Zdrada z morderstwem zawsze biegły w parze,

Niby dwa diabły połączone w jarzmie

Wspólnym zamysłem, a tak dla nich zwykłym,

Że nie wzbudzają okrzyku zdumienia.

Lecz ty, przeciwko wszelkim przyrodzonym

Prawom, zdumienie umiałeś wywołać,

Każąc mu służyć zdradzie i morderstwu.

I mniejsza o to, jaki chytry diabeł

Umiał usidlić cię aż tak przewrotnie…

William Szekspir, Król Henryk V

(przeł. M. Słomczyński)

PROLOG

Cieśnina Gibraltarska

12 marca 1940 r.

Kiedy uderzenie fali rzuciło nim o poszycie, kapitan González instynktownie przytrzymał się drewnianej burty, zdzierając sobie skórę z całej ręki. Jeszcze kilkadziesiąt lat później, gdy był najbardziej poważanym księgarzem w Vigo, zawsze z drżeniem wspominał tamtą noc, naj okropniejszą i najdziwniejszą w swoim życiu. Stary i posiwiały siedział w fotelu, jak wtedy czując znowu w ustach smak krwi, soli morskiej i strachu. W uszach miał łoskot vuelcatontos, zdradzieckiej potężnej nawałnicy, która urasta w niecałe dwadzieścia minut i której marynarze z cieś niny – a także wdowy po nich – nauczyli się bać, przed osłupiałymi zaś oczami miał coś, co po prostu nie miało prawa tam się znajdować.

Na ten widok kapitan González zapomniał, że silnik ledwie dyszy, że załoga okrętu liczy raptem siedmiu ludzi, podczas gdy powinno ich być co najmniej jedenastu, i że pół roku wcześniej tylko jego nie mdliło pod natryskiem. Zapomniał też, że miał ochotę obić wszystkim pyski za to, że kiedy zaczęło kołysać, nie obudzili go.

Uczepił się bulaja, aby się obrócić i stanąć przodem do mostka. Wpadł do środka razem z wichrem i potokami deszczu, który przemoczył sternika do suchej nitki.

– Odejdź od steru, Roca – polecił sternikowi, odpychając go. – Jesteś do niczego.

– Kapitanie… kazał pan się budzić, dopiero gdyby kanonierka szła na dno – powiedział sternik drżącym głosem.

I zaraz pójdzie na dno, pomyślał kapitan, kręcąc głową. Załogę w większości tworzyli przeciętniacy ocalali w wojnie, która niedawno spustoszyła kraj. Nie mógł ich winić, że nie potrafili wyczuć nadejścia nawałnicy, tak jak jego nikt nie mógłby winić, gdyby po prostu zawrócił, by nie narażać okrętu. Najsensowniej byłoby w ogóle nie brać pod uwagę tego, co właśnie zobaczył. Bo alternatywa była samobójstwem. Czymś, na co tylko głupiec mógłby się porwać.

I ja jestem takim głupcem, pomyślał González.

Sternik gapił się na niego z otwartymi ustami, kiedy kapitan manewrował, ustawiając okręt dziobem do fali. Esperanza była kanonierką zbudowaną w końcu zeszłego wieku, jej kadłub z drewna i ze stali groźnie trzeszczał.

– Do diabła, kapitanie! – wrzasnął sternik. – Co pan robi? Przewrócimy się!

– Obserwuj bakburtę, Roca – odparł kapitan. On także umierał ze strachu, chociaż na okazanie tego nie mógł sobie pozwolić.

Sternik usłuchał przekonany, że kapitan zwariował.

Parę sekund później zwątpił w pełnię swoich władz umysłowych.

W odległości niecałych trzydziestu sążni między grzbietami fal kołysała się płaskodenna barka z kilem ustawionym pod nieprawdopodobnym kątem. Wyglądała, jakby zaraz miała się wywrócić, i chyba tylko cudem jeszcze do tego nie doszło. W świetle błyskawicy sternik naraz zrozumiał, dlaczego kapitan, mając tak słabą kartę, ryzykuje życie ośmioosobowej załogi.

– Tam są ludzie, kapitanie!

– Wiem, Roca. Zawiadom Castilla i Pascuala. Niech zostawią pompy, wyjdą na pokład z dwiema linami i trzymają się burt mocno jak dziwka swojej torebki.

– Rozkaz.

– Nie… czekaj! – Kapitan chwycił go za rękę, zanim Roca zdążył zejść z mostka.

Wahał się chwilę. Nie mógł trzymać steru i równocześ nie kierować ratowaniem barki. Jeśli dziób okrętu utrzyma się prostopadle do fali, wszystko będzie dobrze. Ale jeśli stanie dęba, któryś z jego chłopaków gotów wylądować w morzu.

A niech to wszyscy diabli!…

– Zostań, Roca. Sam to zrobię. Trzymaj koło.

– Długo tak nie damy rady, kapitanie.

– Jak tylko znajdziemy się przy barce, na pierwszej fali tuż przed wierzchołkiem ster prawo na burt. I módl się!

