolnej woli. Nie są one dostatecznie wyjaśnione przez teologię muzułmańską i nie panuje tu jednomyślność. Powyższy cytat zdaje się bezsprzecznie wskazywać na wolność woli. Jako koronny argument na rzecz predestynacji przytacza się te słowa wyjęte ze Koranu:

„Powiedz :

Ja nie władam dla samego siebie ani szkodą,

ani korzyścią, poza tym, co Bóg zechce.”

(Koran X, 49 – J. B.)

Ale kwestia jest bardziej złożona, bowiem wiele tekstów koranicznych podkreśla właśnie odpowiedzialność człowieka za czyny popełnione za życia, wskazując tym samym na wolną wolę i pozostawiając mu wolność wyboru pomiędzy dobrem i złem, między zbawieniem a potępieniem.

Cóż to jest zatem wieczne zbawienie i wieczne potępienie? Czy należy je rozumieć w ten sam sposób, co oceny w szkole za zadaną lekcję? Absolutnie nie.

Jeśli przestrzegamy pewnych, podyktowanych przez Stwórcę norm, osiągniemy stan wiecznej szczęśliwości. Czy jednak to Bóg nas wynagrodzi? I tak, i nie. Chociaż potocznie się mówi, że to On udzieli nagrody, w rzeczywistości jednak wybierając ten akurat model życia i wiedząc jaka jest tego konsekwencja, nagradzamy się sami – wybieramy nagrodę, bowiem sami świadomie i dobrowolnie wybieramy raj.

Identycznie gdy opowiemy się za modelem drugim: to nie Bóg nas potępi, lecz potępimy się sami, wysłużymy sobie piekło, które jest stacją docelową tej drugiej drogi. Kara zaś między innymi będzie polegała i na tym, iż będziemy mieli świadomość tego, co moglibyśmy mieć i co żyjąc w ciele odrzuciliśmy. Czyż to nie o tym właśnie mówi Koran?

„Zaprawdę, tym, którzy nie uwierzyli, nie pomogą nic

przed Bogiem ich majątki i ich dzieci.

Tacy będą mieszkańcami ognia, w którym przebywać

będą na wieki.

To, co oni rozdają w życiu tego świata, jest podobne do

wiatru lodowatego. Poraził on zasiewy ludzi, którzy byli

dla siebie niesprawiedliwi i zniszczył je.

Nie Bóg wyrządził im niesprawiedliwość lecz oni sami

wyrządzili sobie niesprawiedliwość”

(Koran III, 116 – 117 – J.B.)

albo:

„A kto pragnie nagrody tego świata,

to My ją damy;

a kto pragnie nagrody życia ostatecznego,

to My ją też damy.”

(Koran III, 145 – J.B.)

Z powyższego widzimy, że sędziami jesteśmy dla siebie sami, nie w jakiejś nieokreślonej przyszłości, ale już tu, za życia. (Sąd będzie tylko oficjalnym zatwierdzeniem wyboru).

Doczesność etapem w drodze do wieczności

Według ortodoksyjnej nauce muzułmańskiej, życie ziemskie człowieka jest tylko etapem na drodze ku wieczności. Nie należy zatem okazywać większego, niż to oczywiście konieczne, zainteresowania dobrami materialnymi.

W przeciwieństwie do judaizmu, który bardziej jest zaangażowany w doczesność i w niej upatruje nagród lub kar za życie prowadzone zgodnie z prawem mojżeszowym lub przeciw niemu, a zagadnienia eschatologiczne traktuje dość marginalnie, islam te ostatnie szczególnie uwypuklił. Dowody na to można odnaleźć w licznych tekstach koranicznych. Według nauki muzułmańskiej człowiek jest istotą złożoną z dwu współzależnych elementów: materialnego ciała i niematerialnej duszy. Pierwszy z nich, którego istnienie jest ściśle uwarunkowane łącznością z drugim, podlega śmierci, a po niej zniszczeniu. Dusza natomiast po opuszczeniu ciała żyje nadal, jako z natury swej nieśmiertelna, ale mimo iż zachowuje wszelkie przymioty psychiczne żyjącego człowieka, w pełni nim nie jest, bo nie ma już żadnej możliwości działania.