Marynarze weszli na pokład spięci, zaciskając zęby. Na ich twarzach malowało się zdecydowanie, lecz ciała mieli stężałe ze strachu. Kapitan stanął między nimi, gotów dyrygować niebezpiecznym tańcem.

– Na mój znak rzucić haki. Już!

Stalowe zęby wbiły się w dwa końce barki; liny się napięły.

– Ciągnąć!

Kiedy barka była już blisko, kapitanowi się wydało, że słyszy krzyki, widzi machające ręce.

– Przywiążcie ją dobrze, ale żeby się za bardzo nie zbliżyła! – Schylił się i podniósł bosak dwa razy dłuższy niż on. – Jeśli w nas uderzą, roztrzaskają się!

I pewnie nam przedziurawią kadłub, dodał w duchu, czując, jak pod śliskim pokładem poszycie okrętu trzeszczy coraz bardziej przy każdym uderzeniu fali.

Zdołał zahaczyć bosak o nadburcie barki. Długi drąg zakończony hakiem utrzymywał łódź w stałej odległości od kanonierki. González rozkazał marynarzom przywiązać liny do polerów i spuścić drabinkę sznurową, sam zaś cały czas mocno trzymał bosak, który szarpał mu się w rękach z siłą zdolną roztrzaskać ludzką czaszkę.

Kolejna błyskawica oświetliła całe dno łodzi. Kapitan dojrzał wyraźnie cztery sylwetki. I w końcu zrozumiał, dlaczego w tej podskakującej na falach balii jeszcze są żywi ludzie.

Wariaci! Przywiązali się do łodzi.

Ktoś okryty ciemnym sztormiakiem pochylał się z nożem w ręku nad pozostałymi i nerwowo rozcinał sznury, którymi tamci byli przywiązani. Z jego przegubów zwisały resztki linek.

– Właźcie, nim łódź zatonie!

Rozbitkowie podeszli do burty, lecz wyciągnąwszy ręce, ledwie muskali palcami drabinkę. Mężczyzna z nożem zdołał ją w końcu złapać i przytrzymywał teraz towarzyszom. Marynarze pomagali im wejść na pokład kanonierki. W końcu na barce został już tylko człowiek z nożem. Uchwycił się drabinki, kiedy jednak naparł na nadburcie, żeby się odbić i podciągnąć, bosak się ześliznął. González próbował go na nowo zahaczyć, ale jakaś wyższa od innych fala podniosła barkę i cisnęła nią w burtę Esperanzy.

Rozległ się trzask i krzyk.

Przerażony kapitan wypuścił bosak. Nadburcie barki trafiło rozbitka w nogę. Zwisał teraz z drabinki, trzymając się tylko jedną ręką, przyciśnięty plecami do kadłuba kanonierki. Barka się odsunęła, lecz było pewne, że lada chwila fale znowu nią rzucą o okręt, a wtedy przygniecie człowieka.

– Cumy! – ryknął kapitan do marynarzy. – Ciąć je, na Boga!

Znajdujący się bliżej burty marynarz wyszarpnął zza pasa nóż i zaczął przecinać liny. Drugi próbował przeprowadzić uratowanych do luku, zanim kolejna fala zmyje ich z pokładu.

Z duszą na ramieniu kapitan zaczął macać przy burcie, gdzie od dziesięciu lat rdzewiała siekiera.

– Odsuńże się, Pascual!

Ze stalowych polerów strzeliły błękitne iskry, ale uderzenia siekiery ledwie było słychać pośród coraz gwałtowniejszego sztormu. Chwilowo nie przynosiło to żadnego efektu.

I naraz rozległ się łomot.

Pokład zadrżał Gonzálezowi pod nogami, kiedy uwolniona z więzów barka uniosła się na fali i roztrzaskała o dziób Esperanzy. Kapitan wychylił się przez burtę przekonany, że zobaczy tylko rozkołysaną drabinkę. Mylił się jednak.

Rozbitek nadal z niej zwisał na prawej ręce, wymachując lewą, aby wreszcie oburącz uczepić się szczebla. Kapitan wyciągnął do niego dłoń, lecz od czubków palców człowieka mogącego lada chwila wylądować w odmętach dzieliły go przeszło dwa metry.

Mógł zrobić tylko jedno.

Przełożył nogę przez burtę i uchwycił drabinkę skaleczoną dłonią, mamrocząc jakąś dziwaczną mieszaninę modlitwy i złorzeczeń pod adresem Boga, który tak pilnie starał się ich potopić. Zachwiał się niebezpiecznie, ale Pascual w porę go przytrzymał. González zszedł trzy szczeble, tak że gdyby stracił równowagę, zdołał by się uchwycić wyciągniętych rąk Pascuala. Nie odważył się zejść niżej.

– Złap się! – krzyknął.

Rozbitek próbował się obrócić, by złapać go za rękę, ale bezskutecznie. Ze szczebla drabinki ześliznął mu się jeden palec.

Kapitan zapomniał o modlitwach, koncentrując się na złorzeczeniach. Aczkolwiek bluźnił po cichu. W końcu nie był na tyle szalony, by w takiej chwili jeszcze bardziej się narażać Panu Bogu. Był za to dość szalony, aby zejść szczebel niżej i złapać nieszczęśnika za górę sztormiaka.