Śmierć zatem (czyli innymi słowy: ustanie wszelkich funkcji życiowych ciała) nie jest ostatecznym kresem istnienia, lecz zmianą formy trwania. Kończy się trwanie w czasie, a rozpoczyna w wieczności.

Człowiek jest istotą stojącą na pograniczu dwu światów: materialnego, bowiem zniszczalnym (co należy do jego natury) ciałem przypomina zwierzęta oraz duchowego, ponieważ nieśmiertelnością duszy podobny jest samemu Bogu. Ongiś, na początku czasu, Stwórca obdarzył pierwszych ludzi nieśmiertelnością, warunkując ją jednak absolutnym poddaniem się ustanowionemu prawu. Jednocześnie jednak Adam i Ewa posiadali wolną wolę, czyli możliwość wyboru w postępowaniu i mogli owo prawo zachować i żyć wiecznie, bądź je przekroczyć i umrzeć.

Wtedy na widownię ludzkości wkroczył Iblis – Szatan – jeden z dżinnów, a na skutek buntu przeciwko Bogu – powodowany pychą – najszpetniejszy i ziejący nienawiścią ku Stworzycielowi duch.

Od chwili odmówienia wykonania polecenia Allaha, czyli oddania pokłonu Adamowi i wypędzeniu z Raju, wykorzystujący każdą sposobność aby uczynić Bogu na złość.

Gdy Allah powiedział do Iblisa „Uchodź stąd” on wybłagał odroczenie:

„Powiedział (Iblis – A.J.S.):

«Daj mi zwłokę

do Dnia, kiedy oni będą wskrzeszeni!»

Powiedział (Allah – A.J.S.):

«Jesteś wśród tych, którym dano zwłokę.»

(Koran VII, 14–15 – J.B.)

Ale Iblis zamiast wdzięczności hardo odpowiedział:

„Za to, iż Ty mnie skazałeś na błądzenie,

postanawiam czyhać na nich w zasadzce

na Twojej drodze prostej.

Następnie będę ich nachodził

z przodu i z tyłu, z prawej i z lewej strony

i Ty większości z nich nie znajdziesz wdzięcznymi.”

(Koran VII, 16 – J.B.)

Allah wyznaczył pierwszym rodzicom miejsce na mieszkanie w rajskim Ogrodzie:

„A ty Adamie zamieszkaj z twoją żona w Ogrodzie!

Jedzcie obydwoje, z czego chcecie,

ale nie zbliżajcie się do tego drzewa,

bo oboje znajdziecie się wśród niesprawiedliwych”

(Koran VII, 19 – J.B.)

Szatan jednak słowom Boga natychmiast zaprzeczył:

„I szatan zwiódł ich na pokuszenie,

z zamiarem ukazania im ich nagości,

która była dla nich skryta;

i powiedział:

«Zakazał wam wasz Pan z tego drzewa

tylko dlatego, abyście się nie stali aniołami

lub istotami nieśmiertelnymi.»⁵⁴

I przysięgał im obojgu:

«Jestem dla was dobrym doradcą!»

I doprowadził ich do upadku

przez oszukaństwo.”

(Koran VII 20–21 – J.B.)

Adam i Ewa dali wiarę Szatanowi i w efekcie utracili Raj, a z nim nieśmiertelność:

„A Kiedy oni skosztowali z tego drzewa,

ujrzeli swoją nagość

i zaczęli zszywać dla siebie liście z Ogrodu.

Wtedy wezwał oboje ich Pan:

«Czyż nie zakazałem wam tego drzewa? (...)»

Powiedział:

«Uchodźcie!

Będziecie wrogami jedni dla drugich.

Na ziemi będzie wasze stałe miejsce przebywania

i używanie życia do pewnego czasu.»

I powiedział:

«Na niej będziecie żyć,

na niej będziecie umierać⁵⁵

i z niej będziecie wyprowadzeni”

(Koran VII, 22–25 – J.B.)

Niejako prawem sukcesji⁵⁶, wraz z zamieszkaniem na ziemi, konieczność umierania przeszła na wszystkich ich potomków. A więc wszyscy muszą umrzeć. Wiąże się z tym również w sposób istotny element niepewności: kiedy? Dziś, jutro, za dwadzieścia lat? Skoro więc momentu śmierci nie można przewidzieć, należy żyć w taki sposób, aby do niej być stale przygotowanym. Jak więc trzeba to czynić, aby ów warunek wypełnić? Zgodnie z nakazami Koranu.

W tym miejscu konieczne jest bliższe przyjrzenie się postaci Iblisa (Szatana, Szejtana) i jego roli w życiu człowieka w doczesności. Otóż jest on buntownikiem i odstępcą od prawa Allaha, zwodzicielem, oszustem i największym wrogiem człowieka, nad którym jednak nie posiada władzy, a jedynie możliwość zwodzenia go.

Uważam, iż nie ma pełnej jasności czy Iblis jest dżinnem, czy też aniołem⁵⁷. Jednak w tym miejscu należy mocno podkreślić, iż islam nie zna nauki o upadłych aniołach, uważając, iż te istoty stworzone ze światła, są posłuszne Allahowi i czczą go nieustannie. Koran na temat buntu Iblisa mówi tak:

„Kiedy powiedzieliśmy aniołom: «Oddajcie pokłon Adamowi!»

oni pokłonili się, z wyjątkiem Iblisa,

który był spośród dżinnów⁵⁸

i który zbuntował się przeciwko rozkazowi

swojego Pana.”

(Koran XVIII, 50 – J.B.)

Być może, iż nazwanie Iblisa „dżinnem” można uznać za podkreślenie jego – od momentu buntu przeciw Allahowi – niejako obniżenia w hierarchii stworzenia, gdzie dżinny zajmują miejsce niższe niż aniołowie, czyli jego samoupodlenie się. Na potwierdzenie wysunięcia takiego wniosku zdaje się wskazywać fakt, iż Koran wyraźnie mówi, że Allah nakazał oddać pokłon a n i o ł o m, między którymi był również I b l i s.

Także anielską naturę Iblisa zadają się potwierdzać i te słowa:

„My stworzyliśmy was,

potem was ukształtowaliśmy,

potem powiedzieliśmy do aniołów:

«Oddajcie pokłon Adamowi!»

Oni (a n i o ł o w i e – A.J.S) oddali pokłon, z wyjątkiem Iblisa;

On nie był wśród tych (a n i o ł ó w – A.J.S.), którzy się pokłonili”

(Koran VII, 11 – J.B.)

Odmowa oddania pokłonu Adamowi wynikała z pychy:

„Bóg powiedział:

«Co tobie przeszkodziło,

że się nie pokłoniłeś,

skoro tobie nakazałem?»

Powiedział:

«Ja jestem lepszy od niego. Ty stworzyłeś mnie z ognia,

a jego stworzyłeś z gliny.»

Powiedział:

«Uchodź stąd! ⁵⁹
Nie tobie należy być dumnym tutaj!

Wychodź więc!

Ty jesteś wśród upokorzonych.»

(Koran VII, 12–13 – J.B.)

Przeciwnicy uznania Iblisa za anioła dowodzą, że mimo wszystko Koran mówi, że „był on spośród dżinnów”, a także wyraźnie informuje, że został stworzony z ognia, podobnie jak dżinny.

Pozostawiając jednak ostatecznie tę kwestię na boku, chociaż bez wątpienia ważne jest spośród których stworzeń wywodzi się Szatan⁶⁰ należy przejść do dalszych rozważań.

Jest faktem, że Szatan kusi każdego, i każdego usiłuje namówić do grzechu. Dlatego dla muzułmanina jest niezwykle ważne by wciąż o zasadzkach Szatana pamiętać, i kierując się miłością ku Stwórcy i posłuszeństwem względem jego Prawa, kroczyć drogą wiodącą nie do piekła, ale do raju.

Muzułmanin wie, że na pierwszym miejscu ma obowiązek stawiać wartości duchowe, a na drugim dopiero materialne. To, że w dziejach (a i obecnie również) nie zawsze postępowano zgodnie z prawem Allaha, jest już inną sprawą. Niemniej takie rozumienie doczesności – jako etapu „poczekalni na dworcu kolejowym”, na drodze ku wieczności jest kamieniem węgielnym doktryny islamu i świadczy o jej eschatologicznym charakterze.

Największe oszustwo Iblisa

„O wy, którzy wierzycie!

Dlaczegoż kiedy wam mówią:

„Ruszajcie na drogę Boga!”

– tak ciążycie ku ziemi?

Czy podoba się wam bardziej życie

tego świata,

czy życie ostateczne?