Przez trwającą wieczność sekundę dwaj ludzie na rozkołysanej drabince utrzymywani byli przez dziewięć palców, jeden but ze zdartą podeszwą i nieprzebrane pokłady siły woli.

W końcu rozbitek zdołał się podciągnąć na tyle, że się uczepił kapitana. Zahaczył stopy o szczebel drabinki i obaj zaczęli się wspinać.

Sześć minut później kapitan, pochylony pod pokładem nad własnymi wymiocinami, ledwie mógł uwierzyć w szczęście, jakie im dopisało. Walczył o odzyskanie zimnej krwi. Ciągle jeszcze nie bardzo pojmował, jakim cudem ten niedojda Roca zdołał ustawić okręt rufą do fali, lecz fale już uderzały w kadłub z mniejszą siłą i stawało się jasne, że Esperanza wyjdzie cało z opresji.

Otaczający go półkolem wyczerpani marynarze wpatrywali się w niego z napięciem. Ktoś podał mu ręcznik. González odsunął go gestem.

– Sprzątnijcie to świństwo – powiedział, wskazując na podłogę i prostując się.

W najciemniejszym kącie skupili się ociekający wodą rozbitkowie. W drżącym światełku pojedynczej żarówki oświetlającej pomieszczenie González z trudem rozróżniał ich twarze.

Postąpił trzy kroki w ich kierunku.

Jeden z uratowanych wysunął się naprzód i wyciągnął rękę.

– Danke schön.

Podobnie jak pozostali był od stóp do głów okryty czarnym sztormiakiem z kapturem. Od reszty odróżniał go tylko jeden szczegół: skórzany pas w talii. Wisiał na nim błyszczący nóż z czerwoną rękojeścią, którego użył, by przeciąć sznury.

Kapitan nie zdołał się pohamować.

– Ty skurwysynu! Mogliśmy wszyscy zginąć!

Zamachnął się i uderzył rozbitka w głowę, powalając go na ziemię. Kaptur się zsunął, odsłaniając blond włosy oraz twarz o kanciastych rysach. I jedno zimne niebieskie oko.

W miejscu drugiego widniał płat pomarszczonej skóry.

Rozbitek się podniósł i naciągnął opaskę, która musiała spaść przy uderzeniu. Następnie sięgnął do noża. Dwaj marynarze czujnie wysunęli się naprzód, na wypadek gdyby chciał się rzucić na kapitana, obcy jednak końcami palców wyjął nóż i cisnął go na ziemię. Ponownie wyciągnął rękę.

– Danke schön.

Kapitan uśmiechnął się mimo woli. Ten cholerny szkop miał jaja z granitu! Pokręcił głową i podał mu rękę.

– Skąd wyście, u diabła, płynęli?

Tamten wzruszył ramionami. Jasne było, że nie rozumie ani słowa po hiszpańsku. González przyglądał mu się uważnie. Miał jakieś trzydzieści pięć, czterdzieści lat, pod sztormiakiem widać było ciemne ubranie i solidne wysokie buty.

Kapitan postąpił krok w stronę pozostałych rozbitków, chcąc zobaczyć, dla kogo narażał okręt i życie załogi, lecz jednooki rozłożył ramiona i przesunął się nieco, zagradzając mu drogę. Zaparł się mocno nogami, a przynajmniej próbował. Stanie musiało go męczyć, na twarzy widniało błaganie.

Nie chce podważać mojego autorytetu w obecności załogi, pomyślał González, ale nie życzy sobie też, żebym się zbliżył do jego tajemniczych towarzyszy. Proszę bardzo, wedle życzenia, do diabła. Już sobie z wami pogadają w komendanturze.

– Pascual!

– Tak, kapitanie?

– Każ sternikowi, żeby wziął kurs na Kadyks.

– Wedle rozkazu – rzucił marynarz i zniknął w luku.

Kapitan miał zamiar pójść w jego ślady i udać się do swojej kajuty, zatrzymał go jednak głos Niemca, który usłyszawszy nazwę miasta, zmienił się na twarzy.

– Nein. Bitte. Nein Cadis.

Czemu tak się boisz, szkopie, zastanowił się González.

– Komm. Komm. Bitte – rzekł Niemiec, gestem prosząc, żeby się przybliżył. Kiedy kapitan nachylił się do niego, szepnął mu do ucha: – Nein Cadis. Portugal. Bitte, Kapitan.

González odsunął się od Niemca i przyglądał mu się dobrą minutę. Był pewien, że niczego więcej się nie dowie, ponieważ jego znajomość niemieckiego ograniczała się do „tak”, „nie”, „proszę” i „dziękuję”. Raz jeszcze stanął wobec dylematu i znowu najłatwiejszym wyjściem było to, które najmniej mu się podobało. Raz jeszcze powiedział sobie, że zrobił dosyć, ratując im życie.