Przecież używanie życia tego świata

w porównaniu z życiem ostatecznym

– jest mizerne!

(Koran IX, 38 – J.B.)

Jak mogło dojść do tego, iż człowiek wbrew rozumowi, wbrew logice, wbrew sumieniu, posunął się tak daleko, iż ośmielił się odrzucić Boga, a na Jego miejscu poważył się postawić Szatana? Skłonność do grzechu wynikająca z możliwości dokonywania wyborów, od chwili upadku pierwszych rodziców – Adama i Ewy, została mocno wpisana w ludzką naturę Pierwsi ludzie popełniwszy pierwsze wykroczenie przeciw prawu Allaha, świadomie i dobrowolnie oddzielili się od niego. Czyż bowiem nie powiedział im Pan?

„A ty, Adamie!

Zamieszkaj z twoją żoną w Ogrodzie!

Jedzcie obydwoje, z czego chcecie,

ale nie zbliżajcie się do tego drzewa,

bo oboje znajdziecie się wśród niesprawiedliwych!”

(Koran VII, 19–25 – J.B.)

A zatem to nie niewiedza, nie przypadek, lecz wybór świadomy i dobrowolny sprawiły, iż już wówczas, przy samym początku ludzkiej historii, człowiek odrzucił Słowo Boże i tym samym zgrzeszył. Uwierzył Iblisowi – Szatanowi, który swoje słowo przeciwstawił Słowu Bożemu.

Wiele jest definicji grzechu, ale można ułożyć jeszcze jedną, najprostszą, mówiącą, iż każdy grzech to nazwanie Boga kłamcą. Bo czyż może znaczyć cokolwiek innego fakt, że odrzucamy Słowo Boże, a przyjmujemy szatańskie? Jeśli je odrzucamy, uznajemy iż nie zawiera w sobie prawdy. I pomyślmy ilekroć my sami, łamiąc prawo Boga, akceptując i czyniąc grzech, postępowaliśmy tak, jak na początku czasów postąpili Adam i Ewa?

Na ten temat można przeczytać:

„A ci, którzy za kłamstwo uznali

Nasze znaki

i wbili się ponad nie w dumę

będą mieszkańcami ognia;

będą w nim przebywać na wieki”

(Koran VII, 36 – J.B.)

A jeśli nie ustami – bo chyba nikt nie poważyłby się na takie bluźnierstwo – lecz czynami nazwaliśmy Boga kłamcą, to czyż tym samym nie postawiliśmy wyżej Zła niż Dobra?

Natura ludzka jest przewrotna. Natura ludzka jest pełna pychy. Człowiek bądź to wiedząc, bądź to przeczuwając, że ważniejszy jest nawet od aniołów, niejednokrotnie usiłuje zając miejsce Allaha, albo przynajmniej obejść się bez Niego w swej codzienności. Błąd Adama i Ewy każde pokolenie, przez wszystkie czasy, popełnia wciąż od nowa. Błąd słuchania podszeptów Szatana– kusiciela, który w odwecie za to, iż Allah ukarał go, gdy nie chciał oddać pokłonu Adamowi, ustawicznie czyni to, co ongiś był zapowiedział:

„Za to, że Ty mnie skazałeś na błądzenie,

postanawiam czyhać na nich w zasadzce

na Twojej prostej drodze.

Następnie będę ich nachodził

z przodu i z tyłu, z prawej i z lewej strony

i Ty większości z nich nie znajdziesz wdzięcznymi.”

(Koran VII, 16–17 – J.B.)

A Szatan umie kusić! O, jakże mało interesujący wydaje się przy nim – wraz ze Swym prawem, niełatwym do przyjęcia przez ludzi o twardym karku, Allah!

Szatan jest kolorowy – roztacza przed naszymi oczyma pyszny pawi ogon pełen barw rozmaitych, ukazujących nęcące widoki, obiecuje radość, wytchnienie, uciechę, bogactwo i wszystko to za nic, za prawie darmo, za drobiazg. „Zapomnij o przykazaniach Stwórcy – zdaje się szeptać wprost do ucha – a uczynię cię potężnym, radosnym i bogatym. Obdaruję wszelką dostępną twemu umysłowi wiedzą.”