Co ty ukrywasz, szkopie, zastanawiał się. Kim są twoi towarzysze? Dlaczego czterej obywatele najpotężniejszego narodu, który ma największą armię na świecie, wypuszczają się na morze w barce? Czyżbyście chcieli dotrzeć tą balią do Gibraltaru? Nie, nie sądzę, Gibraltar należy do Anglików, a to wasi wrogowie… I czemu nie chcecie wylądować w Hiszpanii? Jeśli dalej będziemy tańczyli tak, jak nam gra osławiony generalissimus, wkrótce przekroczymy Pireneje i będziemy wam pomagać w zabijaniu żabojadów, chociaż strzelać chyba będziemy kamieniami. Przecież jesteśmy wiernymi przyjaciółmi waszego Führera… Choć oczywiście wam może z nim nie po drodze…

Szlag by to trafił.

– Pilnujcie tych ludzi – polecił. – Otero, zadbaj, żeby dostali koce i coś ciepłego na ząb.

Kapitan wrócił na mostek, gdzie Roca sterował w stronę Kadyksu, starając się schodzić z kursu nawałnicy, która już się przenosiła w głąb Morza Śródziemnego.

– Kapitanie – rzekł sternik, stając na baczność – pozwolę sobie wyrazić podziw…

– Dobrze, dobrze, Roca. Bardzo dziękuję. Jest kawa?

Roca podał mu parujący kubek i kapitan się rozsiadł z aromatycznym napojem. Zrzucił sztormiak i zupełnie przemoczony sweter, który miał pod spodem. Na szczęście w sterówce nie było zimno.

– Zmiana planów, Roca. Jeden ze szkopów, których wyłowiliśmy, ostrzegł mnie, że u ujścia Gwadiany grasują przemytnicy. Popłyniemy do Ayamonte, może uda nam się przemknąć.

– Tak jest, kapitanie – odparł sternik trochę zły, że będzie musiał wytyczyć nowy kurs.

Zatroskanym wzrokiem González wpatrywał się w kark chłopaka. Nie z każdym mógł pogadać o pewnych rzeczach, zastanawiał się więc teraz, czy aby Roca nie jest szpiegiem. Bo przecież to, co zamierzał zrobić, było nielegalne. Mógł za to trafić za kratki albo i zostać gorzej ukarany. Tyle że bez udziału swojego zastępcy na pokładzie nic nie zdziała.

Między jednym a drugim łykiem kawy uznał, że może Roce zaufać. Parę lat temu po zajęciu Barcelony nacjonaliści zabili mu ojca.

– Byłeś w Ayamonte, Roca?

– Nie, kapitanie – odpowiedział chłopak, nie odwracając głowy.

– To piękne miejsce. Trzy mile w górę Gwadiany. Mają tam dobre wino, a w kwietniu cała okolica pachnie kwiatem pomarańczy. Drugi brzeg rzeki to już Portugalia. – Upił łyk kawy. – O rzut beretem, jak to mówią.

Roca odwrócił się zdziwiony, a kapitan posłał mu znużony uśmiech.

Piętnaście godzin później pokład Esperanzy świecił pustką. Słychać było tylko śmiechy dobiegające z mesy, gdzie zadowoleni marynarze raczyli się wczesną kolacją. Kapitan obiecał im, że zaraz po posiłku rzucą kotwicę w porcie Ayamonte, toteż czuli już pod nogami trociny, którymi wysypywano podłogi w tawernach. Naturalnie kapitan osobiście czuwał na mostku, a Roca miał pilnować czterech rozbitków.

– To naprawdę konieczne, kapitanie? – spytał sternik ze strachem.

– Lekko cię stuknę. Nie bądź takim tchórzem, chłopie. To powinno wyglądać prawdziwie. Musisz chwilę poleżeć na ziemi.

Rozległo się suche uderzenie, a moment później z luku wychyliła się głowa. Zaraz potem na pokładzie pojawili się rozbitkowie. Zaczynało zmierzchać.

Kapitan i jednooki spuścili na wodę szalupę ratunkową z bakburty, najbardziej oddalonej od mesy. Trzej rozbitkowie usadowili się w środku i czekali na jednookiego, który naciągnął kaptur na głowę.

– Dwieście metrów w linii prostej – powiedział kapitan, wskazując w stronę Portugalii. – Szalupę zostawcie na plaży, będzie mi potrzebna. Potem ją zabiorę.

Niemiec wzruszył ramionami.

– Wiem, że nie rozumiesz ani słowa. Bierz – rzucił González, zwracając mu nóż.

Jednooki lewą ręką wsunął nóż za pas, prawą szukając czegoś pod sztormiakiem. Wydobył w końcu coś niedużego i wetknął kapitanowi do ręki.

– Verrat – powiedział, stukając się w pierś palcem wskazującym. – Rettung – dodał, tym samym palcem dziabiąc w pierś Hiszpana.

González uważnie przyjrzał się podarunkowi. Było to coś w rodzaju odznaczenia. Zbliżył się do łuny światła padającego od latarni w sterówce i przedmiot zalśnił blaskiem niewątpliwie złotym.

Był z litego złota.

– Nie no, nie mogę przyjąć…

Nikt go już jednak nie słuchał. Szalupa się oddalała, żaden z płynących nią ludzi nawet się nie obejrzał.

Do końca swoich dni Manuel González Pereira, były kapitan Hiszpańskiej Floty Wojennej, każdą chwilę wolną od pracy w księgarni z niesłabnącym zainteresowaniem poświęcał badaniu złotego orderu: na tle krzyża teutońskiego widniał dwugłowy orzeł. Ptak podtrzymywał miecz, nad głowami umieszczono liczbę 32, a na piersi wprawiono w złoto wielki diament.

González odkrył, że to symbole masońskie najwyższej rangi, ale wszyscy eksperci, z którymi rozmawiał, twierdzili, że order na pewno jest fałszywy, głównie z powodu użycia złota. Niemieccy wolnomularze nigdy nie wykorzystywali metali szlachetnych w regaliach swoich wielkich mistrzów. Na ile jubiler był w stanie ocenić, nie wymontowując kamienia, szlif diamentu pozwalał go datować na przełom XIX i XX wieku.

W długie bezsenne noce księgarz rozmyślał nad rozmową, którą odbył na pokładzie kanonierki z Tajemniczym Jednookim, jak go pieszczotliwie ochrzcił synek Gonzáleza, Juan Carlos.

Chłopiec mógł bez końca słuchać tej opowieści i wymyślał niedorzeczne teorie na temat tożsamości rozbitków. Szczególnie fascynowały go jednak ostatnie słowa Niemca. W słowniku niemieckim znalazł ich znaczenie i często je powtarzał, skandując, jakby w ten sposób lepiej do niego docierały:

– Verrat, zdrada. Rettung, ocalenie.

Księgarz umarł, nie rozwikławszy tajemnicy orderu. Jego syn Juan Carlos odziedziczył pamiątkę i sam także został księgarzem. Pewnego wrześniowego popołudnia w 2002 roku nieznany leciwy autor miał w jego księgarni prezentować swoje najnowsze dzieło na temat wolnomularstwa. Na spotkanie z nim nikt nie przyszedł, toteż dla zabicia czasu i aby poprawić samopoczucie gościa, który wyraźnie czuł się skrępowany, Juan Carlos postanowił mu pokazać fotografię orderu. Zobaczywszy ją, pisarz zmienił się na twarzy.

– Skąd ma pan to zdjęcie?

– Order należał do mojego ojca.

– Ma go pan jeszcze?

– Tak. Ten trójkąt z liczbą trzydzieści dwa świadczy, że…

– …to symbol masoński. Na pewno fałszywy, zarówno ze względu na kształt krzyża, jak i na diament. Wyceniał go pan?

– Tak. Kruszec i kamień warte są około trzech tysięcy euro. Nie wiem, czy ma też jakąś wartość historyczną.

Pisarz kilka chwil wpatrywał się w zdjęcie. Dolna warga mu drżała.

– Nie. Nie, na pewno nie. Może jako ciekawostka… ale wątpię. Mimo to chętnie go kupię. Wie pan, przyda mi się do badań. Dam za niego cztery tysiące euro.

Juan Carlos uprzejmie odrzucił ofertę, pisarz zaś pożegnał się obrażony. I odtąd codziennie przychodził do księgarni, mimo że nie mieszkał w tym mieście. Udawał, że szpera w książkach, a w rzeczywistości szpiegował Juana Carlosa, zerkając na niego znad grubych okularów w plastikowych oprawkach. Księgarz zaczął się czuć nękany. Pewnego zimowego wieczoru, kiedy wracał do domu, wydało mu się, że słyszy czyjeś kroki za sobą. Schował się w bramie i czekał. Po chwili pojawił się pisarz, zwinna zjawa dygocząca w wytartym prochowcu. Juan Carlos wyszedł z bramy i przyparł go do muru.

– Dosyć tego, jasne?

Starzec się rozpłakał i osunął na ziemię, czepiając się kolan Juana Carlosa, bełkotał:

– Pan nie rozumie… Muszę go mieć…

Juan Carlos zmiękł. Zabrał staruszka do baru i postawił mu lampkę koniaku.

– No dobra, a teraz szczerze: ten order ma wielką wartość, tak?

Zanim pisarz odpowiedział, przyjrzał się bacznie księgarzowi, młodszemu od niego o trzydzieści lat i wyższemu o piętnaście centymetrów. W końcu uznał walkę za przegraną.

– Jest bezcenny. Ale nie dlatego chcę go mieć – powiedział, lekceważąco machając ręką.

– Więc dlaczego?

– Dla chwały. Chwały z odnalezienia go. Będzie tematem mojej następnej książki.

– Order?

– Jego właściciel. Udało mi się odtworzyć jego losy w ciągu tych lat, kiedy grzebałem w dziennikach, archiwach prasowych, prywatnych zbiorach, błąkając się po poboczach historii. Na całym świecie zna je najwyżej dziesięć osób, które bardzo niechętnie na ten temat rozmawiają. Wszyscy ci ludzie są masonami najwyższych stopni i oprócz mnie nikt nie zna tej historii w całości. Dlatego nikt mi nie wierzy, gdy o tym mówię.

– Może ja uwierzę. Spróbuje pan?