I wielu z nas idzie na lep szatańskich pokus. Wielu woli zapomnieć przykazań Najwyższego i daje posłuch i wiarę obietnicom przeciwnika Allaha. To do nich Bóg mówi na kartach Koranu, jasno dając do zrozumienia, iż Iblis jest kłamcą:

„Szatan chce tylko

rzucić między was

nieprzyjaźń i zawiść

przez wino i majsir⁶¹

i odwrócić od was wspomnienie Boga

i od modlitwy.

Czyż wy nie zaprzestaniecie?!

Słuchajcie Boga

i słuchajcie Posłańca!

to wiedzcie,

że do Naszego Posłańca

należy tylko jasne obwieszczenie!

(Koran V, 91–92 – J.B.)

Jakże wielu z nas, gdy dotkną ich przeciwności losu, gdy dosięgnie ich ból i nieszczęście, buntuje się wewnętrznie i z goryczą pyta: „I cóż mi z prawego życia, z uczciwego wypełniania nakazów Koranu? Oto tylu innych żyje w błędzie i muzułmanów i giaurów i pogan, grzeszy i obraża Boga, a wiedzie się im doskonale!” Taka myśl to również nic innego, jak tylko szept szatański, jad sączony przez Iblisa w nasze dusze i umysły. Jeśli dopuścimy ją do siebie, jeśli damy jej zagnieździć się w sercu, to Szatan może być pewny swojej wygranej. O pokusach diabelskich mówi jeden z hadisów:

„Dżabir relacjonuje, że Prorok powiedział: „Iblis siedzi na tronie i wysyła swych pomocników do ludzi, aby namawiali ich do zła. Ten jest najbliższy iblisowi, kto czyni najwięcej zła. Kiedy pomocnicy iblisa wypełnią swe zadania, wracają do niego i zdają relacje: Ja zrobiłem to i to. – To jest nic, ty nic nie zrobiłeś. Potem drugi i trzeci itd. Aż wreszcie jeden z nich powie: Ja pewnego człowieka tak długo zamęczałem, aż spowodowałem, że dokonał on separacji ze swoją żoną. Wtedy to diabeł siedzący na tronie zawoła go bliżej siebie i powie: Ty jesteś najlepszy.”⁶²

Dlatego nigdy nie wolno nam zapominać o tym, iż winniśmy całkowicie i bez reszty poddać się Allahowi i Jego świętej woli:

„Zaprawdę, droga Boga – to droga prosta!

I rozkazano nam poddać się całkowicie

Panu światów!”

I rozkazano nam:

„Odprawiajcie modlitwę

i nie bójcie się Jego!”

On jest Tym, do którego wszyscy zostaniecie zebrani! On jest Tym, który stworzył niebiosa i ziemię w całej prawdzie!

(Koran VI, 71 – 73 – J.B.)

Wszelako jednak Szatan nigdy nie ustaje w swoich zakusach na zepchnięcie nas ze ścieżki prawdy, roztaczając przed człowieczymi oczyma miraże doczesnego szczęścia i doczesnej radości, coraz więcej ludzi zadaje sobie to samo pytanie, które – jako pytanie niewiernych i niedowiarków – przytacza Koran:

„Czyż my mamy wierzyć, jak wierzą głupcy?”

(Koran II, 13 – J.B.)

„Fudalah, syn Ubaida, relacjonuje, że Prorok powiedział: „Allah nie patrzy na twą powierzchowność ani na twe bogactwo. Allah patrzy w twe serce i na twe czyny”⁶³

Przypisy

1 M. T. Żuk, Muzułmanie polscy [w]: „Kolumna. Biuletyn Informacyjny NCK”, nr 55, s. 1–2, por. też: A. Miśkiewicz, Tatarzy polscy, Gdańsk 1986 s. 1–5, por. też: M. Konopacki Wartości humanistyczne polskiego Orientu, [w:] Dzień Muzułmański, red. E. Śliwka, Pieniężno 1985, s. 36 – 43; por. też: P. Borawski, Społeczności orientalne w Wielkim Księstwie Litewskim w XVII w.[w:] „Rocznik Muzułmański 1/1413 h (1992), s. 6 i n.