– Tak, jeśli w zamian coś mi pan obieca: że mi go pokaże, pozwoli dotknąć. Tylko raz.

Juan Carlos westchnął.

– Załatwione. Ale pod warunkiem, że pańska opowieść faktycznie mnie zainteresuje.

Staruszek pochylił się nad stolikiem i przyciszonym głosem zaczął opowiadać księgarzowi historię okrytą tajemnicą, dotąd przekazywaną z ust do ust przez ludzi, którzy przysięgli, że nigdy jej nie ujawnią. Historię kłamstw, nieprawdopodobnej miłości, zapomnianego bohatera, śmierci tysięcy niewinnych za sprawą jednego tylko człowieka. Historię orderu zdrady…

Profan

1919–1921

O tym, że rozum nie przejdzie samego siebie

Symbolem profana jest wyciągnięta otwarta dłoń, samotna,

lecz zdolna uchwycić wiedzę.

ROZDZIAŁ 1

Na schodach pałacu von Schroederów była krew.

Dreszcz przeszedł Paula Reinera na jej widok. Oczywiście nie pierwszy raz oglądał krew. Między początkiem kwietnia a majem 1919 roku, czyli w ciągu zaledwie trzydziestu dni, Monachijczycy doświadczyli wszelkich potworności, których oszczędziły im cztery lata wojny. W czasie pomiędzy upadkiem cesarstwa a proklamowaniem Republiki Weimarskiej rozmaite grupy interesów próbowały narzucić miastu swoją wolę. Zajęli je komuniści i ogłosili Bawarię republiką sowiecką. Rozbojów i morderstw przybywało, w miarę jak dla freikorpsów malał dystans między Berlinem a Monachium. Rebelianci świadomi, że zostało im niewiele czasu, starali się jak najszybciej rozprawić z jak największą liczbą przeciwników politycznych. Nocami likwidowano zwłaszcza cywilów.

Paul zatem nieraz już oglądał krew, ale nigdy w progu domu, w którym mieszkał. A ślad, chociaż niewielki, widniał w dole framugi okazałych dębowych drzwi.

Może jakimś cudem Jürgen się wywalił na pysk i powybijał sobie zęby, pomyślał. Przynajmniej przez parę dni zostawi mnie w spokoju. Zaraz jednak smętnie pokręcił głową. Raczej na tyle szczęścia nie mógł liczyć.

Miał dopiero piętnaście lat, lecz serce spowijała mu gorycz ciemna jak chmury przesłaniające ciężkie słońce tego dnia w połowie maja. Zaledwie pół godziny wcześ niej wałęsał się pośród zarośli Ogrodu Angielskiego, wracając ze szkoły zadowolony dlatego, że skończyła się rewolucja, a nie dlatego, że musi uczęszczać na lekcje. Zawsze był lepszy od kolegów, był lepszy nawet od profesora Wirtha, który wybitnie przynudzał. Paul czytał wszystko, co wpadło mu w ręce, chłonąc wiedzę jak pijak gorzałkę w dzień wypłaty. W klasie symulował uwagę i zawsze był celującym uczniem.

Nie miał przyjaciół, chociaż starał się zbliżyć do kolegów. Mimo wszystko jednak cieszył się, że chodzi do szkoły, ponieważ czas lekcji był czasem bez Jürgena, który uczęszczał do akademii, gdzie na podłogach nie leżało linoleum, a blaty ławek nie miały poszczerbionych brzegów.

W drodze powrotnej do domu Paul zawsze zahaczał o Ogród Angielski, największy park w Europie, który tego popołudnia wydawał się niemal zupełnie wyludniony, zabrakło nawet zawsze tam obecnych strażników w czerwonych kurtkach upominających go, ilekroć zszedł ze ścieżki. Skorzystał zatem z okazji i zzuł znoszone buty. Z przyjemnością spacerując boso po trawie, schylał się z roztargnieniem i zbierał żółte ulotki, które samoloty freikorpsów zrzuciły tysiącami na Monachium w poprzednim tygodniu. Ulotki zawierały żądanie, aby komuniści bezwarunkowo się poddali. Paul wrzucał ulotki do koszy na śmieci i chętnie by wysprzątał z nich cały park, lecz tego dnia był czwartek, czekało go więc woskowanie podłóg na czwartym piętrze pałacu, co zajmie mu czas aż do kolacji.

Żeby go nie było, pomyślał. Ostatnio zamknął mnie w schowku na szczotki i przewrócił wiadro z brudną wodą na marmurową posadzkę. Całe szczęście, że mama usłyszała moje krzyki i wypuściła mnie, zanim ciotka się dowiedziała.

Paul szukał w pamięci czasów, kiedy kuzyn nie tak się do niego odnosił. Przed laty, gdy obaj byli mali i Eduard prowadził ich do parku za rękę, Jürgen raz się do Paula uśmiechnął. Było to ulotne wspomnienie jednej chwilki – i chyba jedyne przyjemne. Potem przyszła wojna, kon certy orkiestr i parady. Eduard wyjechał szeroko uśmiechnięty, machając ręką na pożegnanie, gdy ciężarówka, która go zabrała, rozpędzała się coraz bardziej, a Paul biegł obok, marząc o tym, aby pojechać na front z najstarszym kuzynem, siedzieć obok niego w takim samym olśniewającym mundurze.