2 Chociaż w objawionym Prorokowi Muhammadowi KORANIE nie występuje słowo mahdi, jest ono szeroko znane i od wieków powszechnie używane w świecie islamu. Mahdi dosłownie oznacza szczególnego c z ł o w i e k a, wybrańca Allaha, pod którego opieką się znajduje i jest przez Boga w szczególny sposób prowadzony, sam całkowicie zdając się na wolę bożą i boskie prowadzenie. W pewnym sensie wiara w Mahdiego, na którego oczekuje biedny i zdominowany przez zło i niesprawiedliwość świat ma swoje korzenie w judaizmie i chrześcijaństwie, gdzie oczekuje się nadejścia Mesjasza (w chrześcijaństwie w Jego powtórnym przyjściu, jako władcy, króla i sędziego – Pana Chwały, w judaizmie w przyjściu pierwszym, jako tego, który uczyni Izrael potęgą i pozwoli Żydom zapanować nad światem). Mahdi, jako jeden z wielkich znaków eschatologicznych pojawia się przy końcu wieku VII, i wówczas na trwałe zajmuje miejsce w teologii szyickiej. Szyici oczekują objawienia się przy końcu czasów doskonałego męża Bożego, ukrywającego się, świętego, posiadającego dar nieomylności Imama – Mahdiego, który przywróci światu pełnię świętej łączności z Bogiem, czystość religii (z której usunie wszelki fałsz i późniejsze naleciałości niezgodne z objawieniem), natomiast w sferze społecznej miłość, pokój, ład i zjednoczenie wszystkich ludzi. Po przygotowaniu przez Mahdiego świata na Dzień Ostatni, jego rola dobiegnie końca.

3 S. Chazbijewicz, Myśl mesjańska muzułmanów polskich [w:] Dzień Muzułmański..., s. 44 – 45.

4 W. Catherin, Filozofia moralna (filozofia moralności), t. II, Warszawa 1904; S. Grelewski, Wyznania protestanckie i sekty religijne w Polsce współczesnej, Sandomierz 1935. 

5 X. Ludwik Maimburg S.I.: „Historya o krucyatach na wyzwolenie Ziemię Świętey, Kraków 1707, s. 245.

6 Hadisy – wypowiedzi Mahometa, które nie zostały spisane za jego życia, lecz dopiero po śmierci; choć nie przywiązuje się im takiej wagi jak Koranowi, to jednak powołuje się na nie by uzasadnić jakiś pogląd teologiczny. Głównymi autorami hadisów są: Imam Buchari – zm. 256 h., Imam Muslim – zm. 261 h., Abu Dawud – zm. 275 h., Tirmidhi – zm. 279 h., Ibn Majah – zm. 295 h. i Nisa – zm. 303 h. (wg.: Imama Mahmuda Taha Żuka).

7 J. Bielawski, Islam, religia państwa i prawa, Warszawa 1973; por. też: J. Bielawski, Islam, Warszawa 1980; por. też.: A. Tokarczyk, Religie współczesnego świata, Warszawa 1978; por. też: A. Tokarczyk, Trzydzieści wyznań, Warszawa 1987; por też: J. Hergenröther, Historya powszechna Kościoła Katolickiego, t. IV, Warszawa 1901.

8 J. Bielawski, Islam... , s. 10 – 11.

9 Tamże, s. 16 – 17.

10 Błąd autora, kamień ów jest nie czerwony lecz czarny.

11 „Bóg przychodzi z Temanu, Święty z góry Paran. Sela. Jego wspaniałość okrywa niebiosa, a ziemia pełna jest jego chwały”: Biblia, to jest Pismo święte Starego i nowego Testamentu, tzw. Nowy Przekład, Warszawa 1979.

12 „Gdy przyjdzie Pocieszyciel, którego Ja wam pośle od Ojca, Duch prawdy, który od Ojca wychodzi, złoży świadectwo o mnie”: Tamże.

13 „Ja prosić będę Ojca i da wam innego Pocieszyciela, aby był z wami na wieki”: Tamże.

14 J. Hergenröther, Historya Powszechna Kościoła Katolickiego”, tom IV, Warszawa 1901, s. 141 – 143.

15 Ewidentny błąd autora – według nauki muzułmańskiej wszyscy aniołowie stworzeni przez Allaha nigdy Go nie zdradzili, z wyjątkiem być może Iblisa, co do którego nie ma pewności czy jest aniołem czy dżinem.