Dla Paula wojna sprowadzała się do wiadomości, które przez cztery lata po drodze do szkoły czytał co rano na murze komisariatu, nieraz przedzierając się przez chaszcze, co nie sprawiało mu większych problemów, ponieważ był chudy jak szczapa. Z zadowoleniem dowiadywał się o postępach cesarskiej armii, która co dzień brała tysiące jeńców, zajmowała kolejne miasta i powiększała granice cesarstwa. W szkole szkicował potem mapę Europy i wyobrażał sobie, gdzie też może się odbyć kolejna wielka bitwa i czy Eduard będzie brał w niej udział. Aż tu zupełnie niepostrzeżenie „zwycięstwa” zaczęto odnosić coraz bliżej domu, a depesze wojenne prawie zawsze oznajmiały „wycofanie oddziałów na z góry upatrzone pozycje”. W końcu pewnego dnia ogromny afisz ogłosił, że Niemcy przegrały wojnę. Pod spodem widniała lista tego, co powinny zapłacić. Długa lista.

Czytając afisz i wykaz na dole, Paul poczuł się strasznie oszukany. Znikł gdzieś naraz miękki materac fantazji, który łagodził ból coraz częstszych cięgów zbieranych od Jürgena. Niosąca chwałę wojna nie zaczeka, aż on doroś nie i dołączy do Eduarda na froncie.

Paul doszedł zarazem do wniosku, że wojna wcale nie przynosi chwały.

Przez kilka chwil wpatrywał się w krew przy wejściu. Nie sądził, żeby rewolucja na nowo się zaczęła, po Monachium bowiem krążyły liczne patrole freikorpsów. Ale plama wyglądała na świeżą, nieduże zabrudzenie na kamiennych schodach frontowych o tak szerokich stopniach, że na każdym swobodnie mogło stanąć w poprzek obok siebie dwóch mężczyzn.

Lepiej już się pospieszę, pomyślał. Jeśli znów się spóźnię, ciocia Brunhilda mnie zabije.

Jeszcze chwilę walczył w nim strach przed nieznanym i przed ciotką, aż zwyciężyło to ostatnie. Wyjął z kieszeni klucz od drzwi dla służby i wszedł do pałacu. Wewnątrz panował spokój. Ruszył w kierunku schodów i wtedy z części domu dla państwa dobiegły go pełne napięcia głosy.

– Wyśliznął nam się z rąk, kiedyśmy wchodzili, proszę pani. Niełatwo go nieść, a my jesteśmy słabi. Rany od miesięcy nie chcą się zasklepić.

– Nieudolni głupcy! Nic dziwnego, żeśmy przegrali tę wojnę.

Paul przeciął korytarz, starając się iść jak najciszej. Krew, której podłużną plamkę widział przy drzwiach, tutaj kroplami znaczyła co kawałek drogę do głównego salonu. W pomieszczeniu znajdowała się ciocia Brunhilda i dwaj żołnierze schyleni nad sofą. Paul energicznie zatarł ręce, by w salonie zauważono jego obecność, po czym ukrył je w fałdach ubrania. Nawet mając tyły zabezpieczone węgarem drzwi, mimowolnie kulił się ze strachu na widok ciotki. Jej oczy przemieniły się teraz w szare szparki, usta, które zazwyczaj ledwie świadczyły o wieku, wykrzywiał wyrażający pytanie grymas, a władczy głos drżał z gniewu.

– Patrzcie tylko, jak poplamiliście mi dywan. Marlis!

– Jaśnie pani? – odezwała się służąca, wchodząc w pole widzenia Paula.

– Przynieś szybko jakiś pled. Wezwij ogrodnika, niech zabierze jego ubrania, roi się w nich od wszy. I niech ktoś powiadomi barona.

– Panicza Jürgena też, jaśnie pani?

– Nie! Jego w żadnym razie, rozumiesz? Przyszedł już ze szkoły?

– Dzisiaj ma lekcję szermierki, jaśnie pani.

– Niedługo tu będzie. Przed jego powrotem cały ten bałagan ma być uprzątnięty – przykazała Brunhilda. – No już, ruszaj się!

Służąca z furkotem spódnic i fartucha przebiegła obok Paula, który ani drgnął, ponieważ między nogami żołnierzy dostrzegł właśnie twarz Eduarda. Serce zabiło mu mocniej. A więc to jego żołnierze przynieśli i ułożyli na sofie! Dobry Boże! Więc to jego krew.

– Jak to się stało?

– Pocisk moździerzowy, proszę pani.

– To wiem. Pytam, czyja to wina, że dopiero teraz i w takim stanie przywozicie mi syna. Od siedmiu miesięcy, odkąd skończyła się wojna, nie miałam o nim wieści! Wiecie, kim jest jego ojciec?

– To baron, już słyszałem. A ten tu Ludwig jest murarzem, ja jestem subiektem. Tyle że armat nie obchodzą tytuły, proszę pani. Z Turcji droga daleka. I tak ma pani szczęście, że wrócił, bo mojemu bratu się nie udało.