16 Jest tu wyraźne podobieństwo do tego, z czym się można spotkać w eschatologii zoroastryjskiej: zoroastranie bowiem wierzą, że jeśli nawet dany człowiek w chwili śmierci zgromadził o wiele więcej zasług niż przewinień, to nie oznacza owo wcale, iż ot tak, po prostu, dostąpi on wiekuistej szczęśliwości. Oto bowiem każdy zły czyn musi zostać ukarany. I dzieje się to natychmiast po odbyciu sądu na skraju niebios. Lecz to nie koniec przecież. Ponieważ dusza zostaje poddana jeszcze jednej – tym razem ostatniej już – próbie. Oto bowiem ze skraju niebios, do miejsca wiecznej szczęśliwości, przerzucony jest most Czinwat. A jest to most szczególny. Dla sprawiedliwych bowiem szeroki i wygodny i dlatego nie mają oni najmniejszych nawet trudności z przekroczeniem go, zaś dla niesprawiedliwych, splamionych grzechem, staje się tak wąski niczym włos, przez co uniemożliwia przedostanie się duszy na drugi brzeg. Dusza skalana i zła, po prostu nie mogąc utrzymać na nim równowagi, spada w przepaść. W tym miejscu można jeszcze dodać, że idea mostu po którym dusze przechodzą „na tamten świat” nie jest obca również chrześcijaństwu, które być może zapożyczyło go od Medo–Persów w czasach gdy manicheizm (mający przecież korzenie w zoroastryzmie) zagrażał chrześcijańskiej Europie – przyp. A J. S.

17 J. Hergenröther, Historya Powszechna Kościoła Katolickiego, t. IV, Warszawa 1901, s. 143 – 144.

18 M. Jabiry, Islam – potoczne poglądy a rzeczywistość, [w: ] „Życie muzułmańskie. Kwartalnik”, Nr 2, 3, 4 , 1407 h. (1987 r.), s. 7–25. Jabiry pisze w swoim artykule o kłamstwach rozpowszechnianych na temat islamu, mitach i bajkach często wyssanych z palca, na potwierdzenie słuszności jego dowodów proszę por. np.: J, Jaugey Słownik apologetyczny wiary katolickiej, t. II, – hasło: MAHOMETANIZM, Warszawa 1894 .

19 A. Sarwa, Islam, [w:] „Magazyn Rodzinny”, nr 170/1988, s. 7 – 9; por też: K. Sidor, Bogowie, magowie i nafta, Warszawa 1971, s. 166 i n.; por też: Koran w zbiorach muzułmanów polskich (maszynopis w posiadaniu autora).

20 Muzułmanie uważają to za cud.

21 I. Hrbek , K.Petráček, Mahomet, Warszawa 1971, s. 52 i n.; por. też: T. Kowalski, Na szlakach islamu, Kraków 1935; por. też: J. Nosowski, Teologia Koranu, Warszawa 1971; por. też: J. Reychman, Mahomet a świat muzułmański, Warszawa 1966.

22 Litery J.B. dodane po podaniu numeru sury i aji oznaczają, że chodzi o przekład Józefa Bielawskiego, Warszawa 1986; jeśli te litery nie występują, oznacza to, że cytat pochodzi z innego tłumaczenia.

23 Prorok Muhammad, [w:] „AL–ISLAM”, nr 37, kwiecień 1981 r (1401 h.), s. 1 – 3, oraz – Życie proroka Muhammada /AS/ – Otwarta księga, [w:] „AL–ISLAM”, nr 41/42 sierpień–wrzesień 1981 (1401 h.), s. 1–7.

24 J. Wierusz Kowalski, Świat mnichów i zakonów, Warszawa 1978, s. – 120.

25 Prorok, Mahomet.

26 S. M. H. Tabatabai, Zarys nauk islamu, brak miejsca i roku wydania, s. 79 – 80.

27 L. Azzam, A. Gouverneur, Muhammad Posłaniec Boga, brak roku i miejsca wydania, s. 97 – 99.

28 Czyli kalifem, po arabsku – chalifat rasul Allah.

29 Mustafa Al–ssybai, Droga życiowa Proroka, Polska 1994, s. 152.

30 „Zwolennicy tej koncepcji zwą się sunnitami (od arab. „sunna” – tradycja) i uznają czterech Sprawiedliwych Kalifów: Abu Bakra, Omara, Osmana i Alego. Szyici natomiast jako zwolennicy imamatu uznają tylko Alego” – S. M. H. Tabatabai, Tamże, s. 85.