Brunhilda pobladła jak kreda.

– Idźcie stąd – powiedziała słabym głosem.

– Ładnie to tak, jaśnie pani? Przywozimy pani syna, a pani nas odprawia, nie proponując nawet szklanki piwa.

Przez twarz Brunhildy przemknął cień wyrzutów sumienia, lecz zaraz stłumiła je wściekłość. Niezdolna dobyć z siebie głosu, wyciągnęła tylko palec i wskazała drzwi.

– Pieprzone szlachciury!… – warknął jeden z żołnierzy, spluwając na dywan.

Odwrócili się i ze zwieszonymi głowami, ciągnąc za sobą nogi, ruszyli do wyjścia. Z podkrążonych oczu wyzierały zmęczenie i niesmak, nie było w nich jednak zdziwienia. Tych ludzi chyba już nic nie przestraszy, pomyś lał Paul. A kiedy ich obszerne ciemnoszare peleryny przestały mu zasłaniać widok, nareszcie zrozumiał całą tę scenę.

Eduard, pierworodny syn barona von Schroedera, leżał na sofie ułożony pod dziwnym kątem. Lewą rękę miał opartą na poduszkach. W miejscu, gdzie powinna być prawa, zwisał sfastrygowany niedbale rękaw bluzy. Zamiast nóg miał dwa kikuty okutane brudnymi bandażami, z jednego sączyła się krew. Chirurg obciął nogi nierówno: lewą nad kolanem, a prawą niżej.

Okaleczenie asymetryczne, pomyślał Paul, nieoczekiwanie wspomniawszy poranną lekcję historii sztuki, na której nauczyciel opowiadał im o Wenus z Milo. I naraz zdał sobie sprawę, że płacze.

Słysząc pochlipywanie, Brunhilda podniosła głowę i szybkim krokiem podeszła do Paula. Lekceważące spojrzenie, którym zazwyczaj go obdarzała, teraz tchnęło nienawiścią i wstydem. Przez chwilę Paul sądził, że ciotka go uderzy, osłonił więc głowę zgiętym ramieniem i cofnął się tak gwałtownie, aż upadł na ziemię. Rozległ się potężny łoskot.

Drzwi salonu zamknęły się z trzaskiem.

El Emblema del Traidor

Copyright © Juan Gomez-Jurado 2008

Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo SQN 2026

Copyright © for the translation by Bożena Sęk 2026

Redakcja – Kornelia Dąbrowska

Korekta – Julia Młodzińska, Aneta Wieczorek

Opracowanie typograficzne i skład – Paulina Soból-Hara

Okładka – Paweł Szczepanik / BookOne.pl

Fotografia na okładce – shutterstock / Laiotz

Przygotowanie e-booka – Paulina Soból-Hara

All rights reserved. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Książka ani żadna jej część nie może być przedrukowywana ani w jakikolwiek

inny sposób reprodukowana czy powielana mechanicznie, fotooptycznie, zapisywana

elektronicznie lub magnetycznie, ani odczytywana w środkach publicznego przekazu

bez pisemnej zgody wydawcy.

Drogi Czytelniku,

niniejsza książka jest owocem pracy m.in. autora, zespołu redakcyjnego i grafików.

Prosimy, abyś uszanował ich zaangażowanie, wysiłek i czas. Nie udostępniaj jej innym, również w postaci e-booka, a cytując fragmenty, nie zmieniaj ich treści. Podawaj źródło ich pochodzenia oraz, w wypadku książek obcych, także nazwisko tłumacza.

Dziękujemy!

Ekipa Wydawnictwa SQN

Wydanie I tej edycji, Kraków 2026

ISBN epub: 9788383306254

ISBN mobi: 9788383306247

Ten e-book jest zgodny z wymogami Europejskiego Aktu o Dostępności (EAA).

Wydawnictwo SQN pragnie podziękować wszystkim, którzy wnieśli swój czas, energię i zaangażowanie w przygotowanie niniejszej książki:

Produkcja: Kamil Misiek, Joanna Pelc, Joanna Mika, Grzegorz Krzymianowski, Natalia Patorska, Katarzyna Kotynia

Design i grafika: Paweł Szczepanik, Marcin Karaś, Julia Siuda, Zuzanna Pieczyńska

Promocja: Aleksandra Parzyszek, Piotr Stokłosa, Łukasz Szreniawa, Małgorzata Folwarska, Marta Sobczyk-Ziębińska, Natalia Nowak, Magdalena Ignaciuk-Rakowska, Martyna Całusińska, Aleksandra Doligalska

Sprzedaż: Tomasz Nowiński, Małgorzata Pokrywka, Patrycja Talaga

E-commerce i IT: Tomasz Wójcik, Szymon Hagno, Marta Tabiś, Marcin Mendelski, Jan Maślanka, Anna Rasiewicz

Administracja: Monika Czekaj, Anna Bosowiec

Finanse: Karolina Żak

Zarząd: Przemysław Romański, Łukasz Kuśnierz, Michał Rędziak

www.sqn.pl

www.sqnstore.pl

www.labotiga.pl