31 S. M. H. Tabatabai, Tamże, s. 84 – 97.

32 A. Tokarczyk, Trzydzieści wyznań, Warszawa 1978, s. 287 – 289, por. też: Czym jest Islam?, [w:] Internet – http://www.islam.px.pl (kwiecień 2000), por też.: S. H. Nasr, Ideals and Realities of Islam, 1966.

33 K. Sidor, Tamże, s. 243 – 245.

34 Albo Ahmedija.

35 Ogłoszenie się prorokiem było niezgodnie z objawieniem zawartym w Koranie, według którego to Mahomet był ostatnim z proroków, „pieczęcią Proroków” a po nim aż do końca świata nie objawi się już żaden prorok. To iż Mirza Ghulam Ahmad nie był prorokiem takim jak Abraham, Jezus czy Mahomet, może świadczyć fakt, iż Allah nie przekazał mu żadnych nowych praw.

36 H. Waldenfels, Leksykon religii, Warszawa 1997, s. 5.

37 Ahmadija w Islamie, [w:] AL–ISLAM, nr 105, wrzesień 1987 (1408 h.), s. 2–4.

38 Leksykon religii..., s. 5.

39 Tamże.

40 Oficjalnie i ostatecznie nastąpiło to w roku 1974, chociaż od samego początku powstania ruchu Ahmadija dochodziło do spięć pomiędzy nim, a ortodoksyjnymi muzułmanami.

41 Warunki wiary, [w:] „AL.–ISLAM, nr 20, grudzień 1979 (1400 h.), s. 3–4.

42 Instytucja kalifatu. Podstawy doktryny, [w:] „AL–ISLAM”, nr 59, kwiecień 1983 (1403 h.), s. 7 – 13.

43 Tj. w Śrinagarze.

44 Prawdziwe oblicze Ahmedija, [w:] Internet – http://www.islam.px.pl  (kwiecień 2000).

45 Tamże.

46 Tamże.

47 Tamże.

48 Leksykon religii..., s. 21.

49 Leksykon religii.., s. 21, por. też: Z. Drozdowicz, Nowe religie orientalne, [w:] „Wiedza i Życie” nr 11/1997.

50 Wiara Bahá'í – pytania i odpowiedzi, [w:] Internet – http://www.bahai.alpha.pl/faq/faq/html, maj 2000.

51 Sz. Bżeźnic, Przegląd nowych ruchów religijnych w Polsce – wybór, dodatek do polskiego tłumaczenia książki E. Barker, Nowe Ruchy Religijne, Kraków 2000.

52 Tamże.

53 Wiara Bahá'i – pytania i odpowiedzi, [w:] Internet: http://www.bahai.alpha.pl/faq/faq/html  – maj 2000.

54 Tekst paralelny z Biblii: „Na pewno nie umrzecie.... gdy tylko zjecie z niego, otworzą się wam oczy i będziecie jak Bóg znający dobro i zło” (Rodz. 3, 4–5) – Biblia..., tzw. Nowy Przekład, Warszawa 1979.

55 Tekst paralelny z Biblii: „Zapłatą za grzech jest śmierć” (Rodz. 6, 23) – Biblia..., tzw. Nowy Przekład, Warszawa 1979.

56 Islam nie uznaje nauki o grzechu pierworodnym, choć na pierwszy rzut oka tak się może wydawać.

57 Na temat dżinnów będzie w odrębnym rozdziale.

58 Prof. Józef Bielawski w swoim tłumaczeniu Koranu do określenia Iblisa jako dżinna daje taki oto komentarz: „jest to jedyny przypadek w Koranie, gdzie Iblis jest nazwany dżinnem, tj. demonem, duchem, a w danym kontekście nawet aniołem.” (J. Bielawski, Koran, s. 893) Zatem jak sądzę można mimo przeciwnych opinii przyjąć, iż Iblis j e s t zbuntowanym aniołem.

59 To znaczy z Raju.

60 Piszę to słowo z dużej litery nie przez szacunek, ale jako imię własne, które można zamiennie stosować z imieniem Iblis – A.J.S.

61 Rodzaj gry hazardowej.

62 Hadisy, Warszawa 1984 (1404 h.), s. 5.

63 Tamże, s. 7.